testwebdunia1
testwebdunia0
testwebdunia2
Widgets Magazine
Widgets Magazine

आज कामगार दिन. त्यानिमित्त ... विडी कामगारांच्या व्यथा

labour day special
Last Modified मंगळवार, 1 मे 2018 (15:05 IST)
बरेच दिवस माझी विद्यार्थिनी ज्योती कॉलेजमध्ये दिसली नाही. तिच्या मैत्रिणींकडे चौकशी केल्यावर कळलं की, तिला घरातून शिक्षणाची परवानगी नाही. पण काही दिवसांपूर्वी अचानक ज्योती कॉलेजमध्ये दिसली. मी तिला कॉलेजला न येण्याचं कारण विचारताच 'मॅडम, मला जगायचं नाही, मरायचं आहे. मी आत्महत्या करण्याचा विचार करते.' या तिच्या हेलावून टाकणार उत्तराने मी स्तब्ध झाले. कॉलेजच्या कॅन्टिनमध्ये बसून बराच वेळ रडून झाल्यावर ज्योती बोलू लागली...
'मॅडम, माझी आई आणि मी विड्या करून घर चालवत होतो. घरात दोन लहान भाऊ आहेत. वडील मिलमध्ये कामगार म्हणून काम करीत होते. आणि मिल बंद पडली तसं ते हळूहळू दारूच्या आहारी गेले. मग रोज दारू पिण्यासाठी आई आणि माझ्याकडे पैशांची मागणी करू लागले. मारहाण, उपासार हे रोजचेच झाले. आई दोन वर्षांपूर्वी वारली. आणि घर माझ्या एकटीवर येऊन पडले. शिक्षणाचा काहीही संबंध नसलेल्या माझ्या वडिलांनी मुलगी म्हणजे त्यांच्या दृष्टीने चूल आणि मूल इतकेच मर्यादित होते. वडिलांनी माझे लग्र एका अशा मुलाशी लावून दिले जो व्यसनी, बाहेरख्याली होता.

सासरच्यांनी माझ्या शिक्षणावर बंदी आणली आणि विड्या करण्याची सक्ती करू लागले. बरं ज्याच्या जवळ मन मोकळं करावं तो नवरा मात्र व्यसनात, चुकीच्या संबंधात बुडालेला. शेवटी कंटाळून मी माहेरी आले.

मॅडम, आता समाजात विड्या करणार्‍या मुलींची व्यथा यापेक्षा वेगळी नाही. या विडी व्यवसायात महिला कामगारांचा अधिक सहभाग आहे. शहरातील गिरण्या बंद पडल्यामुळे, जागतिकीकरण, महागाई, आर्थिक मंदी याचा फटका विडी उद्योगातील कुटुंबीयांना बसला.
हजारो कामगारांची घरे चरितार्थ चालविण्यासाठी विडी उद्योगावर अवलंबून आहेत. या व्यवसायात त्यांना अनेक अडचणींना सामोरे जावे लागते. मालकवर्गाकडून ठराविक विड्या वळण्याची सक्ती, कामाच्या मोबदल्यात कमी पगार, रजा नाही. अशा परिस्थितीत कामगार जगत असताना कुटुंबाची दैनंदिन उपजीविका भागविण्यासाठी नाईलाजाने लहान मुलांना शाळेत न जाता बांधकाम मजुरी, कामगार, हॉटेल कामगार, कपडे शिलाई कामगार, चादर कारखाना कामगार अशी कामे करावी लागतात. पर्यायाने मुले शाळेत न जाता बालमजूर म्हणून जगतात. मुलींना आईच्या हाताखाली विड्या वळण्याचे काम करावे लागते. आणि हळूहळू त्यादेखील शाळा सोडून विडी वळण्यात सक्रिय होतात.
विडी कामगार म्हणून जगण्यास सुरुवात करतात. विडीचे कार्ड असेल तर त्या मुलीचे लग्र लवकर होते. लग्रानंतर गरोदरपणातही तिला विड्या वळण्याचे काम करावे लागते. तंबाखूच्या सान्निध्यात काम करत असताना कर्करोग, क्षयरोग, रक्तात हिमोग्लोबीनचे प्रमाण कमी यासारख्या समस्यांना तोंड द्यावे लागते. अगदी कमी पगारात काम करत आल्याने त्यांच्या कुटुंबाला निरक्षरता, गरिबी, बालकामगार आणि बालविवाह प्रथेचे वेष्टन आवळले गेले आहे. या निरक्षरतेमुळे विडी कागारांचे राहणीमान सुधारत नाही. जीवन उंचावत नाही. यामुळे समाजातील काम करणार्‍या विडी कामगारांचा विकास खुंटला आहे.
विडी कामगार ज्या परिसरात, झोपडपट्ट्यांमधून राहातात तो परिसर शहरातील गलिच्छ वस्ती म्हणून ओळखला जातो. येथे साठणारा तेंदूपत्तचा कचरा, अस्वच्छ घरे, उघडी असणारी ड्रेनेजस, शहरातील कारखान्यांमधून सांडपाण्याचे नाले यामुळे विडी कागारांना सतत आजारांना सामोरे जावे लागते.' ज्योती न थांबता बराच वेळ बोलत होती. तिच्या बोलण्यामधून विडी कागारांच्या व्यथा व त्यांच्या अवस्थेबद्दलचा तीव्र संताप व्यक्त होत होता.
खरंच, आज गरज आहे कामगारांचे आयुष्य आणि भविष्य सुधारण्यासाठी आवश्यक वेतन, मजुरी देण्याची. विडी कामगारांमध्ये आरोग्यविषयक जागृती निर्माण करण्याची आणि शिक्षणाचे महत्त्व पटवून देऊन एक सुशिक्षित व सुसंस्कृत समाज निर्माण करण्याची.
प्रा. डॉ. वंदना भानप


यावर अधिक वाचा :

पोलीस शिपायाने चक्क ३ लग्नं केली पुण्यातील गोष्ट

national news
पुण्यातील स्वारगेट पोलीस ठाण्यांतर्गत सेवेत असलेल्या या पोलीस शिपायाने चक्क ३ लग्नं केली ...

सायन रूग्णालयातील निवासी डॉक्टरही आजपासून संपावर

national news
मुंबई येथील जे जे रुग्णालयात डॉक्टरला बेदम मारहाण प्रकरणी आता सायन रूग्णालयातील निवासी ...

विधार्भात पाणी प्रश्न पेटला जीवण प्राधिकरणच्या एका ...

national news
पाण्यासाठी नागरिकांचा उद्रेक झालाय. वडगाव चौकात पाणीटंचाईच्या प्रश्नातून जीवण ...

कुमारस्वामींचे लग्न झाले तेव्हा दुसरी पत्नी आली होती

national news
कर्नाटकचे संभाव्य मुख्यमंत्री व जेडीएसचे नेते एचडी कुमारस्वामी यांच्यापेक्षा लोकांना ...

लवकरच एसटीत व्हेईकल ट्रॅकिंग सिस्टम वेळ आणि थांबे कळणार

national news
सर्वांची लाडकी आणि सार्वजनिक वाहन व्यवस्था असल्लेली जीवन वाहिनी असलेली लालपरी अर्थात एसटी ...

आंतरराष्ट्रीय कूपन कोड कंपनी पिकोडी, आता भारतात

national news
इंटरनेटवर सर्वात फायदेशीर ऑनलाईन डील आणि कूपन सर्च मध्ये उत्कृष्ट प्रदर्शन देणारी ऑनलाईन ...

बीएसएनएलचा 'डेटा त्सुनामी' प्लान

national news
बीएसएनएल (BSNL)ने नवा प्लान जाहीर केलाय. जियो आणि एअरटेलला टक्कर देण्यासाठी बीएसएनएलने ...

एअरटेल - अमेझॉनचा करार, मिळणार २,६००चा कॅशबॅक

national news
एअरटेल आणि अमेझॉन इंडियाने मिळून ४ जी स्मार्टफोन खरेदीवर कॅशबॅक ऑफर आणली आहे. या ऑफरसाठी ...

डिसेंबर 2019 पर्यंत भारतात 5 जी सेवेची शक्यता

national news
येत्या काही दिवसात 5 जीचे निकष निश्चित करण्याचा ट्रायचा प्रयत्न करणार असून डिसेंबर 2019 ...

फेसबुकवर अमिताभ बच्चन यांचा नवा रेकॉर्ड

national news
महानायक अमिताभ बच्चन यांनी अजून एक रेकॉर्ड केला आहे. नुकताच त्यांनी फेसबुकवर ३ कोटी ...