testwebdunia1
testwebdunia0
testwebdunia2

आमची माय मराठी

डॉ. बा. ना. मुंडी

वेबदुनिया|
महाराष्ट्र थोर: आणिक कैसे थोर: जेणुका अर्थी आपुली थोरी असे: तेतुलाही अर्थी आणिकासी थोरी करी: थोरापासौनि महाथोर तयाते महाराष्ट्र म्हणिजे





मराठसाहित्निर्मितीप्रारंझालसामान्यत: दहाव्यअकराव्यशतकात व प्रामुख्यानकेलमहानुभापंथीयांनी. त्यांनमराठीचउपयोसंस्कृतच्यजागकरण्याप्रारंकेला व काहकातरसंस्कृत-निष्ठांनचांगलादिला. त्यपंथाच्यविचित्र व सर्वसामान्यांच्यपूर्वापाधारणा-विचारांनधक्कदेणार्‍या, अपरिचितत्त्वज्ञानामुळत्यांनआपलपंथीतत्त्वज्ञानप्रचाराचकार्गुप्तपणे, अनेसांकेतिलिप्यातूकरावलागले. यामुळमराठमाध्यमाच्यद्वारसर्वसामान्यांपर्यंपोहोचण्याच्यत्यांच्यमूहेतूसहजबाधयेऊखंपडला. त्यांचसर्मराठसाहित्त्यपंथीयांपुरतेमर्यादिराहिले. मराठीचयथावश्यपरिचहोणमागपडले. अलिकडेसांकेतिलिप्यांच्यकडीकुलुपातूमुक्झालआणि त्यावेळीत्याचअलौकिकत्व, महत्त्लक्षाआले. चक्रधत्यपंथाचसंस्थापक. त्यांनमहाराष्ट्रासंबंधअभिमानानम्हटलज्ञाआहे.

महाराष्ट्रअसताचयोग्यतमहाराष्ट्सात्त्विक... तेथचजडचेतपदार्तेहसात्त्विक: तेअसतशारीमानसिकव्हणीचउपद्रनुपजिति: आणिदेशशारीमानसिउपद्रउपजलअसमहाराष्ट्रअसतशमे: तेथचाअन्नोदकशमे: तेथचाऔषधशमे: तेथचावारा, झाडी, पावूतेहि सात्त्विक: तेणसकउपद्रशमेती:

''महंम्हणजनिर्दोष: आणि एकदेनिर्दोहोती: परसगूनव्हेति: महाराष्ट्निदोर्ष: आणि सगुतेअसतअनाचाकरावयाचबुध्दि नुपजे: उपनलकरल्हाइजे: आपआनाचारू न करी: आणीकाकरू न दीती: महाराष्ट्धर्सिध्दि जाए: माहाराष्ट्र: महंम्हणिजथोर: तेचथोरकवणकवणअर्थअसा: ा: सात्त्विक: दुसरसुखरूप: तिसरइष्टकारक: चवथनिर्दोष: पांचवसगुण: महाराष्ट्थोर: आणिकैसथोर: जेणुकअर्थआपुलथोरअसे: तेतुलाहअर्थआणिकासथोरकरी: थोरापासौनि महाथोतयातमहाराष्ट्म्हणिजे:...''

त्याच्यानंतत्यांच्यनागदेवाचार्य, माहिंभट्ऊर्महिंद्रबाइत्यादअनेलहामोठ्यशिष्यांनसंस्कृतच्यऐवजमराठीचपुरस्काकरूआपल्यवाड्:निर्मितीसाठतिचसर्राउपयोकेलआणि चक्रधरांनसुरकेलेलपूर्परंपरअत्यंकसोशीने व निष्ठापूर्वपुढचालविली. केशोबासारख्यसंस्कृतप्रेमपंडितांनपुन: पुन: संस्कृतमध्यरचनकरण्याचतीव्रतइच्छहोई, तिलवेळीबंधघातलजाई. नागदेवाचार्यांनकेशोबासुचविले.

नारोबा आपल्या 'ऋद्वीपुर वर्णनात' लिहितात, 'जेथची नांव तर्‍ही मराठी: परि षट्दर्शनातें दळवटी । प्रमेय धुंडाळिता सृष्टी । आथीचिना ।।' 'सह्याद्रिवर्णनात' हिरांबा म्हणते 'जेथ परा चकितु झाली।। तेथ महाराष्ट्रीचा काइसी केली। परी माझी वाचा वालमैली'.





''नककेशवद्या: येणमाझीयस्वामीचम्हातारियसामान्परिवारनागवैकीं: परमेश्वरतरजीवाचेयसंकोचतअनेवासनअयोग्यतजाणौन‍ि काठिन्यतचुकवौत‍ि सकळासि अल्पायासब्रम्हविद्याचियाठायनिवसितायेवौनि परमात्लाभुद्यमावावहोआवम्हणौनीमहाराष्ट्रीयनिरौपिलकीा: एरव्हसर्वज्ञकादेववाणनिरोपू न लाहा: म्हणौनि केशवसंस्कृसूत्रबध्प्रकरण न करकीं:. चुकूकेशोवासांनसंस्कृपारिभाषिसंज्ञउपयोजिल्या. नागदेवांचकडसूचना, पंडिकेशवदेया: तुमचअस्मातकस्मातनेणो: चक्रधरेनिरोपिलमर्‍हाटतियाचि पुसा: केशोबासंस्कृबंद न करितीची:'', -ह्यमागीभावना, लोककल्याणाचकळकतसेमातृभाषेवरिप्रेमहस्पष्होते.

लोककल्याणाच्यउदात्हेतूनप्रेरिहोऊचक्रधरांनज्यमायमराठीचपुरस्काकेला, तिचाउपयोइतमहानुभालेखकांनीहतितक्याप्रेमोदराने, श्रध्दानिष्ठेने, आत्मविश्वासपूर्वकरावयाआश्चर्कसले? दामोदपंडिआपल्या 'वच्छहरण' काव्याचप्रारंकरतांनम्हणतात, 'नागरबोलीस्छवाणिजे: सकरसांतपोखिजे' व हिच्यसाह्याने 'उपमश्लेवर्णुक: एहीरंजसकलैलोक.' 'प्राकृमानवती' तशीकथासंगतकरीन: 'रूक्मिणसैंवर'कर्तनरेंद्रकव‍ि स्पष्टम्हणतो, 'पुण्पावमराठी । आइकतआदरेकर्णपुटी । तैयासकवन्ही न पडकामाठी । संसाराची।।' नारोबआपल्या 'ऋद्वीपुवर्णनात' लिहितात, 'जेथचनांतर्‍हमराठी: परि षट्दर्शनातेदळवटी । प्रमेधुंडाळितसृष्टी । आथीचिन।' 'सह्याद्रिवर्णनात' हिरांबम्हणते 'जेपरचकितझाली।तेमहाराष्ट्रीचकाइसकेलीपरमाझवाचवालमैली'. प्रसिध्भास्ककवि आपल्या 'शिशुपाळवधात' म्हणतात, 'साहित्याचियखेडकुळियासुदेशाबोलाचियाचिपुलियांसिंपनखेळतसांवळीयांरसवृत्ति।फुवाचारसाळागर्सांडवीकोकिळां।' काशीराजाने 'द्रौपदसैंवरात' व्यक्तविलेलश्रध्दपहा. म्हणतो. 'मर्‍हाटटिकदेशभाषमर्‍हाटीमर्‍हाटकुळजन्वानमर्‍हाटीगुरूग्रंसेविलम्यमर्‍हाटी:।'

याप्रमाणेअनेमहानुभावीलेखकांनमराठीच्यप्रशंसापअभिमानाचउद्गावेळोवेळी व जागोजागकाढलआहेत. वरीदिलेल्यकाहउतार्‍यांवरूइतरांबद्दसहकल्पनयेशकेल.

मुकुंदराज व ज्ञानेश्वसर्वमान्आद्मराठकवींनमराठीचवैशिष्ठ्यतिच्यसामर्थ्यासमांडतानमुकुंदराज, 'देशकामर्‍हाटीपरि उपनिषदाचीराहाटीतरअथजीवाचियगांठीकां न बांधावा?' (मुकुंदराज) 'मर्‍हाटिहेचानगरींब्रम्हविद्येचसुकाळूकरीघेणदेणसुखावेर्‍हीदेजगामाझमर्‍हाटाचि बोलकवतिकेपरि अमृतातेहपैजेसिजिंकेऐसअक्षरेचि रसिकेमेळविन।।' (ज्ञानेश्वर)

शिवछत्रपतीच्या काळात मराठीत शिरलेला फारशीपणा काठून तिला संस्कृतनिष्ठ रूप देण्यात आले व त्यासाठी 'राजव्यवहार कोष' तयार करविला गेला. पण त्यामुळे पेशवे काळात भाषेतील मराठीपणाच जाऊन हळूहळू संस्कृतचे वर्चस्व प्रस्थापित होऊ लागले.





अशप्रकारत्यांनसंस्कृतातीउच्प्रकारचसाहित्य, नित्याच्यव्यवहाराच्यभाषेमराठीनिर्माकरूस्त्रीशूद्रांसआबावृध्दांनसुलकेले. त्यांच्यापावलावपाऊटाकूनंतरच्यअनेलहानमोठ्यसाहित्यिकांनसंस्कृतचजोडीतोडीची व प्रसंगतिच्याहूनहवरचअशकरूप्रत्यक्संस्कृपंडितांकडूनहसन्मामिळवला. एकनाथपंडितांनप्रत्यक्काशीक्षेत्रमराठी 'भागवत' <


यावर अधिक वाचा :

मनुष्यबाधा निर्मुलन समिती

national news
स्मशानात भयाण शांतता पसरली होती. अर्थात ती तर नेहमीच असते. पण यावेळी मात्र स्मशानातील ...

बापूंचा 'सेवाग्राम आश्रम'

national news
राष्ट्रपिता महात्मा गांधी यांचा गुजरात राज्यातील साबरमती आश्रम जगप्रसिद्ध आहे. त्याचबरोबर ...

गांधीवचने

national news
या जगातल्या सर्व महान धर्मांच्या मुलभूत सत्यावर माझा विश्वास आहे. ही सगळी देवाचीच देणगी ...

इम्रान यांनी शरीफ यांच्या म्हशीहून कमावले किमान 14 लाख

national news
पाकिस्तान सरकार यांनी माजी पंतप्रतधान नवाझ शरीफ यांच्या पाळीव आठ म्हशींचा लिलाव करून ...

लिंगायत समाजने केल्या २० मागण्या, मुख्यमंत्री यांच्या सोबत ...

national news
मराठा समाज आणि इतर समाजाने आपल्या मागण्या जोरदार पद्धतीने आणि आंदोलन करत सरकार समोर ...

राष्ट्रवादीचा हा माजी आमदार देतो गलीच्छ शिव्या क्लिप झाली ...

national news
आमदार असलेल्या सोलापूरमधील राष्ट्रवादी काँग्रेसचे जिल्हाध्यक्ष व माजी आमदार दीपक (आबा) ...

अवनि अर्थात टी १ वाघीणीचा कोर्टाने मागवला आहवाल, याचुकेवर ...

national news
नागपूर खंडपीठानं यवतमाळची नरभक्षक वाघीण टी-१ अर्थात अवनी हिला पकडण्यासाठी किंवा ...

त्यांना भान राहिले नाही, नवज्योत होत्या रुग्णालयात

national news
पंजाब येथे मोठी दुर्घटना घडली आहे. शहरातील जोडा बाजार येथील रावण दहन पाहणाऱ्या लोकांना ...

यवतमाळ १० करोडची रोकड जप्त

national news
महाराष्ट्र तेलंगणा सीमेवरील पिपरेवाडा टोल नाक्यावर 10 करोड रु ची रोकड जप्त करण्यात आली. ...

केईम रुग्णालयातील उघडे बाबावर कारवाईसाठी राष्ट्रवादीचे ...

national news
राज्यात अंधश्रद्धा निर्मूलन कायदा लागू असला तरी मुंबई महापालिकेच्या केईएम रुग्णालयात सुरू ...