testwebdunia1
testwebdunia0
testwebdunia2
Widgets Magazine
Widgets Magazine

आमची माय मराठी

डॉ. बा. ना. मुंडी

वेबदुनिया|
महाराष्ट्र थोर: आणिक कैसे थोर: जेणुका अर्थी आपुली थोरी असे: तेतुलाही अर्थी आणिकासी थोरी करी: थोरापासौनि महाथोर तयाते महाराष्ट्र म्हणिजे





मराठसाहित्निर्मितीप्रारंझालसामान्यत: दहाव्यअकराव्यशतकात व प्रामुख्यानकेलमहानुभापंथीयांनी. त्यांनमराठीचउपयोसंस्कृतच्यजागकरण्याप्रारंकेला व काहकातरसंस्कृत-निष्ठांनचांगलादिला. त्यपंथाच्यविचित्र व सर्वसामान्यांच्यपूर्वापाधारणा-विचारांनधक्कदेणार्‍या, अपरिचितत्त्वज्ञानामुळत्यांनआपलपंथीतत्त्वज्ञानप्रचाराचकार्गुप्तपणे, अनेसांकेतिलिप्यातूकरावलागले. यामुळमराठमाध्यमाच्यद्वारसर्वसामान्यांपर्यंपोहोचण्याच्यत्यांच्यमूहेतूसहजबाधयेऊखंपडला. त्यांचसर्मराठसाहित्त्यपंथीयांपुरतेमर्यादिराहिले. मराठीचयथावश्यपरिचहोणमागपडले. अलिकडेसांकेतिलिप्यांच्यकडीकुलुपातूमुक्झालआणि त्यावेळीत्याचअलौकिकत्व, महत्त्लक्षाआले. चक्रधत्यपंथाचसंस्थापक. त्यांनमहाराष्ट्रासंबंधअभिमानानम्हटलज्ञाआहे.

महाराष्ट्रअसताचयोग्यतमहाराष्ट्सात्त्विक... तेथचजडचेतपदार्तेहसात्त्विक: तेअसतशारीमानसिकव्हणीचउपद्रनुपजिति: आणिदेशशारीमानसिउपद्रउपजलअसमहाराष्ट्रअसतशमे: तेथचाअन्नोदकशमे: तेथचाऔषधशमे: तेथचावारा, झाडी, पावूतेहि सात्त्विक: तेणसकउपद्रशमेती:

''महंम्हणजनिर्दोष: आणि एकदेनिर्दोहोती: परसगूनव्हेति: महाराष्ट्निदोर्ष: आणि सगुतेअसतअनाचाकरावयाचबुध्दि नुपजे: उपनलकरल्हाइजे: आपआनाचारू न करी: आणीकाकरू न दीती: महाराष्ट्धर्सिध्दि जाए: माहाराष्ट्र: महंम्हणिजथोर: तेचथोरकवणकवणअर्थअसा: ा: सात्त्विक: दुसरसुखरूप: तिसरइष्टकारक: चवथनिर्दोष: पांचवसगुण: महाराष्ट्थोर: आणिकैसथोर: जेणुकअर्थआपुलथोरअसे: तेतुलाहअर्थआणिकासथोरकरी: थोरापासौनि महाथोतयातमहाराष्ट्म्हणिजे:...''

त्याच्यानंतत्यांच्यनागदेवाचार्य, माहिंभट्ऊर्महिंद्रबाइत्यादअनेलहामोठ्यशिष्यांनसंस्कृतच्यऐवजमराठीचपुरस्काकरूआपल्यवाड्:निर्मितीसाठतिचसर्राउपयोकेलआणि चक्रधरांनसुरकेलेलपूर्परंपरअत्यंकसोशीने व निष्ठापूर्वपुढचालविली. केशोबासारख्यसंस्कृतप्रेमपंडितांनपुन: पुन: संस्कृतमध्यरचनकरण्याचतीव्रतइच्छहोई, तिलवेळीबंधघातलजाई. नागदेवाचार्यांनकेशोबासुचविले.

नारोबा आपल्या 'ऋद्वीपुर वर्णनात' लिहितात, 'जेथची नांव तर्‍ही मराठी: परि षट्दर्शनातें दळवटी । प्रमेय धुंडाळिता सृष्टी । आथीचिना ।।' 'सह्याद्रिवर्णनात' हिरांबा म्हणते 'जेथ परा चकितु झाली।। तेथ महाराष्ट्रीचा काइसी केली। परी माझी वाचा वालमैली'.





''नककेशवद्या: येणमाझीयस्वामीचम्हातारियसामान्परिवारनागवैकीं: परमेश्वरतरजीवाचेयसंकोचतअनेवासनअयोग्यतजाणौन‍ि काठिन्यतचुकवौत‍ि सकळासि अल्पायासब्रम्हविद्याचियाठायनिवसितायेवौनि परमात्लाभुद्यमावावहोआवम्हणौनीमहाराष्ट्रीयनिरौपिलकीा: एरव्हसर्वज्ञकादेववाणनिरोपू न लाहा: म्हणौनि केशवसंस्कृसूत्रबध्प्रकरण न करकीं:. चुकूकेशोवासांनसंस्कृपारिभाषिसंज्ञउपयोजिल्या. नागदेवांचकडसूचना, पंडिकेशवदेया: तुमचअस्मातकस्मातनेणो: चक्रधरेनिरोपिलमर्‍हाटतियाचि पुसा: केशोबासंस्कृबंद न करितीची:'', -ह्यमागीभावना, लोककल्याणाचकळकतसेमातृभाषेवरिप्रेमहस्पष्होते.

लोककल्याणाच्यउदात्हेतूनप्रेरिहोऊचक्रधरांनज्यमायमराठीचपुरस्काकेला, तिचाउपयोइतमहानुभालेखकांनीहतितक्याप्रेमोदराने, श्रध्दानिष्ठेने, आत्मविश्वासपूर्वकरावयाआश्चर्कसले? दामोदपंडिआपल्या 'वच्छहरण' काव्याचप्रारंकरतांनम्हणतात, 'नागरबोलीस्छवाणिजे: सकरसांतपोखिजे' व हिच्यसाह्याने 'उपमश्लेवर्णुक: एहीरंजसकलैलोक.' 'प्राकृमानवती' तशीकथासंगतकरीन: 'रूक्मिणसैंवर'कर्तनरेंद्रकव‍ि स्पष्टम्हणतो, 'पुण्पावमराठी । आइकतआदरेकर्णपुटी । तैयासकवन्ही न पडकामाठी । संसाराची।।' नारोबआपल्या 'ऋद्वीपुवर्णनात' लिहितात, 'जेथचनांतर्‍हमराठी: परि षट्दर्शनातेदळवटी । प्रमेधुंडाळितसृष्टी । आथीचिन।' 'सह्याद्रिवर्णनात' हिरांबम्हणते 'जेपरचकितझाली।तेमहाराष्ट्रीचकाइसकेलीपरमाझवाचवालमैली'. प्रसिध्भास्ककवि आपल्या 'शिशुपाळवधात' म्हणतात, 'साहित्याचियखेडकुळियासुदेशाबोलाचियाचिपुलियांसिंपनखेळतसांवळीयांरसवृत्ति।फुवाचारसाळागर्सांडवीकोकिळां।' काशीराजाने 'द्रौपदसैंवरात' व्यक्तविलेलश्रध्दपहा. म्हणतो. 'मर्‍हाटटिकदेशभाषमर्‍हाटीमर्‍हाटकुळजन्वानमर्‍हाटीगुरूग्रंसेविलम्यमर्‍हाटी:।'

याप्रमाणेअनेमहानुभावीलेखकांनमराठीच्यप्रशंसापअभिमानाचउद्गावेळोवेळी व जागोजागकाढलआहेत. वरीदिलेल्यकाहउतार्‍यांवरूइतरांबद्दसहकल्पनयेशकेल.

मुकुंदराज व ज्ञानेश्वसर्वमान्आद्मराठकवींनमराठीचवैशिष्ठ्यतिच्यसामर्थ्यासमांडतानमुकुंदराज, 'देशकामर्‍हाटीपरि उपनिषदाचीराहाटीतरअथजीवाचियगांठीकां न बांधावा?' (मुकुंदराज) 'मर्‍हाटिहेचानगरींब्रम्हविद्येचसुकाळूकरीघेणदेणसुखावेर्‍हीदेजगामाझमर्‍हाटाचि बोलकवतिकेपरि अमृतातेहपैजेसिजिंकेऐसअक्षरेचि रसिकेमेळविन।।' (ज्ञानेश्वर)

शिवछत्रपतीच्या काळात मराठीत शिरलेला फारशीपणा काठून तिला संस्कृतनिष्ठ रूप देण्यात आले व त्यासाठी 'राजव्यवहार कोष' तयार करविला गेला. पण त्यामुळे पेशवे काळात भाषेतील मराठीपणाच जाऊन हळूहळू संस्कृतचे वर्चस्व प्रस्थापित होऊ लागले.





अशप्रकारत्यांनसंस्कृतातीउच्प्रकारचसाहित्य, नित्याच्यव्यवहाराच्यभाषेमराठीनिर्माकरूस्त्रीशूद्रांसआबावृध्दांनसुलकेले. त्यांच्यापावलावपाऊटाकूनंतरच्यअनेलहानमोठ्यसाहित्यिकांनसंस्कृतचजोडीतोडीची व प्रसंगतिच्याहूनहवरचअशकरूप्रत्यक्संस्कृपंडितांकडूनहसन्मामिळवला. एकनाथपंडितांनप्रत्यक्काशीक्षेत्रमराठी 'भागवत' <


यावर अधिक वाचा :