मीना कुमारी लहान असतांना त्यांचे डोळे खूप छोटे होते. त्यामुळे त्यांना सर्व चिनी म्हणून हाक मारायचे. वयाच्या चौथ्या वर्षी त्यांनी अभियानक्षेत्रात पाऊल टाकले. चित्रपट लेदरफेस मध्ये त्यांचे नाव बेबी मीना ठेवण्यात आले होते.  

मीना कुमारी यांना चित्रपटांसोबत शेरो-शायरी करण्याचा छंद होता. याकरिता त्या नाज या उपनावाचा उपयोग करायचा. मीना कुमारी यांचे पती त्यांना प्रेमाने मंजू म्हणून बोलावयाचे. आपल्या सुंदर अभिनयाने चाहत्यांच्या मनात राज्य करणाऱ्या मीना कुमारी 31 मार्च 1972 ला अनंतात विलीन झाल्या.  

मोठ्या पडद्यावर हिरोची कहाणी रंगवणाऱ्या संजय दत्त यांचं खरं आयुष्यही एखाद्या चित्रपटाच्या पटकथेसारखंच आहे.

कदाचित म्हणून संजय दत्त यांच्यावर आलेल्या चित्रपटातल्या संजूबाबाच्या तोंडी एक डायलॉग होता, "अपना लाइफ कभी अप, कभी डाउन. ड्रग्स लिया. महंगे होटलों में भी रहा और जेल में भी. घडियां भी पहनीं, हथकडियाँ भी. 308 गर्लफ्रेंड्स थीं और एक AK-56 राइफल."

विमानाचं उड्डाण होण्यापूर्वी ज्याप्रकारे उद्घोषणा होते, त्याप्रकारेच वाचकांना आधी सूचित केलेले बरं. कारण तितकीच अकल्पित कहाणी आता उलगडली जाणार आहे... 'देवियो और सज्जनो, कृपया कुर्सी की पेटी बाँध लीजिए...'

यापुढे संजय दत्त अर्थात आपल्या संजू बाबाची आजवर समोर न आलेली उत्कंठावर्धक कहाणी मांडली जाणार आहे. अर्थातच या गोष्टीची सुरुवात त्यांच्यापासूनच व्हायला हवी, ज्यांनी संजूबाबाला जन्म दिला... त्याची आई आणि सिने अभिनेत्री नर्गिसपासून.

नर्गिस ज्यांनी 'मदर इंडिया' या प्रचंड गाजलेल्या चित्रपटात चुकीचं काम करणाऱ्या आपल्या मुलाला, म्हणजेच बिरजूला गोळी मारली होती. पण ही पडद्यावरची गोष्ट होती.

29 जुलै 1959 रोजी दत्त घराण्यात संजयचा जन्म झाला. आपला लाडका सुपुत्र आयुष्यात कुठल्या वेड्यावाकड्या वाटा धुंडाळेल आणि कुठल्या संगतीच्या आहारी जाईल, याचा त्या मातेनं कधी स्वप्नातही विचार केला नसेल.

नर्गिस आणि सुनील दत्त यांचा मुलगा संजय दत्त. लहानपणी सेटवर असताना, संजूची तयारी झाली की आई त्याचे पापे घ्यायची, त्यावेळी तो लाजून तोंड लपवून घ्यायचा. फिल्म डिव्हिजनच्या डॉक्युमेंटरीमध्ये हा प्रसंग पाहायला मिळतो. लहानगा संजू लाजला की कॅमेऱ्याकडे पाठ फिरवायचा. पण याच संजूबाबानं पुढे आयुष्यभर कॅमेऱ्यापुढे राहणं पसंत केलं.

संजय दत्तची मोठी बहीण झहिदाने एका टीव्ही शोमध्ये एक किस्सा सांगितला होता, "संजय मनानं खूप चांगला होता. एके दिवशी नरिमन पॉइंटला गाडी उभी असताना, त्याच्या गाडीभोवती एक मुलगा वारंवार घुटमळत होता. गाडीचा ड्रायव्हर कासीम भाईनं त्या मुलाच्या श्रीमुखात भडकावली. गाडी घराकडे वळवली. मात्र या प्रसंगानं वाईट वाटलेल्या संजयला रडू अनावर झालं. काही केल्या त्याचा हुंदका थांबेना. अखेरीस गाडी पुन्हा मागे घेऊन त्या मुलाला एक दुधाची बाटली घेऊन दिली, तेव्हा कुठे जाऊन संजयला बरं वाटलं."

तर एका रेडिओ इंटरव्ह्यूमध्ये नरगिस यांनी सांगितलं होतं -" संजयचा जन्म झाला, तो थोडा कळता झाला त्यावेळची गोष्ट. जेव्हा मी शूटिंगसाठी म्हणून घराबाहेर निघायचे त्या त्या वेळी संजय खूप रडायचा. इकडे स्टुडिओत जरी पोहोचले तरी माझं चित्त थाऱ्यावर नसायचं. तो ठीक असेल की नाही याची काळजी वाटायची. म्हणूनच शेवटी मी सिनेसृष्टीला अलविदा करण्याचा निर्णय घेतला."

संजूच्या बिघडण्याची सुरुवात

सुनील दत्त यांनी एक प्रसंग अनेकदा सांगितला आहे. एकदा काश्मीरला असताना, मजामस्तीत त्यांनी संजयच्या हातात सिगरेट दिली, त्याची प्रतिक्रिया त्यांना पाहायची होती. मात्र सुनील दत्त चकित झाले कारण संजूबाबनं सिगरेट व्यवस्थित ओढून दाखवली. इतकंच नाही तर पूर्ण संपवून दाखवली.

संजूबाबा तेव्हा दहा वर्षांचाही नव्हता. सुनील दत्त यांना घरी भेटायला येणारे निर्माते वा त्यांचे दोस्तमंडळी सिगारेट ओढायचे. ती अर्धवट ओढलेली सिगारेट्सची थोटकं ते तशीच टाकून जायचे. त्या अर्धवट कांड्या उचलून संजूबाबा चोरून सिगरेट ओढायला शिकला.

संजयचं पाऊल वाकडं पडत असल्याची कल्पना आल्यानंच मुंबईच्या कॅथेड्रल शाळेतून त्यांचं नाव काढून त्याला हिमाचल प्रदेशमधली नामांकित 'सेंट लॉरेन्स' बोर्डिंग शाळेत पाठवण्यात आलं. संजयची पुढची काही वर्षं तिथंच गेली.

संजयला लहानपणी संगीताची आवड होती. शाळेच्या बँडमध्ये सर्वांत शेवटी संजय ड्रम वाजवत चालायचा. त्याची बहीण प्रिया दत्तने एका टेलिव्हिजन कार्यक्रमात सांगितलं होतं, "संजयला फक्त एकाच प्रकारे शाळेतला ड्रम वाजवता यायचा."

फारूख शेख यांना एका कार्यक्रमात दिलेल्या मुलाखतीत सुनील दत्त यांनी एक किस्सा सांगितला होता. 1971च्या फाळणीनंतर एका कार्यक्रमासाठी भारतीय कलाकार बांगलादेशात सादरीकरणासाठी जाणार होते. संजयनंही जाण्याचा हट्ट केला. सुनील दत्त यांनी त्यांना समजवण्याचा प्रयत्न केला. भारतीय कलाकार तिथं जाऊन गाणं गातील किंवा वाद्य वाजवतील. यावर संजयचं उत्तर होतं- "मी बाँगो वाजवेन."

अखेरीस संजयलाही बांगलादेश दौऱ्यावर नेण्यात आलं. व्यासपीठावर दस्तुरखुद्द लता मंगेशकर गाणं सादर करत होत्या. गाता गाता त्या अचानक थांबल्या आणि त्यांनी मागे वळून पाहिलं. बाँगो चुकीच्या ठेक्यात वाजत होता. पुढचं गाणं त्यांनी याकडे दुर्लक्ष करत सादर केलं.

अमली पदार्थांच्या विळख्यात

1977 मध्ये 18 वर्षं वयाचा उमदा तरुण, संजय लॉरेन्स बोर्डिंग शाळेतून घरी परतला. त्याचं नाव मुंबईतल्या नामांकित एल्फिन्स्टन महाविद्यालयात टाकण्यात आलं. याच काळात संजूबाबाची पावलं अमली पदार्थांच्या काळोख्या वाटांकडे वळू लागली.

एका मुलाखतीत संजयनं स्वतःच याची कबुली दिली होती की याच दरम्यान तो घरी असला तरी आपल्या खोलीत स्वतःला कोंडून घ्यायचा, एकटं राहणं पसंत करायचा.

आई नर्गिसला कदाचित याची कुणकुण होती, मात्र त्यांनी सुनील दत्त यांच्याकडे कधीही संजयच्या अमली पदार्थ सेवनाबद्दल अवाक्षरही काढलं नाही.

याच दरम्यान संजयनेही आईवडिलांच्या पावलावर पाऊल टाकत सिनेमात एंट्री करायचं ठरवलं. यापूर्वीच त्याने 1971 साली प्रदर्शित झालेल्या 'रेशमा और शेरा' चित्रपटात बाल कलाकार म्हणून काम केलं होतं.

संजयचा निर्णय झाल्यावर सुनील दत्त यांनी त्याला चांगलं प्रशिक्षण दिलं. त्याच्याकडून चांगली मेहनत करवून घेतली. पुरेशी तयारी झाल्याची खात्री पटल्यावर 'रॉकी' सिनेमात संजयला हिरो म्हणून घेण्याचा निर्णय झाला. नायिका म्हणून टीना मुनीमची निवड करण्यात आली. 'रॉकी'चं शूटिंग सुरू झालं.

कर्करोग आणि दुःखाचं नातं

'रॉकी'चं शूटिंग जोरात सुरू असतानाच नर्गिस यांना कर्करोगाचं निदान झालं. उपचारासाठी सुनील दत्त त्यांना अमेरिकेला घेऊन गेले. तिथे गेल्यावर तब्बल दोन महिने त्या कोमामध्ये होत्या. त्यानंतर जेव्हा त्या शुद्धीवर आल्या त्यावेळी पहिला प्रश्न त्यांनी विचारला - "संजय कुठे आहे?"

हॉस्पिटलमध्ये उपचार सुरू असताना सुनील दत्त नर्गिस यांचा आवाज रेकॉर्ड करायचे. नर्गिस यांनी आपल्या लेकासाठी एक सुंदर संदेश रेकॉर्ड करून ठेवला होता. काही कालावधीनंतर प्रकृतीत थोडी सुधारणा झाल्यानं नर्गिस भारतात परतल्या.

संजयच्या पहिल्या सिनेमाचं शूटिंग जोरात चाललंय, हे ऐकून या आईच्या आनंदाला पारावार राहिला नव्हता. म्हणजे नर्गिस यांनी तर सुनील दत्त यांच्यापुढे जाहीरच करून टाकलं होतं - "काहीही करा. पण मला माझ्या मुलाच्या पहिल्या सिनेमाच्या प्रिमियरला घेऊन चला. स्ट्रेचर असो वा चाकाची खुर्ची, कसल्याही मदतीनं मला तिथं जायचंच आहे."

बायकोच्या इच्छेचा मान राखत सुनील दत्त यांनीही सगळी तयारी केली. 7 मे रोजी 'रॉकी'चा प्रिमियर दणक्यात पार पडणार होता, पण अचानक नर्गिस यांची तब्येत बिघडली.

त्यांना घाईघाईत रुग्णालयात दाखल करण्यात आलं. त्यांचं शरीर काही संकेत देऊ पाहात होतं. अखेरीस 3 मे 1981 रोजी त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. नियतीचा क्रूर खेळ तरी पाहा, 'रॉकी'च्या प्रिमियरच्या बरोबर चार दिवस आधी त्यांनी जगाचा निरोप घेतला.

सिनेमाचा पडदा असो वा आयुष्य, कुणाच्या येण्यानं अथवा जाण्यानं गोष्टी थांबत नाहीत, हेच खरं.

संजय दत्तने एका मुलाखतीत सांगितलं होतं की आईच्या मृत्यूनंतर तो अजिबात रडला नाही.

सिमी गरेवाल यांना दिलेल्या एका मुलाखतीत सुनील दत्त यांनी एक भावनिक प्रसंग सांगितला होता - 'रॉकी'च्या प्रिमियरच्या दिवशी सिनेमा हॉलमधली एक खुर्ची रिकामी होती. कुणीतरी येऊन त्यांना विचारलं, 'दत्त साहब, ही सीट रिकामी आहे का?' यावर त्यांनी उत्तर दिलं होतं - "नाही ही माझ्या पत्नीची जागा आहे..."

'रॉकी' पडद्यावर झळकला आणि प्रेक्षकांनी सिनेमाला उचलून धरलं.

नर्गिस यांच्या जाण्यानं संजू टीना मुनीम आणि अमली पदार्थ या दोहोंच्याही अधिक निकट आला.

संजय दत्तने दिलेल्या अनेक मुलाखतींमध्ये त्यानं उघडपणे अमली पदार्थ घेत असल्याचा स्वीकार केला होता. "जेवढ्या प्रकारचे अमली पदार्थ असतात, मी सगळे घेतले. असं म्हणतात की 10 पैकी एका माणसाला कोणत्या ना कोणत्या गोष्टीचं व्यसन असतंच. हे व्यसन खाण्याचं, जुगार खेळण्याचं, दारू पिण्याचं वा अमली पदार्थ सेवन करण्याचं असू शकतं. मी या दहापैकी एक होतो. पण अमली पदार्थ सेवन हा एक प्रकारचा आजार आहे."

संजय म्हणतो - "एका नशा करणाऱ्या माणसाचा स्वीकार कुणीही सहजतेनं करत नाही. मात्र माझ्या वडिलांनी मला स्वीकारलं होतं. ते निर्मात्यांना फोन करून सांगत, माझ्या मुलाला सिनेमात घेण्यापूर्वी विचार करा, त्याला अमली पदार्थांचा नाद आहे."

'मी अमली पदार्थांपासून दूर गेलो कारण...'

संजय दत्तनं एका टेलिव्हिजन कार्यक्रमात हा खुलासा केला की - "एके दिवशी सकाळी मी डोळे उघडले. जवळ आमचा नोकर उभा होता. मी त्याला म्हणालो - भूक लागली आहे. काही खाण्यासाठी आणा. हे ऐकून त्याच्या डोळ्यात पाणी आलं. मी त्याला कारण विचारलं तो म्हणाला- 'तुम्ही दोन दिवसांनंतर आज झोपेतून उठलात.' मी आरशात पाहिलं. माझ्या चेहऱ्यावर निस्तेज सूज होती. केस विस्कटलेले होते."

"मला वाटलं मी आता मरणार आहे. मी तडक वडिलांच्या समोर गेलो आणि म्हणालो- 'मला तुमची मदत हवी आहे.' वडिलांनी मला मुंबईतल्या ब्रीच कँडी रुग्णालयात दाखल केलं."

1984 सालच्या सुरुवातीचा काळ होता. अमली पदार्थांच्या व्यसनापासून सुटका करून घेण्यासाठी सुनील दत्त संजयला अमेरिकेत घेऊन गेले. याच काळात संजयच्या टीनाबरोबरच्या नात्यात दुरावा निर्माण झाला.

अमेरिकेत उपचारादरम्यानच एक हळवा प्रसंग घडला. व्यसनमुक्ती शिबिरात बसलेला असताना अचानक कुणीतरी संजयला नर्गिस यांचा रेकॉर्डेड आवाज ऐकवला. हा तोच संदेश होता जो नर्गिस यांनी आपल्या लाडक्या मुलासाठी रेकॉर्ड करून ठेवला होता.

संदेशातल्या ओळी होत्या, "कोणत्याही इतर गोष्टीपेक्षा संजू, आपली नम्रता आणि चारित्र्य यांचा अधिक सांभाळ कर. कधीही कसला दिखावा करू नकोस आणि मोठ्यांचा कधी अपमान करू नकोस. ही एकच गोष्ट अशी असेल जी तुला यशाकडे घेऊन जाईल. तुझ्या कामातही तुला याचा नक्की फायदा होईल."

संजय सांगतो, "आईचा आवाज ऐकून मी खूप रडलो. आई गेल्यावर तब्बल दोन वर्षांनी तिच्यासाठी माझ्या डोळ्यांत आसवं आली. चार-पाच तास मी रडतच होतो, माझे अश्रू काही केल्या थांबतच नव्हते. पण जेव्हा थांबले तेव्हा मी नखशिखांत बदललेला होतो."

भारतात परतल्यावर संजयपुढे अग्निपरीक्षेचा प्रसंग उभा राहिला, "नऊ महिन्यांनी भारतात परतलो, पहिला माणूस जो मला भेटायला आला तो होता माझा ड्रग सप्लायर. माझ्यापुढे दोन रस्ते होते - एक तर मी सगळंकाही विसरून अमली पदार्थांना जवळ केलं असतं, किंवा दुसरा रस्ता म्हणजे मी त्याला नकार दिला असता. मी खडतर असला तरी दुसरा रस्ता निवडला."

उपचारासाठी नऊ महिने अमेरिकेत वास्तव्य केल्यावर संजयनं सिनेसृष्टीला रामराम करून अमेरिकेतच स्थायिक होण्याचा निर्णय घेतला होता. तिथं व्यापार करावा, असं त्याच्या डोक्यात होतं. पण याहीवेळी नियतीच्या मनात काही वेगळंच होतं.

पप्पू वर्मा यांनी आपल्या 'जान की बाजी' या चित्रपटासाठी संजयची निवड केली. हा चित्रपट 1985 साली प्रदर्शित झाला आणि संजयचं अमेरिकेला जाणं टळलं, ते कायमचंच.

1986 साली प्रदर्शित झालेल्या महेश भट्ट यांच्या 'नाम' सिनेमाच्या निमित्तानं संजय दत्तच्या आयुष्यात एक सोनेरी वळण आलं. सिनेमातल्या एका गाण्याच्या ओळी तर अशा होत्या जणू संजयला अमेरिकेला जाण्यापासून अडवण्यासाठीच गाणं लिहिलं असावं - 'तू कल चला जाएगा... चिठ्ठी आई है, आई है, चिठ्ठी आई है.'

अनेक प्रकरणानंतर संजय दत्त अखेर ऋचा शर्मा हिच्या प्रेमात पडला. अभिनेते देवानंद यांनी ऋचाला इंडस्ट्रीत आणलं होतं. संजय आणि ऋचा अधूनमधून भेटू लागले, हळूहळू त्यांच्या भेटीगाठी वाढू लागल्या. हे नातं अखेर विवाहबंधनाच्या धाग्यानं बांधलं गेलं.

1987 मध्ये त्यांनी लग्न केलं. पुढच्याच वर्षी त्यांना कन्यारत्न झालं - त्रिशाला. सगळं आलबेल असताना अचानक ऋचा डोकेदुखीनं हैराण होऊ लागली. अनेक तपासण्या, रुग्णालयांचे हेलपाटे यानंतर ऋचाला ब्रेन ट्यूमर असल्याचं समोर आलं. पुढील उपचारासाठी ऋचा लेकीला घेऊन अमेरिकेला गेली.

वैयक्तिक आयुष्यात दुखावल्या गेलेल्या संजयची जादू पडद्यावरही चालेनाशी झाली. 'नाम' सिनेमापाठोपाठ आलेले त्याचे अनेक सिनेमे तिकीटबारीवर सपशेल आपटले.

मात्र माधुरी दीक्षित आणि सलमान खान यांच्याबरोबर 1991 साली आलेल्या 'साजन' चित्रपटानं अक्षरशः धुमाकूळ घातला. नशिबाचे फासे पुन्हा एकदा संजयच्या बाजूनं पडले.

याच दरम्यान संजय आणि ऋचा यांच्यातली दरी वाढत गेली आणि माधुरी दीक्षितबरोबर संजू बाबाचं नाव जोडलं गेल्याच्या उलटसुलट चर्चा रंगू लागल्या.

खलनायक होतानाचा प्रवास

आतापर्यंतची गोष्ट ही दत्त कुटुंबाच्या अनेक जुन्या ऑडिओ-व्हिडिओ मुलाखती आणि डॉक्युमेंट्रीमध्ये उपलब्ध असलेल्या माहितीवर आधारित होती. मात्र संजय दत्तबाबतचे अनेक गहन आणि महत्त्वाचे खुलासे अजून बाकी आहेत.

1993 साली संजय 'आतिश' सिनेमाच्या चित्रिकरणासाठी मॉरिशसला गेला. भारतात त्यावेळी 1993 सालच्या बॉम्बस्फोटांची कसून चौकशी सुरू होती. समीर हिंगोरा आणि हनीफ कडावाला या दोघांनी संजयकडे AK-56 रायफल असल्याची माहिती पोलिसांना दिली. त्यानंतर संजय जेव्हा मुंबईत परत आला त्यावेळी दहशतवाद विरोधी कायदा 'टाडा'अंतर्गत त्याला अटक झाली.

'The Crazy Untold Story of Bollywood Badboy' या पुस्तकात यासिर उस्मान लिहितात - "संजयनं पोलिसांना दिलेल्या माहितीनुसार, फिरोज खान यांच्या 'एल्गार' चित्रपटाच्या चित्रिकरणावेळी दुबईमध्ये त्याची भेट कुख्यात गुंड दाऊद आणि अनीस यांच्याशी झाली होती. अबू सालेम, हनीफ आणि समीर यांच्याकडून संजयनं तीन AK-56 घेतल्या होत्या. मात्र एक आपल्याकडे ठेवत बाकीच्या दोन त्यानं त्यांना परत केल्या."

संजय असं काही करेल यावर सुनील दत्त यांचा विश्वासच बसत नव्हता. 'तहलका' मासिकात छापून आलेल्या एका हवाल्यानुसार, सुनील दत्त यांनी संजयला चांगलंच खडसावलं, शस्त्र बाळगण्याचं कारण विचारलं त्यावर संजयचं उत्तर होतं - "माझ्या नसानसात मुस्लीम रक्त वाहत आहे. शहरात जे काही चालू आहे, ते मी सहन करू शकत नाही."

1993 साली जेव्हा मुंबई बाँबस्फोटानं हादरली होती त्यावेळी संजय परदेशात होता. त्यावेळी मित्र युसूफ नळवाला याला त्यानं त्याची रायफल नष्ट करायला सांगितलं होतं. तशी कबुली संजयनं दिल्याचं सांगितलं जातं. मात्र खटल्याची सुनावणी सुरू झाली आणि संजयनं आपला कबुलीजबाब बदलला.

1992 साली बाबरी मशीद विध्वंसानंतर उसळलेल्या दंगली हेसुद्धा संजयने शस्त्र जवळ बाळगण्याचं एक कारण होतं, असा दावा करणाऱ्यांमध्ये एस. हुसैन झैदी यांचाही समावेश आहे.

'My Name is Abu Salem' या पुस्तकात झैदी लिहितात - "बाबरी मशीद पतनानंतर मुंबईत भयंकर दंगली उसळल्या. मात्र जखमींचा धर्म कोणता आहे, याची पर्वा न करता सुनील दत्त मदतकार्यासाठी धावून आले. संजयही यात सामील झाला. काही लोकांना हे सहन झालं नाही. काही उजव्या विचारांच्या संघटनांनी दत्त कुटुंबावर निशाणा साधला, त्यांना धमक्या येऊ लागल्या. काही ठिकाणी तर मदतीसाठी गेलेल्या सुनील दत्त यांच्यावर हल्लेही झाले. संजय दत्त धमक्यांच्या फोनला पुरता कंटाळला होता. सिनेमातल्या नायकाला असं वाटलं की खऱ्या आयुष्यातही आपल्यातला नायक सिद्ध करण्याची हीच खरी वेळ आहे."

संजयला काही दिवस तुरुंगाची हवा खावी लागली, मात्र काहीच दिवसात जामिनावर त्याची सुटका झाली. सिनेसृष्टीतल्या चटपटीत बातम्या छापणाऱ्या मासिकांमध्ये पूर्वी माधुरी-संजय यांच्या गुफ्तगूबद्दल खबरा असायच्या. आता त्यांच्या नात्यात दरी निर्माण झाल्याचं वृत्त रंगवून छापलं जाऊ लागलं.

संजय तुरुंगात गेल्याचा सर्वाधिक फायदा जर कुणाला झाला असेल तर तो सुभाष घईंना. खलनायक हा 1993 सालचा सुपरहिट चित्रपट ठरला. याचवर्षी संजयची ओळख मॉडेल रिया पिल्लईशी झाली.

जामीन, तुरुंगवास, जामीन, तुरुंगवास

एक वर्ष जामिनावर सुटका झाल्यानंतर पुन्हा एकदा 1994च्या जुलैमध्ये संजयला तुरुंगात जावं लागलं. यावेळी थेट अंडासेलमध्ये त्याची रवानगी करण्यात आली. कुख्यात गुंड, भयंकर आरोपींना ज्या ठिकाणी ठेवलं जातं तीच ही जागा.

काही वर्षांपूर्वी संजय आणि त्याची बहीण प्रिया दत्त यांच्यात वादाची ठिणगी पडल्याची वार्ता होती. मात्र तुरुंगात असताना भावा-बहिणीतलं प्रेम किती निर्व्याज होतं, याचा किस्सा फारूख शेख यांच्या 'जीना इसी का नाम है' या प्रसिद्ध कार्यक्रमाद्वारे जगानं जाणलं होतं. या कार्यक्रमात खुद्द प्रिया दत्त यांनी हा किस्सा सांगितला होता - "रक्षाबंधनाच्या दिवशी आम्ही संजयला भेटायला तुरुंगात गेलो. वडिलांनी सांगितलं - राखी बांध. त्यावेळी संजय जड अंतःकरणाने मला म्हणाला - माझ्याकडे तुला भेट देण्यासाठी काही नाही, पण काही कूपन्स मी वाचवून ठेवली आहेत. तुरुंगात चहा विकत घेण्यासाठी ही कूपन्स मिळतात."

प्रियाने 1998 साली सांगितलं होतं - "संजय तू दिलेली कूपन्स माझ्याकडे आजही जपून ठेवलेली आहेत."

सिमी गरेवालच्या राँदेव्हू (Rendezvous) या कार्यक्रमात संजयनं एक किस्सा कथन केला होता. संजय म्हणतो- "तुरुंगात डॅडी भेटायला यायचे तेव्हा म्हणायचे- 'कल हो जाएगा बेटा, कल हो जायेगा.' असेच तीन-चार महिने चालू राहिलं. एकेदिवशी डॅड आले आणि पुन्हा तिच टेप त्यांनी वाजवली... 'कल हो जाएगा'. ते ऐकून मी संतापून ओरडलो - 'डॅड केव्हा होणार?' हे ऐकून वडिलांनी माझी कॉलर पकडली आणि रडत रडत मला सांगितलं - 'मला माफ कर बाळा. आता मी तुझ्यासाठी काहीही करू शकत नाही'."

यासिर उस्मान आपल्या पुस्तकात लिहितात - तत्कालीन मुख्यमंत्री शरद पवार यांच्याकडून कोणत्याही प्रकारची मदत मिळाली नसल्यानं सुनील दत्त मदतीसाठी 'मातोश्री'वर पोहोचले.

बाळासाहेब ठाकरेंनी उघडपणे संजय दत्तला पाठिंबा दिला आणि दत्त कुटुंबातील कोणताही सदस्य देशविरोधी नसल्याची ग्वाही दिली. याच ठाकरेंची शिवसेना एकेकाळी संजय दत्तच्या सिनेमांना जोरदार विरोध करायची.

संजय दत्तला पाठिंबा देणाऱ्यांमध्ये शत्रुघ्न सिन्हाही होते.

तब्बल 15 महिने तुरुंगाची हवा खाल्यानंतर संजयला दिलासा मिळाला. ऑक्टोबर 1995मध्ये त्याची सुटका झाली. सफेद कुर्ता आणि कपाळावर लाल टिळा, अशा दिमाखात संजयनं तुरुंगाबाहेर पाय ठेवला.

सुटका झाल्याच्या दोन महिन्यांनी डिसेंबर 1996 मध्ये ऋचा शर्मानं अमेरिकेत अखेरचा श्वास घेतला. तर इकडे रिया पिल्लईसह संजयची सलगी अधिक वाढली.

1998 साली संजयनं तिच्याशी विवाह केला. 1999 साली आलेल्या संजयच्या 'वास्तव' सिनेमानं प्रसिद्धीचा नवा अध्याय रचला आणि संजयला त्यासाठी सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्यासाठीचा फिल्मफेअर पुरस्कार जाहीर झाला.

2000 साली काही अशा ऑडिओ टेप्स प्रसिद्ध झाल्या, ज्यात संजय दत्त छोटा शकील बरोबर बोलत असल्याचं समोर आलं. इंटरनेटवर आजही हे ऑडिओ उपलब्ध आहेत.

CBI या कॉल्सचं रेकॉर्डिंग करत होती आणि 2002 साली पुरावा म्हणून त्यांचा वापर करण्यात आला, असं यासीर उस्मान यांनी आपल्या पुस्तकात लिहिलं आहे.

'जादू की झप्पी'

'58 - पाली हिल' या बंगल्यामध्ये नरगिस यांनी एक घरकुल वसवलं होतं, आज त्या घरातला प्रत्येक सदस्य स्वतंत्र राहात होता.

2003 साली संजयला एक असा सिनेमा मिळाला, ज्यातल्या भूमिकेमुळे संजयच्या नशिबाला 'जादू की झप्पी' मिळाली. 'मुन्नाभाई MBBS' प्रोजेक्ट घेऊन राजकुमार हिरानी आले होते.

यात सुनील दत्त यांनीच संजयच्या वडिलांची छोटीशी, पण कमालीची भूमिका साकारली होती, काही दृश्यं तर अगदी त्याच्या प्रत्यक्ष जीवनाची रुपेरी पडद्यावर पुनरावृत्तीच वाटत होते. हा सिनेमा प्रचंड हिट ठरला.

त्यानंतर दोनच वर्षांनी संजयच्या डोक्यावरून वडिलांचं छत्रही हरपलं. सुनील दत्त - एक असा नवरा आणि बाप, ज्यानं आपल्या आयुष्याचा एक खूप मोठा हिस्सा फक्त दुःखाशी असलेलं आपलं नातं निभावण्यात घालवला.

'मान्यताप्राप्त'

मॉडेल रियाबरोबरचं संजयचं अफेअर 2008 सालापर्यंत चाललं. यानंतर संजयच्या जीवनात मान्यता उर्फ दिलनवाज शेख आली, जिनं प्रकाश झा यांच्या 'गंगाजल' सिनेमात 'अल्हड मस्त जवानी' या आयटम साँगवर डान्स केला होता, आणि यानंतर ती बरीच चर्चेत आली होती.

मान्यता तर संजयच्या जवळ आली, पण याच दरम्यान बहीण प्रिया, नम्रता आणि भावोजी-दोस्त कुमार गौरव यांच्यापासून तो लांब गेला. त्यांच्यातले संबंध इतके ताणले गेले की संजय-मान्यताच्या लग्नातही दोघी बहिणी सहभागी झाल्या नाहीत.

मात्र 2010 साली मान्यताने इकरा आणि शाहरान या दोन जुळ्या मुलांना जन्म दिला, आणि दोन्ही आत्यांचा राग काहीसा निवळला.

पण 1993 सालच्या चुका संजयचा पिच्छा सोडायला तयार नव्हत्या. 2006 साली ज्या मुन्नाभाईने लोकांना गांधीगिरी शिकवली त्या मुन्नाभाईलाच बेकायदेशीरपणे शस्त्रास्त्रं बाळगल्याप्रकरणी शिक्षा होणं अद्याप बाकी होतं.

2007 साली टाडा न्यायालयानं संजय दत्त दहशतवादी नसल्याचा निर्वाळा दिला, मात्र त्याला सहा वर्षांची शिक्षा सुनावण्यात आली. संजय तुरुंगात गेला मात्र लवकरच जामिनावर सुटला.

2013 साली सुप्रीम कोर्टाने संजयच्या शिक्षेत घट करत पाच वर्षांची शिक्षा सुनावली. मे 2013 मध्ये संजय तुरुंगात गेला आणि फेब्रुवारी 2016 मध्ये चांगल्या वर्तणुकीच्या आधारावर त्याची तुरुंगातून लवकर सुटका होणार असल्याची बातमी आली.

फेब्रुवारी 2016 मध्ये पुन्हा एकदा कपाळावर टिळा लावून संजयनं तुरुंगाबाहेर पाऊल ठेवलं. तुरुंगातल्या अंधारातून बाहेर पडलेल्या संजयसाठी अखेर 'सुबह हो गई मामू' अशीच स्थिती होती.

विशेषत्वानं अशा घडीला ज्यावेळी संजय दत्तच्या जीवनावर आधारीत एक चित्रपट 'संजू' लवकरच प्रेक्षकांच्या भेटीला येतो आहे. या चित्रपटात अभिनेता रणबीर कपूर संजय दत्तची भूमिका साकारणार आहे.

हा तोच रणबीर आहे, ज्याच्या वडिलांना अर्थात ऋषी कपूर यांना एकेकाळी संजय दत्त, गुलशन ग्रोवर यांच्या साथीनं मारायला धावला होता. अर्थातच कारण होतं संजयचं टीनावर जडलेले प्रेम!

'खुल्लम खुल्ला' या आपल्या आत्मचरित्रात ऋषी कपूर लिहितात - "एके दिवशी संजू आणि गुलशन ग्रोवर नीतूच्या अपार्टमेंटमध्ये गेले. माझ्यात आणि टीनामध्ये काहीतरी सुरू असल्याचा त्यांना संशय होता. नंतर गुलशन ग्रोवरनं मला सांगितलं की नीतूच्या घरी तो त्यावेळी माझ्याशी भांडायलाच आला होता. मात्र नीतूनं संजयला समजावलं, त्याला खात्री पटवून दिली की टीना आणि चिंटू (ऋषी कपूर) यांच्यात काहीही नाही."

संजयनं आतापर्यंत किमान 130 हून अधिक सिनेमांमध्ये काम केलं आहे. समाजवादी पक्षाच्या कृपेमुळे राजकारणातही त्यानं नशीब आजमावलं आहे. याच कारणामुळे बहिण आणि काँग्रेस नेता प्रिया दत्त हिच्याशी वादावादीही झाली आहे.

आज या वयातही काही लोकांसाठी तो संजूबाबाच आहेत. सरत्या वयातही त्यानं असं काही शरीरसौष्ठत्व कमावलं की सलमान खानही त्यापुढे फिका पडेल.

संजयच्या शरीरावर गोंदलेल्या संस्कृत मंत्राचे टॅटू पाहता, त्याला संजूबाबा म्हणावं यासाठी सबळ पुरावे मिळतात. पण खरी मेख त्यापुढे आहे - कारण त्याच्या शरीरावरच्या टॅटूमध्ये जसं 'ओम नमः शिवाय' हा मंत्र आहे, तसंच सुनील-नर्गिस यांचे नाव आहे आणि सोबतीला आग ओकणारा ड्रॅगनही आहे...

धुंडिराज गोविंद फाळके ऊर्फ दादासाहेब फाळके (जन्म : त्र्यंबकेश्वर, महाराष्ट्र, - नाशिक, ३० एप्रिल १८७०)

मृत्यू फेब्रुवारी १६, १९४४ ब्रिटिश भारत नाशिक, महाराष्ट्र, भारत) हे चित्रपटनिर्मिती करणारे महाराष्ट्रातील व भारतातील पहिली व्यक्ती होते आणि यासाठीच त्यांना भारतीय चित्रपटांचा जनक मानले जाते . १९१३ साली त्यांनी निर्माण केलेला राजा हरिश्चंद्र हा मूक चित्रपट मराठी व भारतीय चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासातील आद्य चित्रपट होय. १९३७ पर्यंतच्या आपल्या १९ वर्षाच्या कारकिर्दीत त्यांनी ९५ चित्रपटांची व २६ लघुपटांची निर्मिती केली.

भारतीय अभिनेत्यांना त्यांच्या जन्मभरच्या चित्रपटविषयक योगदानाबद्दल भारतीय चित्रसृष्टीतील दादासाहेब फाळके पुरस्कार हा सर्वांत मोठा पुरस्कार दिला जातो.

·स्वदेशी चित्रपट बनवायचा या विचाराने झपाटून गेले

दादासाहेब फाळके हे भारतीय चित्रपटसृष्टीचे जनक, भारतीय चित्रपट निर्माते, दिग्दर्शक आणि पटकथाकार होते. थोडक्यात काय तर ते चित्रपट महर्षी म्हणूनही ओळखले जातात.

दादासाहेबांचा जन्म 30 एप्रिल 1870 रोजी नाशिक जिल्ह्यातील त्र्यंबकेश्वर येथे झाला. दादासाहेबांना लहानपणापासूनच वेगवेगळ्या कला शिकण्याची आवड होती. त्यामुळे मराठा हायस्कूल, मुंबई येथे शालेय शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर 1885 मध्ये त्यांनी जे. जे. स्कूल ऑफ आर्ट्स येथून एक वर्षाचा चित्रकलेचा पदविका अभ्यासक्रम पूर्ण केला. त्यानंतर त्यांनी तैलरंगचित्रण, जलरंगचित्रण, वास्तुकला आणि नमुना प्रतिरूपण (मॉडेलिंग) यामध्ये सण 1890 ला प्रावीण्य मिळवले .

पुढे दादासाहेब आपण स्वदेशी चित्रपट बनवायचा या विचाराने झपाटून गेले. आणि काही दिवसातच त्यांनी मुंबई (दादर) येथे फाळके चित्रपटनिर्मितिगृहाची स्थापना केली आणि सहा महिन्यात मुंबईच्या कोरोनेशन चित्रपटगृहामध्ये 1913 पहिला मूक चित्रपट तयार केला.त्याच नाव आहे ‘राजा हरिश्चंद्र‘ (Raja Harishchandra) हा चित्रपट सृष्टीच्या इतिहासातील पहिला चित्रपट आहे.

· दादासाहेबांचे शिक्षण

दादासाहेबांचे शिक्षण मुंबईला ‘मराठा हायस्कूल’मध्ये झाले. त्यांनी मॅट्रिकची परीक्षा 1885 मध्ये उत्तीर्ण झाल्यावर मुंबईतील जे.जे.स्कूल ऑफ आर्ट्सला प्रवेश घेतला. त्यांचा पहिला विवाह 1886 मध्ये झाला. ते जे.जे.तून 1890 साली उत्तीर्ण झाल्यावर बडोद्याच्या कलाभवनातून त्यांनी चित्रकलेचा शिक्षणक्रम पूर्ण केला. त्याबरोबरच त्यांनी वास्तुकला व साचेकाम यांचाही अभ्यास केला. त्याच सुमारास त्यांना प्रोसेस फोटोग्राफी, त्यांवरील प्रक्रिया व हाफ्‌टोन ब्लॉ’क करणे याचा छंद जडला. कलाभवनाचे प्राचार्य गज्जसर यांच्या उत्तेजनाने त्यांना रतलाम येथे तीनरंगी ठसे बनवण्याची प्रक्रिया (थ्री कलर प्रोसेस), प्रकाश शिलामुद्रण (फोटोलिथो) व छायाचित्रण इत्यादी क्षेत्रांत प्रयोग करण्याची संधी मिळाली होती. त्यानंतर काही दिवस त्यांनी बडोदा येथे धंदेवाईक छायाचित्रकार; तसेच, रंगभूमीचे नेपथ्यकार म्हणून काम केले. त्यांना हौशी कलावंतांना अभिनय शिकवणे, त्यांची रंगभूषा व वेशभूषा करणे यांचीही आवड होती. त्यांनी अहमदाबादला 1892 मध्ये भरलेल्या एका औद्योगिक प्रदर्शनात पाठवलेल्या आदर्शगृहाच्या प्रतिकृतीला सुवर्णपदक मिळाले होते. त्यांनी छायाचित्रकार म्हणून व्यवसाय गोध्रा (गुजरात) येथे 1895 साली सुरू केला होता; परंतु त्यांच्या पत्नीहचे देहावसान 1900 मध्ये प्लेकगने झाले, म्हणून ते परत बडोद्याला गेले. तेथेच, त्यांनी 1901 साली एका जर्मन जादूगाराचे शिष्यत्व पत्करले. दादासाहेबांनी जादूगार म्हणूनही किमया दाखवली आहे.

· जर्मन कार्ल हर्ट्‌झ याच्याशी ओळख

बडोद्याला त्यांची ल्युमिएर बंधूंनी नेमलेल्या चाळीस जादूगारांपैकी एकाशी, जर्मन कार्ल हर्ट्‌झ याच्याशी ओळख झाली व त्यांच्याशी दादासाहेबांचा स्नेह निर्माण झाला. त्या जादूगाराकडून दादासाहेबांनी रासायनिक तांत्रिक, भ्रांतिकृत चमत्कार, पत्त्यांची जादू वगैरे गोष्टी शिकून घेतल्या. त्यामुळे त्यांना चित्रपटांची चमत्कृतीसाठी (ट्रिक फोटोग्राफीसाठी) उपयोग झाला; एवढेच नव्हे तर, दादासाहेब प्रोफेसर केल्फा (Phalke (फाळके) या नावाचा उलटा क्रम) नावाने जाहीर रीत्या जादूचे प्रयोग करत असत. प्रो.‘केल्फा’ यांचे जादूचे खेळ त्यांनी एका लघुपटात चित्रितही केले. ते चांगलेच लोकप्रिय झाले होते. त्यांनी चित्रपटनिर्मिती सुरू केल्यानंतरची त्या संबंधातील एक मजेदार आठवण आहे. मुंबईला पुण्याहून जाताना खंडाळ्याच्या घाटाजवळ काही तांत्रिक दोषामुळे गाडी बराच वेळ थांबली. लोक कंटाळले होते. दादासाहेबांनी एका प्रवाशाकडून पत्त्याचा एक जोड मिळवला व त्याच्या निरनिराळ्या जादू करून त्यांची भरपूर करमणूक केली. त्यावेळी त्यांना हा जादूगार म्हणजे भारतीय चित्रपटसृष्टीचे जनक आहे हे कळले नसेल. त्यांनी त्यांची ओळखही करून दिली नाही. तसे ते प्रसिद्धीविन्मुख होते.

त्यांचा दुसरा विवाह 1902 मध्ये झाला. त्यांना भारत सरकारच्या पुराणवस्तू संशोधन खात्यात प्रारूपकार व छायाचित्रकार म्हणून 1903 साली नोकरी लागली. त्यांना त्या फिरतीच्या नोकरीमुळे भारतातील अनेक वास्तुशिल्पे पाहता आली. त्यांनी ‘वंगभंग चळवळी’च्या निमित्ताने त्यांच्या सरकारी नोकरीचा राजीनामा 1906 साली दिला.

त्यांनी ‘फाळके एनग्रेव्हिंग अँड प्रिंटिंग प्रेस (वर्क्स)’ ही संस्था 1908 साली लोणावळ्याला सुरू केली. ती पुढे दादर (मुंबई) येथे हलवली. तिचेच रूपांतर नंतर ‘लक्ष्मी आर्ट प्रिंटिंग वर्क्स’ मध्ये झाले.

· तीनरंगी मुद्रणप्रक्रियेचे अद्यायावत तांत्रिक शिक्षण

फाळके जर्मनीहून तीनरंगी मुद्रणप्रक्रियेचे अद्यायावत तांत्रिक शिक्षण आणि ‘रोल्टर इसाके अँड कंपनी’ची यंत्रसामुग्री घेऊन 1909 साली आले. व ‘लक्ष्मी आर्ट प्रिंटिंग वर्क्स’ ही संस्था त्यांनी भरभराटीस आणली. दादासाहेबांनी 1910 मध्ये ‘सुवर्णमाला’ नावाचे कलापूर्ण असे मराठी-गुजराती मासिकही सुरू केले; परंतु त्यांनी भागीदारांशी मतभेद झाल्यावर त्या व्यवसायाशी त्यांचा संबंध 1911 च्या प्रारंभी तोडून टाकला. उद्विग्न मनः स्थितीत असतानाच, मुंबईत गिरगावमधील ‘अमेरिका इंडिया सिनेमॅटोग्राफ’ या तंबूवजा चित्रपटगृहात (हल्ली तेथे हरकिसनदास हॉस्पिटल आहे) 15 एप्रिल 1911 रोजी ‘ख्रिस्ताचे जीवन’ हा अर्ध्या तासाचा मूकपट त्यांच्या पाहण्यात आला. त्यांनी स्वदेशी चित्रपटव्यवसाय त्यातून प्रेरणा घेऊन उभारण्याचे ठरवले आणि त्या दृष्टीने त्यांचा चित्रपटनिर्मितिविषयक अभ्यास रात्रंदिवस सुरू झाला. त्यांना डोळ्यांवरील अतिताणाने तात्पुरते अंधत्व आले; परंतु सुदैवाने, त्यांना मुंबईचे डॉ. प्रभाकर या नेत्रविशारदाने पुन्हा दृष्टी प्राप्त करून दिली.

· राजा रविवर्मांसोबत काम

दादासाहेब शिळाप्रेस छपाईच्या तंत्रात वाकबगार होते. त्यांनी राजा रविवर्मांसोबत काम केले. पुढे, त्यांनी स्वत:चा छापखाना काढला, तसेच ते छपाईची नवी तंत्रे आणि यंत्रे अभ्यासायला मुद्रणकला शिकण्यासाठी जर्मनीला गेले. त्यांनी तेथे ‘लाइफ ऑफ ख्राइस्ट’ हा चित्रपट पाहिला. ते चित्रपट पाहून फार प्रभावित झाले आणि त्यांनी तसा चित्रपट रामकृष्णांवर तयार करण्याचे ठरवले. त्यांनी भारतात परतल्यानंतर चित्रपटासाठी आवश्यक अशा सर्व साहित्याचा व तंत्राचा अभ्यास केला; त्यासाठी परदेशातून येणारे सिनेमेही पाहिले. त्यांनी त्यानंतर चित्रपटतंत्रज्ञान शिकण्यासाठी मित्राकडून कर्ज काढून आणि पॉलिसी गहाण टाकून पैसे उभे केले आणि ते इंग्लंडला 1912 मध्ये गेले. त्यांनी भारतात परतल्यावर चित्रपटनिर्मितीसाठीची आवश्यक ती यंत्रसामुग्री आणली व राहत्या घरातच स्टुडिओ उभारला. दादासाहेब फाळके यांनी ‘रोपट्याची वाढ’ हा लघुपट 1912 मध्येच तयार केला. त्यानंतर ते मोठ्या चित्रपटाच्या निर्मितीकडे वळले.

·पत्नीचे अलंकार गहाण ठेवून पैसे उभे केले

त्यांना ‘रोपट्याची वाढ’च्या प्रयोगानंतर पैशांची खूप चणचण चित्रपट निर्माण करण्यासाठी भासत होती. त्यांनी पत्नीचे अलंकार गहाण ठेवून पैसे उभे केले. दादासाहेबांच्या पत्नीने त्यांना भक्कम साथ दिली. त्यांनी स्वतःच चित्रपटासाठी लेखक, रंगभूषाकार, संकलक, कलादिग्दर्शक या भूमिका पार पाडल्या. त्यांच्या चित्रपटासाठी त्यांना स्त्रीकलावंतही मिळू शकली नाही. अशा अडचणी असूनही फाळके यांनी मुंबई येथील दादरच्या प्रमुख मार्गावर त्यांचे चित्रपटनिर्मितिगृह सुरू केले आणि भारताचा पहिला चित्रपट ‘राजा हरिश्चंद्र’ सहा महिन्यांत पूर्ण करून, तो मुंबईच्या कोरोनेशन थिएटरमध्ये 3 मे 1913 रोजी प्रदर्शित केला. तो चित्रपट एकूण तेवीस दिवस चालला. दादासाहेब स्वतः एक पडदा व प्रक्षेपक घेऊन गावोगाव जात आणि त्यांच्या चित्रपटांचे खेळ प्रेक्षकांना दाखवत. फाळके यांना ‘राजा हरिश्चंद्र’ या चित्रपटाच्या निर्मितीनंतर परदेशी संस्थानी दिग्दर्शक म्हणून काम करण्यासाठी निमंत्रण दिले, पण दादासाहेबांनी ते नाकारले व भारतातच राहणे पसंत केले.

·मुंबईहून नाशिकला स्थलांतर केले

पौराणिक चित्रपटासाठी योग्य अशी देवळे, घाट, लेणी व वाडे; तसेच, नैसर्गिक परिसर नाशिकला असल्याने, दादासाहेबांनी 3 ऑक्टोबर 1913 रोजी मुंबईहून नाशिकला स्थलांतर केले. ‘राजा हरिश्चंद्रा’नंतर दादासाहेबांनी ‘मोहिनी भस्मासूर’ या चित्रपटाची निर्मिती केली व तो 1914 च्या जानेवारीत कोरोनेशन सिनेमामध्ये प्रदर्शित केला. त्या चित्रपटासोबत ते ‘पिठाचे पंजे’ हा एक विनोदी लघुपटही दाखवत.

त्यांनी दोन चित्रपटांच्या निर्मितीनंतर , ‘सत्यवान-सावित्री’, ‘कालियामर्दन’, ‘गंगावतरण’ अशा काही चित्रपटांची निर्मिती केली. त्यांचे ‘श्रीकृष्णजन्म’ आणि ‘लंकादहन’ हे चित्रपट विशेष गाजले. ‘लंकादहन’ या चित्रपटाने अभूतपूर्व यश मिळवले. त्यांनी लहान मुलांसाठी माहितीपट व लघुपट सर्वप्रथम तयार केले. दादासाहेबांनी सुमारे शंभर मूकपटांची निर्मिती केली. फाळके 1914 मध्ये लघुपट-व्यंगपटांकडे वळले. त्यांनी दोन वर्षांत, ‘आगकाड्यांची मौज’, ‘नाशिक-त्र्यंबक येथील देखावे’, ‘तळेगाव काचकारखाना’, ‘केल्फाच्या जादू’, ‘लक्ष्मीचा गालिचा’, ‘धूम्रपान लीला’, ‘सिंहस्थ पर्वणी’, ‘चित्रपट कसा तयार करतात’, ‘कार्तिक-पौर्णिमा उत्सव’, ‘धांदल भटजीचे गंगास्नािन’, ‘संलग्न रस’, ‘स्वप्नविहार’ हे माहितीपर आणि शैक्षणिक लघुपट तयार केले. त्यामुळे अनुबोधपटांच्या जनकत्वाचाही मान त्यांच्याकडेच जातो.

त्यांनी भांडवल उभारण्याच्या दृष्टीने लहानमोठ्या संस्थानिकांच्या भेटी घेतल्या. औंध व इंदूर संस्थानांकडून देणगीच्या रूपाने आणि इतर स्नेंह्यांकडून कर्जाऊ स्वरूपात आर्थिक साहाय्य घेतले व त्यांचा ‘राजा हरिश्चंद्र’ हा चित्रपट 3 एप्रिल 1917 रोजी नव्याने पुण्याच्या आर्यन सिनेमात प्रथम प्रदर्शित केला. तसेच, ‘लंकादहन’ हा चित्रपटही त्याच वेळी तयार करून, तोही त्यांनी 19 सप्टेंबर 1917रोजी प्रदर्शित केला. तो चित्रपट भारतभर लोकप्रिय ठरला.

 १९०८ मध्ये त्यांनी लोणावळ्याला ‘फाळके एनग्रेव्हिंग अँड प्रिंटिंग प्रेस (वर्क्स)’ ही संस्था सुरू केली. १९०९ मध्ये दादासाहेब जर्मनीहून तीनरंगी मुद्रणप्रक्रियेचे अद्ययावत तांत्रिक शिक्षण घेऊन भारतात परतले व ही संस्था त्यांनी भरभराटीस आणली. याचदरम्यान त्यांनी मुंबईमध्ये लाईफ ऑफ जिझस ख्राईस्ट (म. शी. ‘ख्रिस्ताचे जीवन’) हा मूक चित्रपट पाहिला आणि त्यांच्या आयुष्यातले ध्यासपर्व सुरू झाले.

‘राजा हरिश्चंद्र’ हा पहिला भारतीय बनावटीचा मराठी पूर्ण बोलपट

मुंबई (दादर) येथे फाळके चित्रपटनिर्मितिगृहाची स्थापना केली आणि सहा महिन्यांत मुंबईच्या कोरोनेशन चित्रपटगृहामध्ये त्यांनी निर्मिलेला ‘राजा हरिश्चंद्र’ हा पहिला भारतीय बनावटीचा मराठी पूर्ण बोलपट प्रदर्शित झाला (३ मे १९१३). राजा हरिश्चंद्रच्या यशाने खर्‍या अर्थाने भारतीय चित्रपटसृष्टीचा एक व्यवसाय म्हणून पाया रचला गेला. या चित्रपटानंतर त्यांनी ‘मोहिनी भस्मासूर’ (१९१३ ), ‘सत्यवान सावित्री’ (१९१४) या चित्रपटांची निर्मिती केली. १९१७ मध्ये त्यांनी ‘लंकादहन’ हा चित्रपट प्रदर्शित केला. अशा या प्रतिभाशाली व्यक्तिमत्वाचे १६ फेब्रुवारी १९४४ रोजी या जगाचा निरोप घेतला.

· ‘सेतुबंधन’ हा ‘हिंदुस्थान फिल्म कंपनी’चा अखेरचा चित्रपट

दादासाहेब फाळकेदिग्दर्शित ‘सेतुबंधन’ हा ‘हिंदुस्थान फिल्म कंपनी’चा अखेरचा चित्रपट. दादासाहेबांचा स्वत:चा ‘गंगावतरण’ हा शेवटचा चित्रपट १९३७ साली प्रदर्शित झाला. ते काळाच्या पडद्याआड 16 फेब्रुवारी 1944 रोजी गेले.

दादासाहेब फाळके यांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ सिनेक्षेत्रात उल्लेखनीय कामगिरी करणाऱ्या कलावंताला ‘दादासाहेब फाळके’ या नावाच्या भारत सरकारच्या सर्वोच्च पुरस्काराने गौरवण्यात येते. चित्रपटसृष्टीची पंढरी आणि रूपेरी-चंदेरी दुनिया म्हणून मुंबईची चित्रनगरी अर्थात फिल्मसिटीला ‘दादासाहेब फाळके चित्रनगरी’ असे नाव सार्थपणे देण्यात आले आहे.

· चित्रपट

राजा हरिश्चंद्र (इ.स. १९१३)

मोहिनी भस्मासूर (इ.स. १९१३)

सावित्री सत्यवान (इ.स. १९१४)

श्रीकृष्णजन्म (इ.स. १९१८)

कालिया मर्दन (इ.स. १९१९)

सेतुबंधन (इ.स. १९३२)

गंगावतरण (इ.स. १९३७)

· मुंबईतील फिल्मसिटीला दादासाहेब फाळके चित्रनगरी म्हणतात

दादासाहेब फाळके पुरस्कार मिळालेले अभिनेते आणि आणि पुरस्काराचे वर्ष (प्रत्यक्ष पुरस्कार नंतरच्या वर्षी प्रदान झाला)

अमिताभ बच्चन (इ.स. २०१८)

अशोककुमार (१९८८)

दिलीपकुमार (१९९४)

देव आनंद (२००२)

देविकाराणी (१९६९)

पृथ्वीराज कपूर (१९७१)

प्राण (२०१२)

मनोजकुमार (२०१५)

राज कपूर (१९८७)

रूबी मेयेर्स

विनोद खन्ना (२०१७)

शशी कपूर (२०१४)

सुलोचना (१९७३)

सोहराब मोदी (इ.स. १९७९)

दादासाहेब फाळके यांच्यावरील पुस्तके

दादासाहेब फाळके (इसाक मुजावर)

दादासाहेब फाळके : काळ आणि कर्तृत्व (जया दडकर)

ध्येयस्थ श्वास - दादासाहेब फाळके (लेखिका - ज्योती निसळ)

भारतीय चरित्रमाला : दादासाहेब फाळके (बापू वाटवे)

भारतीय चित्रपटसृष्टीचे जनक दादासाहेब फाळके (रमेश सहस्रबुद्धे)

Edited by: Ratnadeep Ranshoor

जॉनी ने चित्रपट विश्वात कॉमेडीला नवी उंची दिली. त्यांना आतापर्यंत 13 वेळा फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाला आहे. जॉनीचा जन्म 14 ऑगस्ट 1957 रोजी आंध्र प्रदेशात झाला. त्यांचे वडील प्रकाश राव जनमूला हिंदुस्थान लीव्हर फॅक्टरीमध्ये काम करायचे.जॉनी लहानपणापासूनच खूप गमतीशीर स्वभावाचे होते. ते अनेकदा इतरांना  खूप हसवायचे.यामुळे,जॉनीच्या मित्रांना ते खूप आवडायचे.

जॉनी लीव्हरला दोन भाऊ आणि तीन बहिणी आहेत,त्यापैकी जॉनी सर्वात मोठे आहे.जॉनी अत्यंत गरीब कुटुंबातील असल्यामुळे त्यांनी अभ्यास सोडून पेन विकायला सुरुवात केली.त्यांनी पेन विकण्याचा एक अतिशय अनोखा मार्ग शोधला.ते बॉलिवूड स्टार्स सारखे नृत्य करून पेन विकायचे.यामुळे त्यांची विक्री चांगली व्हायची. 

जॉनीचे खरे नाव जॉनी प्रकाश होते.जॉनी प्रकाश जॉनी लीव्हर कसे झाले?  जॉनी हिंदुस्तान लीव्हरमध्ये काम करायचे.कंपनीमध्ये ते अनेकदा त्याच्या मित्रांमध्ये अभिनय आणि विनोद करून त्यांना खूप हसवायचे. इथेच त्यांचे नाव जॉनी प्रकाश ते जॉनी लीव्हर असे झाले.  

 जॉनी लीव्हरने आपल्या चित्रपट कारकिर्दीत अनेक उंची गाठल्या.जॉनीचे बरेच चित्रपट त्या काळात सुपर डुपर हिट ठरले.वर्ष 2000 मध्ये या अभिनेत्याने विक्रमी 25 चित्रपट केले.आज प्रत्येकजण या प्रसिद्ध अभिनेत्याला ओळखतो, 

शम्मी कपूरने 50 च्या दशकात चित्रपटांमध्ये काम केले. त्याच वेळी, अमेरिकन गायक आणि अभिनेता एल्विस प्रेस्ली देखील जगभर प्रसिद्ध होते. शम्मी कपूर आणि एल्विस प्रेस्ली यांच्या लुक आणि डान्समध्ये बरेच साम्य होते आणि म्हणूनच शम्मीला बॉलिवूडचा एल्विस प्रेस्ली म्हटले जाऊ लागले.

शम्मी कपूरने आपल्या वडिलांच्या पृथ्वी थिएटरमध्ये 50 रुपयांच्या नोकरीतून करिअरला सुरुवात केली. त्यावेळी त्यांनी कनिष्ठ कलाकार म्हणून काम केले. 1952 मध्ये 4 वर्षांनी त्यांनी ही नोकरी सोडली आणि त्यावेळी शम्मीला 300 रुपये प्रति महिना पगार मिळत असे.

1953 मध्ये शम्मी कपूरने लीला मिश्रा आणि शशिकला यांच्यासोबत 'जीवन ज्योती' चित्रपटातून पदार्पण केले. सुरुवातीला लोकांना शम्मीचे चित्रपट अजिबात आवडले नाहीत. शम्मी कपूर नंतर 'तुमसा नहीं देखो', 'दिल देके देखो', 'जंगली', 'काश्मीर की काली', 'थर्ड मंजिल', 'एन इव्हिनिंग इन पॅरिस', 'ब्रह्मचारी', 'प्रिन्स' आणि 'अंदाज' मध्ये दिसले. सारखे उत्तम चित्रपट दिले, ज्यात लोकांना शम्मी कपूरची शैली खूप आवडली.

ज्या युगात शम्मी कपूर चित्रपट करत होते, त्या काळात नायक चित्रपटांमध्ये नाचत नव्हते, पण शम्मी कपूरने त्याच्या गाण्यांमध्ये केवळ नृत्यच केले नाही, तर स्वतः गाण्यांना कोरिओग्राफ केले. शम्मी कपूरला त्याच्या चित्रपटांमध्ये कोरिओग्राफरची कधीच गरज भासली नाही. त्या युगात शम्मी कपूरच्या धक्कादायक नृत्याला 'गर्दन तोड़' नृत्य असे नाव देण्यात आले.

शम्मी कपूर नवीन तंत्रज्ञानाबद्दल खूप प्रेम होतं. 1995 मध्ये भारतात इंटरनेट आलं परंतू शम्मी कपूर 1994 पासून ऐपलद्वारे इंटरनेट वापरत होते. त्यांनी सुरुवातीच्या काळात अनेक इंटरनेट असोसिएशंसची स्थापना केली आणि शम्मी कपूर कपूर कुटुंबाची वेबसाईट देखील सांभाळत असत. आयुष्याच्या शेवटच्या वेळेपर्यंत शम्मी कपूर सर्व सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर सक्रिय होते.

शम्मी कपूरने अभिनेत्री गीता बालीशी लग्न केले. 1955 मध्ये 'रंगीन रातें' चित्रपटाच्या सेटवर दोघांची भेट झाली. तथापि, 1965 मध्ये गीता बाली यांचे चेचकाने निधन झाले, त्यानंतर शम्मी कपूर नैराश्यात गेले. 4 वर्षांनंतर, शम्मीने नीला देवीसोबत दुसरे लग्न केले पण त्याने एक अट घातली होती की नीला कधीही आई होणार नाही आणि गीता बालीची मुले आदित्य आणि कांचनला स्वतःची मुले म्हणून वाढवेल.

सरवर खान यांचे मुंबईतील क्रॉफर्ड मार्केटमध्ये दुकान होते. युसूफची आई आयशा बेगम यांना दमा होता. ऑगस्ट 1948 मध्ये त्यांचे निधन झाले. सरवर खान यांचेही मार्च 1950 मध्ये निधन झाले. त्यांच्या शेवटच्या इच्छेनुसार त्याला देवळाली येथे त्यांच्या पत्नीच्या जवळ दफन करण्यात आले.

वडिलांच्या मृत्यूनंतर दिलीपकुमार यांनी कुटुंबाची आर्थिक जबाबदारी त्यांच्या खांद्यावर घेतली, तर मोठी बहीण सकीना यांनी घरातील कामे हाती घेतली. 1950  मध्ये हे कुटुंब पाली हिलमधील बंगल्यात राहायला गेले. दिलीप यांनी एक स्टार म्हणून स्थापित झाल्यावर 1 लाख 20 हजार रुपयांमध्ये विकत घेतला होता.

खान घराण्याची मोठी बहीण, सकीना, जी संपूर्ण घराण्याची जबाबदारी घेत होती, त्या आपजी म्हणून ओळखल्या जात. त्या खूप सुंदर होत्या आणि लग्नाआधीच त्वचेच्या आजारामुळे अविवाहित राहिल्या होत्या. पण नंतर आलेल्या आपत्तीमुळेच आई-वडिलांचा मृत्यूनंतरही आपाजींमुळे घराचा आनंद कायम राहिला. त्यांनी आपल्या धाकट्या भावंडांना- अहसान, अस्लम, अख्तर, सईदा, फरीदा आणि फौजिया यांना चांगले शिक्षण दिले. हे कुटुंब अनेकदा सुटीसाठी काश्मीर, महाबळेश्वर, पंचगणी आणि रत्नागिरी येथे जात असे.

अजमेर, बिहार शरीफ, अहमदनगर, आग्रा आणि दिल्ली ही त्यांची आवडती प्रवासी ठिकाणे होती. खरं तर आपजी धार्मिक स्वभावाच्या होत्या आणि त्यांचा सूफीवाद यावरही खोल विश्वास होता. आयुष्याचा शेवटचा काळ त्यांनी अजमेर शरीफमध्ये ख्वाजाची सेवा केली.

आजारी भाऊ अय्यूब यांचे 1954 मध्ये निधन झाले. थोरले बंधू नूर मोहम्मद यांचे 1991 मध्ये निधन झाले, तर चित्रपटांमध्ये फारसे यश न मिळालेले अनुज नासिर खान यांचे दोन विवाह झाले, पहिले के. के. आसिफची बहीण सुरैया आणि नंतर अभिनेत्री बेगम पारासोबत. नासिर देखील जीवघेणा त्वचेच्या आजाराला बळी पडले, ज्याने त्याचे फिल्मी करियर खराब केले. मे 1976 मध्ये अमृतसरमध्ये हृदयविकाराच्या झटक्याने त्यांचे निधन झाले, जेव्हा ते कुल्लू मनाली येथे आपल्या एका चित्रपटाच्या चित्रीकरणासाठी गेले होते. गेल्या दशकात काही चित्रपटांत नायक म्हणून दिसणारा अय्यूब खान हा बेगम पारा आणि नासिर खान यांचा एकुलता एक मुलगा असून त्याने आपल्या आतेबहिणशी लग्न केले.

दिलीप कुमार यांचे धाकटे दोन भाऊ - अहसान आणि असलम यांनी अमेरिकेत पदव्युत्तर शिक्षण घेतले. असलमने एका अमेरिकन महिलेशी लग्न केले आणि तिथेच स्थायिक झाले, परंतु दोन मुले असूनही त्यांनी घटस्फोट घेतला आणि नंतर युसूफ यांची पाचवी बहीण फरीदा असलमबरोबर राहून मुलांचे संगोपन करत होती.

एहसानने अमेरिकेत इंडस्ट्रियल मॅनेजमेंटची पदवी घेतली आणि आपल्या भावांच्या कंपनीच्या ‘सिटीझन फिल्म्स’ चे काम पाहण्यासाठी मुंबईला परत आले. दोन दशकांपूर्वी त्याला हृदयविकाराचा झटका आला होता आणि कित्येक वर्षे आजारी होते. एहसानचे रुप आणि आवाज युसूफ खान यांच्यासारखेच आहे की कधीकधी सायरा देखील गोंधळून जात होत्या. युसुफ खान त्यांना खरा दिलीप कुमार म्हणायच्या. कमी बजेटच्या चित्रपटांच्या निर्मितीमध्ये त्यांचा सहभाग आहे आणि पाली हिलमधील बंगल्यात ते एकटेच राहतात.

दिलीपची बहीण सईदाने निर्माता-दिग्दर्शक मेहबूब खान यांचा मुलगा इक्बालशी लग्न केले होते पण आता ते वेगळे झाले आहेत. सईदा आता जुहूच्या एका फ्लॅटमध्ये आपल्या मुलगा आणि मुलीसह राहते आणि वस्त्र व्यवसायातून स्वत: साठी आणि मुलगा आणि मुलीसाठी जगते. आणखी एक बहीण मुमताज, ज्यांना तिचे धाकटे भावंडे 'बाजी' म्हणतात, ती पारंपारिक गृहस्थ असून एक मुलगा आणि दोन मुलीची आई आहे.

'मुगल-ए-आजम' चे निर्माते के. आसिफचे दिलीपची बहीण अख्तरशी लग्न झाले होते. आसिफच्या या कृत्याने दिलीपकुमार निराश झाले होते. आसिफच्या मृत्यूनंतर अख्तर भावाकडे परत आली. सर्वात धाकटी बहीण फौजियाने दिलीप सुर्वेसोबत 1967 मध्ये लग्न केले. त्याच्या मुलीने नासिर-बेगम पारा यांचा मुलगा अभिनेता अय्यूबशी लग्न केले.

असे म्हटले जाते की दोन विवाहांनी खान कुटुंबाचा नाश केला. सर्वप्रथम, आसिफ-अख्तरच्या लग्नामुळे घरात मोठे वादळ निर्माण झाले आणि नंतर दिलीप-अस्माच्या लग्नामुळे त्यात भर पड़ली. 

दिलीपकुमार यांनी आपल्या भावंडांच्या संगोपनासाठी कोणतीही कसर सोडली नाही, त्यांच्या शिक्षणात कोणतेही नुकसान होऊ दिले नाही, परंतु लग्नाच्या बाबतीत, प्रत्येकाने आपली मनमर्जी दाखवली ज्याचे चांगले आणि वाईट परिणाम मिळाले.

दिलीप कुमार यांना मूल नसल्याबद्दल वाईट तर वाटायचं, परंतु ते नेहमीच म्हणाले की मला खूप भाऊ व बहिणी आहेत. आपजी, दोन मोठे भाऊ आणि एक छोटा भाऊ (नूर मोहम्मद, अय्यूब आणि नासिर खान) या जगात राहिले नाहीत. एक भाऊ (असलम) आणि बहीण फरीदा, ज्यांनी बर्‍याच वर्षांपासून 'फिल्मफेअर'मध्ये काम देखील केले होते, ते अमेरिकेत आहेत. एहसान आणि अख्तर एकत्र आहेत.

सईदा, मुमताज आणि फौजियासुद्धा आसपास आहेत. त्या सर्वांचा जन्म पेशावरमध्ये झाला नव्हता. यापैकी तीन-चार लहान मुलं देवलालीमध्ये जन्मली.

जेव्हा राज कपूर यांनी संगम बनवण्याचा निर्णय घेतला तेव्हा दोन नायकांची आणि एका नायिकेची गरज भासू लागली. स्वतः राज कपूरला एक भूमिका करायची होती आणि दुसर्‍या भूमिकेसाठी दिलीपकुमारला कास्ट करायचे होते. दिलीप आणि राज यांनी यापूर्वी अंदाज नावाच्या चित्रपटात एकत्र काम केले होते.

राज कपूर दिलीप कुमारला साइन करण्यासाठी गेले असता त्यांनी स्क्रिप्ट आणि कोरा चेक आपल्यासोबत नेला होता. त्यांनी दिलीप कुमारला सांगितले की तुम्हाला आवडलेल्या भूमिकेला हो म्हणा आणि चेकमध्ये तुम्हाला पाहिजे तितके पैसे लिहा आणि हा चित्रपट करा.

दिलीप कुमार यांनाही पटकथा आवडली, पण त्यांनी चित्रपट करण्यास नकार दिला. ते म्हणाले की जर त्यांनी हा चित्रपट केला तर त्यांचे चाहते आणि राज कपूर यांचे चाहते आपापसात भांडतील आणि त्याचा परिणाम त्यांच्या नात्यावरही होऊ शकतो.

तसे, दुसरी गोष्ट अशी आहे की दिलीपकुमार यांनी राज कपूर यांच्यासमोर अशी अट ठेवली होती की आपण चित्रपटाचे फाइनल एडिटिंग करतील, ज्याला राज कपूर यांनी नकार दिला.

दिलीपकुमार यांनी नकार दिल्यानंतर राज कपूरने देव आनंद यांना चित्रपटाची ऑफर दिली पण त्यांनी ती नाकारली. बंगाली चित्रपटांचा स्टार उत्तम कुमार यांना देखील  घेण्याचा प्रयत्न केला, पण या गोष्टी निष्फळ ठरल्या. अखेर राजेंद्र कुमार या चित्रपटात राज कपूरसोबत दिसले.

नायिका म्हणून वैजयंतीमाला ही पहिली पसंती नव्हती. राज कपूरला नर्गिसला कास्ट करायचे होते, पण त्यांनी हा चित्रपट करण्यास नकार दिला.

नंतर संगम रिलीज झाली आणि खर्चापेक्षा आठपट जास्त व्यवसाय केला. या चित्रपटाचा त्या काळात बॉक्स ऑफिस कलेक्शन 8 कोटी होता, ही रक्कम आजच्या युगात सुमारे 700 कोटी रुपये इतकी झाली असावी.

अमिताभ बच्चन सिनेमात येण्यापूर्वी एका निजी कंपनीत सेल्समॅन होते.

 अण्णा हजारे यांच्या जीवनावरील हिंदी चित्रपट  देशभर प्रदर्शीत झाला आहे आहे. यानिमित्ताने  पुण्यात खुद्द अण्णा हजारे यांनी तसेच चित्रपटाचे निर्माते मनिंदर जैन आणि दिग्दर्शक शशांक उदापूरकर यांनी नुकतीच पत्रकारपरिषद घेतली . यावेळी सुमारे अडीच तास अण्णांनी विविध विषयावर पत्रकारांशी दिलखुलास संवाद साधला

ते म्हणाले,' सर्जिकल स्ट्राईक चा राजकीय फायदा घेण्याच्या प्रकाराची आपण वारंवार निंदाच करू, मात्र आपल्या संरक्षणासाठी अहोरात्र सीमेवर झगडणाऱ्या सैन्यदलाविषयी शंका घेणे देखील आपण निषेधार्ह आहे, माझ्या आणि आपल्या प्रत्येकाच्या जीवनात आंदोलने कायमच चालू राहतील, ती थांबू शकत नाहीत , भ्रष्टाचार आणि अनागोंदी आजही माजलेली असली तरी त्याविरोधात मात्र जनजागृती समाजात  होत असल्याचे चित्र नक्कीच स्वागतार्ह आहे असेही अण्णा हजारे यांनी स्पष्ट केले.

देशातील सहा लाख 38 हजार गावांतील युवाशक्ती जागृत झाली, तर देश रशिया-अमेरिकेच्याही पुढे निघून जाईल, असे मत व्यक्तकरून अण्णा म्हणाले, हा चित्रपट वास्तवावर आधारित आहे, काल्पनिक नाही. गाव, समाज व देशासाठी जीवन वाहिलेल्या व आयुष्यभर एका मंदिरात राहिलेल्या माझ्यासारख्या फकीर माणसावर हा चित्रपट आहे. मला अभिनय जमत नाही त्यामुळे मी चित्रपटातही दिसलो नाही. मात्र उदापूरकर यांनी माझी भूमिका

अण्णांच्या पत्रकार परिषदेतील काही अल्पशा भागाचा हा व्हिडीओ पहा ...

 

Aaj Gokulat Rang Khelto Hari / आज गोकुळात रंग खेळतो हरी

गीतकार : सुरेश भट, गायक : लता मंगेशकर, संगीतकार : पं. हृदयनाथ मंगेशकर,

 आज गोकुळात रंग खेळतो हरी

राधिके, जरा जपून जा तुझ्या घरी

तो चटोर चित्तचोर वाट रोखतो

हात ओढूनी खुशाल रंग टाकतो

रंगवून, रंगूनी गुलाल फासतो

सांगते अजूनही तुला परोपरी

सांग श्याम सुंदरास काय जाहले

रंग टाकल्याविना कुणा न सोडले

ज्यास त्यास रंग रंग रंग लागले

एकटीच वाचशील काय तू तरी

त्या तिथे अनंगरंग रास रंगला

गोपगोपिकांसवे मुकुंद दंगला

तो पहा मृदुंग मंजिर्‍यात वाजला

हाय वाजली फिरुन तीच बासरी

पुढे पहा : आज उदास उदास दूर पांगल्या साऊल्या 

Aaj udas udas door pangalya saoolyaa / आज उदास उदास दूर पांगल्या साऊल्या 

गीतकार : ना. धो. महानोर, गायक : लता मंगेशकर, संगीतकार : पं. हृदयनाथ मंगेशकर

आज उदास उदास दूर पांगल्या साउल्या

एकांताच्या पारावर हिरमुसल्या डहाळ्या

काही केल्या करमनां, कसा जीवच लागंना

बोलघेवडी साळुंकी, कसा शब्द ही बोलेना

असा रुतला पुढयांत भाव मुका जीवघेणा

चांदण्याची ही रात, रात जळे सुनी सुनी

निळ्या आस्मानी तळ्यांत लाख रुसल्या गं गवळणी

दूर लांबल्या वाटेला रुखी रुखी टेहाळणी

दूर गेले घरधनी बाई, दूर गेले धनी 

पुढे पहा : आली हासत पहिली रात, उजळत प्राणांची फुलवात

Aali hasat pahili raat / आली हासत पहिली रात, उजळत प्राणांची फुलवात

 गीतकार : , गायक : लता मंगेशकर, संगीतकार : , चित्रपट : शिकलेली बायको

आली हासत पहिली रात, उजळत प्राणांची फुलवात

प्रकाश पडता माझ्यावरती, फुलते बहरुन माझे यौवन

हसली नवती चंचल होऊन नयनांच्या महालात

आली हासत पहिली रात ...

मोहक सुंदर फूल जीवाचे, पती चरणांवर प्रीत अर्पिता

मिलनाचा स्पर्श होता विरली अर्धांगात

आली हासत पहिली रात ...

लाजबावरी मी बावरता, हर्षही माझा बघतो चोरुन

भास तयाचा नेतो ओढून स्वप्नांच्या हृदयात

आली हासत पहिली रात ...

पुढे पहा : ऐरणीच्या देवा तुला ठिणगी ठिणगी वाहू दे

Airanichhya deva tula / ऐरणीच्या देवा तुला ठिणगी ठिणगी वाहू दे गीतकार : जगदीश खेबुडकर, गायक : लता मंगेशकर, संगीतकार : आनंदघन, चित्रपट : साधी माणसं - 1965

ऐरणीच्या देवा तुला ठिणगी ठिणगी वाहू दे

आभाळागत माया तुझी आम्हावरी राहू दे

लेऊ लेणं गरीबीचं, चनं खाऊ लोखंडाचं

जीणं होऊ आबरुचं, धनी मातूर माझ्या देवा, वाघावानी असू दे

लक्षीमीच्या हातातली चवरी व्हावी वर खाली

इडा पीडा जाईल, आली किरपा तुझी भात्यातल्या सूरां संग गाऊ दे

सुख थोडं, दुःख भारी, दुनिया ही भली बुरी

घावं बसंल घावावरी, सोसायाला झुंजायाला, अंगी बळ येऊ दे

पुढे पहा : अखेरचा हा तुला दंडवत

Akhercha ha tula dandwat / अखेरचा हा तुला दंडवत

गीतकार : गायक : लता मंगेशकर, संगीतकार : आनंदघन, चित्रपट : मराठा तितुका मेळवावा - 1964

अखेरचा हा तुला दंडवत, सोडून जाते गाव

दरीदरीतून मावळ देवा, देऊळ सोडून धाव

तुझ्या शिवारी जगले, हसले, कडी कपारी अमृत प्याले

आता हे परि सारे सरले, उरलं मागं नाव

हाय सोडूनी जाते आता, ओढून नेली जैसी सीता

कुणी ना उरला वाली आता, धरती दे गं ठाव

पुढे पहा : अनामवीरा जिथे जाहला तुझा जीवनांत

Anamveera jithe jahla / अनामवीरा जिथे जाहला तुझा जीवनांत

गीतकार : कुसुमाग्रज, गायक : लता मंगेशकर 

अनामवीरा, जिथे जाहला तुझा जीवनान्त 

स्तंभ तिथे ना कुणी बांधला, पेटली ना वात

धगधगता समराच्या ज्वाला या देशासाठी 

जळावयास्तव संसारातून उठोनिया जाशी 

मूकपणाने तमी लोपती संध्येच्या रेषा 

मरणामध्ये विलीन होसी, ना भय ना आशा 

जनभक्तीचे तुझ्यावरी नच उधाणले भाव 

रियासतीवर नसे नोंदले कुणी तुझे नाव 

जरी न गातील भाट डफावर तुझे यशोगान 

सफल जाहले तुझेच हे रे तुझे बलिदान 

काळोखातूनी विजयाचा हे पहाटचा तारा 

प्रणाम माझा पहिला तुजला मृत्यूंजय वीरा 

पुढे पहा : आनंदवनभुवनी

Ananadvanbhuvani / आनंदवनभुवनी

 गीतकार : संत रामदास, गायक : लता मंगेशकर, संगीतकार : पं. हृदयनाथ मंगेशकर,

स्वर्गीची लोटली जेथे

रामगंगा महानदी

तीर्थासी तुळणा नाही, आनंदवनभुवनी

त्रैलोक्य चालिल्या फौजा

सौख्य बंधविमोचने

मोहिम मांडीली मोठी, आनंदवनभुवनी

येथून वाढला धर्मु

रमाधर्म समागमें

संतोष मांडला मोठा, आनंदवनभुवनी

भक्तासी रक्षिले मागे

आताही रक्षिते पहा

भक्तासी दिधले सर्वे, आनंदवनभुवनी

येथूनी वाचती सर्वे

ते ते सवर्त्र देखती

सामर्थ्य काय बोलावे, आनंदवनभुवनी

उदंड जाहले पाणी

स्नानसंध्या करावया

जप तप अनुष्ठाने, आनंदवनभुवनी

बुडाली सर्व ही पापे

हिंदुस्थान बळावले

अभक्तांचा क्षयो झाला, आनंदवनभुवनी

पुढे पहा : आनंदी आनंद गडे, इकडे तिकडे चोहीकडे

Anandi anand gade / आनंदी आनंद गडे, इकडे तिकडे चोहीकडे

 गीतकार : बालकवी, गायक : लता मंगेशकर, संगीतकार : पं. हृदयनाथ मंगेशकर

आनंदी आनंद गडे, इकडे तिकडे चोहीकडे

वरती खाली मोद भरे, वायूसंगे मोद फिरे

नभांत भरला, दिशांत फिरला, जगात उरला

मोद विहरतो चोहीकडे

सूर्यकिरण सोनेरी हे, कौमुदी ही हसते आहे

खुलली संध्या प्रेमाने, आनंदे गाते गाणे

मेघ रंगले, चित्त दंगले, गान स्फुरले

इकडे, तिकडे, चोहीकडे, आनंदी आनंद गडे

वाहती निर्झर मंदगती, डोलती लतिका वृक्षतती

पक्षी मनोहर कुजित रे, कोणाला गातात बरे

कमल विकसले, भर्मर गुंगले, डोलत वदले

इकडे, तिकडे, चोहीकडे, आनंदी आनंद गडे

पुढे पहा : ई बाई, मनमोराचा कसा पिसारा फुलला

ai bai man moracha / बाई बाई, मनमोराचा कसा पिसारा फुलला गीतकार : , गायक : लता मंगेशकर, संगीतकार : आनंदघन, चित्रपट : मोहित्यांची मंजुळा

बाई बाई, मन मोराचा कसा पिसारा फुलला

चिमणी मैना, चिमणा रावा

चिमण्या अंगणी, चिमणा चांदवा

चिमणी जोडी, चिमणी गोडी

चोच लाविते, चिमण्या चार्‍याला

चिमणं, चिमणं, घरटं बांधलं चिमण्या मैनेला

शिलेदार घरधनी माझा, थोर मला राजांचा राजा

भोळा भोळा जीव माझा जडला, त्याच्या पायाला

रे मनमोरा, रंगपिसारा, अंगी रंगूनी जीव रंगला

गोजिरवाणी, मंजूळगाणी, वाजविते बासुरी डाळिंब ओठाला

येडं, येडं, मन येडं झालं, ऐकून गान्याला

पुढे पहा : बाळा होऊ कशी उतराई

Bala hou kashi / बाळा होऊ कशी उतराई

 गीतकार : पी. सावळाराम, गायक : लता मंगेशकर, संगीतकार : वसंत प्रभू

बाळा होऊ कशी उतराई

तुझ्यामुळे मी झाले आई

तुझ्या मुखाचे चुंबन घेता

हृदयी भरते अमृत सरीता

तव संजीवन तुला पाजिता

संगम होता उगमा ठायी

गाई झुरु झुरु तुज अंगाई

माय भुकेला तो जगजेठी

तुझ्या स्वरुपी येऊन पोटी

मंत्र आई जपता ओठी

महान मंगल देवाहून मी

मातृ दैवत तुझेच होई

पुढे पहा : असा बेभान हा वारा, कुठे ही नाव मी नेऊ

  Asaa bebhaan ha waara / असा बेभान हा वारा, कुठे ही नाव मी नेऊ

गीतकार : मंगेश पाडगांवकर, गायक : लता मंगेशकर, संगीतकार : पं. हृदयनाथ मंगेशकर

असा बेभान हा वारा, कुठे ही नाव मी नेऊ

नदीला पूर आलेला, कशी येऊ, कशी येऊ

जटा पिंजून या लाटा, विखारी झेप ही घेती

भिडे काळोख प्राणांना, दिशांचे भोवरे होती

जीवाचे फुल हे माझ्या, तुझ्या पायी कशी ठेवू

कुळाचे, लौकीकाचे मी क्षणी हे तोडीले धागे

बुडाले गाव ते आता, बुडाले नाव ही मागे

दिले हे दान दैवाने, करी माझ्या कशी ठेवू

जगाच्या क्रूर शापांचे, जिव्हारी झेलले भाले

तुझे सौभाग्य ल्याया हे, तुझी होऊन मी आले

तुझे तू घे उरी आता, किती मी हाक ही देऊ.

अमिताभ बच्चन 

बॉलीवूडचे शहंशाह अमिताभ बच्चन यांचे वय तर कमी नाहीच. यांनी हेअर ट्रान्सप्लांटची मदत घेऊन स्वत:ला वेगळा लुक दिला आणि आजही ते सिनेमात आपली छाप सोडत आहे.

सलमान खान

सलमान मागील 13 वर्षापासून हेअर ट्रीटमेंट घेत आहे. काही काळावधीत ही ट्रीटमेंट त्याला रिपीट करावी लागते. अलीकडेच आपल्या पनवेल स्थित फार्मफाऊसवर दुबईहून आलेल्या एक्सपर्ट ने त्याच्यावर ट्रीटमेंट केली होती. आतापर्यंत तो तीनदा ट्रीटमेंट घेऊन चुकला असून दरवर्षी त्याला टचअप द्यावा लागतो.

अक्षय कुमार

चाळीशी पार केल्यानंतर अक्षय कुमारला हेअर ट्रान्सप्लांटची मदत घ्यावी लागली.

संजय दत्त

संजय दत्तच्या जीवनात अनेक टेन्शन होती हे तर माहीतच आहे. त्याचे केस फार विरळ होते. त्यानेदेखील हेअर ट्रान्सप्लांट सर्जरीची मदत घेतली आहे.

कपिल शर्मा 

हसवून हसवून सगळ्यांचे हृदय जिंकणारा कपिल शर्मा आता एकदम हॅडसम दिसू लागला. निश्चितच त्याने आपल्या फिटनेसकडे लक्ष दिले आहे पण हेअर ट्रान्सप्लांट सर्जरीने त्याने आपला लुकही बदला आहे.

गोविंदा

दुश्मन अंदर है या बाहर?

सलमानने दिलेला ऐकून सल्ला गोविंदा ने 2012 मध्ये हेअर ट्रीटमेंट घेतली होती.

हिमेश रेशमिया

आधी नेहमी डोक्यावर कॅप लावत असलेल्या गायक आणि अभिनेता हिमेश रेशमियाने हेअर ट्रान्सप्लांट सर्जरी करवली आहे.

2015 सलमान खानसाठी आनंद घेऊन आला आहे. न्यायालयात चालत असलेल्या प्रकरणातून त्याला सुटका मिळाला आहे तर दुसरीकडे त्याने आपल्या करियरचे शिखर गाठले आहे. 'बजरंगी भाईजान' त्याच्या करियरचे सर्वात हिट चित्रपट साबीत झाले. 300 कोटी क्लबमध्ये त्याला एंट्री मिळाली आहे. दुसरे चित्रपट 'प्रेम रतन धन पायो'ला अपेक्षांपेक्षा कमी यश मिळाले आहे, पण हा सलमानचाच कमाल होता की एवढ्या कमजोर चित्रपटाला देखील त्याने दोनशे कोटी रुपये मिळवून आणले, आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे शाहरुखशी त्याची मैत्री अजून घट्ट झाली आहे. 

रिलीज : 2  (बजरंगी भाईजान, प्रेम रतन धन पायो)

ब्लॉकबस्टर : 1

सुपरहिट : 0

हिट : 1 

औसत : 0

फ्लॉप : 0

शाहरुख खान 

वर्षाच्या शेवटी शाहरुख खान 'दिलवाले' घेऊन हाजिर झाला. 'दिलवाले' सिनेमाघरांमध्ये चालत आहे आणि हे कुठपर्यंत पोहोचते हे सांगणे अद्याप अवघड आहे.  

रिलीज : 1 (दिलवाले)

ब्लॉकबस्टर : 

सुपरहिट : 

हिट : 

औसत : 

फ्लॉप : 

अजय देवगण   

'हे ब्रो'मध्ये थोड्याच सेकंदांसाठी दिसणारा अजय देवगणची हीरो म्हणून 'दृश्यम' रिलीज झाली. फिल्म उत्तम होती, पण 'बजरंगी भाईजान'मुळे ती जास्त टिकू शकली नाही. जर रिलीज टाइमिंग योग्य असता तर तो चित्रपट देखील हिट झाला असता. तरी देखील अजय आपली छाप सोडण्यात यशस्वी ठरला.   

रिलीज : 1 (दृश्यम)

ब्लॉकबस्टर : 0

सुपरहिट : 0

हिट : 0

औसत : 1 

फ्लॉप : 0

अक्षय कुमार 

काय अक्षय कुमार नावाच्या सितार्‍याची चमक आता कमी झाली आहे? असे प्रश्न येणे स्वाभाविक आहे कारण या वर्षी अक्षयने वेग वेगळ्या प्रकारचे चार चित्रपट केले, पण चित्रपटांनी उमेदीपेक्षा कमीच प्रदर्शन केले. बेबी सारखे उत्तम चित्रपट देखील अक्षया यश देऊ शकले नाही. याचे काय कारण? अक्षयलाच याचे उत्तर शोधावे लागणार आहे. एकूण खिलाड़ी कुमारचा खेळ यावर्षी चालला नाही.  

रिलीज : 4 (बेबी, गब्बर इज़ बैक, ब्रदर्स, सिंह इज़ ब्लिंग)

ब्लॉकबस्टर : 0 

सुपरहिट : 0 

हिट : 0 

औसत : 1 

फ्लॉप : 3

वरूण धवन

2015मध्ये तर वरूणचा जादू चालला. त्याने अशी अदाकारी दाखवली की त्याने आपल्या बरोबरीच्या नायकांनासुद्धा मागे सोडले. 'बदलापुर'मध्ये त्याने दाखवून दिले की त्यालाही अॅक्टिंग येते. 'एबीसीडी 2'ला 100 कोटीच्या क्लबमध्ये एंट्री देऊन त्याने हे साबीत केले की तो ही स्टार आहे. दिलवालेचे परिणाम येणे अद्याप बाकी आहे.   

रिलीज : 3 (बदलापुर, एबीसीडी 2, दिलवाले)

ब्लॉकबस्टर : 0 

सुपरहिट : 0  

हिट : 2

औसत : 0  

फ्लॉप : 0

रणबीर कपूर 

कपूर खानदानच्या या अॅक्टरमध्ये भरपूर कौशल्य आहे पण त्याने निवडलेल्या चित्रपटांवर आता प्रश्न उभे झाले आहे. हा वर्ष रणबीर लवकरच विसरण्याचा प्रयत्न करेल. तिन्ही चित्रपट तिकिट खिडकीवर अपयशी ठरले. 'बॉम्बे वेलवेट' सारखे महागडे चित्रपट असफल ठरल्याने बॉलीवूडमध्ये अनिश्चितता निर्माण झाली. 'रॉय' का केली? हे प्रश्न आज देखील रणबीरचे चाहते विचारत आहे. 'तमाशा' चांगले चित्रपट होते, पण हे जास्त बजटमुळे गोत्यात गेले. आम्ही सर्व उमेद करू की पुढीलवर्ष रणबीरसाठी भरपूर यश घेऊन येईल.  

रिलीज : 3 (रॉय, बॉम्बे वेलवेट, तमाशा)

ब्लॉकबस्टर : 0 

सुपरहिट : 0  

हिट : 0

औसत : 0  

फ्लॉप : 3

रणवीर सिंह

अभिनेतेच्या रूपात रणवीर सिंहचा अभिनय दिवसंदिवस उत्तम होत आहे. 'दिल धड़कने दो'मध्ये त्याची एनर्जी बघण्यासारखी होती तर  'बाजीराव मस्तानी' मध्ये त्याचा अभिनय बघून टीका करणार्‍या लोकांच्या तोंडावर ताळे लागले जे म्हणत होते की रणवीरला अभिनय येत नाही.  'दिल धड़कने दो'ने कमाल दाखवले नाही पण 'बाजीराव' अद्याप सिनेमाघरांमध्ये चांगले प्रदर्शन करत आहे.   

रिलीज : 2 (दिल धड़कने दो, बाजीराव मस्तानी)

ब्लॉकबस्टर : 0 

सुपरहिट : 0  

हिट : 0

औसत : 0  

फ्लॉप : 1 

अमिताभ बच्चन 

बरेच चित्रपट आणि वेगवेगळ्या भूमिका साकारणारे अमिताभ बच्चन अजून ही नवीन नवीन रूपात प्रेक्षकांसमोर येत आहे. आणि महत्त्वाचे म्हणजे या व्यक्तीमध्ये गजबची प्रतिभा लपलेली आहे. 'पीकू'मध्ये तर अमिताभ यांनी कमालीचे काम केले आहे. शमिताभमध्ये देखील त्यांची अदाकारी बघण्यासारखी होती.  

रिलीज : 2 (शमिताभ, पीकू) 

ब्लॉकबस्टर : 0 

सुपरहिट : 0  

हिट : 1

औसत : 0  

फ्लॉप : 1

आमिर खान 

आमिर खान 2015मध्ये स्क्रीनवर जास्त दिसला नाही पण त्याची आवाज नक्कीच सर्वांनी ऐकली. 'दिल धड़कने दो'मध्ये त्याने प्लूटो मेहरा नावाच्या कुत्र्याला आपली आवाज दिली ज्याचे चित्रपटात महत्त्वाचे काम होते. असहिष्णुतेच्या मुद्द्यावर देखील तो चर्चेत राहिला.  

रितिक रोशन

माहीत नाही ऋत्विक रोशन एवढे कमी चित्रपट का करतो? 2015मध्ये देखील एकही चित्रपटात तो दिसला नाही. आता त्याने आपल्या कामाचा वेग वाढवला आहे. 2016मध्ये दोन चित्रपट होण्याची शक्यता आहे.  

शाहिद कपूर 

बर्‍याच मुलींशी प्रेम केल्यानंतर शाहिद कपूरने 2015मध्ये मीरा राजपूतशी विवाह केला, पण फ्लॉप चित्रपटांना तो ही रोखू शकला नाही. मोठ्या उमेदने त्याने 'शानदार' केली होती, बॉक्स ऑफिसवर फिल्म टाय-टाय फिस्स साबीत झाली.    

रिलीज : 1 (शानदार)

ब्लॉकबस्टर : 0 

सुपरहिट : 0  

हिट : 0

औसत : 0  

फ्लॉप : 1

सध्या कॅटरिनाचे सिनेमा मुळीच लक्ष लागत नाहीये. तिला तर फक्त रणबीरबरोबर लग्न करून संसार थाटायचा आहे. दोघांचा नात्याबद्दल चर्चा सुरूच आहे. एकूण कॅटरिनाचा 2015 मध्ये फक्त एक चित्रपट प्रदर्शित झाला असून तो बुडाला असं म्हटलं तरी हरकत नाही.

रिलीज : 1  (फँटम)

ब्लॉकबस्टर : 0

सुपरहिट : 0

हिट : 0

सामान्य : 0

फ्लॉप : 1 

प्रियांका चोप्रा

प्रियांकाचे मन बॉलीवूडमध्ये कमी आणि क्वांटिको नावाच्या अमेरिकन टीव्ही मालिकेत अधिक रमले आहे. तिथून वेळ मिळाल्यावरच ती भारतात येते. ती उत्कृष्ट अभिनेत्री आहे आणि दर्शक तिला अधिक बघू इच्छित असतात. या वर्षी प्रियांकाचे दोन चित्रपट रिलीज झाले- दिल धडकने दो आणि बाजीराव मस्तानी. दोन्ही चित्रपटांमध्ये तिच्या भूमिकेत वेगळा रंग होता. सध्या बाजीराव मस्तानीचा बॉक्स ऑफिस परिणाम येणं शेष आहे.
 

रिलीज : 2  (दिल धडकने दो, बाजीराव मस्तानी)

ब्लॉकबस्टर : 0

सुपरहिट : 0

हिट : 0

सामान्य : 0

फ्लॉप : 1

दीपिका पदुकोण

दीपिका पदुकोण उत्कृष्ट अभिनय करत लागोपाट हिट चित्रपट देण्यासाठी लोकप्रिय झाली आहे. 'पीकू' सिनेमात अमिताभ बच्चन आणि इरफान खान यांच्या सारख्या दिग्गज कलावंताच्या उपस्थितदेखील तिनी आपला अभिनयाने सिनेमा गाजवला. तर इकडे 'बाजीराव मस्तानी' मध्ये ती सुंदरच दिसली नव्हे तर मस्तानीच्या भूमिकेत अशी उतरली की तिच्या अभिनयाने दर्शकांचे हृदयाला स्पर्श केले.
 

रिलीज : 3  (पीकू, तमाशा, बाजीराव मस्तानी)

ब्लॉकबस्टर : 0

सुपरहिट : 0

हिट : 1 

सामान्य : 0

फ्लॉप : 1

करीना कपूर 

करीना कपूर अता असे चित्रपट करायला लागली ज्यात मेहनत कमी आणि चांगले परिणाम मिळण्याची गारंटी असेल. म्हणूनच तिला मोठ्या कलाकारांसोबत काम करायला आवडतं. प्रमुख भूमिकेत तिची फक्त 'बजरंगी भाईजान' रिलीज झाली. तसेच 'ब्रदर्स' मध्ये 'मेरा नाम मैरी है' यावर सेक्सी नृत्य प्रस्तुत करून तिने दर्शकांना वेड लावले आणि 'गब्बर इज बैक' मध्ये कॅमियो भूमिका साकारली.
 

रिलीज : 1  (बजरंगी भाईजान)

ब्लॉकबस्टर : 1

सुपरहिट : 0

हिट : 0 

सामान्य : 0

फ्लॉप : 0

कंगना राणावत

या वर्षी कंगनाचे दोन चित्रपट बुडाले असले तरी 'तनु वेड्स मनु रिटर्न्स' मध्ये तिनी अशी काही धमाल उडवली आहे की सर्वसामान्य प्रेक्षक ते चित्रपट समीक्षक पर्यंत सर्व हैराण झाले. एकाच अभिनेत्रीने दोन वेगळ्या वेगळ्या भूमिका इतक्या सहजपणे साकारल्या की सर्व बघतंच बसले. अर्थातच योग्य निर्देशक असल्यास कंगना कमाल करते.
 

रिलीज : 3  (तनु वेड्स मनु, आई लव एनवाय, कट्टी बट्टी)

ब्लॉकबस्टर : 1

सुपरहिट : 0

हिट : 0  

सामान्य : 0

फ्लॉप : 2

सोनाक्षी सिन्हा

सोनाक्षी सिन्हा वर्ष 2015 मध्ये जणू गायबच होती. वर्षाच्या सुरुवातीला तिने 'तेवर' दाखविण्याचा प्रयत्न केला पण अयशस्वी ठरली. 'ऑल इज़ वेल' मध्ये तिने एक गाणं गायलं. इतर चर्चेतही ती नाहीशी होती. 
 

रिलीज : 1 (तेवर)

ब्लॉकबस्टर : 0 

सुपरहिट : 0

हिट : 0  

सामान्य : 0

फ्लॉप : 1

श्रद्धा कपूर 

सलग तीसर्‍या वर्षी श्रद्धा कपूरने हिट चित्रपट दिले. एबीसीडी 2 मध्ये तिची जोडी वरूण धवनसह होती आणि दर्शकांचा या चित्रपटाला चांगला प्रतिसाद मिळाला.
 

रिलीज : 1  (एबीसीडी 2)

ब्लॉकबस्टर : 0 

सुपरहिट : 0

हिट : 1  

सामान्य : 0

फ्लॉप : 0

आलिया भट्ट 

तरुणांची आवडती आलिया भट्टचे फक्त एक चित्रपट रिलीज झाले असून ते मुळीच शानदार नव्हते. आपल्या आवडत्या हीरो शाहिद कपूरसह 'शानदार' सिनेमा पूर्णपणे बुडाला.
 

रिलीज : 1  (शानदार)

ब्लॉकबस्टर : 0 

सुपरहिट : 0

हिट : 0  

सामान्य : 0

फ्लॉप : 1

सनी लियोन

सिनेमात सनी लियोनने काही विशेष केलं नसले तरी तिची डिमांड खूप आहे. ती गूगलवर सर्वाधिक सर्च झालेली स्टार आहे. याबाबतीत तर तिने दिग्गज लोकांनादेखील मागे टाकले आहेत.
 

रिलीज : 2 (एक पहेली लीला, कुछ कुछ लोचा है)

ब्लॉकबस्टर : 0 

सुपरहिट : 0

हिट : 0  

सामान्य : 1

फ्लॉप : 1

ऐश्वर्या राय-बच्चन

ऐश्वर्याचे चाहते आतुरतेने तिच्या कमबॅकची वाट बघत होते आणि या वर्षी तिचा जज्बा चित्रपट रिलीज झाला. पण या चित्रपटाला हवा तसा प्रतिसाद मिळाला नाही.
 

रिलीज : 1  (जज्बा)

ब्लॉकबस्टर : 0 

सुपरहिट : 0

हिट : 0  

सामान्य : 0

फ्लॉप : 1

अनुष्का शर्मा 

एनएच 10 सिनेमा अनुष्काने आपल्या सामर्थ्यावर हिट केला. तिनी केवळ चित्रपटात अभिनय केला नसून त्याची निर्मितीदेखील केली. बॉम्बे वेलवेटसाठी अनुष्काने खूप मेहनत घेतली होती पण हा चित्रपट या वर्षीचा सर्वात फ्लॉप चित्रपट सिद्ध झाला. एकूण हे वर्ष अनुष्कासाठी मिश्रित राहिलं.
 

रिलीज : 3 (एनएच 10)

ब्लॉकबस्टर : 0 

सुपरहिट : 0

हिट : 1  

सामान्य : 0

फ्लॉप : 2 

जॅकलिन फर्नांडिस

मागल्या वर्षी 'किक' सारखी ब्लॉकबस्टर सिनेमा देणार्‍या जॅकलिन फर्नांडिससाठी हे वर्ष चांगले नव्हते. तिने तर फ्लॉप चित्रपटांची हॅट्रिकच लावली.
 

रिलीज : 3 (रॉय, बंगिस्तान, ब्रदर्स)

ब्लॉकबस्टर : 0 

सुपरहिट : 0

हिट : 0  

सामान्य : 0

फ्लॉप : 3

सोनम कपूर 

सोनम कपूरचे हे वर्ष सलमान खानच्या कुटुंबासोबत गेले. अरबाज खानच्या 'डॉली की डोली' मध्ये ती नायिका होती आणि 'प्रेम रतन धन पायो' मध्ये सलमानची नायिका. यातून तिला वेळ मिळाला असावा ज्यात तिने हृतिक रोशनसोबत 'धीरे धीरे' हे म्युझिक व्हिडिओ केले.
 

रिलीज : 2 (डॉली की डोली, प्रेम रतन धन पायो)

ब्लॉकबस्टर : 0 

सुपरहिट : 0

हिट : 1  

सामान्य : 0

फ्लॉप : 1 

विद्या बालन 

नायिका म्हणून विद्या बालनच्या करियरचा शेवट आला आहे. अता सिनेमात तिचे मन रमत नाही. तिचा एकच चित्रपट रिलीज झाला असून तो पूर्णपणे बुडाला.
 

रिलीज : 1  (हमारी अधूरी कहानी)

ब्लॉकबस्टर : 0 

सुपरहिट : 0

हिट : 0 

सामान्य : 0

फ्लॉप : 1

बिपाशा बसु

काय हे गृहीत धरले पाहिजे की बिपाशा बसुचे करियर संपले? कारण असेच आहे. अता तर तिला चित्रपट मिळणे बंद झाले आहेत. अता ती आपल्या मित्रांसोबत सुट्ट्या घालवताना दिसतं असते. फुरसतीत आहे तर अजून काय करणार...या वर्षी ती फक्त एकाच चित्रपट दिसली आणि ती पण फ्लॉप.
 

रिलीज : 1  (अलोन)

ब्लॉकबस्टर : 0 

सुपरहिट : 0

हिट : 0 

सामान्य : 0

फ्लॉप : 1

वीर जारा

दिल तो पागल है

चलते चलते

कभी अलविदा ना कहना

3 इडियट्स

खामोशी

दिल से

सलमान खान अशा अभिनेत्यांपैकी एक आहे, ज्याने मोठ्या पडद्यावर किसिंग सीन कायम टाळले आहेत. एवढंच नव्हे तर सलमान खानची निर्मिती असलेला ‘हिरो’  यातून आथिया आणि सूरजचा किसिंग सीन असलेला भाग हटवण्यात आला आहे. सलमानने स्वता हा सीन हटवायला सांगितला.

सोनाक्षी सिन्हा

अनेक हिट फिल्म्स देऊन प्रगती करत असेलेली स्टार सोनाक्षी सिन्हाने पण आपल्या कोणत्याही सिनेमात लिपलॉक सीन दिले नाही.

असिन

आपल्या पहिल्या चित्रपटापासून प्रसिद्ध झालेली असिनने गजनी नंतर रेडी, हाऊसफुल-2, खिलाडी 786, लंडन ड्रीम्स, बोल बच्चन आणि ऑल इज वेल सारखे चित्रपट केले पण कशातही किसिंग सीन दिले नाही.

शिल्पा शेट्टी

अनेक चित्रपटांमध्ये ग्लॅमर्स रोल करून चुकलेली हॉट कलाकारा शिल्पा शेट्टीने कधीही ऑन स्क्रीन किसिंग सीन दिले नाही.

* दिवसभरात 10 ते 12 ग्लास पाणी

* रात्री लवकर झोपणे आणि लवकर उठणे

* 15 ते 20 मिनिटे व्यायाम करणे

* मेडिटेशन करणे

* अर्धा तास नृत्याची तालीम करणे

* ऑइल बेस मेकअप करणे

* नियमित क्लिन्झिंग आणि मॉयश्चरायझिंग करणे

* सकस आहार

* जंक फूड, तळलेले पदार्थ, अतिशिजवलेले पदार्थ खाणे टाळणे

* रोजच्या जेवण्यात भाजी, डाळ, पोळी, भात, दही आणि सॅलेड घेणे

* संध्याकाळी 7.30 च्या आत जेवणे

* रात्रीच्या जेवण्यात एक वाटी मोड आलेली कडधान्य खाणे.

सलमान खान

दबंग स्टार सलमान खानने ग्वाल्हेरच्या सिंधिया स्कूल आणि त्यानंतर मुंबईच्या एका मिशनरी शाळेतून शिक्षण केले. त्यानंतर मुंबईच्या नॅशनल लॉ कॉलेजमध्ये प्रवेशही घेतला पण ग्रॅज्युएट होण्याआधीच कॉलेज सोडून दिलं. यानंतर त्याने सिनेमात करियर केलं.

आलिया भट्ट

आलिया भट्टने 2011 साली मुंबईच्या जमनाबाई नर्सी स्कूलमधून शिक्षण केलं. यानंतर तिला स्टूडेंट ऑफ द इयर या सिनेमाची ऑफर मिळाली आणि तिनी शिक्षण सोडण्याचं ठरवलं.

दीपिका पदुकोण

दीपिकाने दोनदा ग्रॅज्युएशन पूर्ण करण्याचा प्रयत्न केला पण यश मिळालं नाही. आधी तिनी बंगलोरच्या माउंट कार्मल कॉलेजमधून ग्रॅज्युएशन करण्याचं ठरवलं पण कोर्स पूर्ण झाला नाही. यानंतर ती सिनेमात करियर करून यशस्वी झाली. तरीही तिची इग्नू येथून शिक्षण पूर्ण करण्याची इच्छा होती पण ती पूर्ण होऊ शकली नाही.

आमिर खान

थ्री इडियट्स चित्रपटात टॉप करणार्‍या आमिर खानने रिअल लाईफमध्ये शाळेनंतर शिक्षण सोडून दिलं. आमिरने नर्सी कॉलेजातून हायर सेकंडरी केलं पण तो शाळेत कमीच जायचा. त्यांचं पूर्ण लक्ष चित्रपट पाहण्यात आणि ऍक्टींगकडे असायचं. यानंतर त्याने पुढे शिक्षण करण्याबद्दल विचारच केला नाही आणि सिनेसृष्टीत करियरची सुरुवात केली.

करीना कपूर

आपल्या तरुणपणात करीनाची वकील बनण्याची इच्छा होती. यासाठी तिने मुंबईतल्या एका कॉलेजमध्ये प्रवेशही घेतला होता पण हिंदी सिनेसृष्टीत गाजलेल्या कपूर घराण्यात राहून तिचं सिनेमाशी दूर राहणं शक्य नव्हतं. एका वर्षानंतरच तिने हा कोर्स सोडून ऍक्टींग स्कूलमध्ये प्रवेश घेतला. या प्रकारे करीनाने रिफ्यूजी या चित्रपटातून सिनेमात पदार्पण केलं आणि नेहमीकरता शिक्षण सोडून दिलं.

टाइगर श्रॉफचे खरे नाव हेमंत जय श्रॉफ असे आहे.

सिनेमात येण्यापूर्वी लोकं मल्लिका शेरावतला रीमा लांबा या नावाने ओळखायचे.

अजय देवगनचे खरे नाव विशाल देवगन आहे.

सैफ अली खानचे खरे नाव साजिद अली खान असे आहे.

सर्वात हॉट अभिनेत्री सनी लिओन हिचे वास्तविक नाव करणजीत कौर वोरा आहे.

नाना पाटेकर यांचे वास्तविक नाव विश्वनाथ पाटेकर असे आहे.

सुपरहीरो रजनीकांत यांचे खरे नाव शिवाजीराव गायकवाड़ असे आहे.