मुक्ता म्हणे देव आहे सर्वत्र । नाही कोठे दुसरा पाहावया ।।

13 व्या शतकातील गूढ कवयित्री संत मुक्ताबाई या मध्ययुगीन भारतातील भक्ती चळवळीतील एक प्रमुख व्यक्तिमत्त्व होत्या. त्यांनी या प्रदेशाच्या आध्यात्मिक आणि साहित्यिक परिदृश्यावर अमिट छाप सोडली. मुक्ताबाईंचे जीवन आणि कविता काळ आणि अवकाशाच्या सीमा ओलांडून पिढ्यांना प्रेरणा देत राहतात. मुक्ताबाई ह्या नाथसंप्रदायातील सद्गुरुपदावर आरूढ झालेल्या पहिल्याच स्त्री-सद्गुरू होत्या.

महाराष्ट्रातील आपेगाव गावात जन्मलेल्या मुक्ताबाईंचे संगोपन एका संत कुटुंबात झाले. त्यांचे पालक, विठोबा आणि सुमती, भगवान कृष्णाचे रूप असलेल्या भगवान विठ्ठलाचे उत्कट भक्त होते. लहानपणापासूनच मुक्ताबाई अशा आध्यात्मिक वातावरणात बुडाल्या होत्या ज्यामुळे त्यांची जन्मजात भक्ती आणि दैवी तहान वाढली. बालपणीच त्यांनी आई-वडील यांच्यासोबत ब्रह्मगिरीची प्रदक्षिणा केली. त्यानंतर अल्पावधीतच आई-वडिलांचा देहत्याग केल्यामुळे लहान वयातच तीन भावंडाच्या पाठीवरील ही धाकटी बहीण प्रौढ बनली. सामाजिक नियम आणि बंधनांना तोंड देऊनही, त्यांनी परंपरांपासून मुक्त होऊन त्यांच्या आंतरिक आवाहनाचे पालन केले.

त्यांनी ज्या मार्गावर पाऊल ठेवले ते त्यांच्या काव्यात्मक अभिव्यक्तीने निश्चित केले गेले. मुक्ताबाईंच्या रचना, ज्यांना अभंग म्हणून ओळखले जाते, त्या मराठी भाषेत रचलेल्या भक्तीपर श्लोक होत्या. हे अभंग खोल आध्यात्मिक अंतर्दृष्टी आणि भक्तीच्या खोल भावनेने भरलेले होते. त्यांच्या कवितेतून मुक्ताबाईंनी परमात्म्याशी असलेले त्यांचे घनिष्ठ नाते व्यक्त केले, अनेकदा भगवान विठ्ठलाला त्यांचे प्रिय म्हणून संबोधले.

मुक्ताबाईंच्या शिकवणींचे सार भक्तीच्या वैश्विकतेवर भर देण्यामध्ये आहे. त्यांचा असा विश्वास होता की देवाकडे जाण्याचा मार्ग धार्मिक सीमा आणि विधींच्या पलीकडे जातो. मुक्ताबाईंनी कोणत्याही बाह्य घटकांच्या हस्तक्षेपाशिवाय, परमात्म्याशी थेट आणि वैयक्तिक संबंध राखण्याचे समर्थन केले. त्यांच्या अभंगांमध्ये सर्व प्राण्यांची एकता आणि प्रत्येक आत्म्यामध्ये अंतर्निहित दिव्यत्वाचा गौरव केला.

त्यांच्या कवितेत, मुक्ताबाईंनी प्रेम आणि भक्तीच्या भाषेत परमात्म्याला संबोधित केले. परमात्म्याशी एकरूप होण्याची आत्म्याची तळमळ दर्शविण्यासाठी त्यांनी रूपके आणि प्रतिमांचा वापर केला. त्यांच्या शब्दांद्वारे, त्यांनी दैवी उपस्थितीशी संवाद साधताना अनुभवलेला परम आनंद व्यक्त केला. मुक्ताबाईंचे अभंग त्यांच्या श्रोत्यांमध्ये खोलवर प्रतिध्वनित झाले, ज्यामुळे आदर आणि आध्यात्मिक जागृतीची भावना निर्माण झाली.

मुक्ताबाईंच्या कवितेत उपेक्षित आणि शोषित लोकांबद्दलची त्यांची खोल सहानुभूती आणि काळजी देखील प्रतिबिंबित होते. त्यांनी त्यांच्या काळातील प्रचलित सामाजिक रूढी आणि असमानतेला आव्हान देण्यासाठी त्यांच्या श्लोकांचा वापर केला. त्यांच्या शब्दांद्वारे, त्यांनी करुणा, न्याय आणि समानतेचा पुरस्कार केला. त्यांचे अभंग सामान्य लोकांच्या संघर्ष आणि आकांक्षांशी प्रतिध्वनित झाले, त्यांना आवाज आणि आशेची भावना दिली. सामाजिक बंधनांपासून मुक्ती मिळवणाऱ्यांसाठी त्यांची कविता सांत्वन आणि प्रेरणा स्रोत बनली.

असंख्य आव्हाने आणि सामाजिक पूर्वग्रहांना तोंड देऊनही, मुक्ताबाई त्यांच्या आध्यात्मिक प्रवासात स्थिर राहिल्या. त्यांच्या अपारंपरिक दृष्टिकोनामुळे त्यांना सनातनी धार्मिक लोकांकडूनअधिकाऱ्यांकडून टीका आणि विरोध सहन करावा लागला. तथापि त्यांची अढळ भक्ती आणि दैवी शक्तीवरील अढळ श्रद्धेने त्यांना पुढे नेले, ज्यामुळे त्या लवचिकता आणि दृढनिश्चयाचे प्रतीक बनल्या.

मुक्ताबाईंच्या शिकवणी आणि कविता आधुनिक जगातही प्रासंगिक आहेत. प्रेम, एकता आणि समावेशकतेचा त्यांचा संदेश विभाजन आणि कलहाच्या काळात मार्गदर्शक प्रकाश म्हणून काम करतो. त्यांचे अभंग, त्यांच्या साधेपणा आणि प्रगल्भ ज्ञानाने, जीवनाच्या सर्व स्तरातील लोकांच्या हृदयाला स्पर्श करण्याची शक्ती आहे. ते आपल्याला धार्मिक आणि सांस्कृतिक सीमा ओलांडणाऱ्या वैश्विक सत्याची आठवण करून देतात की प्रत्येक आत्म्यात अंतर्निहित दिव्यतेचे सत्य आहे.

मुक्ताबाईंचा वारसा असंख्य भक्तांद्वारे जिवंत आहे जे भक्ती संमेलने आणि धार्मिक उत्सवांमध्ये त्यांचे अभंग गात राहतात. पिढ्यानपिढ्या चालत आलेले त्यांचे श्लोक महाराष्ट्राच्या समृद्ध सांस्कृतिक वारशाचा अविभाज्य भाग बनले आहेत. ते केवळ कविता नाहीत तर दैवी सहवासाचे वाहन आहेत, जे व्यक्तींना शाश्वततेशी जोडण्यास सक्षम करतात.

ALSO READ: Sant Muktabai Information in Marathi : संत मुक्ताबाई यांची संपूर्ण माहिती

शेवटी संत मुक्ताबाईंचे जीवन आणि कविता भक्तीच्या परिवर्तनकारी शक्तीचे आणि आध्यात्मिक सत्याच्या शोधाचे प्रतीक आहेत. त्यांच्या अभंगांद्वारे, त्या आपल्याला आपल्या स्वतःच्या हृदयातील खोली शोधण्यासाठी आणि आपल्यातील दिव्यत्व स्वीकारण्यासाठी आमंत्रित करतात. त्यांचे शब्द आपल्याला धर्म, जात आणि लिंगाच्या सीमा ओलांडून प्रेम, करुणा आणि धार्मिकतेच्या शोधात एकत्र येण्याची प्रेरणा देतात. संत मुक्ताबाईंची तेजस्वी उपस्थिती आध्यात्मिक जागृती आणि आंतरिक शांतीच्या मार्गावर प्रकाश टाकणारा मार्गदर्शक तारा म्हणून चमकत राहते!

संत मुक्ताबाई यांनी आपल्या शिष्यांना सोऽहम् मंत्राची शिकवण दिली आहे. वैशाख वद्य दशमी या दिनी मुक्ताबाई तापीतीरी स्वरूपाकार झाल्या. मुक्ताबाईंची समाधी महत् नगर तापीतीर कोथळी (जळगाव जिल्हा) येथे आहे.

ALSO READ: International Women's Day 2026 Wishes in Marathi जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा

1. घरात सुरक्षा:

महिलांना त्यांच्या घरात आणि कुटुंबात अनेकदा हिंसाचाराचा सामना करावा लागतो. बालपण किंवा पौगंडावस्थेत त्यांना विविध प्रकारच्या अत्याचारांना सामोरे जावे लागू शकते. म्हणूनच, महिलांची सुरक्षितता त्यांच्या घरांनी आणि कुटुंबांनी प्रथम आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे सुनिश्चित करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. कुटुंबातील दुसऱ्या महिलेच्या सुरक्षेची जबाबदारी फक्त एक महिलाच घेऊ शकते. विशेषतः माता आणि बहिणींनी एकमेकांचे रक्षण करण्याची त्यांची जबाबदारी समजून घेतली पाहिजे. 

ALSO READ: International Women’s Day 2026 Theme आंतरराष्ट्रीय महिला दिन ८ मार्च रोजीच का साजरा केला जातो?

2. सामाजिक सुरक्षा:

जर महिला त्यांच्या घरात किंवा कुटुंबात सुरक्षित असतील तर असे दिसून आले आहे की त्यांचा समाज त्यांना प्रगती करण्यापासून रोखतो. सामाजिक बंधने देखील असुरक्षिततेला जन्म देतात. जेव्हा एखादी महिला सामाजिक बंधने तोडते तेव्हा तिच्यावरील हिंसाचाराचा धोका वाढतो. अनेक समाज मूलतत्त्ववादाच्या श्रेणीत येतात. सामाजिक पातळीवर विचारसरणीत बदल घडवून आणता येतो, परंतु ही एक दीर्घ प्रक्रिया असेल ज्याला अर्धा शतक लागू शकते. ज्या दिवशी आई त्यांच्या मुला-मुलींच्या संगोपनात फरक करणे थांबवतील, त्या दिवशी सामाजिक बदलाची बीजे रोवली जातील. बहुतेक महिलांना बालपणापासूनच अशा प्रकारे वाढवले ​​जाते की त्यांना त्यांचे संपूर्ण आयुष्य घरगुती सुसंवाद किंवा रीतिरिवाज/परंपरा यांच्या नावाखाली सहन करावे लागते. या जन्मजात स्वभावाने वाढलेल्या महिला घरगुती हिंसाचाराला आपले नशीब मानून शांतपणे सहन करत राहतात.

3. सार्वजनिक ठिकाणांची सुरक्षा:

महिलांना अनेक ठिकाणी अश्लीलतेचा सामना करावा लागतो. सार्वजनिक ठिकाणी असो, रस्ते असो किंवा चौक असो, असे लोक असतात जे आक्षेपार्ह वक्तव्य देतात किंवा त्यांच्यावर अश्लील नजरेने पाहतात. जेव्हा एखाद्या महिलेसोबत एखादी घटना घडते तेव्हा जनता फक्त मूक प्रेक्षक म्हणून पाहते. म्हणून, त्यांची सुरक्षितता सुनिश्चित करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. 

ALSO READ: Women's Day 2026 Speech in Marathi महिला दिन भाषण मराठी

4. बाजारवादापासून संरक्षण:

बाजार-केंद्रित विचारसरणी महिलांना वस्तू म्हणून पाहते. त्यांनी महिलांचे शरीर केवळ त्यांच्या स्वतःच्या विक्रीसाठी वस्तू बनवले आहे, ज्यामुळे त्यांची ओळख आणि सुरक्षितता धोक्यात आली आहे. या कंपन्या महिलांद्वारे अश्लीलतेला प्रोत्साहन देत आहेत. बॉलिवूडनेही त्यांच्या अभिनेत्रींना केवळ उपभोगाच्या वस्तू बनवले आहे. आजही, नीच मानसिकता असलेल्या लोकांकडून महिलांना फक्त शरीर मानले जाते, मानव नाही.

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे. या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

Edited By - Priya Dixit

'पनीर लवाबदार रेसिपी'

'बटर पराठा' रेसिपी

ALSO READ: Women's Day घरगुती सेलिब्रेशनसाठी काही आकर्षक 'डेजर्ट' रेसिपीज

ALSO READ: Women's Day Special Dinner Recipes हे पदार्थ बनवायला सोपे आणि दिसायला 'रॉयल'

जागतिक महिला दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

"ती आई आहे, ती ताई आहे, 

ती मैत्रीण आहे आणि तीच या जगाची शक्ती आहे

महिला दिनाच्या शुभेच्छा!

स्त्री म्हणजे केवळ एक नाव नाही, 

तर या सृष्टीचा आधार आहे

आजच्या खास दिवसाच्या खूप खूप शुभेच्छा

उंच भरारी घेण्याची जिद्द आणि आभाळ कवेत घेण्याची ताकद असलेल्या प्रत्येक स्त्रीला सलाम

महिला दिन चिरायू होवो!

घराची शोभा आणि देशाची शान असणाऱ्या 

प्रत्येक स्त्रीचा आज सन्मान करूया

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा!

स्त्री म्हणजे प्रेमाचा झरा आणि त्यागाची मूर्ती

सर्व महिलांना जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा!

तुझ्या कष्टाला आणि तुझ्या जिद्दीला माझा मानाचा मुजरा

महिला दिनाच्या मनःपूर्वक शुभेच्छा!

नारी तू नारायणी... 

तुझ्या अफाट शक्तीला आणि संयमाला वंदन

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा!

प्रत्येक यशस्वी पुरुषाच्या मागे एक स्त्री असतेच, 

पण प्रत्येक यशस्वी स्त्रीच्या मागे तिचा स्वतःचा संघर्ष असतो

सलाम तुझ्या जिद्दीला!

आजचा दिवस तुझा आहे आणि उद्याचे युगही तुझेच असेल

जागतिक महिला दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

आईसाठी: 

माझ्या आयुष्याला आकार देणाऱ्या माझ्या लाडक्या आईला 

महिला दिनाच्या मनापासून शुभेच्छा!

माझ्या आयुष्यातील पहिला गुरु, 

पहिली मैत्रीण आणि सर्वात मोठा आधार असणाऱ्या 

माझ्या लाडक्या आईला, 

जागतिक महिला दिनाच्या अनंत शुभेच्छा! 

तू आहेस म्हणून माझे जग सुंदर आहे

स्वतःच्या स्वप्नांपेक्षा मुलांच्या सुखाला महत्त्व देणाऱ्या, 

त्यागाची आणि प्रेमाची मूर्ती असणाऱ्या 

माझ्या आईला महिला दिनाचा मानाचा मुजरा! 

तू खऱ्या अर्थाने माझ्या आयुष्यातील 'सुपरवुमन' आहेस.

पत्नीसाठी: 

तू माझ्या आयुष्यात आल्यामुळे माझे जग सुंदर झाले. 

माझ्या आयुष्यातील सर्वात खंबीर स्त्रीला महिला दिनाच्या शुभेच्छा!

माझ्या आयुष्याची अर्धांगिनी आणि माझ्या घराचा स्वर्ग बनवणाऱ्या माझ्या लाडक्या पत्नीला 

महिला दिनाच्या शुभेच्छा! 

तू केवळ माझी पत्नी नाहीस, 

तर माझ्या यशाचा खरा आधारस्तंभ आहेस

कधी प्रेमळ मैत्रीण तर कधी खंबीर मार्गदर्शक होऊन तू नेहमीच माझ्या पाठीशी उभी राहिलीस

तुझ्या कर्तृत्वाचा आणि तुझ्या अस्तित्वाचा मला सार्थ अभिमान आहे

जागतिक महिला दिनाच्या खूप खूप शुभेच्छा!

बहिणीसाठी: 

तुझे हसणे आणि तुझे कर्तृत्व असेच बहरत राहो. 

माझ्या लाडक्या बहिणीला महिला दिनाच्या शुभेच्छा!

तू केवळ माझी बहीण नाहीस, 

तर माझी सर्वात मोठी प्रेरणा आहेस

तुझ्या स्वप्नांना गवसणी घालण्यासाठी 

आणि आयुष्यात मोठी भरारी घेण्यासाठी 

तुला खूप खूप शुभेच्छा

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा, लाडके!

कधी भांडणारी, कधी समजावणारी, 

पण नेहमीच माझ्या पाठीशी खंबीरपणे उभी राहणारी 

माझी लाडकी बहीण... 

तुझ्या या अष्टपैलू व्यक्तित्वाला माझा मानाचा मुजरा

महिला दिनाच्या मनःपूर्वक शुभेच्छा!

मैत्रिणीसाठी: 

संकटात खंबीरपणे साथ देणाऱ्या 

आणि यशात आनंदाने सहभागी होणाऱ्या 

माझ्या मैत्रिणीला महिला दिनाच्या शुभेच्छा!

आयुष्याच्या प्रत्येक चढ-उतारात खंबीरपणे साथ देणाऱ्या 

आणि स्वतःच्या कर्तृत्वाने इतरांना प्रेरणा देणाऱ्या 

माझ्या प्रिय मैत्रिणीला जागतिक महिला दिनाच्या खूप खूप शुभेच्छा!

तू केवळ माझी मैत्रीण नाहीस, 

तर जिद्द आणि कष्टाचे उत्तम उदाहरण आहेस

तुझे आभाळ कवेत घेण्याचे स्वप्न नक्कीच पूर्ण होईल

तुला महिला दिनाच्या मनःपूर्वक शुभेच्छा!

मुलीसाठी: 

तू उद्याचे भविष्य आहेस, 

तुझे पंख असेच बळकट होऊ दे

जागतिक महिला दिनाच्या खूप खूप शुभेच्छा!

माझ्या लाडक्या लेकीला जागतिक महिला दिनाच्या खूप खूप शुभेच्छा! 

तू केवळ आमची मुलगी नाहीस, 

तर आमचा अभिमान आहेस

तुझी स्वप्ने मोठी असू दे 

आणि ती पूर्ण करण्याची ताकद तुला लाभो, 

हीच ईश्वरचरणी प्रार्थना

मुली म्हणजे घराची लक्ष्मी आणि उद्याचे सक्षम भविष्य

तू स्वतःची ओळख स्वतः निर्माण करावीस 

आणि अन्यायाविरुद्ध नेहमी खंबीरपणे उभे राहावेस

हीच या दिनानिमित्त सदिच्छा

महिला दिनाच्या शुभेच्छा!

नारी आता अबला नाही, संघर्ष आमचा चालू राही.

बरोबरी ने साथ चला, स्त्रियांनो पुढे या आता.

स्त्रियांना चढू द्या शिक्षणाची पायरी, शिकून सवरुन करतील रोशन दुनिया सारी.

महिलांना ध्या सम्मान, देश बनेल महान.

मुलींना ध्या शिक्षणा चा आधार, करतील पिढ्यां चा उद्धार.

सशक्त नारी घडवेल सशक्त समाज.

स्त्रियांना द्या मान, वाढेल देशाची शान.

नारी मध्ये शक्ती आहे भारी, समजू नका आता तिला बिचारी

ती वस्तू नाही भोगाची तर मूर्ती आहे सगळ्यात मोठ्या त्यागाची

करु नका स्त्रियांचे शोषण, नाहीतर देशाचे होईल कुपोषण

मुलींना द्या शिक्षणाचा अधिकार, करतील तुमच्या पिढ्यांचा उद्धार

स्त्रियांना समजू नका बेकार, त्या आहे जीवनाचा आधार

नारी तू घे उंच भरारी, फिरुन पाहू नकोस माघारी

स्त्रियांना चढू द्या शिक्षणाची पायरी, हुशारीने करतील रोशन दुनिया सारी

महिलांना द्या सन्मान, देश बनेल महान

सशक्त नारी घडवते सशक्त समाज

स्त्रियांची प्रगती म्हणजे जगाची प्रगती

ईश्वराने घडवली स्त्री महान, सगळ्यांनी करावा तिचा सन्मान

महिला देशाच्या प्रगतीचा आधार, मनात असू नये तिच्याबद्दल वाईट विचार

उतरणार नाही मातणार नाही, स्त्री आहे म्हणून अन्याय सहन करणार नाही

ती आहे म्हणून सारे विश्व, ती आहे म्हणून सारे घर, ती आहे म्हणून सुंदर नाती

अशक्यला शक्य करण्याची तिच्यात ताकद, कारण ती आहे एक आदिशक्ती

ALSO READ: Women's Day Wishes जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा

सुख, समृद्धीचा झरा, स्त्रियांसाठी शिक्षणाचा मार्गच खरा

मुलींचा जन्म हा लक्ष्मी, सरस्वतीच्या जन्मासारखा आहे, व्यर्थ जाऊ देऊ नका

मुलगा मुलगी एक समान, द्यावे त्यांना वागणूक छान

सर्वांना मनापासून नमस्कार! आणि आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाच्या – ८ मार्च २०२६ – हार्दिक शुभेच्छा!

आज हा दिवस फक्त फुलांच्या गुच्छांनी, शुभेच्छा कार्ड्सनी किंवा फोटोंनी साजरा करण्याचा नाही. हा दिवस आहे स्त्री शक्तीचा जागरणाचा, संघर्षाचा उत्सव, समानतेच्या लढ्याचा आणि भविष्यातील आशेचा!

११५ वर्षांपूर्वी, १९११ मध्ये पहिल्यांदा आंतरराष्ट्रीय महिला दिन साजरा झाला. तेव्हापासून आजपर्यंत लाखो-करोडो महिलांनी शिक्षणासाठी, मतदानाच्या हक्कासाठी, कामाच्या समान हक्कासाठी, सुरक्षिततेसाठी आणि स्वतंत्रतेसाठी लढा दिला. आजही हा लढा संपलेला नाही – तो अधिक तीव्र आणि आवश्यक झाला आहे.

यंदा, २०२६ मध्ये, आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाची अधिकृत थीम आहे "Give To Gain" – म्हणजे देऊन मिळवणे. जेव्हा आपण उदारतेने देतो – शिक्षण, संधी, आधार, सुरक्षितता, आदर – तेव्हाच आपण खऱ्या अर्थाने मिळवतो. समाज मजबूत होतो, अर्थव्यवस्था वाढते, कुटुंब सुखी राहते आणि देश प्रगती करतो. दुसरीकडे, संयुक्त राष्ट्रांच्या निरीक्षणानुसार यंदाची थीम आहे "Rights. Justice. Action. For ALL Women and Girls" – सर्व महिलांसाठी आणि मुलींसाठी हक्क, न्याय आणि कृती. म्हणजे, फक्त बोलण्याने नाही, तर कृती करून, न्याय देऊन, हक्क मिळवून देऊन आपण खरी समानता आणू शकतो.

भारतात आजही अनेक ठिकाणी मुलींना शिक्षणापासून वंचित ठेवले जाते, कामाच्या ठिकाणी असमान वेतन मिळते, घरगुती हिंसाचार, बालविवाह, लैंगिक छळ असे अडथळे आहेत. पण तरीही भारतीय महिलांनी अनेक क्षेत्रांत कमाल केली आहे:

सावित्रीबाई फुले – पहिल्या मुलींच्या शाळेच्या संस्थापिका, ज्यांनी अंधकारात शिक्षणाचा दिवा पेटवला.

इंदिरा गांधी – भारताच्या पहिल्या महिला पंतप्रधान, ज्यांनी देशाला मजबूत नेतृत्व दिले.

कल्पना चावला – अंतराळात पोहोचणारी पहिली भारतीय महिला.

पी. व्ही. सिंधू, मीराबाई चानू, हरमनप्रीत कौर – खेळात जग जिंकणाऱ्या.

आणि आजच्या काळात लाखो महिल्या – शेतकरी, डॉक्टर, इंजिनिअर, उद्योजक, शिक्षिका, पोलिस, सैनिक – रोज बदल घडवत आहेत.

पण हे यश फक्त एकट्या महिलांचे नाही. हे यश आहे त्या सर्वांच्या ज्यांनी दिले – आई-वडिलांनी शिक्षण दिले, शिक्षकांनी प्रोत्साहन दिले, समाजाने संधी दिली, सरकारने कायदे केले. म्हणूनच "Give To Gain" – देऊया शिक्षण, देऊया सुरक्षित वातावरण, देऊया समान वेतन, देऊया निर्णय घेण्याचा हक्क – आणि मग आपण सर्वजण मिळून जिंकू.

मित्रांनो आणि बहिणींनो,

स्त्री-पुरुष ही स्पर्धा नाही, ही भागीदारी आहे. जेव्हा घरात पती-पत्नी समान जबाबदाऱ्या उचलतात, जेव्हा ऑफिसात महिला-पुरुष समान संधी मिळवतात, जेव्हा समाजात मुलींना मुलांइतकेच महत्त्व दिले जाते – तेव्हाच खरा विकास होतो.

आज मी तुम्हाला एक छोटी गोष्ट सांगते:

एका छोट्या गावात एक मुलगी होती. तिच्या वडिलांनी तिला शाळेत पाठवले नाही, कारण "मुलींना शिकायची गरज नाही" असा समज होता. पण तिच्या शिक्षकाने तिच्या वडिलांना समजावले, तिला शिष्यवृत्ती मिळवून दिली. आज ती मुलगी डॉक्टर आहे आणि तिच्या गावात शेकडो मुलींना शिक्षण देत आहे. हीच आहे Give To Gain ची खरी शक्ती!

शेवटी मी म्हणेन –

स्त्री ही फक्त घराची नाही, तर जगाची शक्ती आहे.

तिला पंख द्या, ती आकाश गाठेल.

तिला आधार द्या, ती जग बदलेल.

तिला हक्क द्या, ती न्याय आणेल.

तिला संधी द्या, ती प्रगती घडवेल.

सर्व महिलांना, मुलींना, मातांना, बहिणींना पुन्हा एकदा खूप खूप शुभेच्छा!

Give To Gain – देऊया उदार हस्ते, मिळवूया समानतेची नवी उंची!

Rights. Justice. Action. – सर्वांसाठी हक्क, न्याय आणि कृती!

जय हिंद! जय महाराष्ट्र!!

धन्यवाद!

महिला दिनाचे ३ खास रंग 

महिला दिनासाठी प्रामुख्याने जांभळा, हिरवा आणि पांढरा या तीन रंगांची निवड करण्यात आली आहे. १९०८ मध्ये ब्रिटनमधील 'वुमेन्स सोशल अँड पॉलिटिकल युनियन'ने (WSPU) हे रंग निश्चित केले होते.

जांभळा (Purple): हा रंग न्याय आणि सन्मानाचे प्रतीक आहे. महिलांच्या हक्कांच्या लढाईतील गांभीर्य आणि राजेशाही थाट यात दिसून येतो. आजच्या काळात हा रंग महिला दिनाचा मुख्य रंग मानला जातो.

हिरवा (Green): हा रंग आशेचे प्रतीक आहे. नवनिर्मिती आणि प्रगतीची आशा हिरव्या रंगातून व्यक्त केली जाते.

पांढरा (White): हा रंग शुद्धता आणि शांततेचे प्रतीक आहे. (मात्र, सध्याच्या काळात विवादास्पद ठरू नये म्हणून अनेक ठिकाणी पांढऱ्याऐवजी पिवळ्या रंगाचा वापर 'नव्या ऊर्जेसाठी' केला जातो).

महिला दिनाचा इतिहास

महिला दिनाची सुरुवात एका कामगार आंदोलनातून झाली होती.

१९०८: न्यूयॉर्कमध्ये साधारण १५,००० महिलांनी कामाचे तास कमी करावेत, चांगले पगार मिळावेत आणि मतदानाचा अधिकार मिळावा यासाठी मोठी निदर्शने केली.

१९०९: अमेरिकेच्या सोशालिस्ट पार्टीने पहिला 'राष्ट्रीय महिला दिन' साजरा करण्याची घोषणा केली.

१९१०: क्लारा झेटकिन या महिला कार्यकर्तीने हा दिवस आंतरराष्ट्रीय स्तरावर साजरा करण्याची संकल्पना मांडली.

१९११: ऑस्ट्रिया, डेन्मार्क, जर्मनी आणि स्वित्झर्लंडमध्ये पहिल्यांदा 'आंतरराष्ट्रीय महिला दिन' साजरा झाला.

१९७५: संयुक्त राष्ट्रांनी (UN) ८ मार्च हा दिवस अधिकृतपणे 'आंतरराष्ट्रीय महिला दिन' म्हणून साजरा करण्यास सुरुवात केली.

महिला दिनाचे महत्त्व

हा दिवस साजरा करण्यामागे काही प्रमुख उद्दिष्टे आहेत:

समानतेचा जागर: स्त्री आणि पुरुष यांच्यातील भेद दूर करून समाजात समान संधी निर्माण करणे.

कर्तृत्वाचा गौरव: राजकारण, अर्थव्यवस्था, समाजकारण आणि विज्ञान अशा सर्व क्षेत्रांत महिलांनी केलेल्या कामगिरीचे कौतुक करणे.

हक्कांची जाणीव: महिलांना त्यांच्या कायदेशीर आणि सामाजिक हक्कांप्रति जागरूक करणे.

चर्चा आणि कृती: महिलांच्या सुरक्षिततेबद्दल आणि आरोग्याबद्दल जागतिक स्तरावर चर्चा घडवून आणणे.

पिंक स्ट्रॉबेरी मूस

शाही 'पान शॉट्स' पुडिंग

ALSO READ: International Womens Day बनवा मटार नूडल्स चाट रेसिपी

ALSO READ: Women's Day Special Dinner Recipes हे पदार्थ बनवायला सोपे आणि दिसायला 'रॉयल'

पनीर मखनी आणि बटर कुलचा

व्हेज बिर्याणी आणि बुंदी रायता

पास्ता इन पिंक सॉस

ALSO READ: महिला दिन विशेष बनवा व्हेगन मीटबॉल्स रेसिपी

खास बेत: महाराष्ट्रीयन थाळी

स्वीट डिश (डेझर्ट)

ALSO READ: मेथी काजू कटलेट रेसिपी बनवून साजरा करा महिला दिन

ALSO READ: मुंबई-पुण्याजवळच्या 'या' ५ जागा, जिथे तुम्ही एका दिवसात पिकनिक करून परत येऊ शकता

ALSO READ: Women's Day ला मुंबईतील या तीन ठिकाणी नक्की भेट द्या

मुख्य ऐतिहासिक कारण:

१९०८-१९०९: अमेरिकेत (न्यूयॉर्क) महिला कामगारांनी कमी वेतन, जास्त कामाचे तास आणि मतदानाच्या हक्कासाठी आंदोलने केली. १९०९ मध्ये अमेरिकन सोशलिस्ट पार्टीने पहिला 'नॅशनल वुमन डे' साजरा केला.

१९१०: जर्मन समाजवादी नेत्यांनी क्लारा झेटकिन यांनी कोपनहेगन येथील आंतरराष्ट्रीय परिषदेत दरवर्षी 'आंतरराष्ट्रीय महिला दिन' साजरा करण्याचा प्रस्ताव मांडला. युरोपात (ऑस्ट्रिया, जर्मनी, डेन्मार्क, स्वित्झर्लंड) १९११ पासून हा दिवस साजरा होऊ लागला, पण तारीख वेगवेगळी होती.

१९१७ मधील निर्णायक घटना: रशियात (पेट्रोग्राड, आजचे सेंट पीटर्सबर्ग) महिलांनी 'ब्रेड अँड पीस' साठी मोठा संप सुरू केला. रशियात तेव्हा ज्युलियन कॅलेंडर वापरात होता, त्यानुसार तो २३ फेब्रुवारी होता. पण जगभरात वापरात असलेल्या ग्रेगोरियन कॅलेंडरनुसार ही तारीख ८ मार्च येते.

या महिलांच्या संपामुळे रशियन क्रांतीला चालना मिळाली, झार राजसत्तेचा पतन झाला आणि महिलांना मतदानाचा हक्क मिळाला. त्यानंतर १९२२ मध्ये लेनिन यांनी ८ मार्चला अधिकृतपणे आंतरराष्ट्रीय महिला दिन म्हणून घोषित केले.

१९७५ मध्ये संयुक्त राष्ट्रांनी (UN) पहिल्यांदा हा दिवस साजरा केला आणि १९७७ मध्ये ८ मार्चला अधिकृतपणे 'महिलांच्या हक्कांसाठी आणि जागतिक शांतीचा दिवस' म्हणून मान्यता दिली.

म्हणूनच आज जगभरात ८ मार्च हाच दिवस महिलांच्या सामाजिक, आर्थिक, राजकीय आणि सांस्कृतिक योगदानाचा सन्मान करण्यासाठी, लैंगिक समानतेची मागणी करण्यासाठी आणि महिलांच्या हक्कांसाठी जागरूकता निर्माण करण्यासाठी साजरा केला जातो.

International Women’s Day 2026 Theme महिला दिन थीम

यंदा (२०२६) आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाची मुख्य थीम आहे 'Give To Gain' (द्या आणि मिळवा / जेव्हा आपण देतो, तेव्हा आपणच अधिक मिळवतो). याचा मुख्य संदेश असा आहे की: 

उदारता, सहकार्य आणि परस्पर समर्थनाच्या माध्यमातून लिंग समानता प्रस्थापित करणे. 

जेव्हा आपण महिलांच्या सक्षमीकरणासाठी, त्यांच्या हक्कांसाठी, शिक्षण-आरोग्य-संधींसाठी योगदान देतो, तेव्हा संपूर्ण समाज, कुटुंब आणि अर्थव्यवस्था मजबूत होते.

 "देणे" हे नुकसान नाही, तर गुंतवणूक आहे – ज्याचा फायदा सर्वांना होतो.

UN Women ची थीम (संयुक्त राष्ट्रांची अधिकृत निरीक्षणासाठी):

संयुक्त राष्ट्र (UN Women) यांनी २०२६ साठी "Rights. Justice. Action. For ALL Women and Girls" (सर्व महिलांसाठी आणि मुलींसाठी हक्क, न्याय आणि कृती) ही थीम ठेवली आहे. ही थीम न्यायव्यवस्था मजबूत करण्यावर, भेदभावपूर्ण कायदे संपवण्यावर आणि महिलांच्या हक्कांची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी करण्यावर केंद्रित आहे.

दोन्ही थीम्स पूरक आहेत – 'Give To Gain' अधिक सामान्य जनतेसाठी आणि मोहीमसाठी आहे, तर UN ची थीम सरकारी/संस्थात्मक स्तरावर न्याय आणि कृतीवर भर देते.

यंदाची थीम कशी साजरी करायची?

महिलांच्या संस्था, शिक्षण, आरोग्य किंवा हक्कांसाठी दान/समर्थन द्या.

#GiveToGain आणि #IWD2026 हे हॅशटॅग वापरा.

महिलांच्या योगदानाचा सन्मान करा आणि समानतेची मागणी करा.

हा दिवस फक्त साजरा करण्यासाठी नाही, तर महिलांवरील भेदभाव संपवण्यासाठी आणि समानतेच्या दिशेने पावले उचलण्यासाठी आहे!

येथे काही खास, स्टायलिश आणि अर्थपूर्ण गिफ्ट आयडिया आहेत ज्या बहीण किंवा पत्नीला नक्की आवडतील (भारतात सहज उपलब्ध, २०२६ च्या ट्रेंडनुसार):

पर्सनलाइज्ड ज्वेलरी (Personalized Jewelry)

तिच्या नावाची नेकलेस, स्क्रिप्ट नेमप्लेट पेंडंट किंवा इनिशियल्स असलेली ब्रेसलेट/रिंग. हे स्टायलिश तर आहेच, पण तिच्यासाठी खास बनवलेलं असल्याने अर्थपूर्णही. लॅब-ग्रोन डायमंड किंवा सिल्वर ऑप्शन घ्या – पर्यावरणस्नेही आणि ट्रेंडी!

सेल्फ-केअर गिफ्ट हॅम्पर (Self-Care Gift Box)

अरोमा कॅंडल, एसेन्शियल ऑइल, फेस मास्क, बाथ साल्ट्स आणि सॉफ्ट टॉवेल असलेला हॅम्पर. यातून तिला 'तू स्वतःसाठी वेळ काढ' असा संदेश मिळेल. 'Give To Gain' थीमशी जोडून, महिला-समर्थित ब्रँड्स (जसे हँडमेड इंडियन प्रोडक्ट्स) निवडा.

स्टायलिश हँडबॅग किंवा टोट बॅग (Stylish Tote or Handbag)

एम्ब्रॉयडर्ड किंवा पर्सनलाइज्ड टोट बॅग. रोजच्या वापरासाठी उपयुक्त आणि फॅशनेबल. पर्यावरणस्नेही कापडाची घ्या – सस्टेनेबल गिफ्ट ट्रेंडमध्ये आहे.

फ्रेश फ्लॉवर्स किंवा प्लांट (Fresh Bouquet or Indoor Plant)

सुंदर फुलांचा गुलदस्ता (पर्पल, ग्रीन, व्हाइट – IWD कलर्स) किंवा लिव्हिंग प्लांट (जसे मनी प्लांट किंवा लिली). हे 'Give To Gain' प्रमाणे जीवन आणि वाढ दर्शवतं. फिमेल-फाउंडेड फ्लॉवर कंपनीतून घ्या तर अधिक अर्थपूर्ण.

पर्सनलाइज्ड फोटो फ्रेम किंवा कस्टम पिल्लो (Personalized Photo Frame or Cushion)

तुमच्या आठवणींचा फोटो असलेला फ्रेम किंवा कस्टम शेपचा पिल्लो (उदा. हार्ट शेपमध्ये). हे भावनिक सरप्राईज आहे जे घरात नेहमी दिसेल.

ब्यूटी/वेलनेस प्रोडक्ट्स (Beauty & Wellness Items)

हाय-एंड लिपस्टिक, ब्लश किंवा मॅचचा सेट. स्टायलिश आणि स्वतःची काळजी घेण्यासाठी प्रोत्साहन देणारं.

वॉच किंवा स्मार्ट एक्सेसरी (Stylish Watch or Accessory)

लेदर स्ट्रॅपची एलिगंट वॉच – क्लासिक आणि उपयोगी. किंवा स्मार्ट ज्वेलरी जसे फिटनेस ट्रॅकर.

एक्स्पिरियन्स गिफ्ट (Experience Gift)

स्पा डे, मेकअप क्लास किंवा डिनर डेट – हे फक्त वस्तू नाही तर आठवण देईल.

हे गिफ्ट्स स्टायलिश, अर्थपूर्ण आणि 'Give To Gain' थीमशी जुळणारे आहेत – जेव्हा तुम्ही तिला गिफ्ट देता, तेव्हा तिच्या आनंदातून तुम्हालाही आनंद मिळतो!

सकाळी ९ ते संध्याकाळी ६: कष्टाचा नित्यक्रम

कराड-उंडाळे या मार्गावर तुम्ही गेलात, तर तुम्हाला एक रिक्षा धावताना दिसेल, जिच्या चालक एक आजी आहेत. घरची परिस्थिती आणि वाढती महागाई यावर मात करण्यासाठी त्यांनी रिक्षा चालवण्याचा धाडसी निर्णय घेतला. सकाळी ९ वाजता घराबाहेर पडून त्या संध्याकाळी ६ वाजेपर्यंत प्रवाशांची ने-आण करतात.

दिवसाची कमाई ६०० रुपये

दिवसभर रिक्षा चालवून त्यांना साधारण ६०० रुपये मिळतात. या उत्पन्नातून त्या आपल्या संसाराचा गाडा हाकत आहेत. पैशासाठी मुलांवर अवलंबून राहणे टाळण्यासाठी आणि मुलाच्या कुटुंबाला आधार देताना स्वतःच्या आरोग्यसेवेचा खर्च भागवता यावा यासाठी त्यांनी ऑटोरिक्षा चालवण्याचा पर्याय निवडला.

मंगला यांचा प्रवास त्यांच्या लवचिकतेचा आणि दृढनिश्चयाचा पुरावा आहे. त्यांच्या पतीच्या निधनानंतर, त्यांनी एकट्याने चार मुलांना वाढवले, त्यांना शिक्षण आणि स्थिरता मिळावी यासाठी अथक परिश्रम केले. आज त्यांचा मुलगा महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळात चालक आहे आणि त्यांच्या मुलींचे लग्न झाले आहे. मंगला यांचा ऑटो-रिक्षा चालवण्याचा निर्णय केवळ आर्थिक स्वातंत्र्याबद्दल नाही; तर तो सन्मान, स्वाभिमान आणि स्वतःच्या अटींवर जीवन जगण्याबद्दल आहे.

६५ व्या वर्षी ड्रायव्हिंग शिकले

काही दिवसांतच, त्यांनी त्यांच्या मुलाच्या मार्गदर्शनाने रिक्षा चालवायला शिकले. त्या आता दररोज सकाळी ९ ते संध्याकाळी ६ वाजेपर्यंत कराड ते उंडाळे दरम्यान प्रवासी वाहतूक करते. त्यांचे ५०० ते ७०० रुपये इतके दैनंदिन उत्पन्न त्यांच्या गरजा पूर्ण करतात, परंतु त्यांना त्यांच्या कामातून मिळणाऱ्या स्वाभिमानात त्यांचे खरे फळ मिळते. 

ALSO READ: स्ट्रॉबेरी हलवा रेसिपी बनवून साजरा करा जागतिक महिला दिन

ALSO READ: महिला दिन विशेष बनवा व्हेगन मीटबॉल्स रेसिपी

ALSO READ: International Womens Day बनवा मटार नूडल्स चाट रेसिपी

ALSO READ: Women’s Day 2025 Gifts Ideas: महिला दिनी तुमच्या जीवनातील खास वुमनला ही हृदयस्पर्शी भेटवस्तू द्या

ALSO READ: आंतरराष्ट्रीय महिला दिन: भारतीय महिला खरंच समृद्ध होत आहेत का?

ALSO READ: Women's Day Essay महिला दिन निबंध

ALSO READ: Women Day 2024 : महिलांसाठी सुरक्षित आहे हे प्रेक्षणीय स्थळ, नक्की भेट दया

आंतरराष्ट्रीय महिला दिन हा जगभरात साजरा केला जाणारा दिवस आहे जो महिलांच्या हक्कांच्या संरक्षणासाठी वचनबद्ध आहे. या दिवशी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर महिलांच्या कामगिरीचा गौरव केला जातो आणि या दिवशी समाजाला महिलांच्या हक्कांची जाणीव करून दिली जाते.

आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाचा इतिहास

दरवर्षी ८ मार्च रोजी साजरा केला जाणारा आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाचा इतिहास २० व्या शतकाचा आहे, जेव्हा त्याची सुरुवात अमेरिकन समाजवादी आणि कामगार चळवळींपासून झाली. त्या काळातील महिला कमी कामाचे तास, चांगले वेतन आणि मतदानाचा अधिकार यासारख्या त्यांच्या हक्कांसाठी लढत होत्या. हा दिवस पहिल्यांदा १९११ मध्ये साजरा करण्यात आला.

पहिल्या आंतरराष्ट्रीय महिला दिनानिमित्त, ऑस्ट्रिया, डेन्मार्क, जर्मनी आणि स्वित्झर्लंडमध्ये महिलांच्या हक्कांच्या समर्थनार्थ १० लाखांहून अधिक लोकांनी रॅली काढली. तेव्हापासून कामाच्या ठिकाणी महिलांच्या समानतेपासून ते हिंसाचाराच्या विरोधातल्या मुद्द्यांपर्यंत इतर मुद्दे देखील उपस्थित केले गेले आहेत. १९७७ मध्ये संयुक्त राष्ट्रांनी आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाला मान्यता दिली आणि तेव्हापासून संयुक्त राष्ट्रांच्या सदस्यांनी दरवर्षी ८ मार्च हा दिवस आंतरराष्ट्रीय महिला दिन म्हणून साजरा करण्यास सुरुवात केली.

ALSO READ: स्ट्रॉबेरी हलवा रेसिपी बनवून साजरा करा जागतिक महिला दिन

आंतरराष्ट्रीय महिला दिन का साजरा केला जातो?

आंतरराष्ट्रीय महिला दिनी असा निर्णय घेतला जातो की आपण असा समाज निर्माण करायचा जिथे कोणत्याही प्रकारचा भेदभाव नसेल. या दिवशी आपण महिलांचा आदर कसा आणि का केला पाहिजे हे शिकतो. महिलांच्या हक्कांचा सन्मान करण्यासाठी आणि त्यांच्या कामगिरीची ओळख पटविण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय महिला दिन साजरा केला जातो. या दिवशी स्वतःचे अस्तित्व निर्माण करणाऱ्या आणि समाजासाठी उल्लेखनीय कार्य करणाऱ्या प्रत्येक महिलेचा सन्मान केला जातो.

जागतिक महिला दिनाचे महत्त्व काय आहे?

आंतरराष्ट्रीय महिला दिन हा महिलांना सक्षम बनवण्याबद्दल आहे. समाजात निर्माण होणारा प्रत्येक भेदभाव तो नष्ट करतो. या दिवशी समाजात सकारात्मकता पसरवण्यासाठी महिलांना समान अधिकार देणे आवश्यक आहे. आंतरराष्ट्रीय महिला दिनानिमित्त महिलांच्या संघर्षांचा सन्मान करतानाच, आपण प्रगतीच्या मार्गावरही पुढे गेले पाहिजे. आंतरराष्ट्रीय महिला दिनी, समाजाची जाणीव जागृत केली जाते जेणेकरून महिलाही समाजाच्या उन्नतीत पुरुषांसोबत खांद्याला खांदा लावून चालू शकतील. या दिवशी समाजात सकारात्मक बदल घडवून आणण्याच्या उद्देशाने महिलांच्या संघर्षांचा सन्मान केला जातो. हा दिवस महिला शक्तीला आदरांजली वाहून समाजाला जोडण्याचे काम करतो. या दिवशी आपण सर्वजण महिला सक्षमीकरण आणि महिलांच्या हक्कांच्या संरक्षणाची प्रतिज्ञा घेतो.

ALSO READ: Women’s Day 2025 Gifts Ideas: महिला दिनी तुमच्या जीवनातील खास वुमनला ही हृदयस्पर्शी भेटवस्तू द्या

निष्कर्ष

जागतिक महिला दिन आपल्याला जाणीव करुन देतो की मानवांनी कोणत्याही भेदभावाशिवाय महिलांचा आदर केला पाहिजे, कारण महिलाच जगाला शोभा देतात. या दिवशी आपण सर्वजण हे समजू शकतो की समाजाला सुसंस्कृत ठेवण्यासाठी आपल्या महिलांना सक्षम बनवणे आवश्यक आहे. समाजाला समृद्धीकडे नेण्यात महिलांची मोठी भूमिका असते आणि हे कोणीही विसरू नये.

वुमन्स डे स्पीच इन मराठी Women's Day Speech 2025 in Marathi

नमस्कार,

महिला दिनाच्या शुभेच्छा

आज बहुतेक चर्चा महिला सक्षमीकरणाबद्दल असेल. पण महिला सक्षमीकरण म्हणजे काय हे कोणालाही माहिती नाही. महिला सक्षमीकरण ही एक तर्कसंगत प्रक्रिया आहे. आपण अतिमहत्त्वाकांक्षेला सक्षमीकरण समजले आहे. महिलांची स्थिती खऱ्या अर्थाने सुधारत नाही तोपर्यंत महिला दिनाचे औचित्य सिद्ध होणार नाही असे मला वाटते.

महिला धोरण आहे पण ते गांभीर्याने अंमलात आणले जात आहे का? त्यांना त्यांचे हक्क मिळतात का हे पाहणे बाकी आहे. महिला आर्थिकदृष्ट्या स्वावलंबी झाल्यावरच खऱ्या अर्थाने सक्षमीकरण होईल. आणि त्यांच्यात काहीतरी करण्याचा आत्मविश्वास निर्माण होईल. महिला दिन साजरा करणे केवळ औपचारिकता राहू नये हे महत्वाचे आहे. बरं, महिलांना त्यांच्या हक्कांबद्दल समज निर्माण होणे हे एक चांगले लक्षण आहे.

स्वतःची शक्ती समजून घेऊन आणि जागरूक होऊनच स्त्रीला घरगुती हिंसाचारापासून मुक्तता मिळू शकते. जेव्हा काम करणाऱ्या महिला त्यांच्यावरील अत्याचारापासून मुक्त होऊ शकतील तेव्हाच महिला दिन अर्थपूर्ण ठरेल. मनुस्मृतीमध्ये स्पष्टपणे म्हटले आहे की जिथे महिलांचा आदर केला जातो तिथे देवांचा वास असतो. जरी जगभरात महिलांचा आदर केला जातो, परंतु जर आपण भारतीय संस्कृती आणि परंपरेकडे पाहिले तर शतकानुशतके महिलांना एक विशेष स्थान आहे.

तरीही जर आपण आंतरराष्ट्रीय महिला दिनी खुल्या मनाने सध्याच्या परिस्थितीचे मूल्यांकन केले तर आपल्याला आढळते की महिलांना आदर दिला जात असूनही, त्या दोन भागात विभागल्या गेल्या आहेत. एका बाजूला पूर्णपणे दबलेल्या, अशिक्षित आणि मागासलेल्या महिला आहेत आणि दुसऱ्या बाजूला प्रगतीच्या मार्गावर वाटचाल करणाऱ्या महिला आहेत. अनेक प्रकरणांमध्ये, महिला पुरुषांपेक्षाही पुढे जाऊन नवीन उंची गाठत आहेत. एकीकडे पुरुषप्रधान समाज महिलांच्या शोषणासाठी, कुपोषणासाठी आणि दयनीय जीवनासाठी जबाबदार असला तरी, महिलांच्या मागासलेपणासाठी महिला देखील जबाबदार आहेत हे एक कटू सत्य आहे.

हे देखील खरे आहे की महिलांच्या तुलनेत पुरुषांनी स्त्रीशक्ती अधिक सहजपणे स्वीकारली आहे, केवळ स्वीकारली नाही तर तिचा योग्य आदरही केला आहे, तिला देवी मानले आहे आणि तिला देवीसारखे वागवले आहे, ज्याची ती खरोखर पात्र आहे. जर आपण या चर्चेला सकारात्मक दृष्टिकोनातून पाहिले तर, महिला विरुद्ध पुरुष असा संघर्ष न करता (जसे काही लोक अनावश्यकपणे करतात), महिलांनी प्रत्येक क्षेत्रात प्रगती केली आहे, तरीही महिला सक्षमीकरणासाठी अजूनही बरेच काही करायचे आहे.

ALSO READ: जागतिक महिला दिन निबंध मराठी International Women's Day 2025 Marathi Nibandh

घराच्या स्वयंपाकघराबाहेर, व्यवसाय असो, साहित्यिक जग असो, प्रशासकीय सेवा असो, परराष्ट्र सेवा असो, पोलिस विभाग असो किंवा हवाई सेवा असो किंवा क्रीडा क्षेत्र असो, महिलांनी सर्वत्र यशाचा झेंडा फडकवला आहे. महिला अनेक प्रमुख पदांवर आसीन आहेत. आंतरराष्ट्रीय महिला दिनी महिलांचे हे यश निश्चितच समाधान देते. अशा परिस्थितीत, मजबूत समाज आणि राष्ट्राच्या हितासाठी, पुरुष आणि महिलांमध्ये स्पर्धा निर्माण न करता सहकार्यात्मक संबंधांना चालना देणे देखील आवश्यक आहे. सुशिक्षित आणि श्रीमंत महिलांनी मागासलेल्या महिलांसाठी जे काही करता येईल ते करावे.

महिलांची स्थिती सुधारण्याकडे विशेष लक्ष देणे आवश्यक आहे, विशेषतः ग्रामीण भागात, कारण फक्त महिलाच महिलांच्या समस्या चांगल्या प्रकारे समजतात, म्हणूनच शिक्षित आणि संपन्न महिला या दिशेने विशेष योगदान देऊ शकतात. निश्चितच या संदर्भात पुरुषांनाही त्यांच्या कर्तव्यांची जाणीव ठेवावी लागेल. जर आपण बारकाईने पाहिले तर, पुरुष स्वतः देखील अनेक समस्यांनी ग्रस्त आहेत, विशेषतः बेरोजगारीच्या समस्येने. आणि म्हणूनच पुरुष आणि स्त्रिया प्रतिस्पर्धी न बनता परस्पर सहकार्याच्या भावनेने समानतेने पुढे जाऊ शकतात. तरच सामाजिक रचना आणि राष्ट्र मजबूत होईल.

अत्याचार करणाऱ्या कोणत्याही पुरूषासाठी संपूर्ण पुरूष समुदायाला दोष देण्याची शर्यत टाळणे फायदेशीर ठरेल कारण अत्याचार, व्यभिचार, अनैतिकता करणारा हा फक्त एक अत्याचारी, गुन्हेगार असतो आणि त्याला त्याची शिक्षा मिळालीच पाहिजे. महिलांना समान हक्क, समान संधी आणि स्वातंत्र्याचा पूर्ण अधिकार आहे, यामध्ये कोणत्याही संशयाला वाव नाही. आपल्याला फक्त एवढेच समजून घेणे आवश्यक आहे की आपण आपली प्रतिभा, कौशल्य, क्षमता, आवड आणि कल ओळखला पाहिजे आणि देवाने आपल्याला दिलेल्या गुणांचे पालनपोषण केले पाहिजे. यांत्रिक पद्धतीने गोष्टी करण्याऐवजी, स्वतःला आनंदी ठेवण्यासाठी काम केले पाहिजे. तुम्हाला तुमचा परिसर आपोआप आनंदी दिसेल... दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे तर प्रत्येक काम आनंदाने करा आणि तुमच्या पूर्ण क्षमतेचा वापर करा.

स्वतःला सांगा: मी हे करू शकतो,

मी ते करेन,

मी काहीतरी बनेन,

मी शपथ घेते.... 

मी पुन्हा एकदा सर्वांना खूप खूप शुभेच्छा देते.

महिला दिनाच्या शुभेच्छा.

ALSO READ: Women’s Day 2025 Gifts Ideas: महिला दिनी तुमच्या जीवनातील खास वुमनला ही हृदयस्पर्शी भेटवस्तू द्या

दागिने-प्रत्येक स्त्रीला दागिने घालायला आवडतात. यामुळे त्यांचा पोशाख आणखी सुंदर बनतो. अशात या महिला दिनी, तुम्ही तुमच्या जोडीदाराला दागिने भेट देऊ शकता. यासाठी तुम्ही कानातले, ब्रेसलेट किंवा चेन भेट देऊ शकता.

स्किन केअर प्रॉडक्ट्स- महिलांना नेहमीच सुंदर दिसायला आवडते. पण महिला बऱ्याचदा त्यांच्या कामात इतक्या व्यस्त होतात की त्या स्वतःची काळजी घ्यायला विसरतात. अशात तुम्ही त्यांना त्यांच्या त्वचेच्या काळजीसाठी फेस वॉश, फेस मास्क किंवा त्वचेशी संबंधित इतर कोणत्याही वस्तू भेट देऊ शकता. आपण त्यांच्या आवडत्या सलूनचे गिफ्ट कार्ड ज्यात स्वत:ची केअर करण्याचे जसे स्पा व इतर काही यांचा समावेश असेल ते देखील देऊ शकता.

ALSO READ: Women's Day: महिला जोडीदाराला करून दया खास असल्याची जाणीव, या टिप्स अवलंबवा

इतर एसेसरीज - तुम्ही तुमच्या जवळच्या महिलेला स्पेशल फील करवण्यासाठी त्यांच्या आवडीची स्टायलिश बॅग भेट देऊ शकता. तसेच तुमचे बजेट असल्यास इलेक्ट्रॉनिक आयटम्स जसे हेडफोन, इयरबड्स, स्पीकर अशातील इतर वस्तू भेट करु शकता.

पर्सनल गिफ्ट्स- तुम्ही सुंदर कोट्ससह एक कस्टमाइज्ड की चेन किंवा कॉफी मग भेट देऊ शकता. जर तुम्हाला हवे असेल तर त्यांना एक फोटो फ्रेम द्या ज्यामध्ये त्यांच्या जीवनातील खास क्षण टिपलेले असतील.

गिफ्ट कार्ड- तुम्हाला काही सूचत नसेल तर त्यांच्या आवडीच्या शॉपचे गिफ्ट कार्ड देऊ शकता ज्याने ते एका मर्यादित काळात आपल्या पसंतीच्या वस्तूंची खरेदी करु शकतील.

ALSO READ: आंतरराष्ट्रीय महिला दिन का साजरा केला जातो?

तुझ्या कृपेने सजला नटला संसार हा जगाचा 

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा

नारी ही शक्ती नराची,

नारीच हीच शोभा घराची,

तिला द्या आदर, प्रेम, माया

घरामध्ये आपोआप निर्माण होईल जिव्हाळा

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा…

तुझ्या उत्तुंग भरारीपुढे गगनही ठेंगणे भासावे,

तुझ्या विशाल पंखाखाली विश्व सारे वसावे

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा

आदिशक्ती तू, प्रभूची भक्ती तू,

झाशीची राणी तू, मावळ्यांची भवानी तू,

प्रयत्नांना लाभलेली उन्नती तू,

आजच्या युगाची प्रगती तू 

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा

ती भीत नाही म्हणून ती खंबीर नाही

तर ती भयापुढेही नमत नाही म्हणून ती शक्तीशाली आहे

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा…

विधात्याची निर्मिती तू, प्रयत्नांची पराकाष्ठा तू

एक दिवस तरी साजरा कर तुझ्यासाठी तू

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा

ती मुलगी आहे,

ती ताई आहे

ती पत्नी आहे

ती आई आहे

ती सून आहे

ती मैत्रिण आहे

ती जन्म आहे

ती माया आहे,

ती सुरूवात आहे

आणि तिच नसेल तर 

सारं काही व्यर्थ आहे

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा

हजारो फुल लागतात एक माळा बनवण्यासाठी

हजारो दीपक तेवतात एक आरती सजवण्यासाठी

हजारो थेंब साचतात एक समुद्र बनवण्यासाठी

परंतु एक स्त्रीच पुरेशी आहे घराला स्वर्ग बनवण्यासाठी

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा

स्री म्हणजे वास्तव्य

स्री म्हणजे मांगल्य

स्री म्हणजे मातृत्व

स्री म्हणजे कतृत्व 

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा

स्री म्हणजे अडथळ्यांवर मात,

स्त्री म्हणजे क्षणाची साथ 

तुझ्या कतृत्वाला सर्वांचा सलाम

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा

ALSO READ: महिला दिन घोषवाक्य मराठी

चौकटीतून बाहेर पडून,

दुश्मनांच्या नजरेला नजर भिडवून

उभ्या ठाकणाऱ्या रणरागिणींना

महिला दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा

ती म्हणजे कधी थंड वाऱ्याची झुळूक 

तर कधी धगधगती ज्वाळा,

म्हणूनच अनेकांच्या आयुष्याला मिळतो चंदेरीसोनेरी उजाळा

जागतिक महिला दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा

तू भार्या, तू भगिनी, तू दुहिता, प्रत्येक वीराची माता,

तू नवयुगाची प्रेरणा या जगताची भाग्यविधाता

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा

तुझ्या प्रतिभेला पंख मिळू दे

तुझ्या स्वप्नांना क्षितिज मिळू दे

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा

आयुष्याच्या प्रत्येक टप्प्यावर 

आपली भूमिका योग्य पद्धतीने साकारणाऱ्या 

माझ्या आई, बहीण, पत्नी आणि लेकीस महिला दिनाच्या शुभेच्छा

तुझ्यात तो अंश आहे, ज्यामुळे जगात सुरू वंश आहे

हे नारी.. तू खरोखर महान आहे

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा

या लेखात, आम्ही तुम्हाला लखपती दीदी योजनेशी संबंधित प्रक्रिया, पात्रता, फायदे, उद्दिष्ट आणि महत्त्वाच्या तपशीलांबद्दल तपशीलवार सांगू. तसेच, या योजनेअंतर्गत महिलांना किती पैसे दिले जातील हे आम्ही तुम्हाला सांगणार आहोत.

लखपती दीदी योजना काय आहे? What Is The Lakhpati Didi Yojana?

भारतातील आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकातील महिलांना आर्थिकदृष्ट्या स्वतंत्र आणि सक्षम बनवण्यासाठी भारत सरकारने लखपती दीदी योजना सुरू केली. ही योजना महिलांना नवीन व्यवसाय सुरू करण्यासाठी आणि त्यांचे उत्पन्न वाढवण्यासाठी आवश्यक प्रशिक्षण देण्यावर लक्ष केंद्रित करते. या योजनेचा उद्देश स्वयं-मदत गटांद्वारे महिलांना वार्षिक एक लाख रुपये उत्पन्न मिळवून देणे आहे.

लखपती दीदी योजना पात्रता Lakhpati Didi Yojana Eligibility Criteria

लखपती दीदी योजनेसाठी फक्त महिलाच अर्ज करू शकतात.

या योजनेसाठी महिला संबंधित राज्यातील कायमची रहिवासी असणे आवश्यक आहे.

या योजनेसाठी अर्जदाराचे वय 18 ते 60 वर्षांच्या दरम्यान असावे.

या योजनेसाठी महिलांनी बचत गटाचा (SHG) भाग असणे आवश्यक आहे.

ज्या महिलांच्या कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न 3 लाख रुपयांपेक्षा कमी आहे त्यांना या योजनेचा लाभ मिळेल.

या योजनेसाठी अर्जदाराच्या कुटुंबातील कोणताही सदस्य सरकारी नोकरीत नसावा.

ALSO READ: महिलांना आर्थिकदृष्ट्या मजबूत करण्यासाठी 5 सरकारी योजना

लखपती दीदी योजना लाभ काय आहेत? Benefits Of Lakhpati Didi Yojana

लखपती दीदी योजना महिलांना आर्थिक आणि सामाजिकदृष्ट्या सक्षम करणारे विविध फायदे देते.

या योजनेचे मुख्य उद्दिष्ट महिलांना वार्षिक 1 लाख रुपये उत्पन्न मिळवून देण्यास मदत करणे आहे.

ही योजना महिलांना नवीन व्यवसाय नियोजन, विपणन धोरणे तयार करणे आणि आर्थिक संबंधित प्रशिक्षण देण्याचे प्रशिक्षण देते.

लखपती दीदी योजना महिलांना सूक्ष्म कर्ज, अनुदान आणि आर्थिक संसाधने उपलब्ध करून देते.

लखपती दीदी योजना साठी ऑनलाइन अर्ज कसे करावे? How To Apply For Lakhpati Didi Yojana?

लखपती दीदी योजनेसाठी अर्ज करण्यासाठी, तुमच्याकडे निवास प्रमाणपत्र, आधार कार्ड, रेशन कार्ड, उत्पन्न प्रमाणपत्र, बँक खाते आणि मोबाईल नंबर यासारखी आवश्यक कागदपत्रे असणे आवश्यक आहे.

जर तुम्ही आधीच स्थानिक बचत गटाचे (SHG) सदस्य नसाल तर प्रथम त्यात सामील व्हा. हे गट तुम्हाला योजनांविषयी माहिती देतात.

या योजनेसाठी अर्ज करण्यासाठी, जवळच्या अंगणवाडी केंद्रात जा आणि तेथून अर्ज मिळवा.

अर्ज फॉर्ममधील सर्व तपशील योग्य आणि अचूकपणे भरा. त्यानंतर अर्जासोबत आवश्यक कागदपत्रे जोडा आणि ती अंगणवाडी केंद्रात जमा करा.

अर्ज सादर केल्यानंतर, ते पडताळणी प्रक्रियेतून जाईल. जर तुमचा अर्ज स्वीकारला गेला असेल तर तुम्हाला एसएमएस, ईमेल किंवा पत्राद्वारे कळवले जाईल.

या योजनेअंतर्गत तुम्ही 5 लाख रुपयांपर्यंतचे व्याजमुक्त कर्ज, व्यवसाय व्यवस्थापन, विपणन आणि इतर कौशल्य विकास प्रशिक्षणाचा लाभ घेऊ शकता.

अर्ज करण्यासाठी आवश्यक कागदपत्रे Required Documents For Lakhpati Didi Yojana

आधार कार्ड

पॅन कार्ड

उत्पन्नाचा दाखला

पत्त्याचा पुरावा

बँक खाते विवरण

नोंदणीकृत मोबाईल नंबर

ईमेल आयडी

पासपोर्ट साइज फोटो

ALSO READ: मुलीच्या लग्नात सरकार आहेरात देते सोन्याचे नाणे, भारतातील या राज्यात राबवली जाते ही योजना

लखपती दीदी योजना उद्देश्य Objective Of Lakhpati Didi Yojana

लखपती दीदी योजना ही भारत सरकारची दीनदयाळ अंत्योदय योजना-राष्ट्रीय ग्रामीण उपजीविका अभियान (DAY-NRLM) अंतर्गत एक उपक्रम आहे. या योजनेचा उद्देश महिलांना आर्थिक स्वावलंबी बनवणे आणि त्यांना स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्यासाठी आणि चालवण्यासाठी प्रशिक्षण देणे आहे.

लखपती दीदी योजनेअंतर्गत, महिलांना व्याजमुक्त कर्ज दिले जाणार आहे जेणेकरून त्या त्यांच्या कुटुंबांना आर्थिक मदत करू शकतील. या योजनेद्वारे, अधिकाधिक महिला बचत गटात सहभागी होऊ शकतात आणि एकत्रितपणे सामाजिक-आर्थिक आव्हानांवर उपाय शोधू शकतात.

ALSO READ: चविष्ट मटार पोहे रेसिपी

ALSO READ: International Womens Day बनवा मटार नूडल्स चाट रेसिपी

ALSO READ: स्ट्रॉबेरी हलवा रेसिपी बनवून साजरा करा जागतिक महिला दिन

पत्रीकेच्या पाठीमागे हा छोटासा, 

सुंदर संदेश वजा कानमंत्र लिहिता होता.

मनाला भावला म्हणून पाठवला.

नारी शक्त्ति महान

आम्ही करतो सन्मान

आरंभ पण मीच, आणि अंत पण मीच

सासरी जाणाऱ्या मुलीला असा कानमंत्र 

सर्व आई-वडीलांनी द्यावा

हिच बदलत्या काळाची गरज आहे

मतलबी जाळ्यात नवऱ्याला फसवून 

अलिप्त संसार थाटू नको, 

स्वार्थाच्या हेके खोर शस्त्राने

सासरच्या नात्यास छाटु नको. 

आई झाल्यावर मुली तुला

आईपणाचे भान राहु दे, 

एकत्रित कुटुंबाचे संस्कार 

तुझ्या बाळांच्या मनावर होऊ दे

सासुशी उडणाऱ्या खटक्यात

बाळांना उगीच ओढू नको, 

आजी नातवाच्या नात्यावर

त्याचा राग काढू नको,

सासऱ्याच्या म्हातारपणावर 

रागे वैतागे घसरु नको, 

नव्या-जुन्या मधील दुवा 

तुच आहे हे विसरु नको.

अगदी या भावासारखे

दिराबरोबर तुझे भांडण होईल.

पण तुझ्या लाडक्यांना खेळणीही

तोच काका घेउन येईल

लहान असो नाहीतर मोठी 

नणंद चेष्टेने त्रास देणारंच 

मांडीवर घेत तुझ्या पिलांना,

चिऊ-काऊचा घास भरवणारंच

तुझे-माझे भेदभावनेने 

जावेच्या पोरांचा द्वेष करु नको 

वेळ प्रसंगी तिच्या लाडक्यांना,

दोन घास जास्त देण्या मागे सरु नको

घरातल्या क्षुल्लक कुरबुरींना 

द्वेष पुर्ण उत्तर देऊन काय करशील? 

अगं जशास तसे उत्तर देऊन,

एक दिवस घराचे घरपण मारशील

नातेवाईकाना धरुन राहिली तर

सर्वाच्या मनात घर करुन रहाशील

तुझ्या पाखरांची उंच भरारी तूं

सर्वाबरोबर आनंदात पाहशिल

शेवटी जोडण्याचे संस्कार केले, तर

मुलांच्या मनात तुकडे होणार नाही 

आणि तुझ्या म्हातारपणाचे दिवसही, 

वृद्धाश्रमात कधीच जाणार नाहीत

कारण तुच आहे आरंभ,

आणि तुच आहे अंत

- सोशल मीडिया

ALSO READ: Women's Day Wishes in Marathi 2025 महिला दिन शुभेच्छा संदेश मराठी

ALSO READ: Women's Day Wishes in Marathi 2025 महिला दिन शुभेच्छा संदेश मराठी

गेटवे ऑफ इंडिया  

मुंबई मधील 'गेटवे ऑफ इंडिया' हे मुंबईतील एक प्रमुख पर्यटन आकर्षण आहे, जिथे देश-विदेशातून लोक येतात. हे दक्षिण मुंबईतील समुद्रकिनाऱ्यावर असलेले एक स्मारक आहे. याला 'मुंबईचे हृदय' असेही म्हणतात. ही इमारत इंडो-सारासेनिक स्थापत्य शैलीमध्ये बांधली गेली आहे. त्याच्या सौंदर्याचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे त्याचे समुद्र किनाऱ्यावरील स्थान आणि त्याची भव्य रचना. गेटवे ऑफ इंडियालाही खूप ऐतिहासिक महत्त्व आहे.  

ALSO READ: Women's Day 2025 महिलांसाठी सुरक्षित हिल स्टेशन्स, नक्की भेट द्या

मरीन ड्राइव्ह

मुंबईला जात असाल तर एकदा मरीन ड्राइव्हला नक्की भेट द्या. येथील लांब पक्के रस्ते आणि बसण्याची व्यवस्था यामुळे हे ठिकाण मुंबईतील इतर ठिकाणांपेक्षा वेगळे आहे. मरीन ड्राइव्हवरून सूर्यास्त पाहणे हा एक खास अनुभव असेल. हा मुंबईचा प्रसिद्ध समुद्रकिनारा मानला जातो.

तिसरे सर्वात खास ठिकाण म्हणजे जुहू बीच. जुहू बीच हे असे ठिकाण आहे जिथे तुमच्या आवडत्या स्टार्सची घरे आहे. जर तुम्ही मुंबईला जात असाल तर या ठिकाणी भेट द्यायला विसरू नका. हा समुद्रकिनारा एक प्रसिद्ध ठिकाण आहे. जुहू बीचच्या काठावर अनेक प्रसिद्ध स्टॉल आहे, जिथे तुम्ही वडा पाव, पाणीपुरी, भेळपुरी आणि इतर नाश्त्याचा आस्वाद घेऊ शकता. 

ALSO READ: International Women's Day 2025: महिलांना या पर्यटनस्थळी आहे विशेष सूट

आज या लेखात आपण अशा प्रमुख सरकारी योजनांबद्दल बोलणार आहोत ज्यांनी महिलांना आर्थिक मदत, कौशल्य विकास आणि स्वयंरोजगाराची साधने उपलब्ध करून दिली आहेत आणि त्यांचे जीवन सुधारले आहे.

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना

१ जानेवारी २०१७ रोजी केंद्रीय महिला आणि बाल कल्याण मंत्रालयाने प्रधानमंत्री मातृ योजना सुरू केली. या योजनेअंतर्गत गर्भवती महिलांच्या खात्यात पैसे पाठवून त्यांच्या पोषण आणि काळजीसाठी मदत करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. प्रधानमंत्री मातृवंदना योजनेअंतर्गत, पहिल्यांदाच आई होणाऱ्या महिलांना ५००० रुपये आर्थिक मदत म्हणून दिली जाते. त्यांना ही रक्कम दोन हप्त्यांमध्ये मिळते. जर एखादी महिला दुसऱ्यांदा आई झाली आणि तिला मुलगी झाली तर तिला ६००० रुपयांची एकरकमी मदत दिली जाते. पीएमएमव्हीवाय योजनेचा लाभ फक्त १९ वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या गर्भवती महिलांनाच घेता येईल. अर्जदार महिलेचे वार्षिक कौटुंबिक उत्पन्न ८ लाख रुपयांपेक्षा कमी असावे. गर्भवती महिला मनरेगा कार्ड किंवा किसान सन्मान निधी योजनेचा लाभ घेत नसावी. अर्जदार महिलेकडे e-Shram कार्ड किंवा BPL कार्ड असणे आवश्यक आहे.

प्रधानमंत्री उज्ज्वला योजना

१ मे २०१६ रोजी पंतप्रधान मोदींनी प्रधानमंत्री उज्ज्वला योजना सुरू केली. या योजनेचा उद्देश ग्रामीण आणि गरीब कुटुंबातील महिलांना चुलीच्या धुरापासून मुक्त सुरक्षित स्वयंपाकघर प्रदान करणे आहे. या योजनेअंतर्गत केंद्र सरकार महिलांना मोफत एलपीजी गॅस सिलिंडर प्रदान करते. यासोबतच जर एखाद्या महिलेने कनेक्शन घेतले तर तिला १६०० रुपयांची आर्थिक मदत देखील दिली जाते. सध्या, महिला लाभार्थ्यांना दरवर्षी २ सिलिंडर मोफत दिले जात आहेत. प्रधानमंत्री उज्ज्वला योजनेचा लाभ फक्त १८ वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या महिलांनाच घेता येईल. अर्जदार महिलांकडे बीपीएल कार्ड असणे आवश्यक आहे. अर्जदार महिलेच्या घरात कोणत्याही प्रकारचे गॅस कनेक्शन नसावे.

कन्या विवाह योजना

केंद्र सरकार आणि विविध राज्य सरकारे समाजातील मुलींच्या उन्नतीसाठी आणि त्यांच्या लग्नात मदत करण्यासाठी अनेक योजना राबवत आहेत. कन्या विवाह योजनेचा उद्देश आर्थिकदृष्ट्या कमकुवत कुटुंबातील मुलींच्या लग्नासाठी आर्थिक मदत प्रदान करणे आहे. ही योजना विशेषतः गरीब, अनुसूचित जाती (SC), अनुसूचित जमाती (ST), मागासवर्गीय (OBC) आणि दारिद्र्यरेषेखालील (BPL) कुटुंबांसाठी तयार करण्यात आली आहे. कन्या विवाह योजनेचा लाभ घेण्यासाठी मुलीचे वय १८ वर्षांपेक्षा जास्त असावे. विवाहयोग्य मुलीचे कुटुंब दारिद्र्यरेषेखालील असले पाहिजे. काही राज्यांमध्ये, लाभार्थ्यांसाठी आवश्यक असलेली पात्रता दहावी उत्तीर्ण आहे. तसेच विवाह कायदेशीररित्या नोंदणीकृत असणे आवश्यक आहे. अनेक राज्यांमध्ये कन्या विवाह योजनेसाठी ऑनलाइन अर्ज करता येतो. याशिवाय तुम्ही तुमच्या जिल्ह्यातील महिला आणि बाल विकास विभाग, सामाजिक न्याय विभाग किंवा ब्लॉक कार्यालयात जाऊन देखील अर्ज करू शकता.

महिला ई-हाट योजना

महिला उद्योजकतेला प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि त्यांना स्वावलंबी बनवण्याच्या उद्देशाने भारत सरकारने महिला ई-हाट योजना सुरू केली होती. या योजनेअंतर्गत महिला त्यांचे उत्पादने आणि सेवा ऑनलाइन विकून पैसे कमवू शकतात. या योजनेचा उद्देश महिलांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करणे आणि त्यांना डिजिटल इंडियाशी जोडणे आहे. महिला ई-हाट हे एक ऑनलाइन व्यासपीठ आहे जिथे देशभरातील महिला उद्योजक, स्वयंसेवी गट, स्वयंसेवी संस्था कोणत्याही मध्यस्थाशिवाय त्यांची उत्पादने थेट ग्राहकांना विकतात. हे व्यासपीठ महिलांना ऑनलाइन व्यवसाय सुरू करण्याची संधी देखील देते. जर तुम्हाला महिला ई-हाट योजनेचे फायदे घ्यायचे असतील, तर तुम्ही वैयक्तिक महिला उद्योजिका, महिला बचत गट (SHG) आणि महिला गैर-सरकारी संस्थेची (NGO) सदस्य असणे आवश्यक आहे.

महिला सम्मान बचत प्रमाणपत्र योजना

महिला सन्मान बचत प्रमाणपत्र योजना ही योजना अर्थमंत्री निर्मला सीतारमण यांनी २०२३-२४ च्या अर्थसंकल्पात सुरू केली होती. या योजनेचा उद्देश भारत सरकारकडून महिला सक्षमीकरण आणि आर्थिक स्वातंत्र्याला प्रोत्साहन देणे आहे. ही महिलांसाठी डिझाइन केलेली एक लहान बचत योजना आहे. या सरकारी बचत योजनेअंतर्गत, महिलांना मुदत ठेवींप्रमाणे गुंतवणूक करून आकर्षक व्याजदर मिळू शकतात. महिला या योजनेत फक्त ३१ मार्च २०२५ पर्यंत गुंतवणूक करू शकतात. महिला किमान १००० रुपये आणि जास्तीत जास्त २ लाख रुपये गुंतवू शकतात. महिला सन्मान बचत प्रमाणपत्र योजनेत वार्षिक ७.५ टक्के व्याजदर मिळतो.

 जर एखाद्या महिला गुंतवणूकदाराला आपत्कालीन परिस्थितीत पैसे काढायचे असतील तर ती एका वर्षानंतर ४० टक्के रक्कम काढू शकते. २४ महिने पूर्ण झाल्यानंतर तुम्ही संपूर्ण रक्कम काढू शकता. यामध्ये कर कपातीची कोणतीही सुविधा नाही.

ALSO READ: International Women's Day 2025: महिलांना या पर्यटनस्थळी आहे विशेष सूट

डलहौसी-

ALSO READ: Women’s Day 2025 Gifts Ideas: महिला दिनी तुमच्या जीवनातील खास वुमनला ही हृदयस्पर्शी भेटवस्तू द्या

ALSO READ: स्त्रिया दिवसभर काय करतात ? हा प्रश्न पडतो का ? मग हे नक्की वाचा.....!!

ALSO READ: Women’s Day 2025 Gifts Ideas: महिला दिनी तुमच्या जीवनातील खास वुमनला ही हृदयस्पर्शी भेटवस्तू द्या

ALSO READ: स्ट्रॉबेरी हलवा रेसिपी बनवून साजरा करा जागतिक महिला दिन

01) फोन चार्ज करणे,

02) पांघरुणाच्या घड्या करणे,

03) उठल्यावर पाणी- औषध घेणे,

04) व्यायाम करणे,

05) पाणी भरणे

06) झाडांना पाणी घालणे,

07) डस्टिंग, इतर साफसफाई,

08) कपड्यांच्या घड्या करणे,

09) चहा-नाश्ता बनवणे,

10) स्वयंपाक करणे,

11) संपलेल्या वस्तूंची यादी अपडेट करणे,

12) भांडी पुसून लावणे,

13) डायनिंग टेबल आवरणे,

14) किचन टॉवेल धुवायला टाकणे,

15) बाथरूम सफाई,

16) बेसिन, सिंक सफाई,

17) टॉयलेट सफाई,

18) हॉल, बेडरूम सफाई,

19) गॅलरी सफाई,

20) स्वतःचे आवरणे,

21) व्हॉट्स अॅप वाचन,

22) पुस्तक, पेपर वाचन, छंद जोपासणे,

23) जेवणे, जेऊ घालणे,

24) उरलं सुरलं अन्न डब्यात, वाटीत काढणे,

25) फेसबुक वाचन, लिखाण, फोन,

26) चहा पिणे, पाजणे,

27) चालायला जाणे,

28) बाजारात जाऊन भाजी घेऊन येणे,

29) रोजच्या गरजेच्या वस्तू, सामान आणणे,

30) संध्याकाळी रात्रीच्या जेवणाची तयारी,

31) रात्रीचे जेवणे, जेवू घालणे,

32) इतर आवराआवर,

33) दुसऱ्या दिवशीचा नाश्ता, जेवणाची तयारी,

34) फेसबुक वाचन,

35) मुलांची खेळणी, इतर पसारे आवरणे,

2) आठवड्याचे काम :

36) आरसे पुसणे,

37) कपडे प्रेसला देणे,

38) प्रेसचे कपडे कपाटात नीट ठेवणे,

39) टॉवेल धुणे,

40) पुस्तकं आवरणे,

41) तिखटामिठाचा डबा, तेल- तुपाचे डबे घासणे,

42) डबे पुसून घेणे,

43) खाऊचे डबे आवरणे,

44) किचन पुसून घेणे,

45) मायक्रोवेव्ह आतून डीप क्लीन करणे,

46) बेडरूम आवरणे,

47) स्टडी रूम आवरणे,

48) बाथरूम डीप क्लिनिंग करणे,

49) गार्डनची व्यवस्था,

50) घरातील झाडांना पाणी घालणे,

51) आठवड्याच्या भाज्या आणणे,

52) फ्रीज साफ करणे,

53) फ्रीजमध्ये भाज्या भरून ठेवणे,

54) कांदे, बटाटे ट्रॉली साफ करणे,

55) पाणी, दूध मागवणे,

56) जास्तीचे डस्टिंग टीव्ही, बुकशेल्फ, फ्रीझ,

57) औषधे संपली असतील तर मागवणे,

58) आठवड्याचे मेनू प्लॅनिंग करणे,

59) आठड्याचे कामाचे प्लॅनिंग करणे,

60) आठवड्याचे भेटी गाठी, शॉपिंग प्लॅनिंग,

61) सुट्टीचे प्लॅनिंग करणे,

62) पाहुणे येणार असतील तर विशेष मेनू प्लॅनिंग करणे,

63) दरवाजे पुसून काढणे,

64) मॉलला भेट देणे,

65) जवळपास बागेत, प्रदर्शन बघायला जाणे,

3) महिन्याची काम :

66) सगळ्या बेडशीटस बदलणे, धुणे,

67) डबे पाहून जे संपले असेल ते आणि गरजेचे सगळ्या वाणसामानाची यादी करणे,                                 

68) सफाईचे सामान मागवणे

69) रिकामे डबे भरून घेणे,

70) साबण, शॅम्पू, हँड वॉश रिकामे झालेले बदलणे,

71) पगार देणे,

72) बिल भरणे : प्रेस, पेपर, लाईट, गॅस, लँडलाईन, मोबाईल इ.

73) फिरायचे प्लॅनिंग करणे,

74) सणावाराची तयारी करणे,

75) सेल असेल तर त्यानुसार यादी करणे,

76) घरी पाहुणे येणार असतील तर त्यांच्या साठी भेटवस्तू आणणे,

77) मोठ्या वस्तूंच्या खरेदीचा विचार करणे,

78) बिघडलेल्या वस्तूंची दुरुस्ती करून घेणे,

79) रद्दी बाजूला काढणे,

80) औषध मागवणे,

81) मैत्रिणीच्या भेटी-गाठी, भिशी,

82) वॉर्डरोब आवरणे,

83) जुने कपडे काढून टाकणे,

84) डब्यातील जुने खाऊ, डेट संपून गेलेले मसाले- स्नॅक्स फेकून देणे,

85) फॅन पुसून घेणे,

86) किचन ट्रॉली, इतर डीप क्लिनिंग करणे,

87) फॉइल, टिश्यू पेपर, डस्टबिन बॅग मागवणे,

88) जुन्या चादरी धुवून घेणे,

89) घरात, बाथरूम मध्ये एअरफ्रेशनर बदलणे,

90) पार्लरला भेट देणे,

91) पर्सची साफसफाई,

92) बाहेरगावी जाण्यासाठी तिकिटे बुक करणे,

93) गावाला जाऊन आले असले तर बॅग आवरून ठेवणे,

94) गावाला जायचे असेल तर बॅगा स्वच्छ पुसून मग भरणे,

95) प्रवासासाठी आयकार्ड, तिकिटे, पासपोर्ट, कॅश, कार्ड, गॉगल, चष्मा पर्समध्ये ठेवणे,

96) वाढदिवस असेल इतर काही कार्यक्रम असेल तर भेटवस्तू आणून ठेवणे त्यानुसार फोन करणे,

97) स्वतःच्या, घरातल्या व्यक्तींच्या रेग्युलर टेस्ट्स, चेकअप करून घेणे,

4) अति गृहकृत्यदक्ष विभाग :

98) दूध फ्रीजमध्ये ठेवणे,

99) दही लावणे,                

100) साय जमवणे,

101) लोणी काढणे,

102) तूप घरी कढवणे,

103) राहिलेल्या बेरीचे नानाविध प्रकार करणे,

104) वाळवणाचे पदार्थ करणे,

105) फळांचे ज्यूस, शेक, इतर सुप्स नियमित घरी करणे,

106) नवीन पदार्थ, केक, बिस्किटे, पाव घरी करणे,

107) घरात कायम चिवडा, लाडू करणे,

108) सिझनल फुलं, झाडे नर्सरीतून मागवणे,

5) अधिक विचार करुन सुचलेली कामे :

109) देवपूजा करणे,

110) एखादे व्रत, त्याची तयारी, सणवार साजरे करण्याची तयारी,                

111) कपड्यांची डागडुजी, बटण लावणे, उसवलेले शिवणे,

112) मुलांचा अभ्यास घेणे,

113) प्रोजेक्ट बनवणे, मुलांचा गृहपाठ घेणे व करणे,

114) नवरा बिघडू नये म्हणून त्याला धाकात ठेवणे.

115) ऐनवेळी सुचलेली कामे करणे.....!!                              

लिहिल्यापासून अनेकदा ही लिस्ट अपडेट केली आहे. तरीही लिस्ट अपूर्णच आहे. अजून नोकरी करणाऱ्या, लहान मुले असणाऱ्या, अशा विविध वयोगटानुसार वाढणारी कामे यात अंतर्भूत नाहीतच.....! 

लिहीता लिहीता खालील श्लोक मनात आला.....

असित गिरि समं स्यात् कज्जलम् सिन्धु पात्रे ।

सुरतरुवर शाखा लेखनी पत्रम् उर्वी ॥

लिखति यदि गृहित्वा शारदा सर्वकालं ।

तदपि तव गुणानां ईश पारं न याति ॥

समुद्राची शाई करून जरी लिहायचे ठरवले तर तीही कमी पडावी असं जर गृहकृत्यदक्ष गृहिणी बद्दल म्हटले तर त्यात काही वावगे वाटून घेऊ नये.....!

स्त्री, गृहिणी, गृहकृत्यदक्ष, शेयरिंग आणि केअरिंग एवढ म्हटल म्हणजे नाही संपल. पुरुषमंडळींनी अंतर्मुख होऊन विचार करावा की यातली किती कामे ते पूर्णपणे व किती कामे संयुक्तपणे करतात.....?

महिलांचा मान ठेवा 

बाई पण भारी देवा, बाई पण भारी ग !!

- सोशल मीडिया

ALSO READ: व्हेज स्प्रिंग रोल रेसिपी

ALSO READ: चिल्ली कोबी रेसिपी

ALSO READ: बीटरूट बर्फी रेसिपी

भारतीय नौदलाने माहिती शेअर केली

काम्या कार्तिकेयनच्या आरोहणाची माहिती भारतीय नौदलाने दिली. ही माहिती शेअर करताना नौदलाने सांगितले की तरुण एव्हरेस्ट काम्याने तिच्या वडिलांच्या प्रभावाखाली झाला जो कमांडर आहे, त्याच्यासोबत 24 डिसेंबर रोजी चिली प्रमाणवेळेनुसार 17:20 वाजता अंटार्क्टिकामधील माउंट व्हिन्सेंटच्या शिखरावर पोहोचून खंडांच्या शिखरावर चढाई करण्याचे आव्हान पूर्ण केले. या विजयाबद्दल भारतीय नौदलाने काम्या आणि तिच्या वडिलांचे अभिनंदन केले. आपल्या अधिकृत हँडलवर पोस्ट शेअर करताना, नौदलाच्या प्रवक्त्याने लिहिले की @IN_NCS मुंबईतील 12वीची विद्यार्थिनी काम्या कार्तिकेयन हिने सात खंडातील सात सर्वोच्च शिखरे सर करणारी जगातील सर्वात तरुण महिला बनून इतिहास रचला आहे.

एव्हरेस्टवर चढाई करणारी काम्या ही जगातील सर्वात तरुण महिला ठरली

काम्या ही मुंबईतील नेव्ही चिल्ड्रन स्कूलची 12 वीची विद्यार्थिनी आहे. तिनने सर्व संकटे झुगारून सातही खंडातील सर्वोच्च शिखरे जिंकली. यासह ती सात शिखरे जिंकणारी भारतातीलच नव्हे तर जगातील सर्वात तरुण विद्यार्थिनी ठरली आहे. सध्या काम्या 17 वर्षांची आहे, तिने वयाच्या 16 व्या वर्षी एव्हरेस्टवर चढाई केली होती. काम्याने जेव्हा पहिल्यांदा उत्तराखंडमध्ये ट्रेकिंग केले तेव्हा ती फक्त 7 वर्षांची होती.

Ms Kaamya Karthikeyan, class XII student at @IN_NCSMumbai, scripts history by becoming the youngest female in the world to scale seven highest peaks across seven continents - Africa (Mt. Kilimanjaro), Europe (Mt. Elbrus), Australia (Mt. Kosciuszko), South America (Mt. Aconcagua),… pic.twitter.com/GyC2bE8LCK

— SpokespersonNavy (@indiannavy) December 29, 2024

काम्याने ही शिखरे सर केली

माउंट किलीमांजारो (आफ्रिका)

माउंट एल्ब्रस (युरोप)

माउंट कोशियुस्को (ऑस्ट्रेलिया)

माउंट अकोन्कागुआ (दक्षिण अमेरिका)

माउंट डेनाली (उत्तर अमेरिका)

माउंट एव्हरेस्ट (आशिया)

माउंट विन्सन (अंटार्क्टिका)

सध्या समोर येणारे ट्रेंड आणि भारतीय महिला आधीच्या तुलनेत खरंच विकसित किंवा समृद्ध झाल्याचं अनुभवत आहेत का? याची पडताळणी करण्यासाठी आम्ही सरकारी आकडेवारीचा अभ्यास केला.

महिलांच्या विविध क्षेत्रांतील प्रतिनिधित्वाचा विचार करता, सरकारी आकडेवारीनुसार गेल्या काही वर्षांमध्ये यात वाढ झाली आहे. मात्र, तज्ज्ञांच्या मते याचं बारकाईनं निरीक्षण केल्यास अजूनही सुधारणेला बराच वाव आहे.

विविध क्षेत्रांत महिलांच्या प्रतिनिधित्वात झालेल्या वाढीबद्दल माहिती मिळण्यासाठी येथे काही क्षेत्रांचा अभ्यास करण्याचा प्रयत्न आम्ही केला आहे.

श्रमशक्तीत महिलांची भागीदारी

सरकारच्या ठरावीक काळातील श्रमशक्ती सर्वेक्षणानुसार महिला कामगार किंवा कर्मचाऱ्यांच्या संख्येत 2020-21 मध्ये वाढ होऊन हा आकडा 32.5% पर्यंत पोहोचला आहे.

2017-18 मध्ये हे प्रमाण 23.3% एवढं होतं. विशेषतः ग्रामीण भागात ही वाढ पाहायला मिळाली.

2020-21 मध्ये शहरी भागातील 23.2 टक्के महिलांच्या तुलनेत ग्रामीण भागातील 36.5 टक्के महिलांचा यात समावेश होता.

भारतातील महिला कर्मचाऱ्यांच्या संख्येत वाढ पाहायला मिळाली. आव्हानांचा विचार करता ही सकारात्मक बाब पुढं आली.

मोठ्या प्रमाणावर उलथापालथ झाल्यानं कोरोना साथीच्या आणि नंतरच्या काळात अनेक महिलांनी काम सोडलं. त्यामुळं लोकसंख्येच्या प्रमाणानुसार पुरुषांच्या तुलनेतील आकडा गाठण्यासाठी महिलांचा संघर्ष सुरू आहे.

आंबेडकर विद्यापीठातील प्राध्यापिका दीपा सिन्हा यांनी असंघटित कामगारांमधील अचूक आकडेवारीच्या अभावाकडं लक्ष वेधलं. त्यामुळे स्त्री-पुरुषांच्या प्रमाणानुसार नेमकी भागीदारी समजणं गुंतागुंतीचं असल्याचं त्यांचं म्हणणं आहे.

महिलांनी शिक्षण पूर्ण केल्यानंतरची श्रमशक्तीमध्ये त्यांचं अस्तित्व टिकणं अत्यंत आव्हानात्मक असतं. गर्भावस्था, प्रसुती रजा आणि समान वेतनाचा मुद्दा अशी आव्हानं त्यांच्यासमोर असतात.

"बऱ्याच महिला शिक्षण आणि काम सोडण्याचा निर्णय घेतात. त्यामागं कधी सक्ती तर कधी इतर कारणं असतात. त्यामुळं नेतृत्वाच्या पदावरील महिलांचं प्रतिनिधित्व घटतं," यावरही सिन्हा यांनी जोर दिला.

महत्त्वाच्या पदांच्या संदर्भातील निर्णय एका रात्रीत घेतले जात नसतात. पण तसं असलं तरी लिंग संवेदनशीलतेसह महिलांसाठी कामाची सुरक्षित ठिकाणं तयार करणं हेही अत्यंत महत्त्वाचं असल्याचं त्यांनी म्हटलं

STEM मध्ये महिलांची आगेकूच

उच्च शिक्षणासंदर्भातील देशभरातील सर्वेक्षणाचा विचार करता 29 लाख विद्यार्थिनींनी 2020-21 या शैक्षणिक वर्षात STEM (Science, Technology, Engineering, and Mathematics)च्या कोर्सेससाठी नोंदणी केली.

पुरुष उमेदवारांच्या तुलनेत हा आकडा जास्त आहे. याच काळात STEM साठी नोंदणी केलेल्या पुरुष विद्यार्थ्यांचा आकडा 26 लाख होता.

2016-17 मध्ये STEM साठी पुरुष उमेदवारांच्या तुलनेत महिला उमेदवारांचा आकडा कमी होता. पण 2017-18 मध्ये महिला उमेदवारांच्या नोंदणीचा वेग वाढला आणि 2018-19 मध्ये त्यांनी पुरुष उमेदवारांना नोंदणीच्या बाबतीत मागं टाकलं.

ग्लोबल जेंडर गॅप अहवालाचा विचार करता भारतात STEM शाखांमध्ये असलेल्या कर्मचाऱ्यांमध्ये महिलांचं प्रमाण जवळपास 27% आहे. पण तरीही त्यांच्या वेतनातील तफावत प्रचंड जास्त आहे. वेतनातील तफावतीच्या बाबतीत जगातील 146 देशांमध्ये भारत 127 व्या क्रमांकावर आहे.

प्राध्यापिका दीपा सिन्हा यांच्या मते, STEM सारख्या क्षेत्रांमध्ये संशोधनाचं काम करावं लागत असल्यानं प्रयोगशाळांची उपलब्धता हा अत्यंत महत्त्वाचा विषय आहे.

या संसाधनांच्या उपलब्धतेमुळं अशा क्षेत्रातील महिलांचा विकास शाश्वत असतो. तसंच ज्या क्षेत्रात रात्रीच्या उशिराच्या वेळेच्या समस्या किंवा सुरक्षेचे मुद्दे असतात त्याठिकाणी धोरण आखताना अधिक काळजी घेणं आणि जबाबदारीनं वागणं महत्त्वाचं ठरतं.

संसदेतील प्रतिनिधित्व

संसदेच्या लोकसभा या कनिष्ठ सभागृहातील महिला खासदारांचा आकडा 1999 मधील 49 वरुन वाढून 2019 मध्ये 78 वर पोहोचला. त्यानंतर काही स्थानिक आणि पोट निवडणुकांनंतर हा आकडा आणखी वाढला.

राज्यसभेमध्येही अशाचप्रकारचा ट्रेंड पाहायला मिळतो. राज्यसभेवर निवडून आलेल्या महिला खासदारांचा आकडा 2012 ते 2021 दरम्यान 9.8% हून वाढून 12.4% वर गेला आहे. पण या आकड्यांवरुन प्रतिनिधित्व वाढल्याचं पाहायला मिळतं.

तसं असलं तरी पुरुष लोकप्रतिनिधींच्या तुलनेत हे आकडे खूपच कमी आहेत. इकॉनॉमिक फोरमच्या 2023 च्या जेंडर पे गॅप रिपोर्टनुसार राजकीय क्षेत्रातील महिला सबलीकरणाच्या बाबतीत 146 देशांच्या यादीत भारत 59 व्या क्रमांकावर आहे.

विशेष म्हणजे या यादीत बांगलादेश भारताच्या पुढं आहे. राजकीय क्षेत्रात सर्वाधिक महिला सबलीकरणाच्या बाबतीत बांगलादेशचा पहिल्या 10 देशांमध्ये समावेश होतो.

बिझनेस स्टँडर्डच्या सल्लागार संपादक राधिका रामशेषन यांच्या मते, पहिल्या निवडणुकीपासून आतापर्यंत राजकारणात महिलांच्या प्रतिनिधित्वात वाढ झाली आहे. पण महिलांच्या लोकसंख्येशी तुलना करता त्यांचं संसदेतील प्रतिनिधित्व मेळ खाणारं नाही.

कोणत्याही एका राजकीय पक्षामध्येच अशी स्थिती आहे, असंही नाही. त्यात महिला आरक्षण विधेयकाचं कायद्यात रुपांतर झालेलं नसल्यानं, राजकीय पक्षांमध्ये त्याच्या अंमलबजावणीवर परिणाम झालेला पाहायला मिळत आहे.

आरोग्य

राष्ट्रीय कुटुंब आरोग्य सर्वेक्षणातील ताज्या आकडेवारीनुसार अंदाजे 18% महिलांचा बॉडी मास इंडेक्स (BMI) 2015-16 मधील 22.9% च्या तुलनेत घसरला आहे.

कमी वजनाच्या महिलांचा आकडा घसरला असला तरी पुरुषांच्या तुलनेत महिलांच्या लठ्ठपणाचं प्रमाण वाढलं आहे. या सर्वेक्षणानुसार देशातील 24 टक्के महिलांचं वजन प्रमाणापेक्षा जास्त आहे. पुरुषांमध्ये हे प्रमाण 22.9% आहे.

त्यात पोषणासंबंधीच्या आकड्यांनी चिंता अधिक वाढली आहे. या आकडेवारीनुसार सर्व वयोगटातील महिलांमध्ये अॅनिमियाचं प्रमाण वाढलेलं आहे. 15-49 वयोगटातील गर्भवती नसलेल्या महिलांपैकी 57.2% महिलांना अॅनिमिया आहे.

2015-16 मधील 53.2% या प्रमाणाच्या तुलनेत ते काहीसं वाढलेलं आहे. तर याच वयोगटातील गर्भवती महिलांमध्ये आयर्न (लोह) ची कमतरता असल्याचं समोर आलं.

सेंटर फॉर सोशल मेडिसीन अँड कम्युनिटीमध्ये कार्यरत एचआयव्ही फिजिशियन डॉ. स्वाती यांच्या मते, वैद्यकीय शिक्षणाद्वारे सांस्कृतिक आणि सामाजिक दृष्टीनं आरोग्याच्या काही समस्यांवर अधिक लक्ष केंद्रीत करायला हवं.

ज्या देशात भोजनाच्या संदर्भात महिलांच्या तुलनेत पुरुषांना प्राधान्य दिलं जातं, तिथं कुपोषण आणि गरीबी हेदेखिल अॅनिमियाचं एक प्रमुख कारण असतं. त्यामुळं महिला आवश्यक ते पोषण मिळवण्यापासून वंचित राहते. त्यामुळं महिलांमध्ये कुपोषण आणि अॅनिमियाचं प्रमाण अधिक वाढतं.

Published By- Priya Dixit 

प्रभूची भक्ती तू, 

झाशीची राणी तू, 

मावळ्यांची भवानी तू, 

प्रयत्नांना लाभलेली उन्नती तू, 

आजच्या युगाची प्रगती तू 

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा

विधात्याची निर्मिती तू,

प्रयत्नांची पराकाष्ठा तू, 

एक दिवस तरी साजरा कर तुझ्यासाठी तू

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा

आयुष्याच्या प्रत्येक टप्प्यावर 

आपली भूमिका योग्य पद्धतीने साकारणाऱ्या,

माझ्या आई, बहीण, पत्नी आणि लेकीस 

महिला दिनाच्या शुभेच्छा…

स्त्री म्हणजे अडथळ्यांवर मात,

स्त्री म्हणजे जीवनभराची साथ 

हे स्त्री तुझ्या कतृत्वाला सर्वांचा सलाम

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा…

नारी ही शक्ती नराची,

नारीच हीच शोभा घराची,

तिला द्या आदर, प्रेम, माया

घरामध्ये आपोआप निर्माण होईल जिव्हाळा

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा…

मला जन्म देणाऱ्या आणि या सृष्टीला जन्म देणाऱ्या 

अनंत मातांना माझा साष्टांग नमस्कार… 

जागतिक महिला दिनाच्या मनापासून शुभेच्छा 

ती भीत नाही म्हणून ती खंबीर नाही

तर ती भयापुढेही नमत नाही म्हणून ती शक्तीशाली आहे

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा…

तुझ्या उत्तुंग भरारीपुढे गगनही ठेंगणे भासावे

तुझ्या विशाल पंखाखाली विश्व सारे वसावे

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा…

स्री म्हणजे वास्तव्य,

स्री म्हणजे मांगल्य,

स्री म्हणजे मातृत्व,

स्री म्हणजे कतृत्व,

जागतिक दिनाच्या खूप खूप शुभेच्छा…

ती आई आहे, 

ती ताई आहे, 

ती मैत्रिण आहे, 

ती पत्नी आहे, 

ती मुलगी आहे, 

ती जन्म आहे, 

ती माया आहे, 

ती सुरूवात आहे 

आणि तिच नसेल तर 

सारं काही व्यर्थ आहे. 

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा

विधात्याने घडवली सृजनांची सावली, 

निसर्गाने भेट दिली आणि घरी आली लेक लाडकी. 

महिला दिनाच्या शुभेच्छा...

ती म्हणजे कधी थंड वाऱ्याची झुळूक 

तर कधी धगधगती ज्वाळा, 

म्हणूनच अनेकांच्या आयुष्याला मिळतो 

चंदेरीसोनेरी उजाळा...

जागतिक महिला दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा...

तू भार्या, तू भगिनी, तू दुहिता, प्रत्येक वीराची माता, 

तू नवयुगाची प्रेरणा या जगताची भाग्यविधाता....

महिला दिनाच्या शुभेच्छा....

आजच्या बदललेल्या आणि तुलनेने अनुकूल परिस्थितीत महिलांनी स्वतःला बदलण्याचा आणि पुरुषप्रधान समाजाने निर्माण केलेल्या बंधनातून मुक्त होण्याचा निर्धार केला आहे. आता प्रश्न असा आहे की स्त्री किती आणि का बदलली आहे? याच विषयावर आपण या निबंधात चर्चा करणार आहोत.

स्त्री जातीचा इतिहास आणि त्यात झालेले बदल:

1. वैदिक कालखंड : वैदिक काळातील स्त्रियांना पुरुषांच्या बरोबरीचा दर्जा प्राप्त होता. वैदिक काळातील स्त्रिया शिक्षित होत्या. त्यांचे लग्न केवळ परिपक्व वयात व्हायचे आणि त्यांना त्यांचा वर निवडण्याचे स्वातंत्र्य होते.

2. मध्ययुगीन कालखंड : मध्ययुगीन काळात स्त्रियांची स्थिती घसरली. बालविवाह, पुनर्विवाह बंदी, बहुपत्नीत्व, राजपूत महिलांकडून जौहर, देवदासी प्रथा अशा दुष्कृत्यांमधून स्त्री जातीचे शोषण सुरू झाले. महिलांना पडद्याआड कैद करण्यात आले.

असे असतानाही अनेक महिलांनी संघर्ष करून राजकारण, साहित्य, शिक्षण, धर्म या क्षेत्रात विशेष कामगिरी करून सन्मान मिळवला. रझिया सुलतान, गोंड राणी दुर्गावती, राणी नूरजहां, शिवाजीची आई जिजाबाई यांसारख्या महिलांनी अभिमानाने डोके वर करण्याची संधी दिली. मीराबाईंनी भक्तिरसाचा प्रवाह पेलला.

3. ब्रिटीश राजः  ब्रिटीश राजवटीत स्त्रियांची स्थिती हळूहळू सुधारू लागली. महिलांना शिक्षणाची संधी मिळाली. ईश्वरचंद्र विद्यासागर यांनी विधवा पुनर्विवाहाच्या बाजूने मोठे योगदान दिले तर राजा राममोहन रॉय यांनी सती प्रथा रद्द केली.

राणी लक्ष्मीबाईंनी इंग्रजांना लढा दिला. डॉ. अॅनी बेझंट, विजयालक्ष्मी पंडित, अरुणा असफ अली, सुचेता कृपलानी, कस्तुरबा गांधी अशा अनेक महिलांनी स्वातंत्र्यलढ्यात मोलाचे योगदान दिले. लक्ष्मी सहगल या सुभाषचंद्र बोस यांच्या सैन्यात कॅप्टन होत्या.

4. स्वतंत्र भारत: स्वातंत्र्यानंतर, 1950 मध्ये जेव्हा देशाला राज्यघटना मिळाली, तेव्हा महिलांना सुरक्षा, सन्मान आणि पुरुषांप्रमाणे समान संधी आणि अधिकार मिळाले, परंतु निरक्षरता, पुरातन विचारसरणी आणि कमकुवत समाजरचनेमुळे महिला त्या संधींचा आणि अधिकारांचा पुरेपूर फायदा घेऊ शकल्या नाहीत.

बालपणात ती तिच्या वडिलांवर, तारुण्यात नवऱ्यावर आणि म्हातारपणी मुलावर अवलंबून होती. नवऱ्याच्या घरात प्रवेश गेल्यावर तिची मृतदेहच बाहेर पडत असे. पण स्वतंत्र भारताचा इतिहास स्त्रियांच्या वैभवाने भरलेला नाही.

इंदिरा गांधी 1966 मध्ये देशाच्या पहिल्या महिला पंतप्रधान झाल्या. सुचेता कृपलानी यूपीच्या मुख्यमंत्री, किरण बेदी प्रथम महिला आयपीएस, कमलजीत संधू आशियाई क्रीडा स्पर्धेत प्रथम सुवर्णपदक विजेती, बेछेंद्री पाल एव्हरेस्टवरील पहिली भारतीय महिला, मदर तेरेसा यांना नोबेल पारितोषिक, फातिमा बीबी सर्वोच्च न्यायालयाच्या पहिल्या महिला न्यायाधीश, मेधा पाटकर सामाजिक कार्यकर्त्या यांनी पुरुषप्रधान समाजाच्या विचारसरणीला झुगारून देत अनेक महिलांनी आपली बुद्धिमत्ता, नेतृत्व क्षमता आणि सामर्थ्य दाखवून आपले नाव इतिहासात सुवर्णाक्षरांनी कोरले.

बदलाचे वारे : स्वातंत्र्याच्या रौप्यमहोत्सवानंतरचा काळ हा विकासाचा स्वर्ग ठरला. देशात संगणक आणि इतर तंत्रज्ञानाचा विकास, टीव्ही युगाचा उदय, पायाभूत सुविधांसह मोठ्या उद्योगांची स्थापना यामुळे देशात विकासाच्या नोंदींची नवी स्क्रिप्ट लिहिली गेली आहे. बॉलिवूडने फॅशन आणि मनोरंजनाच्या जगात क्रांती केली आहे. या नव्या विकासाचे वारे महिलांपर्यंत पोहोचले आणि त्यांच्या स्थितीत लक्षणीय बदल झाला.

आज महिला कोणत्याही प्रकारे पुरुषांपेक्षा कमी नाहीत आणि घराच्या चार भिंतीत बंदिस्त नाहीत. त्या उच्च शिक्षित, डॉक्टर, अभियंते, शास्त्रज्ञ आणि अंतराळवीर आहेत आणि सर्व प्रकारच्या सर्वोच्च पदांवर आहेत. त्या त्यांच्या कपड्यांसह आणि जीवनशैलीसह त्यांचा जीवनसाथी निवडण्यास मोकळ्या आहेत. त्यांच्या सुरक्षिततेसाठी आणि संरक्षणासाठी सुमारे 34 कायदे संविधानात प्रभावी आहेत. महिलांनी हे सिद्ध केले आहे की त्या पुरुषांच्या बरोबरीने नसून त्यांच्यापेक्षा श्रेष्ठ आहेत.

येणाऱ्या काळात महिला किती बदलाव्या आणि का? समाजातील काही उच्चशिक्षित स्त्रिया आणि त्यांच्या संघटनांना असे समजत असावे की हवे तसे कमी कपडे घालणे, निर्बंधांशिवाय मुक्त जीवन जगणे, मुक्त लैंगिकतेच्या मार्गावर चालणे हाच अपेक्षित बदल आहे. त्यांच्याकडे या बदलाचे कोणतेही तर्कसंगत उत्तर नाही, फक्त शतकानुशतके चालत आलेल्या जगण्याच्या आणि आचरणाच्या प्रत्येक नियमाला आव्हान देणे असे आहे.

स्त्री ही तिच्या आयुष्यात घराच्या मर्यादित मर्यादेसाठी बनलेली नाही यात शंका नाही. तरीही स्त्रीने हे विसरू नये की घर हा तिचा किल्ला आहे आणि सर्वात मोठी कार्यक्षेत्र आहे ज्याची ती एकमेव शिल्पकार आहे. घराला घरासारखं ठेवण्याचा स्त्रीने केलेला प्रयत्न खूप मोठा आहे, ज्यामध्ये ती आपल्या मुलांचे पालनपोषण करते आणि त्यांचे आणि देशाचे भविष्य घडवते.

घराची प्रत्येक जबाबदारी पार पाडून ती आपल्या पतीला सुखी घराचा मुख्य आधार आणि पाया होऊन दाखवते. अशा सुखी घरातूनच देश बलवान होतो. होय, हे आवश्यक नाही की एखाद्या स्त्रीने घराची काळजी घेताना स्वतःला इतके झोकून द्यावे की तिने तिचे आरोग्य, पोषण, आनंद आणि इतर सामान्य गरजांची काळजी घेऊ नये.

घरचा माणूस घराबाहेर काम करून कमावतो तेवढाच तिला घरातही मान मिळावा याची काळजी तिला घ्यावी लागेल. गरज पडली तर कणखर होऊन दाखवावे लागेल. बदलाचे वारे ग्रामीण भागातही वाहू लागले आहेत. टीव्ही, मोबाईल यांसारखी मनोरंजन आणि संपर्काची साधने खेडेगावातही पोहोचू लागली आहेत. शौचालय नसल्यामुळे गावातील महिला सासरच्या घरी येण्यास नकार देत आहेत. हा एक मोठा बदल आहे आणि हे वादळ आणि मजबूत असावे.

आणखी एक गोष्ट, समाजात जे काही प्रथा, नियम किंवा परंपरा आहेत, त्या सर्वच चुकीच्या नाहीत. म्हणून जे काही बदल केले जातात ते वाजवी असले पाहिजेत आणि इतरांच्या हितसंबंधांवर अतिक्रमण करू नये. महिलांनी वेळ, स्थळ, त्यांचे कुटुंब, त्यांची परिस्थिती आणि क्षमता यानुसार योग्य ते बदल स्वीकारले पाहिजेत आणि तेही हळूहळू, जेणेकरून अनावश्यक संघर्ष टाळता येतील.

उपसंहार: स्त्रीने हे सिद्ध केले आहे की जीवनाच्या शर्यतीत ती केवळ पुरुषांच्या बरोबरीची नाही तर त्यांच्यापेक्षा श्रेष्ठ आहे. ती जीवनाची खरी कलाकार आहे आणि पुरुष तिच्या हातातील फक्त रंग आणि कागद आहेत. हे जग प्रत्येक सेकंदाला बदलत असते आणि स्त्रियांनाही सध्याच्या परिस्थितीनुसार स्वतःला बदलत राहावे लागते.

स्त्री ही वस्तु किंवा करुणेची वस्तू नाही हे निश्चित. आईच्या रूपात दुर्बल दिसणाऱ्या स्त्रीलाही आपल्या मुलांवर काही धोका आहे असे वाटत असताना ती त्यांच्या रक्षणासाठी रणचंडीचे रूप धारण करायला वेळ लावत नाही हे सर्वश्रुत आहे.

Essay by Mrs. Ritu Agrawal Mhow

मुन्नार- भारतातील सर्वात सुरक्षित प्रेक्षणीय स्थळांपैकी मुन्नार एक स्थळ आहे. महिला टेंशनफ्री होऊन मुन्नार चाहा बाग, नैसर्गिक सौंदर्य आणि हिरवेगार वातावरण पहायला नक्कीच जाऊ शकतात. सोलो वुमन ट्रैवलर्ससाठी ही एक चांगली जागा आहे. 

कुफरी- हिमाचल प्रदेशातील शिमलाजवळ एक छोटेसे हिल स्टेशन आहे. ज्याचे नाव कुफरी आहे. कुफरी मध्ये तुम्ही सुंदर सरोवर, बर्फाने झाकलेले पर्वत असे सुंदर दॄश्य पाहण्यास मिळतात. ही जागा महिलांच्या सुरक्षतेच्या दृष्टीने फिरण्यासाठी चांगली आहे . 

दार्जिलिंग- पश्चिम बंगालमधील शहर दार्जिलिंगला पर्वतांची राणी बोलले जाते. दार्जिलिंग नेहमी महिला पर्यटकांचे आवडते स्थळ आहे. या छोट्याश्या शहरात बौद्ध मठ, चिडियाघर, नैसर्गिक सुंदरता, सुंदर आनंदी वातावरण आणि फिरण्यासाठी अनेक रमणीय स्थळे आहेत. दार्जीलिंगची ओळख चाहाचे बगीचे, पर्वत, मंदिर, मठ तसेच टॉय-ट्रेन मुळे आहे. 

जयपुर- पिंक सिटी नवाने प्रसिद्ध जयपुर सुरक्षेच्या दृष्टीने महिला ट्रैवलर्ससाठी  चांगले आहे. जयपुर मध्ये हवा महल, जल महल, सिटी पैलेस, आमेरचा किल्ला, जंतर-मंतर, नाहरगडचा किल्ला, जयगडचा किल्ला, बिरला मंदिर, गोविंद देवजी मंदिर इथे फिरू शकतात. 

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे. या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

Edited By- Dhanashri Naik 

आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाची सुरुवात अमेरिकेतील न्यूयॉर्क शहरातील महिलांनी त्यांच्या हक्कांसाठी केली होती. नंतर याला संयुक्त राष्ट्राने अधिकृत मान्यता दिली. या महिलाच आपल्याला हक्कासाठी लढायला शिकवतात. या दिवशी महिलांना त्यांच्या कामगिरीबद्दल सन्मानित केले जाते. स्त्री-पुरुष एकता आणि समानतेसाठी समाजाला जागृत केलं जातं.

प्रत्येक क्षेत्रात महिलांचे योगदान अतुलनीय आहे. महिलांचा अर्थव्यवस्थेत व्यवसाय, उद्योजकीय क्रियाकलाप आणि बिनपगारी श्रम या स्वरूपात मोठा वाटा आहे. कॉर्पोरेट जगताबद्दल बोलायचे झाले तर आज प्रत्येक मोठ्या पदावर महिलांचे वर्चस्व आहे. भारतासारख्या पुरुषप्रधान देशातही महिलांनी त्यांच्या कुशल कार्यातून स्वत:ची ओळख निर्माण केली आहे आणि आई, बहीण, मुलगी, पत्नी, मैत्रीण आणि मैत्रिणी म्हणूनही त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे.

आंतरराष्ट्रीय महिला दिनानिमित्त महिला सक्षमीकरणाविषयी बोलायचे झाले तर महिलांना त्यांच्या हक्कांसाठी आधी स्वत:शीच लढावे लागेल, जेणेकरून त्या जगाशी लढण्यात सक्षम होऊ शकतील. स्वाभिमान राखण्यासाठी तुम्ही जीवनात सक्षम आहात हे तुम्ही स्वीकारले पाहिजे. एक स्त्री म्हणून उचलण्याची पहिली महत्त्वाची पायरी म्हणजे तुमचा आत्मविश्वास वाढवून, तुमची योग्यता ओळखून आणि स्वतःची काळजी घेऊन स्वतःचा आदर करून आत्मसन्मान मिळवणे. आत्मसन्मानाच्या विकासात आपल्या आंतरिक शक्तीला प्रभावी विचारांनी सजवावे लागते.

शिक्षण हे स्वतःला आणि इतर महिलांना सक्षम बनवण्याचे सर्वात महत्वाचे माध्यम आहे. शिक्षण, कौशल्ये आणि आत्मविश्वास हे विकास प्रक्रियेचे महत्त्वाचे भाग आहेत. शिक्षण महिलांना त्यांचे कल्याण, आरोग्य, मुलांचे शिक्षण आणि शाश्वत कुटुंबांचा विकास सुनिश्चित करणारे पर्याय निवडण्यास सक्षम करते. त्याचबरोबर शिक्षणामुळे महिलांना त्यांच्या हक्कांची जाणीव होते, त्यांचा आत्मविश्वास वाढतो आणि त्यांना त्यांचे हक्क मिळवण्याची संधी मिळते.

आजच्या व्यस्त जगात सुरक्षित भविष्यासाठी महिलांनी आर्थिक नियोजन करणे गरजेचे आहे. महिला आर्थिक जगात पुरुषांपेक्षा कमी वेळ काम करतात, त्यामुळे त्या कमी बचत/गुंतवणूक करतात. जीवनात प्रगती करण्यासाठी महिलांना आर्थिक जगात आपला प्रवेश वाढवावा लागेल. घरातील महिलेने तिच्या आर्थिक नियोजनाचे ठोस नियोजन केल्याने कुटुंबाचा आर्थिक आराखडा मजबूत होतो आणि घर खरेदी करणे, मुलांच्या उच्च शिक्षणाचे नियोजन इत्यादी जीवनातील महत्त्वाच्या खर्चाची पूर्तता करण्यात मदत होते. महिलांनी कोणावरही अवलंबून न राहता त्यांच्या वैयक्तिक आणि व्यावसायिक महत्त्वाकांक्षा पूर्ण करण्यासाठी आर्थिक नियोजनही महत्त्वाचे आहे. जीवन विमा ही आर्थिक नियोजनाची पहिली पायरी आहे. महिलांनी विमाधारक भविष्यासाठी बाल विमा, आरोग्य विमा योजना, म्युच्युअल फंड इत्यादींमध्येही गुंतवणूक करावी.

महिलांनी सशक्त जीवन जगण्यासाठी स्वच्छता आणि महिलांचे आरोग्य यासारख्या इतर गरजांची काळजी घेणे देखील आवश्यक आहे. अस्वच्छतेमुळे अनेक समस्या उद्भवतात. महिलांनी आपल्या आरोग्याची अधिक काळजी घेतली पाहिजे, कारण आजची स्त्री निरोगी असेल तर भविष्य निरोगी असेल. म्हणूनच प्रत्येक स्त्रीने संतुलित आहार आणि नियमित व्यायाम, व्यायाम आणि निरोगी जीवनशैली अंगीकारणे आवश्यक आहे.

महिलांवरील गुन्ह्यांबाबत बोलायचे झाले तर महिलांना त्यांच्या हक्कांची जाणीव नसल्याने अनेक गुन्हे नोंदवले जात नाहीत. वाढत्या गुन्ह्यांना आळा घालण्यासाठी तुम्हाला तुमचे कायदेशीर अधिकार माहित असणे गरजेचे आहे. भारतीय संविधान महिलांना अनेक अधिकार प्रदान करते, जसे की मातृत्व लाभ कायदा, कामाच्या ठिकाणी महिलांचा लैंगिक छळ होत असल्यास त्यासाठी असणारे कायदा, घरगुती हिंसाचारापासून महिलांचे संरक्षण, बालविवाह प्रतिबंध कायदा. आई, पत्नी, मुलगी, कर्मचारी किंवा स्त्री या नात्याने हे हक्क तुमच्या संरक्षणासाठी बनवलेले आहेत आणि तुम्हाला तुमचे अधिकार माहित असले पाहिजेत. महिलांची स्थिती सुधारण्यासाठी एक दिवस पुरेसा नाही. महिला दिन आपल्याला फक्त याची आठवण करून देतो की महिला सक्षमीकरणासाठी आपण सर्वांनी कुठेतरी सुरुवात केली पाहिजे.

तू सूर्य, तू चंद्र… तूच आहेस जगातील सगळ्यात महत्वाची गोष्ट

ए स्त्री तू नको समजूस स्वत:ला कमजोर..कारण तुझ्याचमुळे आहे सगळे काटेकोर

महिला दिन 2024 थीम काय आहे ?

दरवर्षी महिला दिन एका खास थीमखाली साजरा केला जातो. या वर्षी 2024, महिला दिनाची थीम 'इन्स्पायर इनक्लूजन' (Inspire Inclusion)आहे, ज्याचा अर्थ असा जग आहे जिथे प्रत्येकाला समान हक्क आणि सन्मान मिळतो.

महिला दिनाविषयी 15 तथ्ये

महिला दिन हा महिलांच्या समस्यांबाबत जागरुकता निर्माण करण्यासाठी साजरा केला जातो हे आपल्या सर्वांना माहीत आहे. या दिवशी महिलांना घरात आणि कामाच्या ठिकाणी होणाऱ्या भेदभावाबद्दल, स्त्रियांच्या प्रजनन समस्या, स्त्रियांचे लैंगिक शोषण आणि इतर अनेक महिला-केंद्रित समस्यांबद्दल बोलले जाते.

पण तुम्हाला माहित आहे का की महिला दिनाबाबत काही रंजक गोष्टी आहेत ज्या आजही अनेकांना माहीत नसतील. चला तर मग जाणून घेऊया त्यांच्याशी संबंधित तथ्ये.

1. महिला दिन पहिल्यांदा 28 फेब्रुवारी 1909 रोजी युनायटेड स्टेट्समध्ये 15,000 महिलांच्या स्मरणार्थ साजरा करण्यात आला ज्यांनी न्यूयॉर्कमध्ये कठोर कामाची परिस्थिती, दीर्घ कामाचे तास आणि कमी वेतनाविरोधात आंदोलन केले.

2. महिला हक्क समर्थक आणि कार्यकर्त्या क्लारा झेटकिन यांनी सर्वप्रथम महिला दिन हा जागतिक सुट्टी म्हणून साजरा करण्याची कल्पना सुचवली.

3. महिला दिनानिमित्त काही लोक जांभळे, हिरवे आणि पांढरे कपडे घालतात. जांभळा रंग आदर आणि न्यायाचे प्रतीक आहे, हिरवा रंग आशावादाचे प्रतीक आहे आणि पांढरा रंग शुद्धतेचे प्रतीक आहे. रंगांमागील मुख्य कल्पना अद्याप अस्पष्ट नसली तरी, अहवाल सूचित करतात की सोशल अँड पॉलिटिकल युनियन (WSPU) ने 1908 मध्ये रंगांची संकल्पना केली होती.

4. रशियासह अनेक देशांमध्ये महिला दिन हा राष्ट्रीय सुट्टी म्हणून साजरा केला जातो. राज्य परिषदेच्या शिफारशीनुसार, चीनमधील अनेक महिलांना 8 मार्च रोजी अर्धा दिवस सुट्टी मिळते.

5. भारतीय संविधानात पुरुषांबरोबरच महिलांना समान मूलभूत अधिकार आहेत. यामध्ये शिक्षणाचा अधिकार, आरोग्य सेवेचा अधिकार, काम करण्याचा अधिकार, राजकारणात सहभागी होण्याचा अधिकार आणि सन्मानाने जगण्याचा अधिकार यांचा समावेश आहे.

6. सर्बिया, अल्बेनिया, उझबेकिस्तान आणि मॅसेडोनिया सारख्या काही देशांमध्ये, माता म्हणून महिलांचे महत्त्व प्रतिबिंबित करण्यासाठी महिला दिन हा मदर्स डेसह एकत्रित केला जातो.

7. युनायटेड स्टेट्समध्ये मार्च हा महिला इतिहास महिना म्हणूनही साजरा केला जातो.

8. इंटरनॅशनल टेलिकम्युनिकेशन युनियन (ITU) च्या अहवालानुसार, 2023 पर्यंत फक्त 65% महिला इंटरनेट वापरतात, तर 70% पुरुष इंटरनेट वापरतात.

9. 2022 च्या जेंडर स्नॅपशॉट अहवालानुसार, 51 देशांमधील संशोधन असे दर्शविते की 38% महिलांनी वैयक्तिकरित्या ऑनलाइन हिंसाचाराचा अनुभव घेतला होता.

10. वर्ल्ड इकॉनॉमिक फोरम (WEF) च्या अहवालानुसार 2050 पर्यंत 75% नोकऱ्या STEM (विज्ञान, तंत्रज्ञान, अभियांत्रिकी आणि गणित) क्षेत्रातील असतील. तरीही, आज कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) मध्ये केवळ 22% पदांवर महिला आहेत.

11. महिला दिनाचे दुसरे नाव "युनायटेड नेशन्स डे फॉर वुमन राइट्स अँड इंटरनॅशनल पीस" आहे.

12. 1975 मध्ये संयुक्त राष्ट्रांनी अधिकृतपणे आंतरराष्ट्रीय महिला दिन स्वीकारला. आणि त्यांनी हे वर्ष आंतरराष्ट्रीय महिला वर्ष म्हणून घोषित केले.

13. रशियात 1917 मध्ये महिला दिन साजरा करून त्यांना देशात मतदानाचा अधिकार मिळाला.

14. आंतरराष्ट्रीय महिला दिन साजरा करणे 100 वर्षांपूर्वी सुरू झाल्याचे म्हटले जाते. पहिला आंतरराष्ट्रीय महिला दिन 19 मार्च 1911 रोजी साजरा करण्यात आला, ज्यामध्ये जर्मनी, स्वित्झर्लंड, ऑस्ट्रिया आणि डेन्मार्कमधील 1 दशलक्षाहून अधिक लोक उपस्थित होते.

15. गिनीज वर्ल्ड रेकॉर्ड्सनुसार, मर्लिन वोस सावंत नावाची महिला आतापर्यंतचा सर्वाधिक बुद्ध्यांक असलेली महिला आहे. त्याने 228 च्या अविश्वसनीय स्कोअरसह विक्रम केला आहे.

निर्णय घेतांना साथ दयावी- भारतात अनेक महिला या त्यांच्या जीवनाशी संबंधित निर्णय स्वता घेत नाही. तर निर्णय घेतांना पुरुषांची परवानगी घेते. तसेच काही ठिकाणी आत्मनिर्भर महिलांची देखील हीच स्थिति आहे. तसेच तुमच्या महिला जोडीदाराला ही जाणीव करून दया की, महिला देखील पुरुषांपेक्षा कमी नाही. त्यांना निर्णय घेण्यासाठी प्रोत्साहित करा व प्रत्येक निर्णयात त्यांची साथ दया. 

आवड-नावड जपावी- कुठल्याही महिलेसाठी ही आनंदाची गोष्ट असते की तिचा जोडीदार तिची आवड जपतो व तिच्या आवडीकडे लक्ष देईल. आपल्या समाजात प्रत्येक महिला मग ती आई असो किंवा पत्नी, बहिण पूर्ण कुटुंबाची आवडनावाड जपते असते. पण तुम्ही तुमच्या कुटुंबातील महिलांची आवड जपतात का? 

भेटवस्तू दयावी- जोडीदाराला ते स्पेशल असल्याची जाणीव करून देण्याकरिता भेटवस्तू दयावी. तुमच्या जोडीदाराला अचानक भेटवस्तू दया किंवा त्यांना आवडणारी वस्तु भेट म्हणून दया. 

भावना तसेच म्हणणे घ्यावे- तुमच्या महिला जोडीदारला त्यांचे तुमच्या आयुष्यात किती महत्व आहे.  याकरिता त्यांच्या प्रत्येक छोट्या मोठया गोष्टी समजून घ्याव्या जस की तुमची जोडीदार तुमच्या सोबत बोलत असेल तर शांतिपूर्वक म्हणणे ऐकावे मध्येच टोकू नका किंवा थांबवू नका. यामुळे तुमच्या महिला जोडीदारात आत्मविश्वास वाढेल. 

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे. या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

Edited By- Dhanashri Naik 

डोकेदुखी, पाठदुखी, ताप, लैंगिक संसर्ग आणि तणाव यासारख्या समस्यांमुळे महिलांना अनेकदा त्रास होतो. योग क्रियांच्या नियमित सरावाने या समस्या अगदी सहज सोडवता येतात. पण प्रश्न असा पडतो की महिलांसाठी कोणती योगासने आहेत, ज्याचा जास्तीत जास्त फायदा होऊ शकतो.

आज या लेखात अशाच काही आसनांबद्दल सांगणार आहे ज्यांचा तुम्ही तुमच्या दिनचर्येमध्ये समावेश करून त्यांचा लाभ घ्यावा. महिलांसाठी कोणते योग आहेत ते जाणून घेऊया -

महिलांसाठी योगाचे अनेक फायदे आहेत. तुमची क्षमता लक्षात घेऊन तुम्ही सर्व आसनांचा सराव करू शकता, परंतु सूर्यनमस्कार, मार्जरी आसन, व्याग्रासन, शंशाकासन, ग्रीवासन, सर्वगासन, धनुरासन आणि सुप्त ब्रजासन हे विशेषत: स्त्रियांसाठी फायदेशीर आहेत.

मार्जरी आसनाचे फायदे

मार्जरी आसन विशेषतः महिलांसाठी फायदेशीर आहे. गर्भधारणेदरम्यान पहिले तीन महिने मार्जरी आसनाचा सराव करता येतो.

स्त्रियांमध्ये ल्युकोरिया आणि मासिक पाळीच्या समस्यांपासून मुक्त होण्यासाठी हे प्रभावी सिद्ध होऊ शकते.

मार्जरी आसनामुळे पाठदुखीमध्ये आराम मिळतो.

या आसनामुळे शरीराला ऊर्जा मिळते.

व्याघ्रासनाचे फायदे

व्याघ्रासन केल्याने सायटिका आणि पाठदुखीपासून सुटका होते.

रोज सकाळी व्याग्रासन केल्याने पचनशक्ती चांगली राहते. एकाग्रता वाढवते आणि तणाव कमी होतो.

जर तुम्हाला पोट आणि मांडीची चरबी कमी करायची असेल तर हा एक चांगला योग आहे.

महिलांच्या प्रजनन समस्या सोडवण्यासाठी उपयुक्त. हे आसन रोज केल्याने शरीरातील रक्तप्रवाहही व्यवस्थित होतो.

शंशाकासनाचे फायदे

हे आसन नियमित केल्याने शरीर मजबूत आणि लवचिक बनते.

पचनसंस्था सक्रिय होऊन बद्धकोष्ठता दूर होते.

काम विकार दूर करते.

राग, भीती, दु:ख इत्यादी, उत्कटता आणि भावनिक असंतुलन कमी करते.

हृदयविकार, दमा, मधुमेह अशा अनेक आजारांनी ग्रासलेल्या व्यक्तीसाठी योगासने उपयुक्त आहेत.

पोटावर साठलेली अतिरिक्त चरबी कमी करून लठ्ठपणा कमी करण्यास मदत होते.

सर्वांगासनाचे फायदे

सर्वांगासनात संपूर्ण शरीराचा व्यायाम केला जातो म्हणून त्याला सर्व-आसन = सर्वांगासन असे नाव देण्यात आले आहे. काही योग तज्ञ या आसनाला इतर सर्व आसनांची जननी देखील म्हणतात.

हे आसन केल्याने थकवा आणि अशक्तपणा दूर होतो. पाठ आणि खांदे मजबूत करते आणि वजन कमी करण्यास देखील उपयुक्त आहे.

बद्धकोष्ठता आणि पचनाचे आजार दूर होतात. मनोविकार दूर होतो.

दमा असलेल्या लोकांसाठी अत्यंत उपयुक्त.

महिलांच्या गर्भाशय आणि मासिक पाळीच्या समस्या दूर करण्यासाठी उपयुक्त.

एकाग्रता आणि बुद्धिमत्ता वाढते.

या आसनामुळे थायरॉईड ग्रंथी सक्रिय होते.

धनुरासनाचे फायदे

महिलांना हे आसन केल्याने मासिक पाळीचे विकार दूर होण्यास मदत होते.

मल, अपचन आणि पचनाशी संबंधित विकार दूर होतात. पाय आणि खांद्याचे स्नायू मजबूत होतात.

पचनसंस्था मजबूत होते.

सुप्त बज्रासनाचे फायदे

या आसनामुळे स्त्रियांच्या मासिक पाळीचे आणि योनीचे विकार दूर होतात. या आसनामुळे महिलांचे वंध्यत्वही दूर होते.

सुंदर दिसायचे असेल तर हे आसन करा. हे आसन केल्याने पोटाची चरबी कमी होते आणि कंबर पातळ, लवचिक, सुंदर आणि आकर्षक बनते. म्हातारपण लवकर येत नाही. त्यामुळे शरीरात हलकेपणा येतो.

दृष्टी वाढते.

रक्त शुद्ध होण्यास मदत होते.

पाय, गुडघे, मांड्या, कंबर, छाती मजबूत होतात. श्वसनाचे आजार बरे होतात.

मेंदू, पोट, घसा आणि गुडघेदुखीपासून आराम मिळतो.

सहजोली मुद्रा

सहजोली मुद्रा, योगाची एक विशिष्ट क्रिया, महिलांच्या प्रजनन समस्या सोडवण्यासाठी खूप उपयुक्त आहे. या क्रियेचा सराव जाता जाताही करता येतो. याच्या सहाय्याने गर्भाशय आणि गुद्द्वार यांच्यामधील भाग किंचित वर खेचून ठेवला जातो. त्याच्या सरावाने, न्यूकोरिया, योनीमार्गाचा संसर्ग आणि मूत्रमार्गात संसर्ग होण्याचा धोका आपोआप कमी होतो.

आसन करण्यापूर्वी काही गोष्टी लक्षात ठेवा

गर्भधारणेदरम्यान किंवा कोणताही गंभीर आजार असल्यास, प्रशिक्षित योगा मास्टरच्या मार्गदर्शनाखालीच योगाभ्यास करावा. टीव्ही किंवा इंटरनेट पाहताना कधीही योगा करू नका, त्याचे नकारात्मक परिणाम होऊ शकतात.

आरोग्याबाबत जागरुक असणं हे महिलांसाठी जितकं महत्त्वाचं आहे, तितकंच महत्त्वाचं आहे जीवनशैली सांभाळणं, तरच तुम्हाला योगाचा लाभ मिळेल. त्यामुळे तुम्ही तुमच्या जीवनशैलीत खालील महत्त्वाच्या गोष्टीही लक्षात ठेवाव्यात-

काळजी घ्या

नियमितपणे तुमचे शरीर, विशेषतः खाजगी भाग स्वच्छ करा.

अंडरवियर निवडताना नेहमी काळजी घ्या. नायलॉन किंवा अशा इतर कोणत्याही फॅब्रिकपासून बनवलेले अंडरगारमेंट घालण्याऐवजी नेहमी कॉटन फॅब्रिकपासून बनवलेले अंडरगारमेंट निवडा.

नियमित चालणे आणि व्यायाम करा.

बहुतेक स्त्रिया खूप भावनिक असतात, ज्यामुळे त्यांना पुरुषांपेक्षा जास्त तणाव आणि दुःख होण्याची शक्यता असते. भावनिक आणि भावनिक असंतुलनांशी लढण्यासाठी ध्यान आणि योग निद्राचा सराव खूप प्रभावी आहे.

"सारखं काय द्यायचं तुम्हाला खायला, आता मलाच खा"

(दहा मिनिटात आपल्यासमोर काहीतरी खायला असायचं तो भाग वेगळा)

२. सकाळची घाई गडबड आणि नेमकं गॅस सिलिंडर संपतं...अती त्राग्याने..

" मरा, ह्या मेल्याला पण आत्ताच सम्पायचं होतं? 

एक एक दिवस अगदी परीक्षाच असते

(त्या परिक्षेत ती अगदी उत्तम पास होते तो भाग वेगळा)

३. आई वेणी घालून दे ना...

" एवढी घोडी झाली तरी आई लागते वेणी घालायला"

कृतःकोपा ने प्रेमळ धपाटा ..

(बोले पर्यंत वेणी घालून पण होते ते निराळं )

४. " किती पसारा करता रे..आवरताना जीव मेटाकुटीस येतो, शिस्त नाही तुम्हाला, माझंच चुकलं, चांगले दणके द्यायला हवे होते.."

बऱ्याच अभ्यासांनी अल्फा वुमन नावाला जन्म दिला आहे, या अशा महिला आहेत ज्यात इतर स्त्रियांच्या तुलनेत काही विशेष गुण आहेत. ते गुण कोणते आहेत ते जाणून घ्या आणि हे देखील जाणून घ्या की तुम्ही किंवा तुमच्या ओळखीचे कोणीही या श्रेणीत येतात का?

आत्मविश्वास- आत्मविश्वासाच्या बाबतीत तुम्ही स्वतःला 10 पैकी किती देता? कदाचित 6, 7 किंवा 8 देखील द्या. परंतु अल्फा स्त्रीला आत्मविश्वासासाठी 10 पैकी 11 मिळाले पाहिजेत. नाही, त्यांच्या आत्मविश्वासाला अतिआत्मविश्वास समजू नका. सकारात्मक विचार अल्फा स्त्री तिचा आत्मविश्वास पूर्णपणे सकारात्मक पद्धतीने वापरते. कोणत्याही परिस्थितीत हार मानायची नाही आणि हार पत्करली तरी निराश व्हायचे नाही हे त्यांना चांगलेच माहीत आहे.

कामाची पद्धत

जर तुम्ही एखाद्या अल्फा महिलेला भेटले आणि तिला काम करताना पाहिले तर ती किती सहजतेने काम करते आणि त्या बदल्यात यशस्वी होते हे तुमच्या लक्षात येईल. मात्र प्रत्यक्षात तसे होत नाही. अल्फा वुमन खूप मेहनती आणि तिच्या कामाबद्दल गंभीर आहे पण कोणत्याही प्रकारची चूक होण्याचा प्रश्नच येत नाही.

मेहनती

यामुळेच तिची मेहनत तिला यश मिळवून देते. एखाद्याच्या कामापासून विचलित न होणे आणि ते मनापासून करणे हा अल्फा स्त्रीचा गुण आहे जो प्रत्येकाने शिकले पाहिजे.

स्पष्टपणे बोलणे

जे मनात आहे तेच बोलतात ते कधीच फसवे होत नाहीत. होय कधीकधी अशा गोष्टींमुळे लोकांचे मन दुखावले जाते, परंतु जर एखाद्याला सत्याचा आदर कसा करावा हे माहित असेल तर तो ही पद्धत योग्य मानेल.

तज्ञ दृष्टी

अल्फा वुमन कधीही परिस्थिती थेट स्वीकारत नाही, त्यात सुधारणा करण्यासाठी जर काही बदल आवश्यक असेल तर ती करत राहते. कुणाच्या उणिवा शोधून प्रगती साधली जात असेल तर त्यात गैर काहीच नाही, ही अल्फा वुमनची विचारसरणी आहे.

स्पर्धेसाठी नाही तर स्वतःसाठी काम करा

अल्फा स्त्री आत्म-समाधानासाठी काम करते, कोणाला अपमानित करण्यासाठी किंवा पराभूत करण्यासाठी नाही. अल्फा वुमनच्या मते, मत्सराच्या प्रभावाखाली जगणाऱ्या लोकांना अपयशाचा सामना करावा लागतो.

नाती

अल्फा स्त्री खूप हुशार असते यात शंका नाही, पण जेव्हा नात्याचा विचार येतो तेव्हा ती भावनांना नक्कीच स्थान देते कारण नाती मनाने नव्हे तर प्रेमाने वाढतात.

नियंत्रित जीवन

मग ती नोकरदार महिला असो वा गृहिणी किंवा दोन्ही. अल्फा स्त्री सर्वत्र नियंत्रण ठेवते. त्याची काम करण्याची पद्धत आणि प्रत्येक गोष्टीत तोल सांभाळण्याची त्याची शैली पाहून सगळेच त्याला सलाम करतात.

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे. या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

अज्ञात क्रमांक कसे ब्लॉक करावे आणि तक्रार कशी करावी

WhatsApp हे चॅटिंगसाठी खाजगी आणि सुरक्षित अॅप आहे. तथापि बर्‍याच वेळा जेव्हा वापरकर्त्याला अनोळखी नंबरवरून संदेश आणि कॉल येतात, तेव्हा व्हॉट्सअॅप वापरकर्त्याला तो नंबर 'ब्लॉक आणि रिपोर्ट' करण्याचा एक सोपा पर्याय देतो. जर तुम्हाला एखाद्याच्या मेसेज किंवा कॉलचा जास्त त्रास होत असेल तर तुम्ही त्याचा नंबर ब्लॉक करून तक्रार करू शकता.

संदेशाच्या गोपनीयतेवर अधिक नियंत्रण ठेवा

WhatsApp च्या एंड-टू-एंड एन्क्रिप्शनसह, तुमचे संदेश, फोटो, व्हिडिओ, व्हॉइस संदेश, दस्तऐवज, स्थिती अद्यतने आणि कॉल सुरक्षित राहतात. जर वापरकर्त्यांना त्यांच्या चॅट्स अधिक सुरक्षित करायच्या असतील, तर यासाठी आणखी अनेक वैशिष्ट्ये देण्यात आली आहेत, जसे की अदृश्य संदेश, जे तुम्ही निवडलेल्या वेळेनुसार 24 तास, 7 किंवा 90 दिवसांत पाठवलेले संदेश आपोआप हटवतात. व्ह्यू वन्स फीचर वापरून तुम्ही कोणत्याही युजरला फोटो आणि व्हिडिओ पाठवू शकता. वापरकर्ते त्यांची गोपनीयता वाढविण्यासाठी दृश्य वन्स वैशिष्ट्यासाठी स्क्रीनशॉट ब्लॉकिंग वैशिष्ट्य सक्षम करू शकतात.

या ग्रुप गोपनीयता सेटिंग्ज सक्षम केल्याची खात्री करा

व्हॉट्सअॅपची गोपनीयता सेटिंग्ज आणि ग्रुप आमंत्रणे वापरकर्त्यांना ग्रुपमध्ये कोण जोडू शकते हे ठरवू देते. तुम्हाला माहिती न देता व्हॉट्सअॅप ग्रुपमध्ये अॅड केले असल्यास, तुम्ही कोणाच्याही नकळत तो ग्रुप गुप्तपणे सोडू शकता.

तुमच्या ऑनलाइन माहितीवर नेहमी नियंत्रण ठेवा

WhatsApp वर, वापरकर्ते त्यांची वैयक्तिक माहिती नियंत्रित करू शकतात, जसे की प्रोफाइल फोटो, शेवटचा पाहिलेला, ऑनलाइन स्थिती, आमच्याबद्दल, स्थिती. तुमचा प्रोफाईल चित्र आणि तुमची ऑनलाइन स्थिती कोण पाहू शकते याची गोपनीयता देखील तुम्ही निवडू शकता.

तुमचे खाते अशा प्रकारे सुरक्षित करा

WhatsApp वापरकर्त्याला टू-स्टेप व्हेरिफिकेशन फीचर देखील प्रदान करते, ज्याच्या मदतीने तुम्ही तुमचे खाते अधिक सुरक्षित करू शकता. प्रत्येक वेळी तुम्ही दुसऱ्या डिव्हाइसवर लॉग इन करताना तुम्हाला सहा-अंकी पिन आवश्यक असेल. सिम कार्ड चोरीला गेल्यास किंवा फोनमध्ये छेडछाड झाल्यास हे खूप उपयुक्त आहे.

"बाऊन्सर म्हणून काम करत असताना अनेकदा कानावर येतं, लग्न झालेली बाई, सासरी राहाते, त्यात तिला एक मुलगा आणि तरी असं काम करते? हिच्या घरचे तरी कशी परवानगी देतात हिला?"

अहमदनगरच्या कोमल काळे मला सांगत होत्या.

पुण्यातल्या एका शाळेतल्या महिला बाऊन्सरने पालकाला मारहाण केल्याचा व्हीडिओ काही दिवसांपूर्वी व्हायरल झाला होता. त्यानंतर मला प्रश्न पडला होता की कोण असतात या महिला बाऊन्सर, कोणत्या पार्श्वभूमीमधून येतात, कसं असतं त्यांचं आयुष्य?

हेच जाणून घ्यायला मी कोमलला भेटायला आले होते. गल्लीच्या कोपऱ्यावरच हसऱ्या चेहऱ्याच्या कोमल आम्हाला घ्यायला आल्या होत्या. दिसायला कोणत्याही सर्वसाधारण गृहिणीसारख्या. अंगात एक कुर्ता आणि लेगीन.

त्यांच्या दोन खणी घरात गेल्यावर अगत्याने आमची विचारपूस केली, चहा केला. आम्हाला व्हीडिओ करायचा होता म्हणून कपडे बदलून आल्या.

बाऊन्सरचा युनिफॉर्म. काळा हाफ बाह्यांचा शर्ट, काळी पॅन्ट आणि घट्ट बांधलेले केस.

एका गृहिणीची बघता बघता कणखर बाऊन्सर झाली. खरं म्हणजे दोघी एकाच महिलेचं रूप होत्या.

गप्पा सुरू झाल्या आणि मी विचारलं की, महिला बाऊन्सर व्हावं असं का वाटलं तुम्हाला?

"पोलीस होऊ शकले नाही म्हणून," त्या पटकन उत्तरल्या.

कोमल काळेंना पोलीस बनायचं होतं, पण त्यांची ही इच्छा अपूर्ण राहिली. बाऊन्सर बनल्यानंतर त्यांचं एक स्वप्न काही अंशी पूर्ण झालं.

"मी लहानपणापासूनच अशी बिनधास्त होते. मला खेळ पण मुलांचे आवडायचे. कपडेही तसेच घालायचे, जीन्स टीशर्ट असे. मला खूप हौस होती पोलीस बनायची. पण ते शक्य झालं नाही. लग्नानंतर मी अनेक ठिकाणी नोकरी केली. एकदा जीममध्ये ट्रेनर म्हणून काम करत होते. तेव्हा मला सरांनी विचारलं की बाऊन्सर म्हणून काम कराल का?" त्या पुढे सांगतात.

त्यांनी पाच वर्षांपूर्वी हे काम सुरु केलं तेव्हा या शहरात बाऊन्सर म्हणून काम करणाऱ्या त्या पहिल्या महिला होत्या.

कोमल म्हणतात, "त्यावेळी काही इव्हेंट असेल तर मुली पुण्याहून बोलवाव्या लागायच्या. कारण अहमदनगरमध्ये कोणी महिला बाऊन्सर कधी पाहिल्याच नव्हत्या. मग मी म्हटलं ठीक आहे सर मी करेन. तेव्हा खूप विरोध झाले की असलं काम कशाला करायचं वगैरे. पण मला आधीपासूनच इतरांपेक्षा वेगळं करायला आवडायचं आणि मी तेच केलं."

लहानपणीपासूनच बिनधास्त आणि डॅशिंग असलेल्या कोमल या कामात लगेचच रुळल्या. अनेक टवाळखोरांना त्यांच्या हातचा प्रसादही मिळाला आहे.

एकदा त्यांची गाडी एका मुलाने रस्त्यात अडवली. त्यांच्या बरोबर त्यांची मैत्रिणही होती. तो मुलगा या दोघींना त्रास द्यायला लागला तशा त्या दोघींना त्या मुलाचीच उलट तपासणी केली.

"त्याच्या बोलण्यावरून कळतं होतं की तो आम्हाला छेडायला आलाय. मग आम्हीच त्याच्या गाडीची चावी काढून घेतली आणि त्याच्या दोन-तीन बुक्क्या हाणल्या. एकदोन मी ठेवून दिल्या, एक माझ्या मैत्रिणीनी मारली. मग तोच पळून गेला."

"एकदा असाच एक मुलगा त्रास द्यायचा तर मी त्याच्या घरी जाऊन त्याला मारलं होतं."

कोमलकडे सांगण्यासारखे असे अनेक किस्से आहेत.

बाऊन्सरचं काम करताना काय ट्रेनिंग घ्यावं लागतं असं मी विचारलं की म्हणतात, "ट्रेनिंग असं विशेष नाही. पण तुम्हाला तुमचं स्वतःच रक्षण करता आलं पाहिजे. तरच तुम्ही दुसऱ्याचा बचाव कराल ना. तुम्ही स्वतः फिट पाहिजे."

आजही कोमल घर, संसार, मुलगा, जॉब या सगळ्यातून जीमसाठी थोडा वेळ काढतातच.

"महिला बाऊन्सर म्हणून जेव्हा आपण जातो काम करायला एखाद्या ठिकाणी तेव्हा सगळेच पुरुष वाईट भेटत नाही. पण काही काही असतात आगाऊ, उगाचच आपला टाईमपास करतात मुद्दाम. त्यांना अडवलं, जाऊ दिलं नाही तर वाद घालतात, कधी कधी अंगावर धावून येतात. त्यावेळी आम्हाला सांगितलेलं असतं काय करायचं. त्यावेळी बरोबर आम्ही आमची पावर युझ करतो," त्या स्पष्ट सांगतात.

कोमलनी आता अनेक मुलींनाही या कामासाठी तयार केलं आहे.

"मी अनेक मुलींच्या घरी जायचे, त्यांच्या पालकांना पटवून द्यायचे की हे काम वाईट नाही. म्हणायचे मी एका मुलाची आई असून हे काम करतेय. तुम्हीही तुमच्या मुलीला पाठवा. कामही चांगलं आहे आणि घराला आर्थिक हातभारही लागेल."

आपल्या सोबत आलेल्या मुलींची सगळी जबाबदारी कोमल स्वतः घेतात. त्यांना घरून पिक-अप करण्यापासून घरी सोडेपर्यंत सगळं त्या करतात. त्यांना कार्यक्रमात त्रास होणार नाही याकडेही जातीने लक्ष देतात.

"एकदा आमचा श्रीरामपूरला इव्हेंट होता. तो संपला रात्री साडेअकराला. माझ्यासोबत ज्या मुली होत्या त्या प्रत्येकीला घरी सोडून मला घरी येईपर्यंत पहाटेचे साडेचार वाजले."

कोमल पार्टीज, सेलिब्रिटी इव्हेंट, सांस्कृतिक कार्यक्रम आणि मोठी लग्नं अशा ठिकाणी बाऊन्सर म्हणून काम करतात. पण कोमल यांच्यासाठी सर्वाधिक आव्हानात्मक होती ती कोव्हीड सेंटरच्या महिला वॉर्डबाहेर केलेली ड्युटी.

"कोव्हिडची ड्युटी सगळ्यात चँलेजिंग होती. त्यासाठी मला बरेच कष्ट पडले. बारा-बारा तासांची ड्युटी असायाची. नाईटला पण जागावं लागायाचं. दिवसा तर मी असायचेच पण रात्री कुठलीच पण कुठलीच लेडी बाऊन्सर तयार नसायची तर डबल ड्युटी मलाच करावी लागली. ड्युटी करत असताना मला घरचं पण बघावं लागायचं."

त्या पुढे म्हणतात, "रात्रीची ड्युटी केली की तिथून फ्रेश वगैरे होऊन तिथून घरी येऊन सॅनिटाईज करून घरातल्यांचा स्वयंपाक, मुलाचा नाश्ता वगैरे करून मी सकाळी परत ड्युटीवर तिथे जायची. पुन्हा दुपारी चारपाच वाजता दोनएक तासाचा ब्रेक घेऊन परत संध्याकाळचा स्वयंपाक करून परत 8 वाजता तिथे जायचे. तोवर दुसऱ्याला थांबवायचे. ते सहकार्य करायचे. असंच करत मी डे-नाईट ड्युटी करत एक सहा महिने कोव्हिड सेंटरला ड्युटी केली."

बाऊन्सर म्हणून काम करणं आव्हानात्मक आहेच पण त्याबरोबरीने घरच्या सगळ्या जबादाऱ्याही त्या सांभाळतात. घराला आर्थिक हातभार लावण्यासाठी एक लेडीज शॉपीही त्या चालवतात, मुलाच्या शिक्षणात जातीने लक्ष घालतात पण तरीही त्यांना नावं ठेवणारी तोंडं बंद होत नाहीत.

"बरेचसे लोक नावं ठेवतात कपड्यांवरून. म्हणतात, आता एक मुलाची आई आहे, एका मुलाच्या आईने कसं राहिलं पाहिजे. पंजाबी ड्रेस घालायला हवा किंवा साडी नेसायला हवी आणि ही जीन्स घालून फिरतेय."

पण कोमल नाव ठेवणाऱ्यांकडे लक्ष देत नाहीत. ते लोक माझं घर चालवायला येणार नाही, असं स्पष्ट शब्दात सांगतात.

आता मुलाचं म्हणाल तर फक्त साडी नेसूनच आई प्रेम करते का तिच्या मुलावर. जीन्स घातलेली आई आपल्या मुलांवर प्रेम करत नाही. जीन्स घातली तर तिची आई ही पदवी निघून जाते का? "आणि हे जे चाललंय, जे काम करतेय ते मुलाच्या भविष्यासाठीच ना. त्याच्याच साठी तडजोड चाललीये ना. हे कपड्यांविषयी मला काही वाटत नाही, प्रेम तर सगळ्यांचंच असतं आपल्या मुलांवर," त्या उत्तरतात.

कोमल यांनी अहमदनगरसारख्या लहान शहरात नवी वाट चोखाळली. त्यात त्यांना त्यांच्या पतीची भक्कम साथ लाभली आणि आता त्या इतर मुलींनाही यासाठी तयार करत आहेत.

आम्ही निघालो तेव्हा कोपऱ्यावर असलेलं त्यांनी आपलं दुकान दाखवलं. इथे त्या बायकांच्या गरजेच्या लहान मोठ्या गोष्टी विकतात. महिलांचे ब्लाऊज शिवतात.

त्यांच्याकडे बघून मला वैयक्तिक तरी खूप कौतुक वाटलं. या बाईला ना कुठल्या कामाची लाज होती ना ती कोणत्या 'नाजूक' किंवा 'कणखर' साच्यात अडकत होती.

घरातला स्वयंपाक, मुलाचा अभ्यास घेत होती. बाहेर टवाळखोरांना फटकवत होती. ज्या हाताने जीममध्ये जड जड वजनं उचलत होती त्याच हाताने महिलांनी शिवायला टाकलेल्या कपड्यांचं कटिंग आणि शिलाईही करत होती.

तिच्या लेखी हे काम बाईचं आणि हे पुरुषाचं असं काही नव्हतंच. असंच जग असावं हे स्वप्न आपण कित्येक दशकं पाहातोय की नाही?

ती .....

स्वतंत्र विचारांची आहे

उन्मुक्त आहे

सुशिक्षित आहे....सुसंस्कृत आहे

सुघड आहे.....सबळ आहे

तिच्यात अहं नाही

खोटा अभिमान नाही

स्वार्थ नाही....

ती पिढ्या जोपासते

ती पिढ्या घडवते...... समाज घडवते

स्वत्व जोपासत... संसार सांभाळत

संस्कृतीचा वारसा पुढे नेते.....

ती.....

कुटुंबाचा आधार

नात्यांचा सुवर्णबंध

वयस्क आणि तरुणाईचा दुवा

पिढ्यामधील ताळमेळ

विनासायास सगळंच

ती लीलया पेलते

आणि म्हणूनच ती वेगळीही

ती.....

तिच्या दुर्दम्य इच्छाशक्तीला

तिच्या प्रयासाना नेहेमी यश मिळते

तिला सक्ती नाही

पण तिच्या याच प्रयत्नवादी असण्याने

तिला तिचा देव.... तीच साध्य

तीच सुख...तिचा परम आनंद

मिळतो...नेहेमीच

ती....

आशावादी...... प्रेरणास्रोत

स्वतःवर प्रचंड विश्वास असणारी

आपल्या बाहुत जग सामावून घेणारी

सुदृढ विचारांची......मन: पुत जगणारी

आयुष्यावर नितांत प्रेम करणारी

एक सामान्य ....पण असामान्य 

ती.....

- माधवी

खरोखरची अपेक्षित आहे, तिची ,एकमेकींशी सलगी,

दुःख एक दुसरीचे हवंय समजायला,

फ़ंदात पडायचं नाही हिला तिला हीणवायला,

प्रत्येकीची क्षमता वेगवेगळीच असते,

जीची तिची लढाई तिने आयुष्यात केलेली असते,

का म्हणून मग एकाच तराजूत तोलायचे,

एकमेकींचे मूल्य एकमेकांनी जाणायचे,

तरच खऱ्या अर्थाने महिलादिन होईल आनंदाचा,

साजरा होईल तो सोबतीने मिळालेल्या आदराचा !

..अश्विनी थत्ते.

ही एनर्जी पालन पोषण करणारी, प्रेम आणि क्षमेनं सर्वांना जोपासणारी एनर्जी आहे. ही ऊर्जा असणं हीच एक मोठी गोष्ट आहे...

आकाशात सूर्य असतो तो दिवसभर काय करतो?  तो फक्त असतो त्याच्या असण्यानंच खूप काही होतं, तशीच ही ऊर्जा केवळ "असण्याची ऊर्जा" आहे.

ही एनर्जी घरात असल्यानं घरात स्नेह ओलावा, चैतन्य आहे, घरात उत्साह आहे, सौंदर्य आहे. तिनं काही करणं हे अतिशय सुंदर एक्स्ट्रा काम आहे, एनर्जीचा उपयोग करुन ती स्वयंपाक करते, घर सजवते पण कधी तिनं ही एनर्जी वापरुन काही केलं नाही तरी तिची किंमत कमी होत नाही, ती एनर्जी घरात आहे आणि ते असणंच एक समाज देणं आहे. घरासाठी तर वरदान आहे...

याचा अनुभव प्रत्येकाला आहे, 

एखाद्या एकट्या रहाणा️ऱ्या पुरुषाचं घर, बॅचलरच्या रुमचं उदाहरण घेऊ, 

तिथे गेल्यावर कसं वाटतं, ते अनुभवा. तिथे काहीतरी उणिव वाटते ती कसली?

तर फेमिनाईन एनर्जीच तिथं नाही....

किंवा घरातली आई/ पत्नी बाहेरगावी गेली आणि घरात इतर कोणतीही स्त्री नसेल तर घरात कसं वाटतं ते पण तपासा. दोन दिवस कदाचित बदल चांगला वाटेल, पण नंतर मात्र सगळी कामं करणारे सेवा देणारे असूनही काहीतरी रिकामं वाटेल, रुक्ष वाटेल. 

ती उणिव आहे केवळ स्त्री एनर्जीची

लग्न झाल्यावर लेक घर सोडून जाते तेव्हा घर रितं रिकामं होतं, 

ही ऊर्जा जाते, फक्त घरातली मुलगी नाही, ही ऊर्जा पण तिच्यासोबत जाते...

अगदी घरातलं लहान बाळ एखादी मुलगी असेल तर घरातलं वातावरण पहा आणि तिचं असणं म्हणजे काय ते पण फील करा. ती एनर्जी त्या नवजात मुलीतही आहे....

ही एनर्जी निसर्गाची निर्मितीची क्रिएशनची ऊर्जा आहे,

घरातली सगळी प्रगती, सगळयांचा विकास, सगळयांचं खुप पुढे जाणं, 

यश प्राप्ती होणं, यासाठी तीच एनर्जी वापरली जाते....

मुलांच्या अभ्यासातल्या यशासाठी हिच घराघरातली सरस्वती आहे, 

नव-याच्या आर्थिक यशाचं कारण हीच लक्ष्मी आहे...

घरातली प्रत्येक स्त्री काय देते? काय करते?

तर ती असते ! तिचं असणंच देणं आहे, तिनं आणखी काही करायची गरजच नाही, (तरी ती इतकं करते.)

तिच्या असण्याचीच किंमत खूप आहे जी पैशात मोजता येत नाही

.

जिथं अनादर आणि अपमान होतो,

तिच्या एनर्जीचं शोषण होतं, 

तिथं ती नकारात्मक होते, आणि 

सगळया घराला त्याचे परिणाम भोगावे लागतात,

म्हणूनच आपल्या संस्कृतीत स्त्रीला देवी म्हणून पूजा करायला सांगितलंय. 

पूजा प्रतिकात्मक आहे, पूजा म्हणजे आदर आणि कदर करणे...

आपल्या यशात आपल्या सुखात तिचा न दिसणारा वाटा मान्य करणे अत्यंत आवश्यक आहे...!

मला वाटतं प्रत्येक स्त्रीला आपल्यातल्या या एनर्जीची खात्री पटली तर तिच्या मनातला अपराधीभाव आणि न्यूनगंड लगेचच जाईल.

वीजेसारखी ही ऊर्जा दिसत नाही, पण असते

एवढंच काय तर, स्त्रीच्या ऊर्जेवर घराचं घरपण टिकून असतं.

* तिच्या कामांमधून ऊर्जा अभिव्यक्त होते, आणि त्यामुळे इतरांना पुढे जाता येतं...कोणत्याही स्त्रीनं स्वतःची किंमत आपण नोकरी करतो की नाही, पैसा कमवतो की नाही, या निकषावर करायची गरज नाही.

*अनुकूल परिस्थिती नसेल आणि स्त्री आयुष्यातल्या ऋतु प्रमाणे कधी थांबावं लागलं तरी स्वतःला आळशी, निरुपयोगी समजू नका कारण निसर्गाची प्रचंड ऊर्जा पेलून इतरांना सहज देत तुम्ही स्थिर उभ्या आहात ज्यासाठी तुम्ही ताकत लावलेली आहे...हे घरात नुसतं बसणं नाही, हे घरात 'असणं' आहे जे अमूल्य आहे.

- सोशल मीडिया

पण हा दिवस नक्की काय आहे? हा साजरा करायचा असतो की यादिवशी आंदोलन करायचं असतं. हा जागतिक पुरुष दिनासारखाच असतो का?

जवळपास एका शतकाहून जास्त काळ 8 मार्च हा दिवस महिलांसाठी खास समजला जातो. पण का?

क्लारा झेटकीन या महिलेने 1910 साली जागतिक महिला दिनाची सुरुवात केली. या दिवसाचा उगम कामगार चळवळीतून झाला.

याचं बीज रोवलं गेलं ते 1908 साली जेव्हा 15 हजार महिलांनी न्यूयॉर्कच्या रस्त्यांवर मोर्चा काढला. कामाचे कमी तास, चांगला पगार आणि मतदानाचा अधिकार अशा त्यांच्या मागण्या होत्या.

यानंतर एका वर्षाने सोशालिस्ट पार्टी ऑफ अमेरिका या पक्षाने पहिल्या राष्ट्रीय महिला दिनाचा घोषणा केली.

हा दिवस जागतिक महिला दिन म्हणून साजरा करण्याची कल्पना पुढे आणली ती क्लारा झेटकीन या महिलेने. त्या साम्यवादी विचारसरणीच्या कार्यकर्त्या होत्या आणि महिला हक्कांच्या पुरस्कर्त्या. त्यांनी ही कल्पना सर्वप्रथम काम/नोकरी करणाऱ्या महिलांच्या परिषदेत कोपेनहेगनमध्ये 1910 साली मांडली होती.

त्या परिषदेला 17 देशांमधून 100 महिला उपस्थित होत्या. सगळ्यांनी क्लारा यांची कल्पना एकमुखाने मान्य केली.

जागतिक महिला दिवस 1911 साली ऑस्ट्रिया, डेन्मार्क, जर्मनी आणि स्वित्झरलँडमध्ये साजरा केला गेला होता. त्याची शताब्दी 2011 साली साजरी झाली.

म्हणजे आज आपण 111 वा जागतिक महिला दिन साजरा करत आहोत.

हा दिवस अधिकृत झाला ते 1975 साली. या वर्षापासून संयुक्त राष्ट्रांनी हा दिवस साजरा करायला सुरुवात केली. प्रत्येक वर्षांची खास थीम स्वीकारायला सुरुवात झाली 1996 साली. पहिलं घोषवाक्य होतं – ‘भूतकाळ साजरा करताना भविष्याची धोरणं ठरवणं.’

सध्या जागतिक महिला दिन हा महिलांच्या विविध क्षेत्रातील प्रगतीचे मैलाचे दगड साजरे करण्याच्या उद्देशाने सर्वत्र साजरा केला जातो. तसंच या दिवशी अजूनही समाजात अस्तित्वात असलेल्या असमानतेविरोधात निदर्शनंही केली जातात.

8 मार्च हीच तारीख का?

क्लारांनी जेव्हा या दिवसाची कल्पना मांडली तेव्हा त्यांच्या मनात कोणतीही ठराविक तारीख नव्हती. ती तारीख ठरली 1917 साली. रशियन महिलांनी पहिल्या महायुद्धादरम्यान संप पुकारला. त्यांची मागणी होती – ‘भाकरी आणि शांतता’. संपाच्या चार दिवसांनी तेव्हाच्या राजकीय घडामोडींमुळे रशियन त्झारला पदच्युत व्हावे लागले. त्यानंतर जे हंगामी सरकार स्थापन झाले त्याने महिलांना मतदानाचा अधिकार दिला.

रशियात तेव्हा ज्युलियन कॅलेंडर वापरलं जात होतं. ज्युलियन कॅलेंडरप्रमाणे ज्या दिवशी महिलांनी संप पुकारला त्या दिवशी तारीख होती 23 फेब्रुवारी. ग्रेगोरियन कॅलेंडर (जे आज आपण सगळीकडे वापरतो) त्यानुसार ही तारीख होती 7 मार्च. म्हणून जागतिक महिला दिवस 8 मार्चला साजरा केला जातो.

या दिवशी जांभळे कपडे का घालतात?

जांभळा रंग ‘न्याय आणि प्रतिष्ठेचं’ प्रतीक आहे, त्यामुळे जागतिक महिला दिनाच्या दिवशी जांभळ्या रंगाचं औचित्य आहे. जर तुम्ही जागतिक महिला दिनाच्या वेबसाईटवर गेलात तर तुम्हाला जांभळा, हिरवा आणि पांढरा रंग या दिवसाची प्रतीकं असल्याची माहिती मिळेल.

या साईटवर लिहिलंय, “हिरवा रंग आशेचं प्रतीक आहे. पांढरा रंग शुद्धतेचं प्रतीक आहे, अर्थात शुद्धता ही संकल्पनाच तशी वादग्रस्त आहे.” यूकेतल्या महिला सामाजिक आणि राजकीय युनियनकडून हे रंग घेतल्याचं या साईटवर म्हटलंय.

जागतिक पुरुष दिवस असतो का?

अर्थातच. जागतिक पुरुष दिवस 19 नोव्हेंबरला साजरा केला जातो. पण याला अजून संयुक्त राष्ट्रांनी मान्यता दिलेली नाही. पण जगभरात 80 हून जास्त देशांमध्ये हा दिवस साजरा केला जातो.

‘पुरुष जगासाठी आणि आपल्या कुटुंबासाठी ज्या सकारात्मक गोष्टी करतात’ त्या साजऱ्या करण्याचा या दिवसाचा उद्देश असतो. याच्या आयोजकांचं म्हणणं आहे की पुरुषांच्या शारिरीक आणि मानसिक आरोग्याबद्दल जागृती करणं, जे पुरुष सकारात्मक आदर्श नवीन पिढी पुढे उभे करतात त्यांना व्यासपीठ देणं आणि एकदंरच भिन्नलिंगी लोकांमधले आपापसातले संबंध सुधरवणं ही मुख्य कार्यं आहेत.

महिला दिन कसा साजरा केला जातो?

गेल्या वर्षी युक्रेन युद्ध सुरू झाल्यानंतर जेव्हा युक्रेनमधून महिला आणि मुलं जागतिक महिला दिनाच्या दिवशी युरोपातल्या हंगेरी या राष्ट्रात पोचली तेव्हा त्याचं स्वागत फुलं देऊन करण्यात आलं.

जागतिक महिला दिन हा रशियासकट अनेक देशांमध्ये राष्ट्रीय सुटीचा दिवस असतो. रशियात या काळात फुलांची विक्री चौपट होते.

चीनमध्ये 8 मार्चला अनेक महिलांना कामाच्या ठिकाणी हाफ डे दिला जातो.

इटलीमध्ये जागतिक महिला दिनाला फेस्टा डेला डोना असंही म्हणतात. या दिवशी महिलांना मीमोसाची फुलं दिली जातात. याची सुरुवात कधी झाली हे सांगता येणार नाही पण असं म्हणतात की दुसऱ्या महायुद्धानंतर रोममध्ये याची सुरुवात झाली.

अमेरिकेत संपूर्ण मार्च महिना वूमन्स हिस्ट्री मंथ (महिलांच्या इतिहासाचा दिवस) म्हणून साजरा केला जातो. या दिवशी राष्ट्राध्यक्षांकडून अमेरिकन महिलांच्या यशाचं कौतुक करणारं मानपत्र काढलं जातं.

यंदाच्या महिला दिनाची थीम काय?

2023 सालच्या महिला दिनासाठी संयुक्त राष्ट्रांची थीम – ‘डीजी ऑल : संशोधन आणि तंत्रज्ञानाचा वापर लिंगभाव समानतेसाठी’ अशी आहे.

या थीमचा उद्देश आहे की जगभरात ज्या महिला आणि मुली तंत्रज्ञान आणि ऑनलाईन शिक्षणात जे योगदान देत आहेत ते ओळखून त्याचा यथोचित सन्मान करावा.

यंदा जागतिक महिला दिनाच्या निमित्ताने डिजिटल लिंग असमानतेमुळे महिला आणि मुलींच्या आयुष्यावर काय परिणाम होतो हेही शोधण्याचा प्रयत्न असेल.

संयुक्त राष्ट्रांच्या एका अंदाजानुसार इंटरनेटचा अॅक्सेस नसल्याने कमी आणि मध्यम उत्पन्न गटातल्या देशांच्या जीडीपीला 2025 पर्यंत 1.5 ट्रिलीयन डॉलर्सचा फटका बसू शकतो.

पण यंदा इतरही थीम आहेत. जागतिक महिला दिनाच्या वेबसाईटवर त्यांचा उल्लेख तुम्हाला आढळून येईल. यात असं म्हटलं की ‘महिलांच्या आयुष्यात सकारात्मक बदल घडवून आणण्यासाठी एक व्यासपीठ उपलब्ध करून देणं’ तसंच ‘महिलांबद्दल असलेल्या जुन्या विचारधारांना तोडणं, त्यांना कमी लेखलं जातं याकडे लक्ष वेधणं, आणि त्यांचा सर्वांगिण विकास होईल हे पाहाणं’ अशाही काही थीम यंदा साजऱ्या केल्या जातील.

या दिवसाची गरज काय?

गेल्या काही वर्षांत अफगाणिस्तान, इराण, युक्रेन आणि अमेरिकेसारख्या देशांमधल्या महिला आपल्या हक्कांसाठी लढताना दिसत आहेत.

अफगाणिस्तानाता तालिबान पुन्हा सत्तेत आल्यामुळे महिलांच्या शिक्षणात बाधा आली आहे, त्यांना कॉलेजमध्ये जाता येत नाही, नोकरी करता येत नाही, पुरुष सोबत्याशिवाय लांबवरचा प्रवास करता येत नाही, तसंच घराबाहेर पडल्यानंतर त्यांनी आपला चेहरा झाकावा असे आदेश आहेत.

इराणमध्य 22-वर्षीय महसा अमीनला केस न झाकल्यामुळे इराणच्या पोलिसांनी अटक केली होती. त्यानंतर झालेल्या मारहाणीत तिच मृत्यू झाला. त्यानंतर इराणमध्ये आंदोलनांची लाट उठली आहे. महिला आणि पुरुष कार्यकर्ते एकत्र येऊन महिला हक्कांची तसंच राजकीय नेतृत्व बदलण्याची मागणी करत आहेत. ‘महिला, आयुष्य, स्वातंत्र्य’ या तीन शब्दांवर जोर देत, घोषण देत आंदोलनकर्त आपल्या हक्कांची मागणी करत आहेत.

प्रशासनाने या लोकांना दंगलखोर म्हटलं आहे आणि या आंदोलनात जवळपास 500 हून जास्त लोकांचा मृत्यू झाला आहे.

युद्धानंतर युक्रेनमधल्या महिलांना आपल्या मानवाधिकारांच्या उल्लंघनाला सामोरं जावं लागत आहे.

गेल्या वर्षी अमेरिकेसारख्या देशाच्या सुप्रीम कोर्टाने महिलांना गर्भपाताचा हक्क नाकारला. त्यामुळे अमेरिकेत मोठ्या प्रमाणावर निदर्शनं आणि आंदोलनं झाली.

अनेक अमेरिकन महिला गर्भपातासाठी मेक्सिकोत गेल्या कारण त्या देशात 2021 साली गर्भपात कायद्याने गुन्हा नाही असा निर्वाळा देण्यात आला होता.

गेल्या काही वर्षांत काही सकारात्मक बदलही दिसून आले.

महिला हक्क संस्थांनी सलग 10 वर्षं दिलेल्या लढ्यानंतर नोव्हेंबर 2022मध्ये युरोपियन संसदेने कायदा केला की पब्लिकली ट्रेडेट कंपन्यांच्या बोर्डांवर जास्तीत जास्त महिलांना प्रतिनिधित्व मिळेल. 2026 पर्यंत हे करण्याचे आदेश दिलेले आहेत.

या प्रकरणी युरोपियन युनियनने म्हटलं की, “अनेक महिला उच्चपदांसाठी लायक आहेत. या नव्या कायद्याने त्यांना संधी मिळेल,”

अर्मेनिया आणि कोलंबियासारख्या देशांमध्ये पालकत्व रजेच्या कायद्यांमध्ये सुधारणा केली गेली. स्पेनमध्ये मासिक पाळी आरोग्य तसंच गर्भपातासाठी रजेची तरतूद केली गेली.

बिजिंग 2022 मध्ये झालेल्या हिवाळी ऑलिम्पिकमध्ये पहिल्यांदाच 45 टक्के महिला खेळाडू होत्या.

2023 साली महिलांचा फिफा वर्ल्ड कप होणार आहे. यात 36 टीम भाग घेतील. या स्पर्धेच्या आधी अमेरिकेच्या फुटबॉल महासंघाने एका करारावर सही करत म्हटलं की आता महिला आणि पुरुष खेळाडूंचं मानधन सारखं असेल.

19 वर्षांची मनिषा ही राष्ट्रीय राजधानी दिल्लीतल्या एका घरात पूर्णवेळ मोलकरीण म्हणून काम करते.

ती मूळची झारखंडची. पण, अनियमित सार्वजनिक वाहतूक आणि रस्त्यावर होणारं लैंगिक गैरवर्तन यामुळे तिनं शाळा सोडली. ती दिल्लीत आली आणि तिला एका अपार्टमेंटमध्ये नोकरी मिळाली. असं असलं तरी आजही ती बाहेर कुठे जात नाही, कारण तिला रस्त्यावर सुरक्षेचा अभाव जाणवतो.

"मी काम करत आहे. पण मी महिन्यातून एकदा किंवा दोनदाच बाहेर जाते. मला रस्त्यावर तितकसं सहज वाटत नाही," मनिषा सांगते.

दिल्लीच्या इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी (IIT) मध्ये वाहतूक संशोधन विषयाचे सहाय्यक प्राध्यापक राहुल गोयल यांना मनिषाची कहाणी आश्चर्यकारक वाटत नाही.

स्त्री-पुरुष गुणोत्तराचा दैनंदिन जीवनावर कसा परिणाम होतो हे जाणून घेण्यासाठी गोयल यांनी भारतातील पहिल्या Time Use Survey या सर्वेक्षणातील डेटा वापरला आहे.

ज्यात लोक वेगवेगळी कामं करण्यात किती वेळ घालवतात याचं मोजमाप करण्यात आलं आहे. (लोकांनी त्यांचा वेळ कसा वापरला याची माहिती गोळा करत 2019 मध्ये भारतभर सर्वेक्षक फिरले होते.)

या सर्वेक्षणात 1 लाख 70 हजार लोकांच्या दैनंदिन व्यवहाराचा अभ्यास करण्यात आला.

या सर्वेक्षणातील निष्कर्ष धक्कादायक होते. सर्वेक्षणकर्त्यांनी घरांना भेट दिली तेव्हा अर्ध्याहून अधिक म्हणजे 53% महिलांनी सांगितलं की त्यांनी आदल्या दिवशी घराबाहेर पाऊल ठेवलेलं नाही. तर केवळ 14% पुरुषांनी सांगितलं की तेसुद्धा घरातच थांबले होते.

मुली त्यांच्या पौगंडावस्थेमध्ये, 10 ते 19 या वयोगटात असताना मुलांपेक्षा बाहेर जाण्याची शक्यता कमी असते, असंही या अभ्यासात आढळून आलं.

महिला मध्यम वयात आल्यावर तिच्या गतिशीलतेत थोडीशी वाढ होते. पुराणमतवादी सामाजिक रुढी, परंपरा स्त्रियांना बालपणापासूनच घराबाहेर पडण्यास किंवा मोठेपणी काम करण्यास निर्बंध घालतात, असं गोयल यांना वाटतं.

या अभ्यासातून लिंग आधारित कामांमध्ये स्पष्ट विरोधाभास दिसून आला. स्त्रिया मोठ्या प्रमाणावर बिनपगारी घरकाम करतात, तर पुरुष घराबाहेरील कामांमध्ये वेळ घालवतात. 25 ते 44 वयोगटातील स्त्रिया दररोज सरासरी साडेआठ तास घरगुती कामात घालवतात. याच वयोगटातील पुरुष या कामांवर एक तासापेक्षा कमी वेळ घालवतात. 88% पुरुषांच्या तुलनेत या वयोगटातील केवळ 38% महिलांनी घराबाहेर गेल्याचं सांगितलं.

विवाहित असणं किंवा लिव्ह इनमध्ये राहणं, यामुळे स्त्रियांची गतिशीलता कमी झाल्याचं दिसून आलं, तर यामुळे पुरुषांची गतिशीलता वाढल्याचं समोर आलं.

तसंच विवाहित स्त्रिया किंवा बाळ असलेल्या महिला या कमी प्रमाणात घराबाहेर पडल्या. लग्न झाले असले तरी पुरुषांच्या गतिशीलतेवर अक्षरशः कोणताही परिणाम न झाल्याचंही दिसून आलं.

गोयल सांगतात की, "घरातील कामांची जबाबदारी महिलांवर असमानतेनं पडते असं निष्कर्षांमधून दिसून येतं."

कामाचं वय गाठल्यानंतर, स्त्रियांपेक्षा पुरुष जास्त प्रमाणात बाहेर पडत होते आणि काम करणाऱ्या लोकांच्या गटात सामील होत होते.

वय वर्षं 15 पर्यंत पोहोचल्यानंतर पुरुष शिक्षणातून कामाकडे वळतात, तर स्त्रियांच्या बाबतीत हा बदल कमी प्रमाणात घडतो.

काम करणाऱ्या किंवा शिकणाऱ्या 81% महिलांच्या तुलनेत काम न करणाऱ्या 30% महिला निदान एकदा तरी घराबाहेर पडल्या आहेत.

"काही स्त्रिया कामासाठी बाहेर पडत नाहीत असा याचा अर्थ नाही, तर अनेक महिला घराबाहेरच पडत नाहीत, असा याचा अर्थ आहे, " गोयल सांगतात.

अशोका विद्यापीठातील अर्थशास्त्राच्या प्राध्यापिका अश्विनी देशपांडे सांगतात की, "भारतात शालेय आणि महाविद्यालयीन शिक्षणासाठी प्रवेश घेणाऱ्या मुलींच्या संख्येत मोठ्या प्रमाणात वाढ झाली आहे आणि त्या वर्गात उपस्थित नसल्याचे फारसे पुरावेही नाहीत. याचा अर्थ स्त्रिया अधिक प्रमाणात गतिशील झाल्या होत्या, तसंच सामाजिक धारणांमुळे मागेही हटल्या नव्हत्या."

"भारतीय महिलांना नक्कीच साखळदंडानं बांधलं जात नाही आणि त्यांना घरीही बसवलं जात नाही," असंही त्या पुढे सांगतात.

देशपांडे यांच्या मते, प्रवास करणं याचा प्रत्येक भाषेत अर्थ वेगळा प्रतित होत असावा. "माझ्या मते शाळा किंवा कॉलेजला जाणं म्हणजे घराबाहेर जाणं होत नाही," असं त्या सांगतात.

स्त्रियांची गतिशीलता कमी असणं हे केवळ सामाजिक रुढी किंवा नोकऱ्यांच्या अभावानं होतं असं नाही, असंही अनेकांचं मत आहे. उदाहरणार्थ, पुण्यासारख्या शहरात स्त्रिया सगळीकडे दिसतात, पण वर्कफोर्समध्ये महिलांच्या सहभागाचं प्रमाण कमी असल्याची देखील नोंद तिथं होते.

अर्थात, यात प्रादेशिक भिन्नता आहेत, असं गोयल यांचं मत आहे.

अनेक राज्यांमध्ये अनेक महिला नियमितपणे बाहेर पडतात. उदाहरणार्थ, गोवा हे एकमेव असं राज्य आहे जे गतिशीलतेच्या बाबतीत पूर्णपणे लिंग समान आहे, असं सर्वेक्षण सांगतं.

तामिळनाडूमध्ये स्त्रिया घराबाहेर पडताना अधिक प्रमाणात दिसतात. इथं भारतातील 1.6 दशलक्ष महिलांपैकी 43% महिला काम करतात, असं एका अभ्यासानुसार दिसून आलं आहे.

सरकारी योजनेत मोफत सायकल दिल्यानंतर बिहार आणि पश्‍चिम बंगालसारख्या राज्यातून अनेक मुली घराबाहेर पडत आहेत.

तरीही भारत आणि काही दक्षिण आशियामध्ये यात पिछाडी दिसते.

2007 च्या 15 युरोपीय देशांमधील time-use surveyच्या सारांशात असं आढळून आलं की, लिथुआनिया वगळता सर्व देशांमध्ये स्त्रिया पुरुषांपेक्षा अधिक गतिशील आहेत.

लंडनमध्ये प्रति व्यक्ती घराबाहेर पडण्याच्या संख्येत लिंग आधारित फरक आढळला नाही. फ्रान्समध्ये तर पुरुषांपेक्षा महिलांनी जास्त प्रवास केला.

ऑस्ट्रेलिया, युरोप, लॅटिन अमेरिका, आफ्रिका आणि उत्तर अमेरिकेतील जगभरातील 18 शहरांच्या आणखी एका अभ्यासात आढळून आलं की, 79% पुरुषांच्या तुलनेत सरासरी 76% महिलांनी बाहेर पडण्याची नोंद केली. यावरून असं दिसतं की, "भारतातील गतिशीलता दरात जी लिंग आधारित विषमता आहे, ती इतरत्र तशी पाळली जात नाही."

या संशोधनाचे एका पातळीवरील निष्कर्ष आश्चर्यकारक आहेत.

भारतात लैंगिक असमानतेचा दर उच्च आहे. लिंग गुणोत्तर कमी आहे. महिलांचा श्रमशक्तीतीलं सहभाग जगातील सर्वात कमी (27%) आहे आणि सामाजिक परंपरा त्यांच्या गतिशीलतेला निर्बंध घालतात.

त्यामुळे बर्‍याच स्त्रिया खूप कमी मैत्रिणींसोबत वेगळं राहणं सुरू ठेवतात, त्यांच्या संधी मर्यादित ठेवतात आणि असमानतेवर टीका करतात.

त्याचवेळी, देशात माता मृत्यू दर कमी झाला आहे, प्रजनन पातळी घसरली आहे, जन्माच्या वेळी लिंग गुणोत्तर हळूहळू सुधारत आहे आणि मुलींची शाळा आणि महाविद्यालयीन नोंदणी दर वाढला आहे.

गोयल सांगतात की, "महिलांना रस्त्यांवर असुरक्षित वाटतं. ही बाब लहान मुलं आणि वृद्धांसाठी देखील अनुकूल नाहीत. आपल्या सार्वजनिक जागा खूप मर्दानी आहेत, पुरुषांनी भरलेल्या आहेत. आपण त्याचं स्त्रीकरण करणं आवश्यक आहे."

याबद्दल थोडा वाद नक्कीच आहे.
Published By -Smita Joshi 

8 मार्च रोजी आंतरराष्ट्रीय महिला दिन साजरा केला जातो

याचे आयोजन 8 मार्च रोजी करण्यात येतं. क्लाराने जेव्हा आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाची कल्पना दिली तेव्हा त्यांनी कोणत्याही विशिष्ट दिवसाचा उल्लेख केला नाही. 1917 पर्यंत आंतरराष्ट्रीय महिला दिन कोणत्या तारखेला आयोजित केला जावा याबाबत स्पष्टता नव्हती.

1917 मध्ये, रशियाच्या महिलांनी आहार आणि शांततेच्या मागणीसाठी चार दिवसांचे आंदोलन केले. तत्कालीन रशियन झारला सत्तात्याग करावा लागला आणि अंतरिम सरकारनेही महिलांना मतदानाचा अधिकार दिला.

रशियामध्ये वापरल्या जाणार्‍या ज्युलियन कॅलेंडरनुसार, रशियन महिलांनी ज्या दिवशी विरोध सुरू केला तो दिवस 23 फेब्रुवारी आणि रविवार होता.

ग्रेगोरियन कॅलेंडरनुसार हा दिवस 8 मार्च होता आणि तेव्हापासून या दिवशी आंतरराष्ट्रीय महिला दिन साजरा केला जातो.

पण कधी पुरुषाने बायकोच्या आरोग्यासाठी एखादा उपास केल्याचे ऐकले आहे का ? धार्मिक कहाण्यांमध्ये स्त्रीने व्रत न केल्याचे इतके वाईट उदाहरण मांडून ठेवलेले आहेत की स्त्री आजारी असली तरी काही न खाता-पिता पाप लागेल किंवा काही अपशकुन घडेल म्हणून आपले हाल करत असते... एकेकाळी मनासारखा पती प्राप्त करण्यासाठी तर मृत पतीला यमराजकडून वापस मिळवण्यासाठी देवीतुल्य स्त्रियांनी केलेले तप खरोखर पूजनीय होते... पण पितृसत्ता कायम ठेवण्यासाठी महिलांवर व्रत लादले तर गेले नाही हे मात्र विचारणीय आहे..

परंपरा कायम ठेवण्यासाठी प्रत्येक धर्मात भीतीचा सहारा घेतला जातो. आधी विटाळ म्हणून चार दिवस स्त्रीला लांब ठेवाण्याचा त्यात देखील तिच्याकडून चूक घडली असावी तर ते फेडण्यासाठी पुन्हा व्रत... वर्षभराचे सण साजरे करताना घरातील लक्ष्मी असल्याचा मान मिरवण्यापेक्षा काही चूक तर होत नाहीये या भीतीपोटी तिचा आनंदच उडून जातो.. यात घरोघरी पोहचलेल्या मालिका आपली संस्कृती जपून ठेवण्याचा ठेका घेतल्यासारखं केवळ टीआरपी कडे लक्ष देतात हे भोळ्या बायकांना कळतच नाहीये का... ही करमणूक नकळत स्त्रियांच्या जीवनात अडचणींना भर घालत आहेत...

पतीला परमेश्वराच्या बाजूला बसण्याची श्रेष्ठता ज्या ग्रंथांनी दिली ते पुरुषांनी लिहिले असावे हे मात्र निश्चित... शास्त्राप्रमाणे स्त्रियांनी व्रत करावे आणि पुरुषांनी तपश्र्च्या करावी... मग नक्की असं घडतंय का ? कारण पुरुषांना वेळ कुठे हा बहाणा आहेच... मात्र स्त्रीने काळांतराने तिच्या कर्तव्यात कितीही बदल घडले असले तरी पुरुषांसाठी व्रत मात्र सुरुच ठेवले... मग तो पती असो वा पुत्र... पुत्रीसाठी कधी कोणते व्रत आहे का?

स्त्रीला मान देखील कुंकू टिकेपर्यंत.. जन्मभर कुंटुबासाठी झटणार्‍या महिलेचं स्वत:चं अस्तित्व नाही.. शेवटी अर्थ हाच की पुरुषाने जगावे मात्र स्त्रीच्या मरण्याने समाजाला काहीही फरक पडत नाही... आणि कदाचित पडणार ही नाही... म्हणून तर गर्भातच होतो त्यांचा अंत... पण कमालीची बाब ही आहे की स्त्रियांवर दबाव टाकणात कुणे पुढे असेल तर तर त्या स्त्रियाच... परंपरा, प्रथा, भीती वा अपराधबोध काही म्हणा... त्यांना स्वत:च कळत नाही की या गोष्टी खूप व्यवस्थिपणे घडवून आणलेल्या आहेत... वर्षोंनुवर्षे ओल्या मातीने भांडी घडवतानाच त्यांना आकार दिला गेला आहे... 
 

खरं तर उपास करणे आरोग्याच्या दृष्टीने चुकीचे नाही पण प्रत्येकाची शारीरिक रचना वेगवेगळी असते... म्हणून उपवास हा भीतीपोटी नव्हे तर उत्तम मानसिक आणि शारीरिक आरोग्यासाठी ताण न घेता योग्यरीत्या करावे.

आलिया भट्टच्या 'गंगूबाई काठियावाडी', 'RRR' आणि 'ब्रह्मास्त्र' या चित्रपटांनी बॉक्स ऑफिसवर घवघवीत यश मिळवले. आता 2023 च्या प्रभावशाली आंतरराष्ट्रीय महिलांच्या यादीत आलियाचे नाव आल्यानंतर तिचा आणि तिच्या चाहत्यांचा आनंद द्विगुणित झाला आहे. या यादीत अशा अनेक सेलिब्रिटींची नावे आहेत, ज्यांनी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर लोकांच्या मनोरंजनासाठी योगदान दिले आहे.

आरआरआर, ब्रह्मास्त्र आणि गंगूबाई काठियावाडी या चित्रपटांमधील उत्कृष्ट अभिनयासाठी आलिया भट्टला हा सन्मान देण्यात आला आहे. अभिनेत्रीने स्वतः तिच्या सोशल मीडिया हँडलवरून ही माहिती दिली. आलियाशिवाय, या यादीत HBO हिट हाउस ऑफ द ड्रॅगन - मिली अल्कॉक, एमिली केरी, ऑलिव्हिया कुक, एम्मा डी'आर्सी, सोनोया मिझुनो या अभिनेत्रींचा समावेश आहे. या यादीत स्पॅनिश गायिका रोसालियाचेही नाव आहे.

यावेळी आलिया भट्टने ब्रह्मास्त्राविषयी सांगितले की, असा चित्रपट नेहमीच असतो जो भाषेच्या पलीकडे जाऊन लोकांच्या हृदयावर छाप सोडतो. करण जोहरच्या दिग्दर्शनातील पदार्पणात रॉकी आणि राणीच्या प्रेमकथेबद्दलही अभिनेत्री खूप उत्सुक होती. याबद्दल ती म्हणाली, शेवटी बर्फात साडी नेसली आणि प्रत्येक स्वप्न पूर्ण झाल्यासारखे होते.

आलिया भट्टच्या रॉकी आणि राणी या चित्रपटाच्या प्रेमकथेबद्दल बोलायचे झाले तर या चित्रपटात धर्मेंद्र, शबाना आझमी आणि जया बच्चन मुख्य भूमिकेत दिसणार आहेत. हा चित्रपट 28 जुलै रोजी थिएटरमध्ये प्रदर्शित होणार आहे. याशिवाय ती प्रियांका चोप्रा आणि कतरिना कैफसोबत जी ले जरा या चित्रपटातही दिसणार आहे. या दोन चित्रपटांशिवाय ती हार्ट ऑफ स्टोनमधून हॉलिवूडमध्ये पदार्पण करणार आहे.

हे सांगताना प्रीती गजानन जाधव यांच्या डोळ्यात एक वेगळीच चमक होती.

प्रीती औरंगाबाद जिल्ह्यामध्ये छोटाश्या रांजनगाव या गावात राहतात. इथल्या घरातच त्यांनी पार्लर सुरू केलं आहे.

या पार्लरच्या माध्यमातून त्या महिन्याला 30 ते 35 हजार रुपये कमावत आहेत. इतकंच नाही तर एका खुर्चीपासून सुरू झालेला त्यांचा हा प्रवास आता ब्युटिशियनच्या दोन अॅकॅडमी टाकण्यापर्यंत पोहचला आहे.

वाळूज भागातील रांजनगावात आम्ही पोहचलो तेव्हा एका छोट्याशा गल्लीत सौंदर्या ब्युटी पार्लरचा बोर्ड लागलेला दिसला.

आतमध्ये प्रीती जाधव आणि त्यांच्या काही विद्यार्थिनी बसलेल्या होत्या. घरातच एका बाजूला त्यांनी पार्लरसाठी खोली तयार केली आहे.

प्रीती यांची ब्युटिशियनच्या फिल्डमधील प्रवासाची सुरुवात 2007 पासून सुरू झाली.

सुरुवातीच्या दिवसांविषयी त्या सांगतात, "मी 2007 पासून या फिल्डमध्ये आहे. मम्मी-पप्पांकडची परिस्थिती बिकट होती. त्यात एवढं अॅडजस्ट होत नव्हतं. माझी आई शाळेत सेविका असल्यामुळे आणि पप्पा कॅज्युअलमध्ये काम करत असल्यामुळे घरची परिस्थिती बिकट होती.

त्यामुळे मला वाटलं की ब्युटिशियनचं फिल्ड निवडावं. त्यामुळे 2007 पासून मी या क्षेत्रात उतरले."

2008 मध्ये प्रीती यांचं लग्न झालं आणि त्यांचे पती वाळूंज एमआयडीसीमध्ये कामाला असल्यानं त्यांना इकडं यावं लागलं.

प्रीती सांगतात, "2013 मध्ये आम्ही एमआयडीसीमध्ये घर घेतलं. घर घेतल्यानंतर घराचे ईएमआय वाढले. तीन मुलं आहेत मला, 2 मुली आणि 1 मुलगा. त्यांच्या शिक्षणाचा खर्च. सोबतच घरखर्च. एवढं सगळं अॅडजस्ट नव्हतं होत.

त्यामुळे माझ्यामध्ये जी पार्लरची कला आहे ती आपण इतरांना सांगू शकतो, दाखवू शकतो, असं आम्ही दोघांनी ठरवलं. त्यातनं काही मंथली इन्कम आला तर आपल्याला भविष्यात ते फायदेशीरच आहे, असं याकडे पाहिलं. आणि अशापद्धतीनं 2013 पासून पार्लरची सुरूवात केली."

"जेव्हा मी सुरुवात केली तेव्हा माझ्याकडे फक्त एक आरसा, एक चेअर आणि एक कात्री होती. त्याच्या व्यतिरिक्त दुसरं काहीच नव्हतं. खरं म्हणजे माझ्या हातातली कला हीच माझी सुरुवात होती," प्रीती पुढे सांगतात.

'आधी फ्री मध्येच सर्व्हिस दिली'

सुरुवातीच्या काळात कमी साहित्य असल्यामुळे अनेकांना प्रीती यांनी मोफत सेवा दिली.

त्या सांगतात, "पहिले स्वत:ला खूप सिद्ध करून दाखवावं लागायचं. माझं पार्लरचं फिल्ड आहे. बाहेरच्या ठिकाणापेक्षा माझे खूप रिझनेबल रेट राहायचे. कुणीकुणी तर म्हणायचं की तू प्रॅक्टिस म्हणून करतेय तर आमचं फ्रीमध्ये करून दे. मी 2 वर्षं फ्रीमध्येच सर्व्हिस दिली मुलींना. होम सर्व्हिस दिली.

"कुणी म्हणायचं तुमच्याकडे साहित्य कमी आहे. आम्हाला देखावा पाहिजे. अशा बऱ्याच अडचणीतून मी सामोर गेले."

आता मात्र प्रीती यांची परिस्थिती बदलली आहे. त्या सांगतात, "एक टाईम असा होता की पहिले 200-300 रुपये पण महिन्याला यायचे नाही. पण मला सुरुवात म्हणून काहीतरी करायचं होतं आणि ते मी केली. तेव्हाचं आणि आताचं बघितलं तर आता 30 ते 35 हजार रुपये इन्कम येतो महिन्याचा."

एका साध्या चेअरपासून प्रीती यांनी पार्लरची सुरुवात केली. आता त्यांच्या पार्लरचा पूर्ण सेटअप 3 ते 4 लाखांचा आहे.

प्रीती यांनी 2 वर्षांपासून वाळूजमध्ये स्वत:च्या दोन अॅकॅडमी चालू केल्या आहेत. एक अॅकॅडमी काही कारणास्तव बंद आहे तर दुसरी चालू असल्याचं त्या सांगतात. या अकॅडमीत त्यांच्याकडे शिकाऊ असलेल्या मुलीला त्यांनी काम दिलं आहे. तीही आता तिथं रोजचा रोजगार कमावत आहे.

फेसबुक, इन्स्टाग्राम आणि यूट्यूब अकाऊंटवरून प्रीती त्यांनी केलेले मेकअपचे व्हीडिओ शेअर करत असतात. सोशल मीडियावरुनच अनेक ऑर्डर मिळत असल्याचं त्या सांगतात.

ब्युटिशियनच्या फिल्डला भविष्य कारण...

बदलत्या जीवनशैलीमुळे ब्युटिशियनच्या क्षेत्राला चांगलं भविष्य असणार आहे, अशा विश्वास प्रीती व्यक्त करतात.

कार्यक्रम कोणताही असो, मेकअप आलाच, असं त्यांचं म्हणणं आहे.

त्या सांगतात, "या बिझनेसला फ्युचर नक्कीच आहे, कारण 60वर्षांची आजी असली तरी ती म्हणते की, मला साधा तरी मेकअप करून दे. बर्थ डे, लग्नाआधीचं आणि नंतरचं शूट, बेबीचं शूट असा सगळीकडे आता मेकअप लागतोच. त्यामुळे या फिल्डला चांगलं भविष्य आहे."

"ब्युटिशियन म्हणजे फक्त मेकअप करणं नाही, आपल्या मनानं, शरीरानं सगळ्या गोष्टीनं ती ब्युटी असली पाहिजे. तिचा दृष्टिकोन पॉझिटिव्ह असला पाहिजे आणि इतरांचा तिच्याकडे बघण्याचा दृष्टिकोन पॉझिटिव्ह असला पाहिजे," असंही प्रीती पुढे सांगतात.

जेव्हा तुमच्या शरीराची चांगली काळजी घेण्याची वेळ येते तेव्हा तुम्ही तुमच्या व्हजायनाबद्दल विचार करत नाही. पण तुम्हाला माहित आहे का की योनिमार्गाचे चांगले आरोग्य तुम्हाला यीस्ट इन्फेक्शन, यूटीआय आणि चांगले शारीरिक संबंधांमध्ये मदत करू शकते?
 

होय, स्त्रीच्या शारीरिक, मानसिक आणि भावनिक आरोग्यामध्ये व्हजायनाचे आरोग्य महत्त्वाची भूमिका बजावते. दुसऱ्या शब्दांत एक निरोगी व्हजायना स्त्रीच्या संपूर्ण आरोग्यासाठी योगदान देते. निरोगी खाण्याच्या सवयी, निरोगी जीवनशैली आणि योग्य अंतरंग-स्वच्छतेच्या सवयींव्यतिरिक्त, योगा स्त्रीच्या योनीच्या आरोग्यास प्रोत्साहन देऊ शकते. 

म्हणूनच आज आम्ही तुम्हाला काही योगासनांबद्दल सांगत आहोत जे प्रभावीपणे काम करतात आणि तुमच्या योनीच्या आरोग्यासाठी योग्य ठरु शकतं.

मूलबंध मुद्रा

मूलबंध हा व्हजायनाच्या आरोग्यासाठी अतिशय प्रभावी योग आहे. हे करताना श्वास घेताना आणि बाहेर टाकताना योनिमार्गाचे स्नायू आत धरले जातात. तुम्ही तुमच्या क्षमतेनुसार 5 ते 6 मिनिटे धरून ठेवू शकता.

पद्धत

हे करण्यासाठी, डाव्या पायाची टाच नितंबांच्या खाली दाबा.

त्यानंतर उजवा पाय डाव्या मांडीवर ठेवून सिद्धासनात बसा. 

हे करत असताना दोन्ही गुडघ्यांना जमिनीला स्पर्श करावा आणि तळवे गुडघ्यावर टेकलेले असावे. 

नंतर दीर्घ श्वास घ्या आणि हवा आत धरा. 

यानंतर, गुद्द्वार पूर्णपणे संकुचित करा. 

आता श्वास रोखून ठेवा आणि आरामदायी कालावधीसाठी बंध ठेवा. 

हळू हळू श्वास सोडा. हा व्यायाम चार ते पाच वेळा करा.

अश्विनी मुद्रा

श्वास घेताना योनी आणि गुदद्वाराचे स्नायू आत खेचले जातात आणि श्वास बाहेर टाकले जातात. असे केल्याने ज्या महिलांचे स्फिंक्टर स्नायू सैल होतात, त्या खूप मजबूत होतात. यामुळे UTI सारख्या समस्यांची शक्यता कमी होते.

पद्धत

हे करण्यासाठी, डोळे मिटून ध्यानाच्या मुद्रेत आरामात बसा.
ज्ञान मुद्रामध्ये दोन्ही हात गुडघ्यावर ठेवा. 

श्वासोच्छवासाचा वेग सामान्य करा.

आता श्वास सोडा आणि पोटाला आत खेचून, लक्ष केंद्रीत स्नायू वरच्या दिशेने खेचा आणि त्यांना मोकळे सोडा. 

ही प्रक्रिया सतत करत राहा.

बद्ध कोणासन

काही स्त्रिया याला फुलपाखराच्या मुद्रा या नावानेही ओळखतात. असे केल्याने, जेव्हा पायांची हालचाल होते, तेव्हा पेल्विक फ्लोरचे स्नायू ताणले जातात आणि प्रजनन प्रणालीमध्ये रक्ताचा पुरवठा पूर्णपणे वाढतो. यामुळे प्रजनन प्रणाली मजबूत होते आणि लवचिकता येते. 

जेव्हा योनिमार्गात रक्तपुरवठा व्यवस्थित होत नाही तेव्हा संसर्ग, स्नायू सैल होणे आणि इतर अनेक समस्या उद्भवू लागतात. परंतु बधकोन आसन नियमितपणे केल्याने खूप फायदा होऊ लागतो.

पद्धत

सरळ समोर पाय पसरवून बसा. 

श्वास सोडताना गुडघे वाकवून पायांचे तळवे एकत्र आणा. 

तुमची टाच तुमच्या ओटीपोटाच्या जवळ आणा आणि हळूहळू तुमचे गुडघे खाली करा.

आता तुमच्या दोन्ही पायांची बोटे तुमच्या हातांनी धरा.

मग फुलपाखरासारखे पाय वर आणि खाली हलवा.

या योगासनांच्या मदतीने तुम्ही देखील तुमची योनी निरोगी ठेवून अनेक समस्या टाळू शकता. पण जर तुम्ही पहिल्यांदाच योगा करत असाल तर तज्ञांच्या देखरेखीखालीच करा.

“हर-सर्कल”हिंदी अॅप लाँच करताना, नीता अंबानी म्हणाल्या “हर-सर्कल”कोणत्याही प्रदेश आणि भाषेतील महिलांसाठी एक उदयोन्मुख व्यासपीठ आहे. मला आमची पोहोच आणि समर्थन कोणत्याही अडथळ्याशिवाय वाढत राहावे अशी माझी इच्छा आहे. अधिकाधिक महिलांपर्यंत त्यांच्या भाषेत पोहोचण्यासाठी आम्ही सर्वप्रथम हिंदीमध्ये हर सर्कल सुरू करत आहोत. मला आशा आहे की इंग्रजी प्लॅटफॉर्मला आत्तापर्यंत जेवढे प्रेम मिळाले आहे तेवढेच प्रेम याला मिळेल.”

"हर-सर्कल" ने डिजिटल नेटवर्कचा वापर करून हजारो महिलांसाठी अचूक करिअर आणि नोकरीच्या संधी निर्माण केल्या आहेत, असे निवेदनात म्हटले आहे. यात प्रोफेशनल मेकअप आर्टिस्ट, फूड स्टायलिस्ट, फिटनेस ट्रेनर, डॉग ट्रेनर, रेडिओ जॉकी यांसारख्या करिअरबद्दल उत्तम माहिती आहे. "हर-सर्कल" नेटवर्कला 30,000 नोंदणीकृत उद्योजकांचे देखील समर्थन आहे.

"हर-सर्कल" हे महिला-संबंधित सामग्री प्रदान करण्यासाठी एक-स्टॉप गंतव्य म्हणून डिझाइन केले आहे. नेटवर्क असलेल्या महिला सर HN रिलायन्स हॉस्पिटलच्या वैद्यकीय आणि तज्ञांच्या नेटवर्कमध्ये मानसिक आरोग्य, शारीरिक तंदुरुस्ती, त्वचेची काळजी, स्त्रीरोगविषयक समुपदेशन घेऊ शकतात. या सेवेचा हजारो महिलांनी लाभ घेतला आहे. तंदुरुस्ती आणि पोषण, प्रजनन क्षमता, गर्भधारणा तसेच आर्थिक गरजांसाठी वैयक्तिकृत ट्रॅकर्स 1.50 लाखांहून अधिक लोकांनी विनामूल्य वापरले आहेत.

व्हिडिओंपासून ते लेखांपर्यंतचा मजकूर सर्वांसाठी खुला असला तरी, प्लॅटफॉर्मचा सोशल नेटवर्किंग भाग केवळ महिलांसाठी आहे. जेणेकरून ते समवयस्कांना किंवा तज्ञांना प्रश्न विचारू शकतील. जिथे ती अतिशय वैयक्तिक प्रश्नांची उत्तरे देऊ शकते.

रिलायन्सचे आरोग्य, कल्याण, शिक्षण, उद्योजकता, वित्त आणि नेतृत्व तज्ञ या प्लॅटफॉर्मवर उत्तरे देतात. अपस्किलिंग आणि जॉब विभाग महिलांना नवीन व्यावसायिक कौशल्ये शोधण्यात मदत करतो. प्लॅटफॉर्मवर अनेक डिजिटल अभ्यासक्रमही शिकवले जाऊ शकतात.

वाहतूक नियम मोडणाऱ्यांवर कारवाई

देशभरात महिला सक्षमीकरण व सक्षमीकरणासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न केले जात असून त्यासाठी विविध योजना व उपक्रम राबविण्यात येत आहेत. महामार्गावरील वाहतूक नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर कारवाई करण्याबरोबरच नवीन वाहतूक नियमांसोबतच शिक्षण-प्रशिक्षण जनजागृतीचे काम सावित्री पथक करणार आहे.महाराष्ट्रातील पहिले सावित्री पथक परिवहन विभागाने स्थापन केले आहे. आजच्या महिला दिनापासून राज्यातील परिवहन अधिकाऱ्यांची ही पहिलीच तुकडी आहे. नागपुरातील प्रादेशिक परिवहन कार्यालयातील महिला अधिकाऱ्यांचे पथक महामार्गावरील वाहतूक नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर कारवाई करणार आहे. यासोबतच वाहतूक नियमांची माहिती देऊन जनजागृतीही करण्यात येणार आहे.

नागपूर प्रादेशिक परिवहन कार्यालयाचा स्तुत्य उपक्रम

सध्या दुचाकी आणि चारचाकी वाहने चालवणाऱ्या महिलांचे प्रमाण प्रचंड वाढले आहे. त्यामुळे महिला चालकांना वाहतुकीच्या नवीन नियमांची जाणीव करून देऊन त्यांना वाहतूक नियमांचे काटेकोरपणे पालन करण्यास सावित्री पथकाचे प्राधान्य राहणार आहे. याशिवाय, सावित्री पाठक कॉलेजच्या निवासी संकुलांना आणि इतर सार्वजनिक ठिकाणांना भेट देऊन वाहतूक नियम आणि नियमांबाबत जनजागृती करतील. नागपूर प्रादेशिक परिवहन कार्यालयाने परिवहन विभागातील महिला अधिकारी-कर्मचाऱ्यांना महामार्गावर नेऊन त्यांच्याकडे सर्व कामे सोपवण्यासाठी प्रोत्साहन देण्यासाठी घेतलेला पुढाकार निश्चितच कौतुकास्पद आहे.

Womens Day In Hindi

तरी आज उशीर झाला म्हणून खिचडी की मॅगी वर भागवू याचा गोंधळ सुरुच होता, तेवढ्यात आठवल कपडे हि धुवायचे राहिलेत कारण... आठवडा भर एकच जीन्स रगडवत होतो.

खांद्यावरची बॅग सावरली, अन दुधाची पिशवी दुसऱ्या हातात घेतली... डबडबलेल्या चेहऱ्यांनी घरी पोहचलो, कुलूप काढायच्या आतच दार उघडलेलं बघून थोडासा बावरलो.

हळूच पाऊल टाकलं तर स्वर्गात आल्या सारखं वाटलं. चुकून दुसऱ्याच घरी शिरलो काय म्हणूनहि गडबडलो... दबकत जरा आत गेलो, फ्रीज उघडला तर थंड हवा चेहऱ्यावर पसरली. कोपऱ्यात बसलेलं लोणच खुद्कन दिसलं. निवडलेली मेथी अन कोथिंबीर पण कोवळी हसली. सकाळी जागा नसलेला फ्रीज आता सुटसुटीत कसा? मग हळूच आणलेली वांगी अन पडवळ यांना जागेवर बसवलं.

रूमकडे पावलं टाकीत गेलो, तर काहीतरी सुगधं दरवळला. आठवडा भर पाणी न भेटलेले देव चमकताना हसले.... अगरबत्तीचा सुगंध माझ्या पाठी-पाठी येताना भासला.

बॅग अलगद खुर्ची वर ठेवली. जाताना बेड वर स्थापलेला टॉवेल खिडकीत हवा खाताना दिसला... कपाट उघडलं, तर धस्स झालं अन सगळे घडी वाले कपडे बघून डोळेच दाटून आले.

रुमालावर रुमाल कसा बसला होता, सकाळी सापडत नव्हता तो म्हणून वेगवेगळा घातलेला सॉक्स आता कोपऱ्यात बसून माझ्याकडेच बघत होता... लाल पिवळा निळा असे शर्ट हँगरला अडकलेले दिसले.

हळूच येऊन बसलो टीव्ही समोर तर, धुळीन काबीज केलेला टीव्ही पण चमकत होता, कारण माझी बावरलेली नजर त्यात स्पष्ट होत होती... दोन मिनिटं गरगरलंच, म्हणून पाणी प्यायला गेलो, तर एरवी नुसत्या लसणाच्या फोडणीवर चाललेलं किचन आज खमंग भजी अन कटाची आमटी यांच्या वासान मंत्र मुग्ध झालेलं.

भावना आवरून मग बाहेर आलो डोळे मिटून क्षणभर विचार करत बसलो. मग डोळे उघडून चिमटा काढत स्वप्न तर नाही म्हणून स्वतःलाच प्रश्न केला, तेवढ्यात गरम गरम भजी अन वाफाळता चहा कुणीतरी समोर धरला... गिळला गेला आवंढा, आपसुक अहंकार गळून पडला. एरवी थकून आलो म्हणून दही भातावर भागवणारा मी, आज आयाता आल्याचा कडक चहाचा स्वाद घेत होतो... न कळत अश्रू पडले दोन गालावर, जरासं सावरलं तेव्हा लक्षात आलं....

आज घरी "ती" आहे म्हणून...

जीच्यामुळं जगात समृद्धी अन सौख्य आलं..

कुणासाठी तरी ती...

आई आहे... कुणाची बायको तर... कुणाची बहीण अन... कुणासाठी मुलगी आहे.

तेव्हा पटलं मनाला, पठ्ठ्या किती हि मोठा हो पण लक्षात ठेव टायबुटातल्या शहाण्या... जगातल्या प्रत्येक "तुला" सावरायला एकतरी "ती" लागतेच 

कारण....

प्रत्येक घराला घरपण येण्यासाठी घरात एक 'ती' 

असावीच लागते...

कधी आईच्या तर कधी बायकोच्या, कधी बहिणीच्या तर कधी मुलीच्या रूपात पण ती असावीच लागते आयुष्यात. 

।।म्हणून आयुष्य खूप सुंदर आहे।।

- सोशल मीडिया

पांडे यांनीच राज्याचे प्रभारी डीजीपी या नात्याने या वर्षी  जानेवारीमध्ये आठ तास ड्युटी उपक्रम सुरू केला. "सीपीच्या आदेशानुसार, महिला कर्मचाऱ्यांसाठी दोन पर्याय आहेत. पहिल्या पर्यायात त्यांना सकाळी 8 ते 3, दुपारी 3 ते 10 आणि  रात्री 10 ते सकाळी 8 अशा तीन शिफ्टमध्ये काम करावे लागेल. दुसऱ्या पर्यायामध्ये, शिफ्टच्या वेळा सकाळी 7 ते दुपारी 3, दुपारी 3 ते 11 आणि रात्री 11 ते सकाळी 7 या आहेत.  

वरिष्ठ पोलिस निरीक्षकांनी ड्युटी तासांबाबत महिला कर्मचाऱ्यांशी चर्चा करून दोन्ही पर्यायांनुसार त्यांना ड्युटी  सोपवावी, असे आदेशात म्हटले आहे. आदेशात म्हटले आहे की  उपक्रमाच्या अंमलबजावणीमुळे कोणतीही समस्या उद्भवल्यास, पोलिस अधिकारी डीसीपी (ऑपरेशन्स) यांच्याकडे संपर्क साधू शकतात. 

जवळपास गेली शंभर वर्षं 8 मार्च हा दिवस जगभरात आंतरराष्ट्रीय महिला दिन म्हणून साजरा होत आहे.

पण महिला दिन नेमका साजरा कशासाठी केला जातो? त्याची सुरुवात झाली कशी? महिला दिन सेलिब्रेशन आहे की निषेध? महिला दिनाप्रमाणेच आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पुरूष दिन साजरा केला जातो का? यावर्षी कोरोनामुळे महिला दिनानिमित्त कोणते व्हर्चुअल कार्यक्रम आयोजित केले जाणार आहेत?

1. महिला दिनाला कधीपासून सुरूवात झाली?

आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाचा उगम हा कामगार चळवळीतून झाला. संयुक्त राष्ट्रांकडून नंतर या दिवसाला दरवर्षी होणारा कार्यक्रम म्हणून मान्यता मिळाली.

1908 साली घडलेल्या एका घटनेनं ठिणगीप्रमाणे काम केलं. न्यूयॉर्क शहरात त्यावर्षी 15 हजार महिलांनी मोर्चा काढला होता. कामाचे तास मर्यादित असावेत, योग्य वेतन मिळावं आणि मतदानाचा अधिकार असावा, या त्यांच्या प्रमुख मागण्या होत्या. सोशलिस्ट पार्टी ऑफ अमेरिकेनं त्याच्याच पुढच्या वर्षी हा दिवस 'राष्ट्रीय महिला दिन' म्हणून घोषित केला.

हा दिवस आंतरराष्ट्रीय महिला दिन म्हणून ओळखला जावा, ही कल्पना क्लारा झेकिन या महिलेनं मांडली. 1910 साली कोपेनहेगन इथं भरलेल्या इंटरनॅशनल कॉन्फरन्स ऑफ वर्किंग वुमेनमध्ये क्लारा यांनी ही कल्पना मांडली. या कॉन्फरन्सला 17 देशांमधल्या शंभर महिला उपस्थित होत्या. त्या सर्व जणींनी ही कल्पना उचलून धरली.

1911 साली पहिल्यांदा ऑस्ट्रिया, डेन्मार्क, जर्मनी आणि स्वित्झर्लंडमध्ये महिला दिन साजरा करण्यात आला. 2011 साली महिला दिनाची शताब्दी साजरी करण्यात आली. त्यामुळे तांत्रिकदृष्ट्या हे वर्ष आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाचं 110 वं वर्ष आहे.

अर्थात, 1975 साली संयुक्त राष्ट्रांनी जेव्हा हा दिन साजरा केला, तेव्हापासून कृतरित्या आंतरराष्ट्रीय महिला दिन साजरा केला जाऊ लागला. संयुक्त राष्ट्राने 1996 साली पहिल्यांदा महिला दिनासाठी थीम निवडली...'भूतकाळाचं सेलिब्रेशन, भविष्याचं नियोजन.'

समाजकारण, राजकारण, अर्थशास्त्र अशा विविध क्षेत्रांत महिलांनी आतापर्यंत जी प्रगती केली आहे, ती साजरा करण्यासाठीच आंतरराष्ट्रीय महिला दिन साजरा केला जातो. त्याचबरोबर आजही अस्तित्त्वात असलेल्या असमानतेविरोधात आवाज उठविण्यासाठी संप किंवा आंदोलनासारखे मार्गही अवलंबले जातात.

2. कुठून आली 8 मार्च ही तारीख?

क्लारा यांनी जेव्हा महिला दिन साजरा करण्याची कल्पना मांडली, तेव्हा त्यांच्या मनात कोणतीही निश्चित तारीख नव्हती. पहिलं महायुद्ध सुरू होईपर्यंतही महिला दिनाची तारीख ठरली नव्हती.

1917 साली पहिल्या महायुद्धाच्या दरम्यान रशियन महिलांनी 'ब्रेड आणि शांती'ची मागणी केली होती. महिलांनी आपल्या मागण्यांसाठी संपही पुकारला होता. झारनं पदत्याग केला आणि त्यानंतर सत्तेवर आलेल्या पर्यायी सरकारनं महिलांना मतदानाचा अधिकार दिला.

महिलांनी हा संप पुकारला होता, त्याची तारीख रशियात वापरल्या जाणाऱ्या ज्युलियन कॅलेंडरनुसार 23 फेब्रुवारी होती. ग्रेगेरियन कॅलेंडरनुसार ही तारीख होती- 8 मार्च. आणि म्हणूनच तेव्हापासून महिला दिन 8 मार्चला साजरा होतो.

3. आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाचं प्रतीक म्हणून कोणते रंग वापरले जातात?

जांभळा, हिरवा आणि पांढरा रंग आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाचं प्रतीक म्हणूनही वापरले जातात.

"जांभळा रंग हा न्याय आणि सन्मानाचं प्रतीक आहे. हिरवा रंग हा आशेचा रंग आहे. पांढरा रंग हा पावित्र्याचा समजला जातो. या रंगांची संकल्पना 1908 साली युनायटेड किंग्डममध्ये भरविण्यात आलेल्या विमेन्स सोशल अँड पॉलिटिकल युनियनमध्ये पहिल्यांदा मांडली गेली," असं आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाच्या कॅम्पेनमध्ये म्हटलं आहे.

4. आंतरराष्ट्रीय पुरूष दिनही साजरा होतो?

हो, असाही दिवस असतो. 19 नोव्हेंबरला आंतरराष्ट्रीय पुरूष दिन साजरा केला जातो.

अर्थात, आंतरराष्ट्रीय पुरूष दिन साजरा करायला 1990 पासूनच सुरूवात झाली आहे आणि संयुक्त राष्ट्रांनी या दिवसाला मान्यता दिली नाहीये. जगभरात 80 पेक्षा अधिक देशांमध्ये पुरूष दिन साजरा होतो, यामध्ये युनायटेड किंग्डमचाही समावेश होतो.

जगामध्ये पुरूष जी सकारात्मक मूल्य रुजवातात, त्यांच्या कुटुंबासाठी आणि समाजासाठी जे योगदान देतात, ते सेलिब्रेट करण्यासाठी हा दिवस साजरा होतो.

गेल्या वर्षी म्हणजे 2020 साली आंतरराष्ट्रीय पुरूष दिनाची संकल्पना होती, बेटर हेल्थ फॉर मेन अँड बॉइज.

5. कसा साजरा केला जातो आंतरराष्ट्रीय महिला दिन?

आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाला अनेक राष्ट्रांमध्ये महिलांना सुट्टी दिली जाते. रशियामध्ये 8 मार्चच्या आसपासच्या तीन-चार दिवसांमध्ये फुलांचा खप मोठ्या प्रमाणावर वाढतो.

चीनमध्ये 8 मार्चला महिलांना अर्ध्या दिवसाची सुट्टी देण्याची पद्धत आहे. स्टेट काऊन्सिलकडूनच तशा सूचना देण्यात आल्या आहेत. मात्र तरीही अनेक कार्यालयांमध्ये महिलांना ही सुट्टी दिली जात नाही.

इटलीमध्येही एका अनोख्या पद्धतीनं 8 मार्च साजरा होतो, तर अमेरिकेत आंतरराष्ट्रीय महिला दिन हा विमेन्स हिस्ट्री महिना म्हणून साजरा होतो.

आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाला अनेक राष्ट्रांमध्ये महिलांना सुट्टी दिली जाते. रशियामध्ये 8 मार्चच्या आसपासच्या तीन-चार दिवसांमध्ये फुलांचा खप मोठ्या प्रमाणावर वाढतो.

यावर्षी कोरोनाच्या संसर्गामुळे जगभरात अनेक ठिकाणी महिला दिनाचे कार्यक्रम व्हर्चुअली साजरे केले जाण्याची शक्यता आहे.

6. यंदाच्या महिला दिनाची संकल्पना काय आहे?

यावर्षीच्या महिला दिनाची संकल्पना #ChooseToChallenge ही आहे. "आपण सर्व रुढ गोष्टींना आव्हान देऊ शकतो आणि लिंग असमानता तसंच भेदभावाविरोधात आवाज उठवू शकतो. आपण सगळे महिलांच्या कर्तृत्वाला सलाम करू शकतो. एकत्रितपणे आपण सर्वजण मिळून एक सर्वसमावेशक समाज घडवू शकतो."

लोकांना या मोहिमेत सहभागी होण्याचं आवाहनही केलं जात आहे.

7. महिला दिनाची गरज आहे का?

आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाच्या कॅम्पेनमध्ये म्हटलं आहे, "जवळपास शतकापासून लिंग असमानता अस्तित्वात आहे. अनेकजणींनी आपल्या हयातीत लिंग समानता अनुभवलेली नसते आणि त्यांच्या पुढच्या पिढीलाही ती पहायला मिळेल याची शक्यता नसते."

संयुक्त राष्ट्रांच्या महिलांसंबंधीच्या आकडेवारीनुसार कोरोना काळात गेल्या 25 वर्षांपासून लिंग समानतेसाठी झालेले सर्व प्रयत्न पुसले जाऊ शकतात. संसर्गाच्या काळात महिला मोठ्या प्रमाणावर घरातील कामं करायला लागल्या. लॉकडाऊनमध्ये कुटुंबाची जबाबदारी त्यांच्यावरच पडली. या सगळ्याचा परिणाम त्यांना कामाच्या ठिकाणी मिळणाऱ्या संधींवर तसंच शिक्षणावरही होऊ शकतो.

गेल्यावर्षी कोरोना संसर्गाचा धोका जाणवत असतानाही जगभरात अनेक ठिकाणी महिला दिनाच्या दिवशी मोर्चे काढण्यात आले होते. त्यापैकी बहुतांश मोर्चे हे शांततामय होते. मात्र किर्गिस्तानच्या राजधानीत पोलिसांनी अनेक महिला हक्क कार्यकर्त्यांना ताब्यात घेतलं होतं. महिला दिनाच्या मोर्च्यावर काही बुरखाधाऱ्यांनी केलेल्या हल्ल्यानंतर ही कारवाई करण्यात आली होती.

महिला दिनाच्या मोर्च्यांच्या विरोधात दिल्या जाणाऱ्या धमक्या आणि न्यायालयात दाखल करण्यात आलेल्या याचिकांना न जुमानता पाकिस्तानातल्या अनेक शहरात महिलांनी कार्यक्रम आयोजित केले होते.

महिलांवर होत असलेल्या हिंसाचाराविरोधात आवाज उठविण्यासाठी मेक्सिकोमध्ये 80 हजार लोक रस्त्यावर उतरले होते. यामध्ये 60 जण जखमीही झाले होते. खरंतर हे आंदोलन शांततापूर्ण पद्धतीनं सुरू झालं होतं, पण नंतर काही गटांनी पेट्रोल बॉम्ब फोडले आणि प्रत्युत्तरादाखल पोलिसांनी अश्रूधुराचा मारा करण्यात आला.

गेल्या काही वर्षांमध्ये आपण महिलांची प्रगती पाहिली त्याचप्रमाणे महिलांच्या चळवळीही वाढत गेल्या.

यावर्षीची सुरूवात कमला हॅरिस यांची अमेरिकेच्या उपाध्यक्षपदी झालेल्या निवडीनं झाली. त्या अमेरिकेच्या पहिल्या एशियन-अमेरिकन वंशाच्या उपाध्यक्ष बनल्या, तसंच त्या अमेरिकेच्या पहिल्या महिला उपाध्यक्ष आहेत.

2019 साली फिनलँडमध्ये नवीन आघाडी सरकार निवडून आलं, ज्यामध्ये पाच महिलांचा समावेश आहे. आर्यलंडमध्ये गर्भपात गुन्हा समजला जाणारा कायदा रद्द करण्यात आला आहे.

2017 साली कामाच्या ठिकाणी होणाऱ्या छळवणुकीविरुद्ध आवाज उठविणाऱ्या #MeToo चळवळीचा उल्लेखही करायला हवाच.

स्री म्हणजे मांगल्य, 

स्री म्हणजे मातृत्व, 

स्री म्हणजे कतृत्व 

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा

नेहमी करते केवळ त्याग,

दुसऱ्यांसाठी घेते ती कष्ट फार,

मग तिलाच का सगळा त्रास,

जगू द्या तिलाही अधिकाराने

करा तिचा सन्मान

जागतिक महिला दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

तू आदिशक्ती तुच महाशक्ती वरदायिनी कालिका, 

तुझ्या कृपेने सजला नटला संसार हा जगाचा 

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा

विधात्याची निर्मिती तू, 

प्रयत्नांची पराकाष्ठा तू

एक दिवस तरी साजरा कर तुझ्यासाठी तू

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा

आदिशक्ती तू, 

प्रभूची भक्ती तू, 

झाशीची राणी तू, 

मावळ्यांची भवानी तू, 

प्रयत्नांना लाभलेली उन्नती तू, 

आजच्या युगाची प्रगती तू

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा

विधात्याने घडवली सृजनांची सावली, 

निसर्गाने भेट दिली आणि घरी आली लेक लाडकी

महिला दिनाच्या शुभेच्छा

तू भार्या, 

तू भगिनी, 

तू दुहिता, 

प्रत्येक वीराची माता, 

तू नवयुगाची प्रेरणा 

या जगताची भाग्यविधाता

महिला दिनाच्या शुभेच्छा

* नारी तू घे अशी उंच भरारी, फिरून पाहू नकोस माघारी

* जिथे नारीची पूजा होते तेथे देवता वास्तव्यास असतात.

* तू तुझ्या डोळ्यात आणू नकोस पाणी

तू तर आहेस रणरागिणी झांशीची राणी.

* जो स्त्रीचा अपमान करतो तो आईचा अपमान करतो, 

जो आईचा अपमान करतो, देवाचा अपमान करतो 

आणि जो देवाचा अपमान होतो, 

त्याचा विनाश निश्चित आहे.

* सशक्त नारी घडवेल सशक्त समाज.

* स्त्रियांना दिला मान तरच वाढेल देशाची शान

* स्त्री म्हणजे एक सुंदर कविता आहे

* मी सुद्धा स्पर्शू शकते आकाश, फक्त संधी मिळायचा अवकाश.

* तिला भिती वाटत नाही म्हणून ती खंबीर नाही तर 

ती भयापुढेही नमत नाही म्हणून ती शक्तीशाली आहे 

* नारी तु महान, विश्वाची आहेस शान.

* नारीत शक्ती भारी तिला नका समजू बिचारी

* स्त्री ही ईश्वराने निर्माण केलेली महान शक्ती आहे.

* स्त्रियांचा अपमान म्हणजे साक्षात लक्ष्मी आणि सरस्वतीदेवीचा अपमान आहे 

* जेव्हा एक पुरूष शिकतो तेव्हा तो एकटाच सुशिक्षित होतो

 मात्र जेव्हा एखादी स्त्री शिकते 

तेव्हा तिची पूर्ण पिढी सुशिक्षित होऊ शकते

* एखाद्या कठोर आणि दुराचारीच्या व्यवहाराला

 प्रेम आणि मायेने बदलण्याचे सामर्थ्य स्त्रीमध्ये आहे

कारण 

आज स्त्रिया घर असो वा कार्यालय, सर्वत्र स्वतःला सिद्ध करत आहेत, महिला आपल्या कौशल्याच्या जोरावर आपला झेंडा फडकवत आहेत, पण एवढ्या व्यस्त दिनचर्येमुळे आणि तणावामुळे त्यांना स्वतःच्या आरोग्याकडे लक्ष देता येत नाही. त्यामुळे महिलांमध्ये हृदयाशी संबंधित आजारांचा धोका वाढत आहे. शेवटी, महिलांमध्ये हृदयविकार वाढण्याची कारणे कोणती आहेत, जाणून घेऊया.

वजनावर नियंत्रण ठेवता न आल्याने महिलांना हृदयविकार होतात

घर आणि ऑफिसमधील समतोल साधण्याच्या नादात महिला स्वतःकडे दुर्लक्ष करतात. त्यामुळे ती हृदयाशी संबंधित आजारांशी झुंज देत आहे.

ज्या महिलांमध्ये रजोनिवृत्ती वेळेआधी येते किंवा कोणतीही शस्त्रक्रिया झालेली असते, अशा महिलांना हृदयाशी संबंधित आजारांचा धोका जास्त असतो.

तणाव हे हृदयविकाराचे एक प्रमुख कारण आहे, घर आणि ऑफिस जुळवण्याच्या प्रक्रियेत महिला अनेकदा तणावाखाली असतात. त्यामुळे त्यांच्यामध्ये हृदयाशी संबंधित आजारांचा धोका वाढत आहे.

जीवनशैलीतील बदल हे देखील याचे प्रमुख कारण आहे. घर आणि ऑफिसमध्ये सततच्या व्यस्ततेमुळे महिलांना स्वत:साठी वेळ काढता येत नाही. व्यायाम किंवा पौष्टिक आहाराकडे लक्ष देता येत नाही. त्यामुळे हळूहळू ते हृदयाशी संबंधित आजारांना बळी पडत आहेत.

खबरदारी

स्त्रिया आपले कुटुंब, घरातील काम आणि ऑफिसला प्राधान्य देतात. त्याच वेळी, त्यांच्या स्वत: च्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष करणे ही त्यांच्यासाठी सामान्य बाब आहे. या कारणांमुळे त्यांना हृदयविकारांनी घेरले आहे. हृदयविकारापासून दूर राहायचे असेल तर आपल्या दिनचर्येत योग्य ते बदल करणे आवश्यक आहे.

वजन नियंत्रित करा

निरोगी आयुष्यासाठी, सर्वप्रथम आपल्या आरोग्याची आणि योग्य दिनचर्येची काळजी घेणे खूप महत्वाचे आहे. यासाठी तुम्ही तुमच्या वाढत्या वजनावर नियंत्रण ठेवता. आणि तुमच्या दैनंदिन दिनचर्येत व्यायामाचा समावेश करा. तुम्ही दररोज 45 मिनिटे स्वतःसाठी काढू शकता.

साखर नियंत्रित करा

हृदय निरोगी ठेवण्यासाठी साखरेचे प्रमाण नियंत्रित ठेवा. रक्तातील साखरेचे प्रमाण हे देखील हृदयविकाराचे प्रमुख कारण आहे. जर तुम्हाला मधुमेहाचा त्रास असेल तर साखर नियंत्रणात ठेवा.

ध्यान करणे महत्वाचे आहे

आजच्या धकाधकीच्या जीवनात, प्रत्येक व्यक्तीला स्वतःसाठी वेळ काढता येत नाही, परंतु तो नेहमी त्याच्या कामाचा विचार करण्यात मग्न असतो. पण निरोगी आयुष्यासाठी, स्वतःसाठी वेळ काढा. तसेच, तुमच्या दैनंदिन दिनचर्येत ध्यानाचा समावेश करा जेणेकरून तुम्ही स्वतःला मानसिकदृष्ट्या निरोगी ठेवू शकाल.

तणावापासून दूर राहा

तणाव तुमच्या हृदयासाठी अजिबात चांगला नाही. त्यामुळे तणावमुक्त राहण्याचा प्रयत्न करा. तुमच्यावर ताण येऊ देऊ नका. जर तुम्ही जास्त तणावाखाली राहत असाल तर हृदयाशी संबंधित आजार होण्याचा धोका असतो, त्यामुळे स्वतःला आनंदी आणि तणावमुक्त ठेवण्याचा प्रयत्न करा.

जास्त मीठ खाऊ नका

जेवणात जास्त मीठ घेऊ नका. ते तुमच्या आरोग्यासाठी हानिकारक आहे. अन्नामध्ये मीठाचे प्रमाण जास्त असल्याने रक्तदाब वाढतो. त्यामुळे हृदयाचे अनेक आजार होण्याचा धोकाही वाढतो.

पौष्टिक आहाराची काळजी घ्या

पौष्टिक आहाराची काळजी घ्या. आपल्या आहारात हिरव्या भाज्या आणि फळांचा समावेश करा.

जयजयकार व्हावा तिचा, तिच्यातल्या मातृशक्तीचा,

पण एक न उलगडलेले कोडे मनास पडते,

खरंच एक स्त्री दुसऱ्या स्त्री च मन जाणते?

समस्त जगाकडून अपेक्षाच अपेक्षा,

परंतु एका स्त्री ची दुसऱ्या स्त्री कडून उपेक्षा!

विचार असता न!, एकमेकींच्या आदराचा,

प्रशच उदभवला नसता, अनैतिक संबंधाचा,

 कधी ही वाकडं पाऊल पडलं नसतं, 

मोह आवरून तिनं जर "त्याला"नाही म्हटलं असतं!

वाचले असते अनेक संसार, कित्येक अवहेलना,

सहृदयी जर असतील तितक्याच त्याही ललना!

दुसरी च्या जागी आपल्याला नेहमी ठेवून बघावं,

परस्त्री, नवऱ्याच्या आयुष्यात आल्याचं दुःख समजावं!

....महिला दिनाच्या शुभेच्छा !!

तो ही व्हावा आदराचा हीच इच्छा!!

...अश्विनी थत्ते

या कार्यक्रमात राज्याचे उद्योगमंत्री श्री ओमप्रकाश सकलेचा म्हणाले की, महिला अत्यंत गंभीर आणि स्थिर मनाने काम करतात. शतकानुशतके त्यांना सर्वोत्तम व्यवस्थापन गुरु मानले जाते. हे सिद्ध झाले आहे की ते घर आणि बाहेर दोन्ही ठिकाणी चांगली कामगिरी करण्यास सक्षम आहेत. देशाच्या जीडीपीमध्ये महिलांचे योगदान महत्त्वाचे आहे. दुर्दैवाने आजही देशात स्त्रीभ्रूणहत्या होत आहेत, ही चिंतेची बाब आहे.

आंतरराष्ट्रीय महिला दिनानिमित्त इंदूर प्रेस क्लबने आयोजित केलेल्या सन्मान सोहळ्यात ज्येष्ठ साहित्यिक व शिक्षणतज्ज्ञ पद्मश्री डॉ.मेहरुनिसा परवेझ, लोकसभा टीव्हीच्या ज्येष्ठ पत्रकार सुश्री संध्या शर्मा आणि माजी खासदार डॉ. भागीरथ प्रसाद विशेष अतिथी म्हणून उपस्थित होते. 

इंदूर प्रेस क्लबचे अध्यक्ष श्री अरविंद तिवारी यांनी आपल्या स्वागत भाषणात म्हटले की, आपल्या स्त्रिया क्षेत्रीय पत्रकारितेत पुरुषांपेक्षा चांगले काम करत आहेत, त्यामुळे त्या राज्यातच नव्हे तर देशात एक विशेष ओळख निर्माण करत आहेत, यावर इंदूर शहराला अभिमान आहे.

घुंघट आणि हिजाब नाही हे पाहून आनंद झाला - पद्मश्री डॉ.मेहरुनिसा परवेझ 

आपल्या भाषणाच्या सुरुवातीला त्या म्हणाल्या की, आज या सभागृहात घुंघट किंवा बुरखा घातलेल्या नाही, हे स्त्री स्वातंत्र्याचे प्रतीक आहे, हे खूप छान वाटते. त्या म्हणाल्या की, आपल्या महिला प्रगतीच्या आणि विकासाच्या मार्गावर झपाट्याने प्रगती करत आहेत हे खरे असले तरी आजही महिलांमध्ये मागासलेपणा आहे हेही आपण विसरता कामा नये. आपली विचारसरणी अशी आहे की, मुलगा जन्माला आल्यावर समाज बंदुका चालवून आनंद साजरा करतात आणि मुलगी जन्माला आल्यावर रडतात. ही मानसिकता आपण बदलायला हवी. आपण हे करू शकलो तर आपला महिला दिन साजरा करणे सार्थकी लागेल.यावेळी डॉ. परवेझ यांनी काव्या या माध्यमातून महिलांच्या व्यथा मांडल्या.
 

लोकसभा टीव्हीच्या ज्येष्ठ पत्रकार सुश्री संध्या शर्मा म्हणाल्या की, महिलांनी एकदा ठरवलं की ते पूर्ण करुनच दाखवतात. समाज बदलण्याची ताकद महिलांमध्ये आहे. भारतासारख्या देशात राष्ट्रपती, पंतप्रधान, लोकसभा अध्यक्ष, राज्यपाल, मुख्यमंत्री, जिल्हाधिकारी, महापौर ते मंडळे, विविध आयोग अशा उच्च पदांवर राहून महिला आपली शोभा वाढवत आहेत. 

महिलांच्या संकल्पापुढे हिमालयाची उंचीही लहान झाली आहे. त्या पुढे म्हणाल्या की, देशात ज्या प्रकारे स्त्री-पुरुष समानतेला खीळ बसली आहे, त्याचा आमच्या धोरणकर्त्यांनी गांभीर्याने विचार करायला हवा.

कार्यक्रमाचे संचालन प्रेस क्लबचे उपाध्यक्ष प्रदीप जोशी यांनी केले तर महासचिव हेमंत शर्मा यांनी आभार मानले.

 यावेळी सर्वश्री दीपक कर्दम, अभिषेक मिश्रा, राहुल वावीकर, विपीन नीमा, महेंद्र सोनगीरा, हर्षवर्धन पंडित, के.एल. जोशी, कमल हेटवाल, मांगीलाल चौहान, शैलेश पाठक, अभय तिवारी, प्रवीण बरनाळे, राजेंद्र कोपरगावकर, मुकेश तिवारी, डॉ.अर्पण जैन, अजय शारदा, धर्मेश यशला, कैलाश यादव, प्रदीप मिश्रा, नीलेश राठोर, नितेश पालवी, डॉ. जोशी, लक्ष्मीकांत पंडित, मनसुख परमार, लोकेंद्र थनवर, प्रमोद दाभाडे, संजय अग्रवाल, उमेश शर्मा, मार्टिन पिंटो यांच्यासह मोठ्या संख्येने पत्रकार व मान्यवर उपस्थित होते.

यांचा सन्मान करण्यात आला-

दीर्घ सेवा सन्मान - 

जयश्री पिंगले, श्रुति अग्रवाल, स्मृति आदित्य, ललिता गौड़, मनीषा दुबे, मीना खान, रुखसाना मिर्जा, नाज पटेल, रजनी खेतान मिश्रा, ऋचा मजुपुरिया, सुश्री लीना मेहरा, सुश्री पीयूषा भार्गव, सुश्री जयश्री तिवारी, सुश्री सीमा शर्मा

विशिष्ट सेवा सन्मान-

नीता सिसोदिया, अंकिता जोशी, करिश्मा कोतवाल, प्रियंका पाण्डे, मीनाक्षी शर्मा, नेहा जोशी मराठे, रीना शर्मा, नेहा जैन, नासिरा मंसूरी, रूपाली बर्वे, शालिनी हार्डिया, निकिता रघुवंशी, लवीना फ्रांसिस, उषा नाथ, नेहा दुबे

नारी शक्ती सन्मान -

रंजीता ठोंबरे, श्रीमती मीना निमजे, सौदामिनी मजूमदार, गरिमा सिंह, सुमेधा पुराणिक, श्वेता त्रिवेदी, श्रीमती प्रीति मिश्रा, प्रिया व्यास, स्मिता जोशी, कल्याणी देशमुख, आरती मंडलोई, कोमल राजपुरोहित, श्यामली नीमा, रश्मि शर्मा, रक्षा श्रीवास्तव, वंदना जोशी, कीर्ति सिंह गौड़, सुरभि भावसार, दीपिका जोशी, निहारिका शर्मा, रोशनी शर्मा, दीप्ति भटनागर, कविता पाण्डे, परिधि रघुवंशी, श्रद्धा बुंदेला, पूजा परमार, राधा बकुत्रा, डॉ. दीपा वंजानी, अमृता सिंह, पलक चौहान, पूर्वा दाधीच, शालिनी शर्मा, आकांक्षा दुबे, प्रियंका देशपांडे (जैन), डॉ. ज्योति सिंह, दिव्याराजे भोसले, पूनम शर्मा, दीपिका अग्रवाल, खुशबू यादव, राधिका कोडवानी, नीतू मोर, श्रीमती सरिता शर्मा, श्रीमती सरिता काला, श्रीमती नंदा चंदेवा, सान्या जैन, नमिता मिश्रा, गरिमा वर्मा, रुचि वर्मा, स्वाति गुप्ता, सुश्री पूजा मिश्रा, खुशबू शर्मा, श्रद्धा शर्मा, अर्चना पारखी, मेघा जोशी....

तू दुहिता, प्रत्येक वीराची माता, 

तू नवयुगाची प्रेरणा या जगताची भाग्यविधाता.

प्रस्तावना-

मानवी समाजाला एक वाहन मानले तर स्त्री-पुरुष ही त्याची दोन चाके आहेत. दोन्ही निरोगी आणि मजबूत असणे आवश्यक आहेत. दोघांपैकी एक कमकुवत झाला तर वाहन न राहता इंधन होईल. चालत असणे जीवन आहे. समाजातील स्त्री-पुरुष या दोन्ही घटकांना सशक्त आणि प्रगत करण्यासाठी प्रयत्न करणे हे समाजाचे कर्तव्य आहे.

भारतीय स्त्रीचा भूतकाळ - 

प्राचीन काळी भारतातील ऋषीमुनींना स्त्रीचे महत्त्व चांगलेच समजले होते. त्यावेळी येथे महिलांचा सर्वांगीण विकास झाला होता. सीतेसारख्या साध्वी, सावित्रीसारख्या सद्गुणी, गार्गी, मैत्रेयीसारख्या महान स्त्रियांनी या देशाची शोभा वाढवली. त्यांचे नाव घेतल्यावर आपले शीश अभिमानाने उंच होते. त्या वेळी येथील आदर्श होता - 'यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते, रमन्ते तत्र देवता'. म्हणजेच जिथे स्त्रियांची पूजा केली जाते, तिथे देव रमण करतात.

मध्ययुगीन काळात भारतीय महिलांचा काळ बदलला. आपल्या समाजात अनेक वाईट प्रथा पसरू लागल्या आणि स्त्रियांचे महत्त्व कमी होऊ लागले. स्त्री आता देवी राहिली नसून ती चैनीची वस्तू झाली. परदेशी लोकांच्या आगमनाने त्यात अजूनच भर पडली. परिणाम असा झाला की ती स्त्री पुरुषाला अशी वाटू लागली की तिला घराच्या चार भींतिमध्ये कोंडून सुरक्षित ठेवावं लागलं. त्यांना ना शिक्षणाचा अधिकार होता ना बोलण्याचा अधिकार. माणसाच्या कोणत्याही कामात ढवळाढवळ करणे हा त्याच्यासाठी गुन्हा ठरला.

ती पुरुषाच्या अतृप्त इच्छा पूर्ण करण्याचे साधनच राहिली. स्त्री जातीची इतकी अधोगती झाली की ती स्वतःलाच विसरली. तिलाही समाजात काही महत्त्व आहे - हे स्वत: स्त्रीच्या लक्षातही आले नाही. विकासाची भावना त्यांच्या मनातून नाहीशी झाली. नवऱ्याची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी, प्रत्येक योग्य-अयोग्य इच्छेसमोर डोके टेकवायचे, जणू निर्मात्याने तिला यासाठी निर्मित केले आहे अशी समजूत व्हाल लागली.

महिलांची सद्यस्थिती

विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला भारताच्या राष्ट्रीय चळवळीबरोबरच सामाजिक चळवळही सुरू झाली. समाजात प्रबोधनाची लाट उसळली. राजा राममोहन रॉय आणि महर्षी दयानंद यांनी समाजातील वाईट प्रथा नष्ट केल्या. महिला समाजाकडे विशेष लक्ष दिले गेले. पुढे महात्मा गांधींच्या नेतृत्वाखाली सामाजिक क्रांती झाली. जनतेला स्त्रीचे महत्त्व कळू लागले आणि तिचे बंधन सैल होऊ लागले. स्त्री पुन्हा शिकू लागली. राष्ट्रीय चळवळीतही अनेक महिलांनी महत्त्वाचे कार्य केले.

सरोजिनी नायडू आणि विजयालक्ष्मी पंडित यांच्यासारख्या मान्यवर महिलांनी पुढे जाऊन स्त्री समाजाची वाट दाखवली. 1947 मध्ये भारत स्वतंत्र झाला, तेव्हापासून भारतात सर्वच क्षेत्रात विकासाची कामे सुरू झाली. समाजातील दोष दूर करण्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न सुरू झाले. स्त्री समाजात काही प्रमाणात प्रबोधन झाले. सर्वात महत्त्वाची घटना अशी घडली की भारतीय राज्यघटनेत महिलांना पुरुषांप्रमाणे समान अधिकार देण्यात आले आहेत.

अशा प्रकारची कायदेशीर समानता बहुधा पहिल्यांदाच स्त्रियांना दिली गेली. आज महिलांनी शिक्षण, कला, विज्ञान, राजकारण या क्षेत्रांत प्रवेश केला आहे, याचा आनंद आहे. अनुभव सांगतो की स्त्रिया कोणत्याही बाबतीत पुरुषांपेक्षा कमी नाहीत. आज आपण पाहतो की भारतीय महिला समाजात वेगाने प्रबोधन होत आहे.

पुरुषांनाही महिलांचे महत्त्व कळू लागले आहे. भारतीय महिलांनी अल्पावधीतच हे सिद्ध केले आहे की भारतातील महिला शिक्षण, बुद्धिमत्ता, सौंदर्य आणि शौर्यामध्ये जगातील कोणत्याही जातीच्या किंवा देशातील महिलांपेक्षा कमी नाहीत.

महिलांचे भविष्य

महिलांच्या स्थितीत बरीच सुधारणा झाली आहे हे बरोबर आहे, पण हा विकास अजून पूर्ण म्हणता येणार नाही. ग्रामीण भागात शिक्षणाची पद्धत फारच कमी आहे. शिक्षणाशिवाय विकास अशक्य आहे. गावात महिलांच्या शिक्षणात बरीच प्रगती होत आहे यात शंका नाही. आशा आहे, लवकरच भारतातील सर्व मुले-मुली शिक्षित होतील.

त्या सुशिक्षित समाजात स्त्री-पुरुष एकमेकांचे महत्त्व समजून घेतील. तो दिवस दूर नाही जेव्हा भारतात स्त्री-पुरुष दोघेही समानतेने प्रगतीच्या मार्गावर चालतील आणि शाळा, कार्यालय, प्रयोगशाळा आणि लष्करातही समानतेने काम करताना आढळतील.

उपसंहार

महिलांच्या विकासाशिवाय हा समाज अपूर्ण आहे. ज्याप्रमाणे पत्नी ही पतीची अर्धी पत्नी असते, त्याचप्रमाणे स्त्री ही समाजाचा अर्धा भाग असते. जेव्हा अर्धा अवयव अविकसित आणि अविकसित राहतो, तेव्हा संपूर्ण अवयव रोगग्रस्त आणि अविकसित राहतो. जर पुरुष शिव असेल तर स्त्री शक्ती आहे, जर पुरुष आस्तिक असेल तर स्त्री पूजनीय आहे, जर पुरुष पौरुषमय असेल तर स्त्री लक्ष्मी आहे - ती कोणत्याही प्रकारे पुरुषापेक्षा कमी नाही.

ती मुलगी म्हणून जपली जाते, पत्नी म्हणून जपली जाते आणि आई म्हणून पूजनीय असते. त्याच्यांमध्ये जगाची अतुलनीय शक्ती आहे. जेव्हा ती आनंदी असतो तेव्हा ती कमळासारखी मऊ असते आणि जेव्हा रागावते तेव्हा चंडी असते. खरं तर, स्त्रिया ही अनेक शक्ती असलेली अनेक रूपे आहेत, तिच्या कल्याणाची आणि विकासाची कामना करणे हे प्रत्येक भारतीयाचे पवित्र कर्तव्य आहे.

ती आई आहे,

ती ताई आहे,

ती मैत्रिण आहे,

ती पत्नी आहे,

ती मुलगी आहे,

ती जन्म आहे,

ती माया आहे,

ती सुरूवात आहे

आणि तिच नसेल तर

सारं काही व्यर्थ आहे.

ब्रह्मा मंदिर, राजस्थान

ब्रह्मा मंदिर पुष्कर, राजस्थान येथे आहे. ब्रह्मदेवाचे हे मंदिर संपूर्ण भारतात फक्त इथेच पाहायला मिळेल. हे मंदिर 14 व्या शतकात बांधले गेले होते, जेथे विवाहित पुरुषांना पूर्णपणे निषिद्ध आहे. देवी सरस्वतीच्या शापामुळे कोणताही विवाहित पुरुष येथे जाऊ शकत नाही, असे मानले जाते. त्यामुळे पुरुष अंगणातूनच हात जोडतात आणि विवाहित महिला आत जाऊन पूजा करतात.

भगवती देवी मंदिर, कन्याकुमारी

माँ भगवतीची पूजा कन्याकुमारीच्या भगवती देवी मंदिरात केली जाते. असे म्हणतात की भगवान शिवाला पती म्हणून प्राप्त करण्यासाठी  माता एकदा येथे तपश्चर्या करण्यासाठी आली होती. भगवती मातेला सन्यास देवी असेही म्हणतात. त्यामुळे या महाद्वारापर्यंतच संन्यासी पुरुषांना मातेचे दर्शन घेता येते. दुसरीकडे, विवाहित पुरुषांना या मंदिरात जाण्याची परवानगी नाही. येथे केवळ महिलाच पूजा करू शकतात.

कामाख्या मंदिर, गुवाहाटी

कामाख्या मंदिर गुवाहाटी, आसाम येथे आहे. कामाख्या मंदिर निलांचल पर्वतावर बांधलेले आहे. मातेच्या सर्व शक्तिपीठांमध्ये कामाख्या शक्तीपीठाचे स्थान अग्रस्थानी आहे. माताच्या मासिक पाळीच्या दिवसात येथे सण साजरा केला जातो. आजकाल मंदिरात पुरुषांच्या प्रवेशावर पूर्णपणे बंदी आहे. या दरम्यान येथील पुजारी देखील एक महिला आहे.

चक्कुलाथुकावू मंदिर, केरळ

माँ दुर्गा केरळमध्ये स्थित चक्कुलाथुकावू मंदिरात पूजा केली जाते. या मंदिरात दरवर्षी पोंगलच्या दिवशी महिलांची पूजा केली जाते. हे 10 दिवसांपर्यंत चालते. या मंदिरात पुरुषांना प्रवेश पूर्णपणे निषिद्ध आहे. कन्या पूजेच्या शेवटच्या दिवशी पुरुष महिलांचे पाय धुतात.

संतोषी माता मंदिर, जोधपूर 

जोधपूरच्या संतोषी माता मंदिरात शुक्रवारी पुरुषांच्या प्रवेशावर बंदी घालण्यात आली आहे. पुरूष दिवसभर मंदिरात जात असतील तर मंदिराच्या दारात उभं राहूनच आईचं दर्शन घडतं, पण पूजा करता येत नाही. शुक्रवारी माँ संतोषीचा दिवस असून या विशेष दिवशी महिला उपवास करतात. या दिवशी पुरुष येथे येऊ शकत नाहीत.

स्त्रियांची भूमिका जातीयवाद आणि अराजकतेच्या वातावरणात पण महत्त्वाची असू शकते. स्त्रिया आपल्या सकारात्मक विचारांमुळे काहीही करण्याची ताकद ठेवतात. त्यांच्या सकारात्मक विचारांचा प्रभाव त्यांचा घरांवर तसेच त्यांचा सभोवतीला लोकांवर देखील पडतो. त्यात मग त्यांचा पती असो, मुलं असो किंवा घरातील अन्य सदस्य. कुठल्याही पुरुषाच्या यश संपादनामागे एका स्त्रीचा सहभाग असतो असे म्हटले जाते. खरे आहे हे की पुरुषाची प्रगती स्त्रीमुळे होते. ती मग त्याची आई असो, ताई असो, बायको असो किंवा मैत्रीण. ती त्याला सतत पुढे वाढण्यासाठी प्रेरित करत असते. ते फक्त विचारांच्या देवाण-घेवाण मुळे. 

कुठल्याही पुरुष किंवा मुलांमध्ये सकारात्मक विचारांच्या देवाण-घेवाणाची सुरुवात त्याचा घरांपासूनच होते. मुलांवर प्रथम संस्कार त्याची आई देते. मुलं घरात किंवा कौटुंबिक वातावरण शिकत असतो. त्याच्यावर कुटुंबातील सदस्यांचे विचारांचा चांगला किंवा वाईट प्रभाव पडत असतो. समज आल्यावर तो पण त्या चांगल्या विचारांमध्ये सामील होतो. पुरुषांच्या मानसिकतेवर, विचारसरणीवर, घरातील स्त्रियांचा विशेष प्रभाव पडत असतो. तसेच त्यांचा विचारांचा ही प्रभाव स्त्रियांवर पडू शकतो. 

स्त्री फारच संवेदनशील आणि हृदयाने अत्यंत कोमल असते. शारीरिक तसेच मानसिकदृष्ट्या ती कोमलांगी, मृदुल, संवेदनशील असते. 

समाजात अराजकतेच्या परिस्थितीत स्त्रियांनी त्यांची संवेदनात्मक पातळी विसरू नये. कारण त्या काही-काही विषयांवर अत्यंत संवेदनशील असतात. 

तरी, शाहीनबाग या स्थितीत अपवाद आहे. इथे स्त्रीचे काही वेगळेच रूप दिसले आहे. मान्य आहे की आपल्या अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यासाठी निषेध म्हणून त्या प्रदर्शनात सामील होत्या पण त्यांचा सोबत त्यांचा निरपराध मुलांना या चळवळीत सामील करून त्या स्त्रीची वेगळीच प्रतिमा तयार केली गेली आहे. 

प्रत्येक क्षेत्रात स्त्रियांनी आपले वेगळे स्थान निर्माण केले आहे. ते नाकारणे अशक्य आहे. स्त्रियांना हवे की त्यांनी पण सामाजिक जागृतीच्या संदर्भात महत्त्वाचे आहे की घरात बाहेर, समाजात, कार्यक्षेत्रात त्यांनी स्वतःची शक्ती आणि सामर्थ्या ओळखणे गरजेचे आहे. त्यासाठी त्यांनी स्वतःचा दृष्टिकोन सकारात्मक ठेवायला हवा आणि आपली विचारसरणी सकारात्मक ठेवायला हवी.

किती केविलवाणे अभद्र वाटले..

मनाला किंचितही नाही रुचले 

हृदयाला काट्यासारखे  रुतले..

बालपणापासून मुलगी कुंकू लावते

हातात कंकण घालून मिरवते..

सोबत नसतो तिचा नवरा

मातेने दिलेला कुंकवाचा साज  साजरा..

भाळीच्या टिकलीने खुलतो चेहरा

कुंकू कंकण आहे माहेरचा तोरा..

मातेने दिलेले ते अलंकार

आयुष्यभर ती लेवणार..

आहे ते माहेरचं लेणं स्रीच सजणं

नवर्‍याच्या अस्तित्वाशी नाही देणं घेणं ..

बालपणापासून हक्क आहे कुंकवावर

हातातल्या किणकिणणार्‍या बांगड्यावर..

आणि तो हक्क ती आजन्म बजावणार!

आजन्म ती कुंकू टिकली लावणार..

- मीना खोंड

2 लडाख-लडाखच्या नैसर्गिक सौंदर्याला उपमा देऊ शकत नाही. येथील लोक महिला पर्यटकांना मोकळ्या मनाने मदत करतात. गेल्या अनेक वर्षांपासून लडाखमध्ये पर्यटकांची संख्या खूप आहे आणि तरीही इथल्या सौंदर्यात कोणतीही कमतरता नाही. येथील चमकणारे तलाव आणि बर्फाच्छादित पर्वत  भारत एक समृद्ध देश असल्याची   जाणीव करून देतात.

3 शिलाँग-मेघालय हा महिला बहुल समाज आहे, इथल्या बाजार पेठांमध्ये सर्वात जास्त व्यवसाय महिला करताना दिसतात. इथे महिलांना  आदर दिला जातो कोणत्याही महिला प्रवाशाने येथे एकटीने फिरल्यास तिला कोणतीही अडचण येत नाही.

4 जयपूर -महिलांसाठी एकट्याने प्रवास करण्यासाठी जयपूर शहर हे अतिशय सुरक्षित ठिकाण मानले जाते. जयपूरमध्ये हवा महल, जलमहाल, सिटी पॅलेस, आमेर किल्ला, जंतरमंतर, नाहरगड किल्ला, जयगढ किल्ला, बिर्ला मंदिर, गोविंद देवजी मंदिर, गढ गणेश मंदिर, संघीजी जैन मंदिर यासारखी प्रेक्षणीय स्थळे पाहण्यासारखे आहे. 

5 पुद्दुचेरी-या शहराची खास गोष्ट म्हणजे हे शहर अतिशय आधुनिक पद्धतीने फ्रेंच शैलीत बांधण्यात आले आहे. सौंदर्यासोबतच हे ठिकाण महिला प्रवाशांसाठीही सुरक्षित आहे. एकट्या स्त्रीला मोकळ्यापणाने  हिंडताना पाहून इथल्या लोकांना आश्चर्य वाटत नाही. इथल्या ऑरोव्हिलमध्ये जगाची संस्कृती पाहायला मिळेल. इथे शांतात अनुभवायला मिळेल. 

1 प्राणायाम- प्राणायामाद्वारे श्वासावर नियंत्रण ठेवता येते. असे केल्याने तणाव दूर होतो, शरीराची उर्जा वाढते आणि शरीरात जास्त प्रमाणात ऑक्सिजन पोहोचते, ज्यामुळे शरीरातील सर्व विषारी घटक बाहेर पडतात. त्यामुळे हार्मोन्स संतुलित राहतात आणि शरीरात रक्ताभिसरणही चांगले होते. यामुळे त्वचेवरील मुरुम किंवा सुरकुत्या दूर होतात आणि त्वचा चमकदार होते. 

2 कपालभाती प्राणायाम-कपालभाती पोटासाठी अत्यंत फायदेशीर आहे. हे  केल्याने शरीर डिटॉक्स होते आणि शरीरातील सर्व विषारी पदार्थ बाहेर पडतात. कपालभातीमुळे पचनक्रिया सुधारून रक्ताभिसरणही सुधारते. असे केल्याने त्वचेशी संबंधित समस्याही दूर होतात. कपालभातीच्या रोजच्या सरावाने त्वचा मुरुम मुक्त आणि सुंदर बनते.

3 उत्तानासन-उत्तानासन शरीर स्ट्रेच करून लिव्हर आणि किडनी निरोगी ठेवते. अनेक वेळा जास्त ताण घेतल्याने चेहऱ्यावर मुरुमेही येतात, अशा परिस्थितीत उत्तान तणाव कमी करून हार्मोन्स संतुलित ठेवण्यास मदत करते. ज्यामुळे मुरुमांपासून सुटका होते. 

4 बालासन- नेहमी तणावाखाली असणाऱ्यांना मुरुमांची समस्या अधिक होऊ शकते. अशा परिस्थितीत बालासन करणे फायदेशीर ठरू शकते. बालासन तणाव आणि चिंता दूर करून हार्मोन्स संतुलित ठेवण्यास मदत करते.

तुझ्या कृपेने सजला नटला संसार हा जगाचा

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा...

तुझ्या उत्तुंग भरारीपुढे गगनही ठेंगणे भासावे,

तुझ्या विशाल पंखाखाली विश्व सारे वसावे.

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा...

विधात्याने घडवली सृजनांची सावली,

निसर्गाने भेट दिली आणि घरी आली लेक लाडकी.

महिला दिनाच्या शुभेच्छा...

आदिशक्ती तू,

प्रभूची भक्ती तू,

झाशीची राणी तू,

मावळ्यांची भवानी तू,

प्रयत्नांना लाभलेली उन्नती तू,

आजच्या युगाची प्रगती तू.

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा...

विधात्याची निर्मिती तू,

प्रयत्नांची पराकाष्ठा तू,

एक दिवस तरी साजरा कर तुझ्यासाठी तू,

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा...

ती आई आहे, ती ताई आहे, 

ती मैत्रिण आहे, ती पत्नी आहे, 

ती मुलगी आहे, ती जन्म आहे, 

ती माया आहे, ती सुरूवात आहे 

आणि तिच नसेल तर सारं काही व्यर्थ आहे. 

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा...

स्री म्हणजे वास्तव्य, 

स्री म्हणजे मांगल्य, 

स्री म्हणजे मातृत्व, 

स्री म्हणजे कतृत्व 

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा...

नारी हीच शक्ती नराची

नारीच हीच शोभा घराची

तिला द्या आदर, प्रेम, माया

घरामध्ये आपोआप निर्माण होईल जिव्हाळा...

जागतिक महिला दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा...

तू भार्या,

तू भगिनी,

तू दुहिता,

प्रत्येक वीराची माता,

तू नवयुगाची प्रेरणा 

या जगताची भाग्यविधाता. 

महिला दिनाच्या शुभेच्छा...

आयुष्याच्या प्रत्येक टप्प्यावर आपली भूमिका योग्य पद्धतीने साकारणाऱ्या 

माझ्या आई, बहीण, पत्नी आणि लेकीस महिला दिनाच्या शुभेच्छा...

स्त्री असते एक आई

स्त्री असते एक ताई

स्त्री असते एक पत्नी

स्त्री असते एक मैत्रिण

प्रत्येक भूमिकेतील 'ती'चा करा सन्मान

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा...

ती आहे म्हणून हे विश्व आहे

ती आहे म्हणून घराला घरपण आहे

ती आहे म्हणून नात्यांत जिवंतपणा आहे

तिचा सन्मान करणे हे प्रत्येकाचे कर्तव्य आहे

जागतिक महिला दिनाच्या शुभेच्छा...

मुलीच्या निखळ प्रेमाला सलाम

आईच्या नि:स्वार्थ त्यागाला सलाम

बहिणीच्या प्रेमळ मायेला सलाम

स्त्रीमध्ये दडलेल्या असामान्य स्त्री शक्तीला सलाम

महिला दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा...

1908 मध्ये  या कारणांमुळे  झाला होता विरोध प्रदर्शन

अमेरिकेतील न्यूयॉर्क शहरातील 15 हजार महिलांनी त्यांच्या हक्कांसाठी पहिल्यांदा रस्त्यावर उतरण्याचा निर्णय घेतला. कामाचे तास कमी करावेत, चांगले वेतन मिळावे आणि मतदानाचा अधिकार मिळावा या मागणीसाठी हजारो महिलांनी आंदोलन केले. या कामगार चळवळीतून आंतरराष्ट्रीय महिला दिन साजरा करण्याचा पाया रचला गेला असे म्हणता येईल. या चळवळीच्या एका वर्षानंतर, अमेरिकन सोशालिस्ट पार्टीने प्रथमच राष्ट्रीय महिला दिन साजरा करण्यास सुरुवात केली.

हा दिवस आंतरराष्ट्रीय स्तरावर साजरा करण्याची कल्पना क्लारा झेटकिन नावाच्या महिलेला सुचली जेव्हा अमेरिकन सोशालिस्ट पार्टीने पहिल्यांदा राष्ट्रीय महिला दिन साजरा करण्यास सुरुवात केली. कोपनहेगन येथे झालेल्या वर्किंग वुमनच्या आंतरराष्ट्रीय परिषदेत तिने ही कल्पना प्रथमच सर्वांसमोर ठेवली होती. या परिषदेत 17 देशांतील 100 हून अधिक महिला प्रतिनिधी सहभागी झाल्या होत्या.

1975 मध्ये अधिकृतपणे सुरू झाले 

कोपनहेगन येथे झालेल्या आंतरराष्ट्रीय परिषदेनंतर स्वित्झर्लंड, जर्मनी, डेन्मार्क आणि ऑस्ट्रियामध्ये 1911 मध्ये पहिल्यांदा आंतरराष्ट्रीय महिला दिन साजरा करण्यात आला . जरी अधिकृतपणे हा दिवस साजरा करण्याची सुरुवात 1975 मध्ये झाली जेव्हा संयुक्त राष्ट्रांनी हा दिवस साजरा करण्यास सुरुवात केली. संयुक्त राष्ट्र संघाने 1996 मध्ये प्रथमच थीम देऊन हा कार्यक्रम साजरा केला होता.

अनेक देशांमध्ये सुट्ट्या असतात 

ज्या दिवशी आंतरराष्ट्रीय महिला दिन साजरा केला जातो तो दिवस अनेक देशांमध्ये राष्ट्रीय सुट्टी देखील असतो. या देशांमध्ये रशियाचाही समावेश आहे. रशियामध्ये, 8 मार्चच्या आसपास फुलांची विक्री दुप्पट होते. इटलीमध्ये मिमोसाची फुले देऊन हा खास दिवस साजरा केला जातो. अमेरिकेत या दिवशी राष्ट्रपती महिलांच्या कामगिरीचा गौरव करतात.

सकाळी उठल्यावर त्यांना गुलाबाच्या एका फुल देऊ शकता.

एका दिवसासाठीच का नसो पण त्यांना किचनपासून मुक्ती देऊन आपण सकाळी उठून त्यांच्यासाठी चहा, कॉफी, ब्रेकफास्ट, लंच तयार करू शकता.

त्यांच्यामुळे घरातच नव्हे तर जगात महिलांचे किती महत्त्व आहे अशी जाणीव करत असलेले स्लोगन किंवा स्वलिखित नोट देऊ शकता.

त्यांनी जीवनात अधिक उंची गाठावी म्हणून प्रेरणादायी पुस्तके त्यांना भेट करू शकता.

त्यांचे आवडते छंद तर आपल्या निश्चित माहीत असतील अशात त्यांना पुन्हा त्यासाठी वेळ काढण्यासाठी प्रोत्साहित करावे. मग ते गार्डनिंग, पेंटिंग, म्युझिक, डांस किंवा इतर काही का नसो.

त्यांना फिट राहण्यासाठी प्रेरित करू शकता. कारण घरातील स्त्री फिट असेल तर कुटुंबाचं आरोग्य उत्तम राहील.

दिवसातून त्यांच्या एक तरी कामाची जबाबदारी स्वत: पेलाल असा संकल्प घ्यावा.

किमान बायकांवर जोक्स मारणार नाही हा संकल्प घेतला तरी पुरेसा होईल.

बधकोणासन- हे आसन करण्यासाठी दंडासनाने सुरुवात करा. यानंतर, पाय वाकवा आणि तळवे एकत्र करा. आता टाच पेल्विकच्या जवळ खेचा. आणि हळू हळू आपले गुडघे खाली करा. पोटातून श्वास सोडा आणि शरीराचा वरचा भाग पुढे टेकवा आणि कपाळ जमिनीवर ठेवा.

चतुरंग दंडासन- या आसनाची सुरुवात फळी मुद्राने करा. श्वास सोडताना, शरीर अर्ध्या पुशअपमध्ये खाली करा जेणेकरून वरचे हात मजल्याला समांतर असतील. आता कोपरांच्या वक्रतेमध्ये 90 अंशांचा कोन राखण्यासाठी, स्वत: ला खाली करताना, कोपरांनी फास्यांच्या बाजूंना स्पर्श केला पाहिजे. आता खांदे आतून खेचले पाहिजेत. मनगट आणि कोपर मजल्याला लंब असले पाहिजेत. आणि खांदे शरीराच्या अनुरूप असावेत. असे केल्याने तुमचे शरीर 10 सेकंद धरून ठेवा.

सेतुबंधासन- हे आसन करण्यासाठी जमिनीवर झोपावे. आता पाय जमिनीवर ठेवून गुडघे वाकवा. तुम्ही श्वास सोडत असताना, तुमच्या टेलबोनला वर ढकलून द्या आणि तुमची कंबर जमिनीवरून वर करा. मांड्या आणि आतील पाय समान ठेवा. आता बोटांना इंटरलॉक करा आणि हात खांद्याच्या वर ठेवा. यानंतर, आपले हात पसरवा आणि श्रोणीच्या खाली ठेवा. यानंतर, आपले गुडघे घोट्याच्या वर ठेवा. आणि श्वास सोडत पाठीचा कणा हळूहळू जमिनीवर आणा.

आंतरराष्ट्रीय महिला दिन "IWD" जो दरवर्षी 8 मार्च रोजी साजरा केला जातो. आंतरराष्ट्रीय महिला दिन किंवा युनायटेड पॅगन डे फॉर वुमन्स राइट्स अँड इंटरनॅशनल पीस, ज्याला आंतरराष्ट्रीय कामकाजी महिला दिन म्हणूनही ओळखले जाते, समाजातील महिलांचे योगदान आणि उपलब्धी यावर लक्ष केंद्रित करण्यासाठी देशातील आणि जगभरातील विविध क्षेत्रांमध्ये साजरा केला जातो. या उत्सवाचा कार्यक्रम प्रदेशानुसार बदलतो. सामान्यतः स्त्रीला सन्मान देण्यासाठी, तिच्या कामाचे कौतुक करून आणि तिच्याबद्दल प्रेम आणि आदर व्यक्त करण्यासाठी हा उत्सव साजरा केला जातो.

आंतरराष्ट्रीय महिला दिन कधी असतो

दरवर्षी 8 मार्च रोजी जगभरात 'आंतरराष्ट्रीय महिला दिन' साजरा केला जातो. जगातील विविध प्रदेशांमध्ये महिलांबद्दल आदर, प्रशंसा आणि प्रेम व्यक्त करून, हा दिवस महिलांच्या आर्थिक, राजकीय आणि सामाजिक कामगिरीचे स्मरण म्हणून साजरा केला जातो. 

आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाचा इतिहास

हा दिवस पहिल्यांदा 28 फेब्रुवारी 1909 रोजी अमेरिकेत सोशलिस्ट पार्टीच्या आवाहनावर साजरा करण्यात आला. त्यानंतर फेब्रुवारीच्या शेवटच्या रविवारी तो साजरा केला जाऊ लागला. 1910 मध्ये सोशलिस्ट इंटरनॅशनलच्या कोपनहेगन परिषदेत याला आंतरराष्ट्रीय दर्जा देण्यात आला. त्या वेळी स्त्रियांना मतदानाचा अधिकार मिळवून देणे हे त्याचे मुख्य ध्येय होते, कारण त्या वेळी बहुतेक देशांमध्ये स्त्रियांना मतदानाचा अधिकार नव्हता. त्यानंतर, 1917 मध्ये रशियन महिलांनी महिला दिनी भाकरी आणि कपड्यांसाठी संपावर जाण्याचा निर्णय घेतला. हा संप देखील ऐतिहासिक होता कारण झारने सत्ता सोडली, अंतरिम सरकारने महिलांना मतदानाचा अधिकार दिला. यामुळेच 08 मार्च हा दिवस आंतरराष्ट्रीय महिला दिन म्हणून साजरा करण्यात आला आणि आजही साजरा केला जातो.

आंतरराष्ट्रीय महिला दिन का साजरा केला जातो?

ऑगस्ट 1910 मध्ये, आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाचा वार्षिक उत्सव साजरा करण्यासाठी कोपनहेगन येथे आंतरराष्ट्रीय महिला परिषदेने आयोजित केलेल्या दुसऱ्या आंतरराष्ट्रीय समाजवाद्यांची बैठक झाली. शेवटी,अमेरिकन समाजवादी आणि जर्मन समाजवादी लुईस झिएत्झ यांच्या मदतीने आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाच्या वार्षिक उत्सवाची स्थापना करण्यात आली. मात्र त्या बैठकीत एकही तारीख निश्चित करण्यात आली नाही. सर्व महिलांना समानतेचा अधिकार मिळावा यासाठी हा कार्यक्रम साजरा करण्याची घोषणा करण्यात आली. 19 मार्च 1911 रोजी ऑस्ट्रिया, जर्मनी, डेन्मार्क आणि स्वित्झर्लंडमधील लाखो लोकांनी पहिल्यांदा साजरा केला. प्रदर्शन, महिला परेड, बॅनर असे विविध कार्यक्रम ठेवण्यात आले होते. महिलांच्या मतदानाची मागणी, सार्वजनिक कार्यालयाची मालकी आणि नोकरीतील लिंगभेद संपवणे यासारखे मुद्दे मांडण्यात आले. दरवर्षी फेब्रुवारीच्या शेवटच्या रविवारी अमेरिकेत राष्ट्रीय महिला दिन म्हणून साजरा केला जातो. रशियन महिलांनी 1913 मध्ये फेब्रुवारीच्या शेवटच्या रविवारी साजरा केला होता. 1975 मध्ये सिडनी येथे महिलांनी (ऑस्ट्रेलियन बिल्डर्स लेबरर्स फेडरेशन) रॅली काढली होती. त्यानंतर 1914 चा आंतरराष्ट्रीय महिला दिन 8 मार्च रोजी साजरा करण्यात आला. तेव्हापासून, 8 मार्च रोजी सर्वत्र साजरा केला जातो. 1914 चा कार्यक्रम खास जर्मनीत महिलांच्या मतदानाच्या हक्कासाठी ठेवण्यात आला होता. 1917 च्या उत्सवादरम्यान सेंट पीटर्सबर्गच्या महिलांनी "ब्रेड अँड पीस" ने रशियन अन्नटंचाई तसेच पहिले महायुद्ध संपवण्याची मागणी केली. हळूहळू अनेक कम्युनिस्ट आणि समाजवादी देशांमध्ये ते साजरे होऊ लागले जसे की चीनमध्ये 1922 मध्ये, 1936 पासून स्पॅनिश कम्युनिस्ट इ.

आंतरराष्ट्रीय महिला दिन कसा साजरा केला जातो?

आंतरराष्ट्रीय महिला दिन हा एक विशेष कार्यक्रम आहे जो 8 मार्च रोजी लोक तसेच व्यवसाय, राजकीय, समुदाय, शैक्षणिक संस्था, शोधक, टीव्ही व्यक्तिमत्त्व इत्यादींच्या नेतृत्वाखालील महिलांनी साजरा केला जातो. महिलांच्या समस्या, स्पर्धात्मक क्रियाकलाप, भाषणे, सादरीकरणे, चर्चा, बॅनर, परिषद, महिला परेड आणि चर्चासत्रे यासह इतर महिला हक्क संवर्धन उपक्रम अशा विविध कार्यक्रमांचे आयोजन करून तो साजरा केला जातो. महिलांचे हक्क, योगदान, शिक्षणाचे महत्त्व, उपजीविका इत्यादींबद्दल जागरुकता वाढवण्यासाठी जगभरात हा दिवस साजरा केला जातो. या दिवशी महिला शिक्षिका तिच्या विद्यार्थ्यांकडून, तिच्या मुलांकडून तिच्या पालकांना, तिच्या बहिणींना तिच्या भावांकडून, मुलीला तिच्या वडिलांकडून भेट दिली जाते.

आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाची थीम

आंतरराष्ट्रीय महिला दिन दरवर्षी एक विशेष थीम वापरून साजरा केला जातो.

उपसंहार

स्त्रिया समाजाचा मुख्य भाग आहेत आणि आर्थिक, राजकीय आणि सामाजिक कार्यात त्यांचा मोठा वाटा आहे. आंतरराष्ट्रीय महिला दिन महिलांच्या सर्व कामगिरीचे कौतुक आणि स्मरण करण्यासाठी साजरा केला जातो. आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाचा उत्सव एक सामाजिक-राजकीय कार्यक्रम म्हणून सुरू झाला. या सणाच्या उत्सवादरम्यान, पुरुष मदर्स डे आणि व्हॅलेंटाईन डेच्या उत्सवाप्रमाणे स्त्रियांबद्दल त्यांचे प्रेम, काळजी, कौतुक आणि आपुलकी दर्शवतात. दरवर्षी एका विशेष थीमसह मोठ्या प्रेमाने आणि आदराने साजरा केला जातो आणि महिलांच्या अमूल्य योगदानाबद्दल राजकीय आणि सामाजिक जागरूकता मजबूत करण्यासाठी हा दिन साजरा केला जातो.

या विशेष प्रसंगी महिलांचा आदर करणे, त्यांना पुढे जाण्याची प्रेरणा देणे, त्यांचे आभार मानणे आणि आपल्या जीवनातील त्यांचे महत्त्व समजून घेत, त्यांचे कौतुकही केले जाते. या दिवशी तुम्ही तुमच्या आई, बहीण, मैत्रिणी, पत्नी किंवा सहकर्मचारी यांसारख्या तुमच्या आयुष्यात उपस्थित असलेल्या खास महिलांना थँक्स म्हणून काही गिफ्टही देऊ शकता. आंतरराष्ट्रीय महिला दिनानिमित्त आपण त्यांना  कोणती भेटवस्तू देऊ शकता ते जाणून घ्या.

आंतरराष्ट्रीय महिला दिन 2022 साठी काही भेटवस्तू -

* या खास प्रसंगी, आपण हाताने तयार केलेले ग्रीटिंग कार्ड किंवा बाजारातून खरेदी करून   महिला दिनाच्या शुभेच्छा असे कार्ड किंवा पोस्टर देऊ शकता.

* या दिनाच्या निमित्त त्यांना आपण एक छानशी पर्स भेट देऊ शकता.

* या दिवशी डायरी आणि पेनही देता येईल.

*  त्यांना काय आवडते हे माहिती असल्यास, आपण एक ड्रेस देखील भेट देऊ शकता.

* ज्या महिलांना अभ्यासाची आवड आहे त्यांच्यासाठी पुस्तकांपेक्षा चांगला पर्याय असूच शकत नाही.

* आपण चित्रांचा कोलाज बनवू शकता आणि त्यांच्या प्रतिभेची प्रशंसा करणारी एक टीप लिहू शकता.

* आपण त्यांच्या आवडत्या डिशची ऑर्डर देऊ शकता.

* आपण भेटवस्तू खरेदी करू शकत नसल्यास, आपण ऑनलाइन व्हिडिओ बनवून त्यांची प्रशंसा करू शकता.

* धन्यवाद म्हणताना, त्यांना ब्रेसलेट किंवा हार देखील दिला जाऊ शकतो.

*  जर त्या फिटनेस फ्रीक असतील, तर  त्यांना नवीन योगा मॅट, हेल्थ बँड देखील भेट म्हणून देऊ शकता. 

* त्यांना स्वयंपाकाची आवड असेल, तर त्यांना स्वयंपाकघराशी संबंधित कामाच्या वस्तूही भेट देऊ शकता.

* जर ते निसर्ग प्रेमी असतील तर त्यांना इनडोअर किंवा आउटडोअर प्लांट भेट देऊ शकता. 

भेटवस्तू काहीही असो, त्यांना पुढे जाण्यासाठी नक्कीच प्रेरणा द्या आणि त्यांचे आभार मानायला विसरू नका.

महिला दिनाची सुरुवात कशी झाली?

आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाची संघटना ही एक कामगार चळवळ होती, ज्याला संयुक्त राष्ट्रांनी वार्षिक कार्यक्रम म्हणून मान्यता दिली होती. या कार्यक्रमाची बीजे 1908 मध्ये घातली गेली, जेव्हा न्यूयॉर्क शहरातील 15,000 महिलांनी कामाचे तास कमी करणे, चांगले वेतन आणि मतदानाच्या मागणीसाठी आंदोलन केले.

एका वर्षानंतर अमेरिकन सोशलिस्ट पार्टीने प्रथमच राष्ट्रीय महिला दिन साजरा करण्यास सुरुवात केली. पण हा दिवस आंतरराष्ट्रीय करण्याचा विचार क्लारा झेटकिन नावाच्या महिलेच्या मनात आला. 1910 मध्ये कोपनहेगन येथे झालेल्या वर्किंग वुमनच्या आंतरराष्ट्रीय परिषदेत त्यांनी ही कल्पना दिली.

या परिषदेत 17 देशांतील 100 महिला प्रतिनिधी सहभागी झाल्या होत्या, या सर्वांनी क्लारा यांच्या सूचनेचे स्वागत केले. त्यानंतर 1911 मध्ये ऑस्ट्रिया, डेन्मार्क, जर्मनी, स्वित्झर्लंडमध्ये पहिल्यांदा आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाची निर्मिती करण्यात आली. त्याचा शताब्दी कार्यक्रम 2011 मध्ये साजरा करण्यात आला, म्हणून 2021 मध्ये जगाने 110 वा आंतरराष्ट्रीय महिला दिन साजरा केला.

तथापि, 1975 मध्ये जेव्हा संयुक्त राष्ट्रांनी हा कार्यक्रम साजरा करण्यास सुरुवात केली तेव्हा अधिकृतपणे तो साजरा करण्यास सुरुवात झाली. संयुक्त राष्ट्र संघाने 1996 मध्ये आपल्या कार्यक्रमात प्रथमच एक थीम स्वीकारली, ती थीम होती - 'भूतकाळ साजरा करा, भविष्यासाठी योजना करा'.

महिला समाजात, राजकारणात आणि अर्थकारणात कुठे पोहोचल्या याचा उत्सव म्हणून आंतरराष्ट्रीय महिला दिन साजरा केला जातो, परंतु या कार्यक्रमाच्या केंद्रस्थानी महिलांना भेडसावणाऱ्या असमानतेबद्दल जागरुकता निर्माण करण्यासाठी कामगिरीचे महत्त्व आहे. 

8 मार्च रोजी आंतरराष्ट्रीय महिला दिन साजरा केला जातो

याचे आयोजन 8 मार्च रोजी करण्यात येतं. क्लाराने जेव्हा आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाची कल्पना दिली तेव्हा त्यांनी कोणत्याही विशिष्ट दिवसाचा उल्लेख केला नाही. 1917 पर्यंत आंतरराष्ट्रीय महिला दिन कोणत्या तारखेला आयोजित केला जावा याबाबत स्पष्टता नव्हती.

1917 मध्ये, रशियाच्या महिलांनी आहार आणि शांततेच्या मागणीसाठी चार दिवसांचे आंदोलन केले. तत्कालीन रशियन झारला सत्तात्याग करावा लागला आणि अंतरिम सरकारनेही महिलांना मतदानाचा अधिकार दिला.

रशियामध्ये वापरल्या जाणार्‍या ज्युलियन कॅलेंडरनुसार, रशियन महिलांनी ज्या दिवशी विरोध सुरू केला तो दिवस 23 फेब्रुवारी आणि रविवार होता.

ग्रेगोरियन कॅलेंडरनुसार हा दिवस 8 मार्च होता आणि तेव्हापासून या दिवशी आंतरराष्ट्रीय महिला दिन साजरा केला जातो.

आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाचे प्रतिनिधित्व करणारे रंग

व्हायोलेट, हिरवा आणि पांढरा - हे तिन्ही आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाचे रंग आहेत. आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाच्या मोहिमेनुसार, "व्हायलेट हे न्याय आणि प्रतिष्ठेचे प्रतीक आहे. हिरवा हा आशेचा रंग आहे. पांढरा हा शुद्धतेचे प्रतीक मानला जातो. हे तीन रंग ब्रिटनच्या महिला सामाजिक आणि राजकीय संघाने (WSPU) 1908 मध्ये ठरवले होते.

कार्यक्रमाचा उद्देश

"आंतरराष्ट्रीय महिला दिन" साजरा करण्याचा सर्वात महत्वाचा उद्देश म्हणजे महिला आणि पुरुष यांच्यात समानता निर्माण करण्यासाठी जागरूकता आणणे. त्याचबरोबर महिलांना त्यांच्या हक्कांची जाणीव करून द्यावी लागेल. आजही अनेक देशांमध्ये महिलांना समान अधिकार नाहीत. शिक्षण आणि आरोग्याच्या बाबतीत महिला मागासलेल्या आहेत. यासोबतच महिलांवरील अत्याचाराच्या घटनाही समोर येत आहेत. इतकेच नव्हे तर नोकरीत पदोन्नतीमध्ये महिलांना अडथळ्यांचा सामना करावा लागतो, तर स्वयंरोजगाराच्या क्षेत्रातही महिला मागासलेल्या आहेत.

भोपाळच्या मानसरोवर ग्लोबल युनिव्हर्सिटीमध्ये एग्रीकल्चरच्या असिस्टेंट ‌प्रोफेसर साक्षी भारद्वाज यांनी आपल्या पर्यावरणाप्रती प्रेम आणि जुनूनमुळे आपल्या केवळ 800 स्क्वायर फीट जागेवर 450 प्रकाराचे 4 हजार झाडांचे एक सेल्फ सस्टेंड गार्डन तयार केले आणि त्याला नाव दिले 'जंगलवास' 

'वेबदुनिया' शी चर्चा करताना साक्षी सांगतात की हिरव्यागार झाडांमुळे मिळरार्‍या आनंद आणि थेरेपीची सुरुवात आपल्या घरात असे झाडं लावायला सुरू केले जी शहरात सहसा सापडत नव्हती. आपल्या विशेष प्रकाराच्या 'जंगलवास' येथे साक्षीने पश्चिम बंगाल, नागालँड, थायलंड, इंडोनेशिया येथील झाडांची तेथील वातावरण, योग्य तापमान आणि सोइल टेक्सचर कंडिशन ग्रीन हाउस मध्ये लागवणं केली आहे. साक्षी सांगतात की त्यांनी आपल्या खोलीत ह्यूमिडीफायर आणि ग्रो लाइट्स लावून रोपे लावली आहेत ज्यांना त्या प्रोपोगेट करतात.

'वेबदुनिया' सोबत बोलताना साक्षी आपल्या प्रवासाबद्दल सांगतात की "2020 च्या सुरुवातीला सोशल मीडियावर फिलोडेंड्रोंस फॅमिली यांचे झाडं बघून एग्जॉटिक और रेयर झाडे लावण्याची आवड निर्माण झाली. मी झाडांसाठी सिट्रस फळ किंवा भाज्यांच्या सालींनी बायो - एंजाइम देखील स्वत: तयार करते. आणि या व्यतिरिक्त वर्मीकंपोस्ट देखील स्वत: तयार करते. ज्यासाठी 3 पिट्स तयार करण्यात आल्या आहे. यांना न्यूट्रीशन झाडांच्या प्रजाती आणि आवश्यकतेनुसार दिलं जातं. मी मेडिसिनल झाडांना अश्वगंधा, शतावरी यांच्या मदतीने बायो रूटिंग हार्मोन तयार करत आहे. यांनाच आपल्या हाउस प्लांट्सच्या ग्रोथसाठी वापरू इच्छिते आणि कमर्शियली देखील उपलब्ध करू पाहत आहे."

आपल्या प्रकाराचे वेगळे आणि चॅलेंज असणारे कामांबद्दल साक्षी सांगतात की सुरुवातीला कुठलंही काम सोपं नसतं. मला देखील अनेक समस्यांना सामोरा जावं लागलं. जसे की सुरुवाती रेयर झाडं खरेदी केल्यावर त्यांचा सांभाळ करणे अवघड व्हायचे. अशात अनेक झाडं मृत व्हायची. रेयर झाडे महाग येतात म्हणून मी त्यावर रिसर्च करणे सुरू केले आणि हळू-हळू गार्डन तयार झालं. आता तर वडिलांसोबत मीटिंगसाठी येणार्‍यांना देखील येथे बसणे आवडतं. माझे मित्र-मैत्रिणी देखील खोलीपेक्षा गार्डनमध्ये बसतात. केवळ 800 स्क्वेयर फीट मध्ये 4000 झाडे लावणे सोपे काम नव्हते. अधिक जागा नसल्यामुळे मी वर्टिकल स्पेस तयार केली. वर्टिकल गार्डनमध्ये केवळ रेयर झाडे लावतात येतात. यासाठी मी एमपीमध्ये सर्वात अधिक आढळणारे बांबू ने वर्टिकल स्ट्रक्चर तयार केलं आणि त्यात झाडे लावली.

साक्षी सांगते की घरातील कचरा आणि अटाळा वापरून पूर्ण गार्डन मेंटेन करते. नारळाच्या गोळ्यात झाडे लावते जे एका मजबूत पॉटप्रमाणे कार्य करतं, सोबतच त्यात  पाणी अधिक वेळापर्यंत राहत नाही. त्या सांगतात की आधी जमिनीत सर्व रोपे लावत होती परंतू जवळपास मातीत दीमकांमुळे झाडे खराब व्हायची म्हणून कुंडे आणि नारळ यात लागवणं करायला सुरू केली.

जॉबसोबत सुंदर गार्डनसाठी वेळ कसा मिळतो या प्रश्नावर साक्षी सांगतात की युनिव्हर्सिटी जाण्याच्या दोन तासाआधी म्हणजे सकाळी 6 ते 8 वाजेपर्यंत गार्डनमध्ये असते. या व्यतिरिक्त आई देखील खूप मदत करते आणि झाडांची निगा राखते. झाडं प्लास्टिक कॅन किंवा बाटलीत लावण्याचा आयडिया देखील आईने दिला होता. कुटुंबाची खूप मदत होते.

एग्जॉटिक व रेयर झाडांची एक विशेष वॉल- साक्षीच्या आपल्या सेल्फ सस्टेंड गार्डन 'जंगलवास' मध्ये एग्जॉटिक आणि रेयर झाडांची एक खास भिंत आहे ज्यात 150 एग्जॉटिक झाडं आहेत जी फिलोड़ेंड्रोन, मॉन्स्टेरा, बेगॉनिया, एपिप्रेमनम, क्लोरोफाईटम, अग्लोनेमा, कुटुंबाची आहेत. आपल्या जंगल वाल च्या या खास भिंतीला साक्षीने प्लास्टिक कॅन आणि रिसाइकिल केलेल्या बाटल्या आणि नारळांच्या गोळ्यात रेयर झाडं लावून विशेष प्रकाराने सजवले आहेत.

स्मशान.. हा शब्द ऐकून देखील अंगावर शहारे येतात, वैराग्य वाटू लागतं, भिती जाणवते.. परंतू हे जीवनाचे यथार्थ आहे हे, ज्याचा सामना त्या व्यक्तीला करावाच लागतो ज्याने जन्म घेतला आहे... भारतीय संस्कृतीमध्ये या स्थळापासून स्त्रियांना त्यांच्या नाजुक मन असल्याचे कारण देऊन दूर ठेवलं जातं. परंतू कालांतराने स्त्रियांनी या परंपरा मोडल्या असून आता अशा स्त्रिया देखील आहे ज्यांनी स्मशानात जाऊन आपल्या नातलगांना अग्नी दिली आहे...

अशा परंपरांना आवाहन देणयार्‍यांमध्ये भोपाळच्या हमीदिया रुग्णालयातील कर्मचारी हिराबाई यांचे नाव अती सन्मानपूर्वक घेतलं जातं. त्यांनी माणुसकीची ती इमारत बांधली आहे ज्यापुढे आपण देखील श्रद्धेने नत मस्तक व्हाल....

कोरोनाकाळात हिराबाई यांनी न केवळ आपल्या रुग्णालयात ड्यूटी दिली त्यापेक्षाही अधिक म्हणजे जेव्हा कोरोना संक्रमणाच्या भीतीने नातेवाईकांनी आपल्या रक्ताचे संबंध असलेल्या आपल्या माणसांचा साथ सोडून दिला तेव्हा त्यांनी पुढे येऊन अशा मृतदेहांवर अंत्यसंस्कार देखील केला.

51 वर्षीय हिराबाई ज्यांना लोकं हीराबुआ या नावाने देखील हाक मारतात त्या मागील 25 वर्षांपासून निराधार आणि बेवारस मृतदेहांवर अंत्यसंस्कार करण्याचे काम करीत आहे. हिराबाई मध्य प्रदेशातील सर्वात मोठ्या शासकीय रूग्णालय हमीदिया हॉस्पिटलच्या मंदिराजवळ जमा होणार्‍या लोकांसाठी एक उमेदाची किरण आहे जे कोणत्याही कारणामुळे आपल्या नातेवाइकांचा अंत्यसंस्कार करण्यास अक्षम असतात.

हीराबुआ आतापर्यंत अशा तीन हजार लोकांवर अंत्यसंस्कार करून चुकल्या आहेत. वेबदुनियाशी चर्चा करताना हिराबाई सांगतात की त्या आपलं हे काम नारायण सेवा समजतात. असे गरीब आणि असमर्थ लोक जे आपल्या नातेवाइकांचे अंत्यसंस्कार करण्यात सक्षम नसतात त्यांची मदत करतात. त्यांना आपल्या या कार्यामुळे आत्मिक संतुष्टी प्राप्त होते. 

‘वेबदुनिया’ सोबत बोलताना हीराबुआ आपल्या प्रवासाबद्दल सांगतात की मागील 25 वर्षांपूर्वी एक बुजुर्ग दलित महिलेच्या मुलाचा मृत्यू झाल्यावर बुजुर्ग महिला तिची मदत मागण्यासाठी आली तेव्हा त्यांनी वर्गणी गोळा करून त्या महिलेच्या मुलावर अंत्यसंस्कार केले.

कोरोना साथीच्या आजारात आणि लॉकडाउन दरम्यान देखील हीराबुआ आपलं काम करत होत्या. त्यांना कधीच आपल्या कामाबाबद भीती वाटली नाही. कोव्हिड काळात रुग्णालयात आजारी लोकांची सेवा करण्यासह त्यांनी आपलं समाज सेवा सुरू ठेवली. संपूर्ण लॉकडाउन दरम्यान त्या स्वत: एकट्याने मृतदेह स्मशानात घेऊन गेल्या. 

तसेच महिला म्हणून स्मशानात जाऊन अंत्यसंस्कार करण्यात येणार्‍या आवाहनांबद्दल हीराबुआ म्हणतात की 21 व्या शतकातील लोक असा विचार करतात यावर विश्वास बसत नाही. आपल्या कामात त्यांना कधीच कुटुंबाची साथ मिळाली नाही, त्यांचे पतीदेखील कधी सोबत उभे राहिले नाही. 

‘वेबदुनिया’शी चर्चा करताना आपल्या संघर्षाची कहाणी आठवत त्यांच्या डोळ्यातून अश्रू वाहू लागले की त्यांच्या कामात त्यांच्या एकुलत्या एक मुलाने साथ दिली. त्या सांगतात की लहानपणी त्यांचा मुलगा त्यांना मदत म्हणून लाकूड आणून देत असे. आज तोच मुलगा मोठा झाला असून त्यांना मदत करत आहे.

Womens Day Poem

तिचं दुसरीचा विश्वासघात करते,

विवाहबाह्य सम्बन्ध, फॅशनच आहे,

हेंच चित्र सर्वत्र खुशाल दिसत आहे,

एक स्त्रीचं दुसरीला मात्र फसवतेय,

स्त्री जातीला कलंक ठरू पाहतेय,

अश्या स्त्री ला स्त्री मन कसें बरे असेल,

खरी स्त्री दुसरीला कशी बरें फसवेल?

लाज वाटायला हवी,अश्या बायकांना,

खुशाल उजळ माथ्याने समाजात वावरताना,

करा विचार थोडा तरी इतरांच्या भावनांचा,

असें संबंध ठेवून,निर्लज्जपणे वावरण्याचा,

द्या वचन येणाऱ्या महिला दिनाच,

वाकडं पाऊल पुनः न उचलण्याच!!

अश्विनी थत्ते.

Womens Day 2021

मंडळी, एखादा दिवस साजरा करण्यामागे नेमके काय कारण आहे, त्याचा इतिहास काय आहे, हा पायंडा कुणी पाडला हे जाणून घेणे महत्वाचे असते. जर ही माहिती तुम्हाला असेल तर तो दिवस साजरा करण्याचा आनंद द्विगुणित होतो. आता आजच्या जागतिक महिला दिनाचेच उदाहरण घ्या ना..  सर्वांना माहीत आहे की आज महिला दिन आहे, पण याची सुरुवात थेरेसा सर्बर माल्कल या महिलेने केली हे कुणालाच माहीत नाही. दुर्दैवाने थेरेसा आज विस्मृतीत गेल्या आहेत. चला तर मग आजच्या दिवसाचे निमित्त साधून आपण त्यांची ओळख करून घेऊया… 

थेरेसा यांचा जन्म १ मे १८७४ ला  रशियातल्या बार नावाच्या शहरात एका ज्यू परिवारात झाला. जन्मापासूनच ज्यू विरोधी वातावरणात वाढलेल्या थेरेसा यांना आणि त्यांच्या परिवाराला रशियाच्या त्झार राजवटीत प्रचंड त्रास सहन करावा लागला. त्यामुळं अनेक कुटुंबे तिथून स्थलांतर करून अमेरिकेत गेली. त्यात थेरेसा यांचेही कुटुंब होते.  १८९१ साली अमेरिकेत  दाखल झाल्यावर थेरेसा यांनी इतर ज्यू लोकांप्रमाणे चरितार्थासाठी मिळेल ते काम  केले. प्रथम एका बेकरीमध्ये, नंतर एका कपड्यांच्या कारखान्यात त्यांना काम मिळाले. त्यांचा मूळ स्वभाव चळवळ्या आणि बंडखोर असल्याने त्यांचे लक्ष कामगार स्त्रियांच्या प्रश्नांकडे वेधले गेले. थेरेसा फक्त प्रश्न बघून गप्प बसणाऱ्या महिला नव्हत्या… त्या प्रश्न सोडवण्यासाठी काय करता येईल याचा विचार करू लागल्या आणि त्यातूनच कामगार स्त्रियांच्या संघटनेची निर्मिती त्यांनी केली.  या स्त्री संघटनेतून स्थलांतरित कामगार स्त्रियांचा आवाज उठवण्याचे काम त्या करू लागल्या.

लवकरच त्यांच्या असे लक्षात आले की, फक्त संघटना चालवून भागणार नाही. महिलांना पुरुषांच्या समान हक्क हवे असतील तर राजकारणात उतरण्याशिवाय पर्याय नाही हे त्यांनी ओळखले. आता त्यांनी कामगार स्त्रियांच्या प्रश्नांसोबतच एकंदरीत स्त्री-पुरुष समानतेवरही लक्ष केंद्रित केले. सोशालिस्ट पार्टीमध्ये प्रवेश करून त्यांनी राजकारणात शिरकाव करून घेतला. त्यावेळी सोशालिस्ट पार्टी ही  एकमेव अशी पार्टी होती ज्यात महिलांना प्रवेश मिळत असे. आम्ही स्त्री-पुरुष भेदभाव करत नाही असा त्यांचं ब्रीदवाक्य होतं. यामुळेच थेरेसा सोशालिस्ट पार्टीकडे आकर्षित झाल्या होत्या. परंतु दुर्दैवाने लवकरच त्यांना सत्य समजले की पार्टीचा नारा फक्त दिखाऊ स्वरूपाचा होता. निर्णय घेण्याच्या प्रक्रियेत महिलांना नगण्य स्थान मिळत असे. थेरेसा यांनी यामुळे निराश न होता असे ठरवले की, पार्टी न सोडता आपली समांतर विचारधारा चालवून आपले ध्येय साध्य करायला हवे. त्यांनी सोशालिस्ट महिलांची एक वेगळी चळवळ सुरू केली आणि महिलांसाठी राजकारणात एक वेगळे स्वतंत्र व्यासपीठ असायला हवे असे जोरदार मत मांडले. 

शेवटी सोशालिस्ट पार्टीने त्यांचे म्हणणे मान्य केले आणि अमेरिकेच्या इतिहासात प्रथमच महिलांसाठी वेगळे डिपार्टमेंट बनवण्यात आले. त्याच्या अध्यक्षपदी थेरेसा विराजमान झाल्या. मंडळी, त्या काळी ही गोष्ट अजिबात सोपी नव्हती! एक तर महिला, त्यात अमेरिकेबाहेरील स्थलांतरित कामगार… ही एका नव्या पर्वाची सुरुवात होती! 

या पदावर बसून थेरेसा यांनी महिलांच्या हक्कासाठी लढा दिला. त्यातलाच एक हक्क म्हणजे  महिलांना मतदानाचा अधिकार! तोपर्यंत अमेरिकेत महिलांना मतदानाचा अधिकार नव्हता. तो मिळायलाच हवा हा मुद्दा थेरेसा यांनी सर्वांसमोर मांडला आणि बरेच प्रयत्न करून त्यासाठी समर्थन मिळवले. या सोबतच महिलांचे अनेक प्रश्न त्यांनी यशस्वीपणे हाताळले. महिलांमध्ये शिक्षणाविषयी जागरूकता निर्माण केली. 

थेरेसा यांनी जगाचे लक्ष महिलांच्या समस्यांकडे वेधले जावे म्हणून एक कल्पना मांडली. वर्षातला एक दिवस ‘महिला दिन’ म्हणून साजरा व्हावा हीच ती कल्पना…  सोशालिस्ट पार्टीने त्यांना या बाबतीत साथ दिली आणि अमेरिकेत पहिला ‘राष्ट्रीय महिला दिन’ १९०९ साली २८ फेब्रुवारी रोजी साजरा झाला. ही कल्पना नंतर युरोपियन देशांमध्ये सुद्धा पसरली आणि नंतर जगभरात लोकप्रिय झाली. आज सर्वानुमते जगभरात एकाच दिवशी म्हणजे ८ मार्च रोजी ‘जागतिक महिला दिन’ साजरा होतोय या मागे मूळ कारण थेरेसा सर्बर माल्कल या आहेत. 

थेरेसा माल्कल यांचे १७ नोव्हेंबर १९४९ मध्ये निधन झाले. एक स्थलांतर होऊन अमेरिकेत आलेली मुलगी ते अमेरिकेच्या राजकारणातील बलशाली महिला असा त्यांचा थक्क करणारा प्रवास होता. त्यांचे निधन झाल्यावर हळू हळू लोक त्यांना विसरले. आज आपण महिला दिन साजरा करतो पण थेरेसा यांचा उल्लेख कुठेही होत नाही हे दुर्दैवी सत्य आहे. 

जागतिक महिला दिनाच्या सर्वांना शुभेच्छा आणि थेरेसा माल्कल यांना सलाम! 

आज वाटलं सहज, घ्यावा ठाव "स्त्री"मनाचा,

इच्छा एक, तिच्यात डोकावून बघण्याचा,

कित्ती तरी मनाचे वेगवेगळे होती रूपे,

काही कळायला अवघड, तर काही खूप सोपे,

काहींचा भाव होता उदात्त, अन खूप संयमी,

काही होत्या उथळ,अन काही कर्तव्यप्रेमी,

दुसऱ्यांचा संसार उध्वस्त करणाऱ्याही मिळाल्या,

उभारी देऊन काही सावरणाऱ्या सुद्धा गवसल्या,

ममतेने ओतप्रोत मताभगिनी ही कित्ती तरी,

स्त्री मनाची कित्ती रूपे, हे समजले तरी,

एकाच तराजूत नाही मोजता येणार सार्यांना,

जसे ज्याची काम तसं ओळखावं त्यांना!

म्हणून तर म्हणतात न!ठाव घेणं सोप्प नाही,

मनाच्या राज्यात सऱ्यांच्या वेगळंच चाललंय काहीबाही!

....अश्विनी थत्ते.

* फोटो फ्रेम ते कार्ड- 

आजच्या स्त्रिया कामकाजी आहे. त्या ऑफिसात जातात. जर आपली आई किंवा बहीण देखील ऑफिसात जात असेल तर तिला एक चांगले फोटो फ्रेम देऊ शकता. ही फ्रेम त्या आपल्या डेस्कवर ठेवू शकतात. किंवा लहान कार्ड देखील देऊ शकता. लॅपटॉप बॅग देखील चांगला पर्याय असू शकतो. 

* ड्रेस किंवा मेकअप किट -

या दिनी आपण आई,बहीण, मैत्रिणी किंवा जोडीदाराला एक चांगला ड्रेस,साडी किंवा मेकअप किट देखील देऊ शकता. हे मिळाल्यावर त्या आनंदी होतील.

* दागिने-

स्त्रियांना दागिन्यांची खूप आवड असते अशा परिस्थितीत आपण त्यांना आवडीचे दागिने भेट वस्तू म्हणून देऊ शकता. इअर रिंग,ब्रेसलेट हार, काहीही भेट म्हणून देऊ शकता. 

* आवडीची डिश घरी बनवा- 

आपण त्या खास दिनी त्यांच्या आवडीची डिश बनवू शकता किंवा बाहेर खाण्यासाठी नेऊ शकता. 

अशा या काही त्यांना आवडणाऱ्या गोष्टींना करून आपण त्यांच्या साठी आपल्या भावना दर्शवू शकतात.आणि त्यांच्या प्रति आदर दाखवू शकता.

आपल्या देशात जिथे कोणतेही काव्य, शेर, कविता, कहाण्या, प्रेम गीत, उपन्यास, इतिहास यात स्त्रियांच्या सौंदर्यांचे वर्णन तिच्या लांब-सडक, जाड, ​​रेशमी, चमकदार, कुरळे केसांशिवाय शक्य होत नाही. ज्यात सुंदर केसांमध्ये कधी प्रियकाराचं हृदय अडकतं तर कधी ते सावली देतात तर कधी चंद्र रात्रीत काळे भोर पसरतात. 

एखाद्या शायरची लेखणी केसात या प्रकारे अडकते जसं चंद्र वादळात लपतं. प्रेमात पडलेल्या प्रत्येक प्रियकराला आपल्या प्रेयसीच्या केसांच्या बटाखाली झोपायचं असतं त्यांना सावरायचा असतं त्यासोबत खेळायचं असतं. अजून काय-काय माहित नाही? त्याच वेळी, केतकीने केस नसतानाही आपल्या आत्मविश्वासाच्या बळावर आपले सौंदर्य अनेकपटीने उजळ केले.

अहमदाबादमध्ये जन्मलेल्या 49 वर्षांच्या केतकीच्या आयुष्यात २०१० पर्यंत सर्व काही सामान्य होते, ज्याप्रकारे सर्वांचे जीवन सुखी असतं. परंतू अचानक ती 'अलोपेसिया' नावाच्या आजाराचा बळी पडली, ज्यामध्ये टाळूचे केस अचानक गळू लागतात आणि टक्कल पडते. डॉक्टरांनी तिला स्टिरॉइडच्या गोळ्या दिल्या ज्याचे बरेच दुष्परिणाम होते. त्याचा थेट मूत्रपिंडावर परिणाम होतो.

ही कहाणी फक्त केतकीची नव्हे तर त्या असंख्य स्त्रियांची आहे ज्यांचे जीवन केवळ केसच नव्हे तर समाजद्वारे स्त्रियांसाठी निर्धारित करण्यात आलेले सौदर्यांच्या मानकावर स्वत:ला मोजण्यात आत्मग्लानि व हीनभावना जाणवते.

न्यू साउथ वेल्स युनिव्हर्सिटी, हाँगकाँग पॉलिटेक्निक युनिव्हर्सिटी आणि टिआंजिन युनिव्हर्सिटीच्या आंतरराष्ट्रीय गटाने केलेल्या एका शोधात म्हटले आहे की हे आतापर्यंतचं सर्वात विस्तृत अध्य्यन आहे, जे शरीराच्या रचनेमुळे स्त्रियांच्या सौंदर्यावर किती परिणाम होतो यावर आधारित आहे.

या अभ्यासामध्ये सामील प्रोफेसर रॉब ब्रूक्स म्हणतात की सौंदर्य विषयावर केलेले बहुतेक अभ्यास छाती, कंबर आणि नितंबांवर आधारित आहे परंतु आपल्या अभ्यासामध्ये असे दिसून आले आहे की बाजूंची लांबी आणि रुंदी देखील सौंदर्य दृष्टीने मानक आहे. हे संपूर्ण शरीराच्या रचनेत आणि वजनात वेगळंच महत्त्व प्रदान करतं. या अभ्यासामध्ये असेही म्हटले आहे की बॉडी मास इंडेक्स आणि हिप-टू-कमर रेशो ही कोणत्याही महिलेच्या आकर्षणाचे सर्वात मोठे प्रमाण आहे.

माझे मित्र नरेंद्र तिवारीजी म्हणतात, 'जीवन हे बर्‍याच पींडांचे संग्रह आहे, त्या पीड्यांवर स्मितहास्य आहे'. हे देखील जीवनाचे सार आहे. केतकीला या विपत्तीच्या संग्रह असलेल्या जीवनाचा सापळाही कापावा लागला. वयाच्या 40 व्या वर्षी तिला आपलं आयुष्य संपल्यासारखे वाटू लागले.

तिने ठरवलं होतं की आता आपण कधीही घराबाहेर पडणार नाही. बाहेरील जगाशी सर्व संबंध तोडून ती तीन वर्षांपर्यंत तीव्र नैराश्याला बळी पडली. तिची स्थिती कोणालाही कळावी असे तिला वाटत होते. त्यामुळे ती घरी बसून काहीही न करता फक्त रडायची.

या तीन वर्षात तिच्यावर अनेक उपचार केले गेले. परंतु या आजारावर कोणताही इलाज नव्हता. दोन अत्यंत प्रेमळ मुलांची आई आणि पतीची पत्नी केतकीने शेवटी आपली अशी अवस्था पाहून शांतता मोडून स्वत:ला समजावून सांगितले की तिचे संपूर्ण आयुष्य तिची वाट बघत आहे. जग तिच्याविषयी काय विचार करतो याचा विचार करायचा नाहीये. बाहेर पाऊल टाकून आपल्या सौंदर्यास आलिंगन द्यावं. आपल्याला केस नसले तरी आपण सुंदर आहोत. 

हे खरोखर तिच्या आयुष्यातील एक सुंदर टर्निंग पॉईंट होता आणि तिने स्वत: ला या रुपात स्वीकारण्याचे ठरविले. यात तिच्या मुलीचा मोठा हात होता. आपण कल्पना करू शकतो की जेव्हा एखादी स्त्री टक्कल डोक्याने बाहेर पडते तेव्हा तिला कशा प्रकारे लोकांच्या प्रतिक्रियांना तोंड द्यावं लागतं. जणू प्रत्येक चेहरा विचारत आहे की, कर्करोग आहे का? किंवा तिरुपती बालाजीचे दर्शन घेऊन आलात आहात का? तिने सर्व प्रश्नांकडे हसून दुर्लक्ष केले.

पण केतकीने तिच्या इच्छेनुसार डोक्यावर टॅटू बनवले आणि असा विचार केला की जर देवाने मला कोरा कॅनव्हास दिला असेल तर मग ते का वापरू नये. वर्षभरापूर्वी तिला मिसेस इंडिया वर्ल्डवाइड स्पर्धेबद्दल माहिती मिळाली आणि त्यात तिने आपले नाव नोंदवले. सुदैवाने तिने तिन्ही राउंड पार पाडले आणि 3000 हून अधिक स्पर्धकांना मागे टाकून टॉप 15 निवडली गेली.

काही वर्षांत केतकीच्या विचारत 'why me' ते 'why not me?' असा बदल झाला. तीन वर्षांच्या नैराश्यातून स्वत:ला घरात कोंडून ठेवण्यापासून ते मिसेज इंडिया वर्ल्डवाइडपर्यंतचा प्रवासात जगाला सामोरा जायचं हीच केतकीची कहाणी आहे. यावर तिच्या कुटुंबाला अभिमान आहे.

लंडनमधील 'डोव्ह रिसर्च सेंटर'च्या वृत्तानुसार, जगभरातील स्त्रियांमध्ये सौंदर्य आणि शारीरिक बनावट याबद्दल स्त्रियांमध्ये हीनभावना आणि आत्मविश्वासाची अत्यंत कमतरता आहे, परंतु आम्ही भारतीय महिला अपवाद आहोत. हे संशोधन 10-17 आणि 18-64 वर्षे या वयोगटातील महिलांवर होते. हीन भावनेमुळे आनंद आणि निर्णय घेण्याच्या पातळीवर देखील प्रचंड प्रभाव पडतो.

2010 मध्ये अमेरिकेसारख्या विकसित देशात, आत्मविश्वासाने महिलांची टक्केवारी 85% होती, ती 2016 मध्ये घटून 50% झाली. अमेरिका, कॅनडा आणि यूके सारख्या खुल्या समाजांमधील महिलांपेक्षा कमी खुल्या भारतीय समाजातील महिला जास्त आत्मविश्वास बाळगतात कारण त्यांच्यात शारीरिक हल्ल्यांचा आणि मानसिक दबावाचा सामना करण्याची क्षमता आहे.

इतकेच नाही तर सौंदर्याबरोबरच महिलांवरही 'सर्वगुण संपन्न अर्थात अष्टपैलू' होण्याचा खूप दबाव असतो. केवळ भारतच नाही तर अमेरिका, ब्रिटन, ऑस्ट्रेलिया, कॅनडा, आणि जर्मनीसारख्या लैंगिक भेद या पलीकडे समानता आणि स्वातंत्र्य असणारे अनेक देशदेखील या विचित्र मानसिकतेने ग्रस्त आहेत. या संशोधनात असेही म्हटले आहे की भारतातील 96 % महिलांना त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाबद्दल विश्वास आहे.

यासाठी अनेक कारणांपैकी एक सर्वात हैराण करणारं कारण म्हणजे नवीन पिढीच्या मुली शांतपणे आपल्या आईकडून धडे घेतात. केवळ आपल्या शरीरा कायेच्या बळावर आत्मविश्वास होण्याऐवजी, आपल्या करिअर आणि कौशल्यांबद्दल अधिक जाणीव ठेवतात.

देशातील पहिली अ‍ॅलोपियन सर्व्हाइव्हर आणि मॉडेल, केतकी यांनी स्वत:चं मुकुट आपल्या इच्छेचे हिरे रुजवून तयार केलं. मिसेज प्रेरणा, मिसेस पॉपुलर, मिसेस पीपल्स चॉईस, मिसेस युनिव्हर्स वुमन ऑफ कॉन्फिडंट 2018 फिलीपीन्स सारखे किताब आपल्या नावावर करणारी केतकी आपल्या दोन मुलांवर तसेच प्राण्यांवर प्रेम करणारी स्त्री आहे. ‍ती आपल्या दोन्ही कुत्र्यावर खूप प्रेम करते.

भारत प्रेरणा अवॉर्ड, वूमन ऑफ वोर्दिनेस, उद्गम अवॉर्ड, इंस्पायरिंग वूमनहुड द वी अवॉर्ड, ज्वेल ऑफ इंडिया या व्यतिरिक्त पुणे महानगरपालिका यांच्यामार्फत त्यांना 2020 मध्ये सोशल अवेयरनेस यासाठी सन्मानित केले गेले. 

केतकी त्या सर्वांसाठी एक आदर्श आणि प्रेरणादायक आहे ज्यांनी आपले आयुष्य कोणत्याही कमतरतेमुळे नष्ट केले आहे. केतकी आपल्या आत्मविश्वासाचा मुकुट स्वत: आपल्या डोक्यावर घेऊन मिरवते.

कोणत्याही देशात महिलांसाठी बनवण्यात आलेले सामाजिक सौंदर्याचे प्रमाण त्या देशातील अर्ध्या लोकसंख्येच्या सर्जनशीलता, आरोग्य, उत्पादन क्षमता, आनंद, जगण्याची इच्छा आणि आत्मविश्वास यावर खूप अधिक प्रमाणात नकारात्मक प्रभाव टाकतात. आम्हा स्त्रियांना आपल्या श्रेष्ठ प्रदर्शन आणि आनंदासाठी, आपल्या वतीने मुक्तपणे जगण्यासाठी हे मापदंड स्वतः बदलले पाहिजेत.

आपले जीवन, आपले सौंदर्य, आपली इच्छा, आपला हक्क ...!

नारी तू घे अशी उंच भरारी, फिरून पाहू नकोस माघारी

जिथे नारीची पूजा होते तेथे देवता वास्तव्यास असतात.

तू तुझ्या डोळ्यात आणू नकोस पाणी

तू तर आहेस रणरागिणी झांशीची राणी.

जो स्त्रीचा अपमान करतो तो आईचा अपमान करतो, 

जो आईचा अपमान करतो, देवाचा अपमान करतो 

आणि जो देवाचा अपमान होतो, 

त्याचा विनाश निश्चित आहे.

सशक्त नारी घडवेल सशक्त समाज.

स्त्रियांना दिला मान तरच वाढेल देशाची शान

स्त्री म्हणजे एक सुंदर कविता आहे

मी सुद्धा स्पर्शू शकते आकाश, फक्त संधी मिळायचा अवकाश.

तिला भिती वाटत नाही म्हणून ती खंबीर नाही तर ती भयापुढेही नमत नाही म्हणून ती  शक्तीशाली आहे 

नारी तु महान, विश्वाची आहेस शान.

नारीत शक्ती भारी तिला नका समजू बिचारी

स्त्री ही ईश्वराने निर्माण केलेली महान शक्ती आहे.

स्त्रीयांचा अपमान म्हणजे साक्षात लक्ष्मी आणि सरस्वतीदेवीची अपमान आहे 

जेव्हा एक पुरूष शिकतो तेव्हा तो एकटाच सुशिक्षित होतो मात्र जेव्हा एखादी महिला शिकते तेव्हा तिची पूर्ण पिढी सुशिक्षित होऊ शकते

एखाद्या कठोर आणि दुराचारी व्यवहाराला प्रेम आणि मायेने बदलण्याचे सामर्थ्य स्त्रीमध्ये आहे

अनेकदा सामान्य सिस्टमुळे देखील वेदना जाणवते. नेहमी हे सिस्ट कार्सिनोजेनिक नसून अनेकदा फ्लुइडने भरलेले असतात. मासिक पाळी दरम्यान सिस्ट फुलून जाता आणि अधिक वेदना होते. कधी-कधी हे दोन्ही ब्रेस्टमध्ये तर कधी एकाच स्तनात वेदना जाणवतात.

ब्रेस्ट इंफेक्शन 

बर्‍याच वेळा घाम ग्रंथी अर्थात ग्लँड बंद होणे, मिल्क डक्ट किंवा धमनी अवरोधित झाल्यामुळे किंवा इंग्रोन हेअर या कारणामुळे ब्रेस्टमध्ये इंफेक्शनचा धोका वाढतो. ज्यामुळे निप्पलहून पस, ब्लड, लाल किंवा हिरव्‍या रंगाचं द्रव्य डिस्चार्ज होतं.

टैटू 

स्तनाजवळ टैटू काढण्याची फॅशन असली तरी यात वापरण्यात येणारी शाईमध्ये विषारी घटक असतात ज्यामुळे त्वचेच्या कर्करोगाचा धोका वाढतो. कधी-कधी यामुळे एचआयव्ही, हेपाटाइटिस बी आणि सी संक्रमणाचा धोका देखील वाढतो.

ब्रेस्ट इंगोर्जमेंट 

या मुळे मुलांना दूध पाजणे कठिण जातं. म्हणून अतिरिक्त दूध काढून द्यावं, नाहीतर ब्रेस्टमध्ये सूज येऊ शकते किंवा स्तन कडक होऊ शकतात. अशा परिस्थितीत स्तनांना स्पर्श केल्याने वेदना जाणवतात.

पैपीलोमा 

आपल्या निप्पलमधून रक्त निघत असल्यास पैपीलोमा अवस्था असू शकते. हे दुग्ध नलिका अधिक वाढीस कारणीभूत ठरतात. 

अशा कुठल्याही परिस्थितीत डॉक्टरांकडे जायला उशिर करणे योग्य नाही विशेष करुन ब्रेस्टमधून ब्लड डिस्चार्ज होत असल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

1 शून्य एफआयआर -

जर एखादी महिला बलात्काराला बळी झाली असेल, तर ती आपली तक्रार भारतातील कोणत्याही पोलीस स्टेशनात किंवा ठाण्यात नोंदवू शकते आणि कोणतेही पोलिस स्टेशन पीडित महिलेचा एफआयआर लिहिण्यास नकार देऊ शकत नाही असे सांगून की हा परिसर त्यांच्या कार्यक्षेत्रात येत नाही, कारण महिलांना देण्यात आले आहे झिरो किंवा शून्य एफआयआर चे अधिकार, या अंतर्गत कोणत्याही पोलीस ठाण्यात तक्रार नोंदविण्याचा अधिकार या व्यतिरिक्त, महिला नोंदणीकृत पोस्ट किंवा ईमेल द्वारे देखील तक्रार पोलीस ठाण्यात पाठवू शकतात. 

2 परवानगी शिवाय कोणीही फोटो/व्हिडीओ सामायिक करू शकत नाही.

एका महिलेचा हक्क किंवा अधिकार आहे की कोणीही तिच्या परवानगी शिवाय इंटरनेट/सोशल मीडियावर तिची चित्रे किंवा व्हिडीओ अपलोड करू शकत नाही.असं केल्यास आपण साईटवर किंवा ज्याने आपले फोटो थेट अपलोड केले आहेत त्या व्यक्तीशी संपर्क साधू शकता.या वेबसाईट्स कायद्याच्या अधीन आहेत आणि त्यांचे पालन करण्यात देखील बाध्य आहेत.माहिती तंत्रज्ञान कायद्यानुसार एखाद्या व्यक्तीच्या वैयक्तिक क्षणांचे छायाचित्रे त्यांच्या परवानगी शिवाय काढणे प्रकाशित करणे किंवा प्रसारित करणे प्रतिबंधित आहे. फौजदारी कायद्याच्या अधिनियमांतर्गत परवानगी शिवाय महिलेचे खासगी फोटो काढणे किंवा सामायिक करणे गुन्हा मानले जाते.

3 समान वेतन -

आजच्या आधुनिक काळात पुरुषांप्रमाणे स्त्रिया देखील कामावर जातात. महिला शिक्षित झाल्यामुळे स्वतःसाठी काम शोधत आहे. अशा परिस्थितीत जर आपण काम करत असाल तर समान वेतन मिळविण्याचा अधिकार आहे.समान मोबदला कायद्यांतर्गत पुरुष आणि स्त्रियांना समान कामासाठी समान मोबदला देण्याची तरतूद आहे. 

4 रात्री पोलीस अटक करू शकत नाही -

एखादी महिला गुन्हेगार असेल किंवा तिच्या वर काही आरोप असेल तर,सर्वोच्च न्यायालयाच्या आदेशानुसार सूर्य मावळल्यानंतर, कोणत्याही महिलेला अटक करता येणार नाही.एक महिला शिपाईसुद्धा तिला रात्री अटक करू शकत नाही.जर गुन्हा फार गंभीर असेल तर या परिस्थितीत पोलिसांना त्या महिलेला रात्री अटक करणे का आवश्यक आहे याची लेखी माहिती दंडाधिकाऱ्यांना द्यावी लागेल. 

5 घटना नोंदविण्यास असमर्थ असल्यास नंतर तक्रार नोंदवू शकता-

जर एखाद्या घटनेच्या वेळी एखाद्या महिलेने कोणतीही घटना (बलात्कार/हिंसा)नोंदविण्यास असमर्थता दाखविली, तर तिला बराच काळानंतर देखील तक्रार नोंदविण्याचा अधिकार आहे.

आईचा नेहमी आदर केला पाहिजे-

जननी ही या जगावर सर्वात पवित्र रूप आहे. आई ला भगवंतांपेक्षा देखील उंच मानले आहे. कारण जन्मदात्री ही आई म्हणजे बाईचं आहे. जिच्या पोटी कृष्ण,राम, गणपती, ह्यांनी जन्म घेतले आहे. 

सध्याच्या काळात आईला तितकेशे महत्त्व दिले जात नाही.जो बघा तो स्वार्थापोटी तिचे महत्त्व विसरत आहे. नवी पीढीतर आईच्या भावनांना काहीच समजत नाही .पदोपदी तिचा अपमानच करत आहे. सध्याच्या काळात नारीरुपी शक्तीला आईला सन्मान मिळालाच पाहिजे. नव्या पिढीला या विषयी आत्मनिरीक्षण केले पाहिजे. 

मुली पुढे वाढत आहे- 

सध्याच्या काळात मुली मुलांपेक्षा अधिक प्रगती करत आहे. प्रत्येक क्षेत्रात मुलांना स्पर्धा देऊन पुढे वाढत आहे. पुरुषांच्या खांद्याला खांदा लावून चालणारी स्त्री चे संपूर्ण आयुष्य पुरुषाच्या खांद्याला खांदा लावून निघतो. आधीचे जीवन वडिलांच्या घरात घर कामात राबते अभ्यास पण करते हा उपक्रम लग्नापर्यंत चालू  असतो. नंतर लग्न झाल्यावर सासरची जबाबदारी पडते.तिच्या साठी वेळच नसतो घरात संयुक्त परिवार असल्यास तिच्या वर सगळ्या कामाची जबाबदारी पडते. या सगळ्यात तिच्या हौस इच्छा आकांक्षा कुठे दाबल्या जातात हे तिलाच कळत नाही. तरी तिला मान सन्मान नाही. परिवारासाठी केलेला हा त्याग त्यांना सन्मानाचा अधिकारी बनवतो. 

मुलांमध्ये देखील संस्कार घालण्याचे काम देखील आई करते. लहान पणा पासून आपण ऐकत आलो आहोत की आई मुलांची प्रथम गुरु असते. आईच्या नकारात्मक आणि सकारात्मक दोन्हीचे प्रभाव मुलांवर पडतात. 

इतिहासात बघावं तर आई पुतळीबाईंनी गांधींजी आणि आई जिजाबाईंनी छत्रपती शिवाजी महाराजांना घडविले. त्यांना संस्काराची शिदोरी दिली . ह्याचा परिणाम की आज आपण छत्रपती शिवाजी महाराजांना त्यांच्या श्रेष्ठ व्यक्तिमत्त्वामुळे ओळखतो. त्यांचे व्यक्तिमत्त्व विशाल आणि अद्वितीय आहे. चांगल्या संस्काराचे घडण मुलं आई कडूनच शिकतात. चांगले संस्कार देऊन त्याला समाजात चांगलं बनविण्यासाठी महिला आदरणीय आहे.  

सध्या व्यभिचार होण्याच्या बातम्या ऐकू येतात महिलेचा विनयभंग केला. असं ऐकण्यात येत आहे.आजकाल दररोज महिलांबरोबर व्यभिचाराच्या बातम्या वृत्तपत्रांमध्ये वाचत आहोत. हे नैतिक क्षय आहे माणूस कोणत्या पातळीवर खाली गेला आहे दररोज महिलांचा विनय भंग करून त्यांची छेड काढून त्यांच्या विषयी घाणेरडे उद्गार काढून दाखवतात. 

या मागील कारणे काय असू शकतात प्रिंट आणि इलेक्ट्रॉनिक मीडियामध्ये दिवसेंदिवस वाढणारी अश्लीलता. ज्याचा आजच्या तरुण पिढीवर वाईट परिणाम होत आहे. दिल्ली मधील झालेल्या सामूहिक बलात्काराने जगाला हादरून टाकले होते. स्त्रीच्या सन्मानाचे रक्षण करण्यावर काही तरी केले पाहिजे आणि याचा विचार करायला पाहिजे. 

काही लोक म्हणतात की या सर्व गोष्टीनां कारणीभूत स्त्रियांचे आधुनिक पोशाख आहे या मुळे असे गुन्हे वाढत आहे. कपड्यांमुळे गुन्हेगारी होते असे म्हणू शकत नाही. आजच्या काळात लहान मुलींवर देखील लैंगिक अत्याचार केले जाते. 

इतिहासात बघावं तर देवी अहिल्याबाई होळकर, मदर टेरेसा, इला भट्ट, महादेवी वर्मा, राजकुमारी अमृत कौर, अरुणा आसफअली, सुचेता कृपलानी आणि कस्तूरबा गांधी इत्यादी काही प्रसिद्ध महिलांनी जगभर आपले नाव आणि प्रसिद्धी मिळविली आहे. तर कस्तुरबा गांधी यांनी गांधीजींच्या खांद्याला खांदा लावून देशाला स्वतंत्र करण्यात मोलाची भूमिका बजावली आहे.

प्रियदर्शिनी इंदिरागांधी यांनी आपल्या दृढनिश्चयाच्या बळावर भारत आणि जागतिक राजकारणावर आपला प्रभाव पाडला आहे. त्यांना लोह महिला असेच म्हणत नाही  त्यांनी पती,पिता आणि  मुलाच्या निधनानंतर देखील खचून न जाता धैर्य न गमावता खडकासारखी कामाच्या क्षेत्रात काम करत होत्या. अमेरिकेचे माजी अध्यक्ष रोनाल्ड रेगन त्यांना चतुर महिला म्हणून संबोधित करायचे कारण त्या राजकारणात आणि भाषणात देखील पटाईत होत्या.  

शेवटी हेच सांगत आहोत की आपल्याला प्रत्येक स्त्रीचा सन्मान केलाच पाहिजे.त्यांना दुर्लक्षित करणे त्यांची हत्या करणे आणि स्त्रियांचे महत्त्व न समजून घेतल्यामुळे स्त्रियांची संख्या पुरुषांच्या अर्ध्यावर देखील नाही. माणसाने हे विसरू नये की त्याला जन्म देणारी , त्याला या जगात आणणारी देखील एक बाईचं आहे एक स्त्रीच आहे. भारतीय संस्कृतीत तर आपण देवीची पूजा करतो तिला लक्ष्मी, पार्वती, दुर्गा म्हणून मान देतो आणि घराच्या गृहलक्ष्मीला आदर मान देखील  देत नाही. असं करू नये. स्त्रियांचा नेहमी आदर मान सन्मान करावा. स्त्री आहे तर सर्व जग आहे.अशा या स्त्री शक्तीला मानाचा मुजरा.

या वर्षासाठीच्या "आंतरराष्ट्रीय महिला दिन" 2021 ची थीम आहे- “Women in leadership: Achieving an equal future in a COVID-19 world” ("महिला नेतृत्व: COVID-19 च्या जगात समान भविष्य साध्य करणे").

"आंतरराष्ट्रीय महिला दिन" थीम

या वर्षासाठीच्या "आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाचे" थीम म्हणजे "महिला नेतृत्त्व: कोविड -19 च्या जगात समान भविष्य". ही थीम COVID-19 साथीच्या काळात आरोग्यसेवा कामगार, इनोव्हेटर इत्यादी म्हणून जगभरातील मुली आणि स्त्रियांचे योगदान अधोरेखित करते. आंतरराष्ट्रीय महिला दिन थीमसह पहिल्यांदा 1996 साली साजरा करण्यात आला. त्यावर्षी संयुक्त राष्ट्राची थीम होती, 'भूतकाळाचा उत्सव, भविष्यासाठी नियोजन'.

"आंतरराष्ट्रीय महिला दिन" कधी सुरू झाला

"आंतरराष्ट्रीय महिला दिन" ची सुरुवात 1908 मध्ये अमेरिकेच्या न्यूयॉर्क शहरातील महिला कामगार चळवळीपासून झाली. जेव्हा त्यांच्या हक्काच्या मागणीसाठी सुमारे 15,000 महिला रस्त्यावर उतरल्या. चांगल्या वेतनाची आणि मतदानाच्या हक्काची मागणी करुन या महिला कामकाजाचा वेळ कमी करण्यासाठी निदर्शने करीत होत्या. महिलांच्या या निषेधाच्या जवळपास एक वर्षानंतर अमेरिकेच्या सोशलिस्ट पक्षाने पहिला राष्ट्रीय महिला दिन साजरा करण्याची घोषणा केली. ज्यानंतर महिला दिन आंतरराष्ट्रीय स्तरावर साजरा करण्याची कल्पना क्लारा झेटकिन या महिलेने दिली. 

क्लारा तेव्हा युरोपियन देश डेन्मार्कची राजधानी कोपेनहेगन येथे कार्यरत महिलांच्या आंतरराष्ट्रीय परिषदेत भाग घेत होती. त्यावेळी या परिषदेत सुमारे 100 महिला उपस्थित होत्या, ज्या 17 देशांमधून आल्या होत्या. या सर्व महिलांनी क्लाराचा प्रस्ताव एकमताने मंजूर केला. क्लारा झेटकिन यांनी सन 1910 मध्ये जागतिक स्तरावर महिला दिन साजरा करण्याचा प्रस्ताव दिला होता. पहिला आंतरराष्ट्रीय महिला दिन सन 1911 मध्ये ऑस्ट्रिया, डेन्मार्क, जर्मनी आणि स्वित्झर्लंडमध्ये साजरा करण्यात आला. परंतु 1975 साली याला औपचारिकरित्या मान्यता ‍मिळाली. 

आंतरराष्ट्रीय महिला दिन साजरा करण्याचे उद्दीष्ट

"आंतरराष्ट्रीय महिला दिन" साजरा करण्याचे सर्वात महत्त्वाचे उद्दीष्ट म्हणजे महिला आणि पुरुषांमध्ये समानता निर्माण करण्यासाठी जागरूकता आणणे. तसेच महिलांना त्यांच्या हक्कांविषयी जागरूक केले पाहिजे. आजही अनेक देशांमध्ये महिलांना समानतेचा अधिकार नाही. महिला शिक्षण आणि आरोग्याच्या बाबतीत मागासलेल्या आहेत. त्याचबरोबर महिलांवरील हिंसाचाराच्या घटनाही पुढे येत आहेत. एवढेच नव्हे तर नोकरीमध्ये पदोन्नतीमध्ये ज्या बाबींचा सामना करावा लागतो तेथे महिलांच्या नोकरीच्या बाबतीतही मागासलेल्या आहेत. जेव्हा 19 व्या शतकात महिला दिन सुरू झाला तेव्हा महिलांना मतदानाचा हक्क मिळाला.

देश आणि जगात अशा प्रकारे साजरा केला जातो महिला दिन

"आंतरराष्ट्रीय महिला दिन" जगभरात वेगवेगळ्या प्रकारे साजरा केला जातो. हा दिवस आता समाजात, राजकारणात आणि अर्थव्यवस्थेच्या क्षेत्रात महिलांच्या प्रगतीचा दिवस म्हणून आनंदाने साजरा केला जातो. या दिवशी भारतात महिलांवर आधारित वेगवेगळे कार्यक्रम आयोजित केले जातात. लोक स्त्रियांना शुभेच्छा आणि विविध भेटवस्तू देतात. तसेच, या निमित्ताने नारी शक्ती पुरस्कार देण्यात येतात. महिला व बालविकास मंत्रालयाने हा पुरस्कार प्रदान केला आहे. व्यक्ती, गट, स्वयंसेवी संस्था किंवा संस्थांना हा पुरस्कार देण्यात येतो. महिला सशक्तीकरण क्षेत्रात केलेल्या विलक्षण कार्यासाठी हा पुरस्कार प्रदान करण्यात येतो.

त्याचबरोबर रशिया, चीन, कंबोडिया, नेपाळ आणि जॉर्जियासारख्या अनेक देशांमध्ये या दिवशी सुट्टी असते. चीनमधील बर्‍याच महिलांना "आंतरराष्ट्रीय महिला दिन" वर कामातून अर्धा दिवस सुटी दिली जाते. याव्यतिरिक्त, इटलीची राजधानी रोममध्ये या दिवशी महिलांना मिमोसा (चिमीमुई) ची फुले देण्याची प्रथा आहे. काही देशांमध्ये, मुले या दिवशी आपल्या आईला भेटवस्तू देतात. म्हणून अनेक देशांमध्ये या दिवशी पुरुष पत्नी, मित्र, आई आणि बहिणींना भेटवस्तू देखील देतात.

1 "जीवन हे परीक्षा रुपी असते. येथे अभ्यासक्रम माहित नसून प्रश्नपत्रिका आणि उत्तरपुस्तिका नाही."

2 "जीवन एक संघर्ष आहे." 

3 "अंधारात बसण्यापेक्षा एक दिवा कधीही लावणे चांगलेच".

4 "सर्वाना खुश करण्याचा प्रयत्नात तुम्ही कोणालाही खुश करू शकणार नाही. इतरांच्या आनंदासाठी स्वतःचे आयुष्य जगणे अवघड होते."

5 "संवेदनशील लोकांना वास्तविक जग समजण्यासाठी वेळ अधिक लागतो." 

6 "पैसा अशी गोष्ट आहे जी क्वचितच एकत्र होते आणि झाल्यास बहुधा लोकांना विभक्त करते."

7 "कधीही संवेदनशील होऊ नका. असे लोक आयुष्यात खूप त्रास देतात."

8 "आम्ही आमच्या मुलांना जीवनात दोनच गोष्टी देऊ शकतो ज्या आवश्यक आहे. मजबूत मूळ आणि शक्तिशाली पंख. त्याच्याने ते उंच भरारी घेऊ शकतात आणि 

स्वतंत्ररित्या आयुष्य जगू शकतात."

9 "आयुष्यातील अनुभवाने सांगायचे की यश, पद, पुरस्कार, पैश्यांपेक्षा चांगले संबंध आणि मानसिक शांती असणे खूप महत्वाचे आहे."

10 "जेव्हा एखाद्याची फसवणूक होते तेव्हा तो सर्व गमावून बसल्यामुळे नाही तर एखाद्याला फसवणे सहज असते ह्यासाठी नाराज होतो".

11 "मुली मोठ्या झाल्यावर आईच्या चांगल्या मैत्रिणी होतात पण जेव्हा मुलं मोठे होतात त्यावेळी ते अनोळखी बनतात."

12 "एका आगीला दुसऱ्या आगीने विझवता येत नाही हे कार्य फक्त पाणीच करू शकतो."

13 "आयुष्यात सर्व अडचणी आणि अपयशाला निमूटपणे सामोरी जावे."

14 "प्रामाणिकपणा हे कुठल्या विशिष्ठ वर्गासाठी नाही, कुठल्याही शाळेत शिकवलं जात नाही, प्रामाणिक पणा हा नैसर्गिकच असतो आणि नैसर्गिकरित्या मनात उमलत असतो."

निपचित शरीरान जगणारी

मन मारुन दुःख झेलणारी

दबक्या श्वासाने वावरणारी

मिंध मुक्यानं भयभित जगणारी

कुणाकुणाच्या तालावर नाचणारी

स्वतःला विसरुन वेदना पिणारी!

क्षणाक्षणाला मरणं जगणारी!....

आता जीवन जग स्वतःचे

ते जड ओझे झुगारुन द्यायचे

इतरांच्या इच्छा आकांक्षाचे!

ऐक आपल्या आंतर मनाचे !

फुलं ओंजळीत सुगंधी प्रेमाचे

पांघर चंदेरी वस्र आनंदाचे !

जागव तुझा आत्मविश्वास

सई घे मोकळा श्वास!!....

- मीना खोंड

दुनिया चालतच राहिली

ॠतुही बदलत राहीले

थांबले नाहीच काही !

अधिकाधिक श्वासांची 

त्यांना मिळाली खैरात,

मस्त जगताहेत आपले आयुष्य ते

बिनधास्त, दुखः,वेदनारहित!

ज्या चौघांनी माझं आयुष्य 

क्षणात उद्ध्वस्त केलं,

नरक यातना भोगण्यासाठी 

मला रस्त्यावर फेकून दिलं....

एकदाच बघा माझ्या 

मातापित्याच्या हताश नजरेत 

एकदाच डोकवा 

छिन्नविछिन्न झालेल्या 

त्यांच्या हृदयात ....

एकदाच आठवा 

माझी तडफड, माझ्या यातना

आणि बंद करा हा तमाशा

तारखेवर पडलेली तारीख.....

अजून एक तारीख....

अजून एक तारीख.....

अनुवाद- आरती कुलकर्णी

मूळ कविता- ऋचा दीपक कर्पे

हरित तृणांच्या खालीचे

त्या सुंदर खालीवरती

फुलराणी ही खेळत होती...

वर्तमानपत्रातील (नागपूर) हिंगणघाटच्या फुलराणीचा संघर्ष... मन हेलकावणारी बातमी वाचता वाचता बालकवींच्याकवितेच्या ओळी एका वेगळ्या अर्थाने मनात उमटत होत्या. आज स्त्रियांच्या बाजूने निर्माण केलेले असंख्य कायदे, संघटना, उपक्रम या स्त्रीवादी कायद्यांच्या मखमलीवर ही फुलराणी नक्की खेळत आहे की जळत आहे, असा प्रश्न तितक्यात आवेशाने उभे राहिले.

स्वप्नवत वाटणारी ही कविता प्रत्क्षात कधी उतरणार, याची वाट पाहण्यापलीकडे स्त्रीकडे काही उरलेच नाही. सध्या घडत असलेल्या वर्तमानपत्रातील बातम्या पाहाता एकीकडे स्त्रियांच्या परिस्थितीत होणारी अमूलाग्र प्रगती आणि त्याचबरोबर तिचा होणारा र्‍हास पाहाता फुलराणी ही जळत होती या ओळी अधिक साथ ठरल्या असत्या. कारण प्राचीनकाळी अग्निचा शोध लागला तेव्हापासून गुहेमध्ये अग्नी जळत ठेवण्याची जबाबदारी स्त्रियांवर होती. कालांतराने चुलीभोवती तिचे जीवन स्थिर झाले. ते आजच्या आधुनिक काळातही ती गॅसभोवती आजही घुटमळत आहे. थोडक्यात काय तर स्वयंपाक घर आणि स्त्री हे समीकरणच समाजाने ठरवून टाकले आहे. शतके बदलत राहिली, पण स्त्री वेगवेगळ्या रुपाने जळतच राहिली.

जरी स्त्रिया आज मोठोठ्या पदावर काम करीत असल्या, अगदी राजकारणापासून ते भारतीय सेनेपर्यंत तिने आपली मजल मारली असली तरी वैयक्तिक आयुष्यात मात्र तिच्यावर असलेली कुटुंबाची स्वयंपाक घरातील अग्नी तेवत ठेवायची जबाबदारी कायम आहे. सती बळीची जागा हुंडाबळीने घेतली. गर्भजल परीक्षण, विनयभंग, बलात्कार अशा अनेक रुपाने स्त्रिया आजही सती जात आहेत. आजची परिस्थिती पाहाता असे वाटते की, मग स्त्री सुधारणावादी कायद्यांनी केले काय? तर केवळ अन्याय अत्याचाराचे मुखवटे बदलले आणि स्त्री बाबतचा पारंपरिक दृष्टिकोन, तिचा छळ, अपमान कायम राहिला. स्त्रियांच्या बाजूने असंख्य कायदे, संघटना असल्या तरी तिचे प्रश्न कायम आहेत. निष्ठावान विवाहित स्त्रियांचे   प्रश्न आहेत. घटस्फोट घेतला नाही तर छळ आहे. प्रेम मान्य केले तर ठीक नाही तर फुलराणीप्रमाणे जळणे आहे. म्हणजे स्त्रियांच्या बाजूने मखमलीचे कायदे असले तरी ती वेगवेगळ्या रुपाने जळत आहे.

लागेना डोळ्याशी डोळा-काय जाहले फुलराणीला? या काव्यपंक्तीप्रमाणे सारेच कावरे बावरे होतात. जेव्हा प्रत्येकाच्या फुलराणीला घरी यायला उशीर होतो, एकीकडे भाषणातून स्त्रियांबद्दलचे आदराचे शब्द, तिच्या कामगिरीचे शब्द, कौतुकाचे शब्द गायीले जातात. मात्र प्रत्यक्षात हे सर्व भाषणापुरतेच राहातात.

मोबाइलच्या इंटरनेटने तर अश्लिलतेचा कळस गाठला अहे. आणखीन किती निर्भया, फुलराणी बनवेल माहीत नाही. आता यावर पूर्ण बंदी आणण्याचा प्रयत्न दिलासा देणारा वाटत आहे. पण तो किती यशस्वी होईल? शासनाचे अशा गुन्ह्यांबाबत लवचिक धोरण यामुळे प्रत्येक ठिकाणी पुरुषांच्या अधाशी नजरा टपलेल असतात. ना नात्याचा, ना वयाचा ना माणुसकीचा विचार असतो. त्या नराधमांना हवी असते ती शिकार फक्त शिकार आणि म्हणून अनेक चिमुरड्यादेखील उमलण्याच्या आधीच खुडत आहेत.

स्त्री ही कुणाची तरी आई, कुणाची बहीण, पत्नी, मुलगी असते. या सर्व भूमिकेतून आपल्या पुरुष असलेल्या मुलास, भावास व पतीस सांगावे लागेल. जसा आमचा राखतोस तसा आमच्यासारख्या स्त्रियांदादेखील मान राख. आता ही जबाबदारीदेखील स्त्रियांवरच आली आहे. 

बेटी बचाव, बेटी पढाव हा नारा नुसता हवेत नको तर प्रत्येकाच्या अंतरंगात असणे गरजेचे आहे. या देशात घडत असलेल घटना पाहताना बेटी कैसे बचाएंगे हाच मोठा प्रश्न सर्वांसमोर उभा आहे. एकतर्फी प्रेम, जबरदस्तीचे प्रेम, आपल्याला न मिळालेले प्रेम, दुसर्‍यालादेखील मिळू देणार नाही, अशा संस्कारांचा आमचा देश नाही. मग का होत आहे हे सगळे? आमची संस्कृती बदलत चालली आहे? त्यामागे प्रेम असते, दुसरच्या सुखात स्वतःचे सुख शोधायचे असते. हे विचार गेले कुठे?

जागतिक महिलादिनाच्या निमित्ताने महिलांचे एकत्रिकरण, सबलीकरण, आदरीकरण, आनंद, उत्साह, पारितोषिके, सन्मान, गौरव, पुरस्कार यामुळे दरवर्षी महिला दिन प्रेरणा देणारा, ऊर्जा देणारा वाटतो. मरगळलेल्या स्त्रीत्वाला एक उजाळा देण्यासाठी हा दिवस प्रेरक ठरेल. पण हे केवळ याच दिवसापुरते नसावे. आपल्या नात्यातील पुरुष वर्गाला जर स्त्रीविषयक चांगले संस्कार मिळाले तर निश्चितच हुंडाबळी, स्त्रीभ्रूणहत्या, मारहाण, शिवीगाळी, पुरुषप्रधान संस्कृतीतील मुस्कटदाबी थांबण्यास निश्चितच हातभार लागेल. या हिला दिनाच्या दिवशी एक आशा करू या की फुलराणी जळणार नाही तर खुलणारी, खेळणारी होईल आणि मग त्या सुंदर मखमाली वरती फुलराणी ही खेळत होती... या ओळी सार्थ ठरतील. 

प्रा. डॉ. वंदना भानप

हर्षिका पांड्ये यांनी फक्त पुरुषी गैरसमज खोटे ठरवले असे नाही तर महिलांच्याबद्दल एक सकारात्मक भूमिका घ्यायला, विचार करायला सुरतच्या समाजाला भाग पाडले. सुरतला राहणार्‍या हर्षिका पांड्ये यांनी थोडी थोडकी नाही तर थेट नऊ वर्ष कॉर्पोरेटमध्ये नोकरी केली. पत्रकारितेचे शिक्षण घेतलेल्या हर्षिका यांना नेहमी काही वेगळे करावे असे वाटत होते. यासाठी त्यांनी सुखाने सुरु असलेली कॉर्पोरेटची नोकरी सोडण्याचा निर्णय घेतला. गेल्या काही महिन्यांपासून हर्षिता पांड्ये या जगातील नागरी वाहतुकीची सेवा पुरवणार्‍या सगळ्यात मोठ्या 'ओला' या कंपनीसोबत काम करत आहेत. ओला कंपनीने जेव्हा बाईकवरून ग्राहकांना सोडण्याची सेवा करण्याचा निर्णय घेतला. 'ओला कंपनीच्या बाईक ग्राहक सेवेत काम केल्यामुळे मोठा आत्मविश्वास मिळाला. इतकेच नाही तर लोकांनी मान-सन्मान सुध्दा दिला.' असे हर्षिता पांड्ये आवर्जून सांगतात. 

हर्षिता या घरात एकमात्र पैसे कमावणार्‍या नाहीत. तर त्या घरच्यांना सगळ्या प्रकारची मदतसुध्दा करतात. बाईक प्रवासी सेवेमुळे पैसे मिळतातच, पण घराला पुरेसा हातभार लावल्याचं समाधान असल्यातेही त्या सांगतात. आपले बरेचसे ग्राहक हे विद्यार्थी असतात. ज्यांना वेळेत घरी किंवा कॉलेजला पोहोचाचे असतं. या कामामुळे समाधान मिळते आणि पैसासुध्दा असे हर्षिता सांगतात. हर्षिता पांड्ये यांना त्यांच्या कामासाठी शुभेच्छा.

आजच्या काळात जेव्हा स्त्री आणि पुरुष प्रत्येक क्षेत्रात बरोबरीने कार्यरत आहे. त्यावेळी भारताच्या लष्करात देखील महिला पुरुषांच्या बरोबरीने कार्य करत आहे. त्यासाठी महिलांना लष्करात पुरुषांच्या बरोबरीने स्थान मिळविण्यासाठी लढावे देखील लागले. पण ती लढाई महिलांनी सर्वोच्च न्यायालयात नुकतीच जिंकली असून महाराष्ट्रातील मेजर जनरल डॉ. माधुरी कानिटकर यांना लेफ्टिनेंट जनरल पदावर नियुक्ती मिळाली असून त्यांना या पदासाठी बढती देण्यात आली आहे. 

या उच्च पदावर पोहोचलेल्या पहिल्याच मराठी महिला अधिकारी आहे. त्यांनी एकात्मिक संरक्षण विभाग नवी दिल्ली येथे त्या विभागाच्या उपप्रमुख (सीडीएस -वैद्यकीय) या पदावर आहे. हा विभाग संरक्षण प्रमुख यंत्रणेच्या अंतर्गत येत असून लष्करात या श्रेणीचे पद मिळवणाऱ्या कानिटकर तिसऱ्या महिला अधिकारी असून बालरोगतज्ञ देखील आहे. यांचे पती राजीव कानिटकर हे देखील लष्करात लेफ्टनंट कर्नल या पदावरून नुकतेच निवृत्त झाले आहे. या कानिटकर दांपत्याने लष्करात लेफ्टनंट कर्नल पद भूषविले आहे. 

डॉ. माधुरी कानिटकर सध्या सीडीएस वैद्यकीय पदावर नियुक्त असून भारतीय लष्करातील तिन्ही दल -हवाई दल, नौदल, आणि स्थळ दल तिन्ही सेवाच्या संदर्भात केंद्र सरकारला सल्ला देण्यासारखे महत्त्वपूर्ण काम करतील. कानिटकर यांनी पीडियाट्रिक आणि पीडियाट्रिक नेफ्रॉलॉजी चे शिक्षण एम्स मधून घेतले आहे. पुण्यातील एएफएमसी येथे त्या 2 वर्ष अधिष्ठाता म्हणून कार्यरत होत्या. विगत वर्षी त्याने मेजर जनरल मेडिकल उधमपूरात कारभार हाताळले. त्यांची गेल्या वर्षीच लेफ्टिनेंट या पदासाठी निवड झाली असून या वर्षी त्यांनी कार्यभार सांभाळले आहे. 

त्रितारांकित अधिकारी पद नौदलात व्हाइस ऍडमिरल स्थल सेनेत लेफ्टिनंट जनरल आणि हवा‌ई दलात एयर मार्शल असे अधिकारी पद असतात. लेफ्टिनंट जनरल पदी सर्वात पहिले पुनिता अरोरा नियुक्त झाल्या होत्या. तत्पश्चात ह्याच पदी पद्मावती बंदोपाध्याय यांची निवड झाली होती. आता या वर्षी डॉ. माधुरी कानिटकर लेफ्टनंट जनरल झाल्या असून यांना या पदी भूषविले आहे.

त्यांचा म्हणण्यानुसार अशक्य ते शक्य साध्य करण्याचे आव्हान तर प्रत्येक स्त्रीने स्वतःला दिले पाहिजे. कधीही हार मानू नका. स्वतःला कमकुवत मानू आणि म्हणू नका. भारतीय लष्कराचे काम पारदर्शक, न्यायी असून आपल्या कर्तृत्व दाखविण्याची संधी मिळत असते. आपल्या संधीचे सोने करून प्रत्येक दिवस उत्साहात आणि आनंदाने साजरा करायला हवा. या जगात तर निम्मे जग महिलांसाठीच आहे. पण देशाच्या सेवेसाठी काहीही बंधन नसल्याने आपले ते योग्य आणि उत्तम या देशासाठी द्यावे.     

जसेजसे मुलींना प्रोत्साहन मिळेल तसे सर्वच क्षेत्रात मुलींची संख्या वाढेल. सर्वांनीच बॉर्डरवर जावे असे काही नाही, पण मुली जेव्हा या क्षेत्रात येतील तेव्हा सुविधादेखील वाढतील असे मत डॉ. माधुरींनी मांडले आहे. जेव्हा पती-पत्नी दोघेही लष्करात असतात त्यावेळी येणार्‍या कठीण प्रसंगांविषी डॉ. माधुरींनी सांगितले आहे. त्या वेळेस विमानाची कनेक्टिव्हिटी नव्हती. त्यामुळे पोस्टिंगच्या ठिकाणी जाणे कठीण होत होते. त्यावेळी फोन, इंटरनेट नव्हते. अशावेळी कधीतरी पती रूग्णालयातील मिल्ट्रिी फोनवरती फोन करायचे. मात्र त्यांना मुलीसोबत बोलता यायचे नाही. अशा वेळी मुलगी रडायची. तिची अनेकदा समजूत घालावी लागायची. अशा अनेक कडू- गोड आठवणी डॉ. माधुरींनी सांगितल्यात. पण पती आणि पत्नी दोघेही लष्करात आणि दोघेही लेफ्टनंट जनरलपदार्पंत पोहोचलेले पहिले पती-पत्नी ठरले आहेत. भारतीय लष्कराच्या इतिहासात असा अनोखा प्रसंग पहिल्यांदाच आला आहे की, नवरा आणि बायको दोघेही लष्करात आणि दोघेही लेफ्टनंट जनरल या पदापर्यंत स्वतःच कर्तृत्वाने पोहोचले.

लहान वयापासूनच महिलेचा आदर करावा हे शिकवण्याची समाजाला गरज असल्याचे मत कानिटकर यांनी  मांडले. मुली मुलांपेक्षा कमी नाहीत असे म्हणताना दुसरीकडे मुलेदेखील मुलींपेक्षा कमी नसल्याचे त्यांना सांगितले पाहिजे. जेव्हा पुरुषाला वाटेल पत्नीने शिकून घरी बसू नये तेव्हाच समाजामध्ये बदल होऊ शकतो, असे कानिटकर म्हणाल्या. आपल्या आयुष्यातल्या खडतर मार्गावर मात करत डॉ. माधुरी आता लेफ्टनंट जनरल पदापर्यंत पोहोचल्या   आहेत. त्यांचा हा खडतर प्रवास सध्याच्या तरुण मुलींसाठी प्रेरणादायी आहे. लाखो मुलींसाठी रोल मॉडेल बनलेल्या महाराष्ट्राच्या या हिरकणीला शुभेच्छा.

##ऋचा कर्पे##

महिला दिवस हा संपूर्ण विश्वात फार उत्साहाने व आनंदाने साजरा केला जातो. आजच्या दिवशी विविध स्तरांवर काम करणाऱ्या स्त्रियांना सन्मानित करण्यात येतं, त्यांची कामगिरी संपूर्ण जगासमोर येते. सृष्टी निर्माण करणाऱ्याची सर्वात सुंदर निर्मिती म्हणजे "स्त्री". आज 21व्या शतकात स्त्रियांनी प्रत्येक क्षेत्रात आपलं नाव केलं आहे. कला, मनोरंजन, संगीत, विज्ञान, राजकारण, असं कोणतंच क्षेत्र नाही ज्यात स्त्रियांचं स्थान नाही. दहावी- बारावीची परीक्षा असो किंवा विधानसभेची निवडणूक, सगळीकडे महिला अग्रगण्य आहे.

स्त्रियांमध्ये जीवनाचं गांभीर्य जास्त असतं, तसंच परिपक्वता आणि जबाबदारीची जाणीव ही फार कमी वयातच त्यांना आलेली असते. समोर जी परिस्थिती असेल त्यात निभावून न्यायचं, तसेच संकट उपस्थित झाल्यावर सामोरी जायचं, हार मानायची नाही हा गुण उपजतंच त्यांच्यात असतो. असं अजिबात नाही की प्रत्येक वेळेला त्यांना कोणाचातरी आधार मिळाला पाहिजे. त्या स्वतःचा स्वतःला आधार देत पुढे जाऊ शकतात.

आज अशाच एका मुलीबद्दल आपण जाणून घेणार आहोत.

तर झालं असं की एका कार्यक्रमात सहभागी झालेले असताना मी पहिल्या रांगेत बसलेल्या एका मुलीला पाहिलं... त्या सोहळ्यात मी पुरस्कार ग्रहण करायला गेलेली असून पहिल्या रांगेत सर्व पुरस्कार प्राप्त करणारे बसले होते, पण सगळ्यात "यंग" मीच होते असं मला वाटत होतं. काही अंतरावर एक मुलगी बसली होती, ती व्हील चेयरवर होती, त्या अर्थी कोणाच्या सोबत आहे असं मला वाटत होतं. नंतर काही वेळाने कार्यक्रम सुरू झाला. एक-एक सगळ्यांना पुरस्कार मिळू लागले, तेव्हा त्या मुलीचं नाव घोषित करून तिला विशेष पुरस्कार देण्यात आला. मला फार कौतुक वाटलं. तिच्यासाठी प्रमुख पाहुणे स्वतः मंचावरून खाली उतरले, मी तिच्याकडे पाहत होते.. ती फार गोड हसत होती... सगळ्यांशी फार प्रेमाने बोलत होती.. मी तिच्या जवळ जाऊन तिला नाव विचारले. ती स्मितहास्य करत बोलली "ऋचा"... जवळ गेल्यावर मला समजलं की तिच्या शरीरातील निम्मा हिस्सा अपंग आहे. एका नजरेत काही तसं कळत नाही, पण निरखून पाहिलं तर ती दिव्यांग आहे हे समजतं नकळत डोळ्यात अश्रू आले, फार कौतुकही वाटलं. अशा अवस्थेत कशी जगत असेल ? 

माझी तिची भेट फक्त 5 मिनिटाची पण त्यानंतर संपूर्ण रात्र ट्रेनमध्ये झोप लागली नाही. घरी आल्यानंतर पुरस्काराच्या आनंदात गुंग झाले आणि काही वेळासाठी तिला विसरले पण मनाच्या कोपऱ्यात कुठेतरी तिचं हास्य लपून बसलं होतं. काही दिवस गेले मनात एकदा पुन्हा आलं की तिच्याबद्दल जाणून घेऊ, मनातली लेखनी वारंवार तिच्या विषयावर लिहायला सांगत होती पण वास्तविक पाहता ना ओळख ना नातं, अरे तिला माझं नाव सुद्धा माहीत नव्हतं... काय करू या विचारात अजून काही दिवस गेले. मग पक्का निश्चय केला आणि तिचा नंबर मिळवला, फोन लावला आणि घाबरत विचारलं की मला माहिती मिळेल का?? आधी तर ती फार गोड हसली आणि नंतर तिने माझ्या सगळ्या प्रश्नांची उत्तरं फार उत्तम रित्या दिली. 

मी जो विचार केला होता त्यापेक्षा कितीतरी पटीने कठीण आयुष्य आहे ऋचाचं... तिला जन्मतः "मायोपैथी" नावाचा फार असाध्य असा रोग आहे. या आजारात जन्मानंतर बाळाच्या मांसपेशी वाढत नाही आणि स्नायू तंत्र कमजोर असल्याने अशी मुलं अंथरुणावर पडून असतात. तिच्या बाबतीत डॉक्टरांनी असंच काही सांगितलं होतं. चार वर्षाची ऋचा जेव्हा चालू शकत नाही हे लक्षात आलं किंवा आधाराशिवाय तिला उभं राहणं किंवा चालणं शक्य नाही असं समजल्यावर आई-वडिलांनी उत्तम उपचार आणि अनेकानेक डॉक्टरांचे सल्ले घेतले परंतु सगळीकडे एकच उत्तर मिळालं की ही मुलगी काही करू शकणार नाही आणि अंथरुणावर पडून राहिल्याशिवाय काही पर्याय नाही. 

एवढं भयंकर सत्य कळल्यावर पण ते निराश- हताश झाले नाही. त्यांनी अनवरत काही न काही उपाय चालू ठेवले. वय वाढल्यावर ऋचाला कळू लागलं की ती इतर मुलांसारखी नाही. इतरांसारखं तिला वावरता येत नाही हे समजल्यावर सुद्धा तिने धीर सोडला नाही किंवा हार मानली नाही. तिने आपला आजार पूर्णपणे जाणून घेतला व त्यावर भारतात काय तर परदेशात सुद्धा कोणतं एक औषध असं नाही, हे लक्षात आल्यावर तिने लढायचं ठरवलं. स्वतःचा स्वतःशी निर्धार केला आणि परिस्थितीला सामोरा गेली. ज्यांनी तिच्या बाबतीत हे विधान केलं होतं की ही अंथरुणावर पडून राहणार त्या सर्वांना चूक सिद्ध करतं तिने आधी मिडिल स्कूल मग हायस्कूल आणि कॉलेज मग  स्नातकोत्तर पर्यंत अभ्यास केला. 

ती व्हील चेयरचा मदतीने सगळीकडे जायची. जे कोणी तिचा संपर्कात आले, तिच्या प्रेमळ आणि हसऱ्या स्वभावामुळे तिचेच झाले. अभ्यास करण्या व्यतिरिक्त ऋचा इतर कालांमध्येही पारंगत आहे. चित्रकला, पेंटिंग, शिवणकाम तसेच कढाई, मेंदी, रांगोळी ह्या सगळ्यात तिला महारात आहे. या व्यतिरिक्त लेखन आणि काव्य हे तिचे छंद आहे. तिच्या कविता अनेक मासिक आणि पत्रिकेतून प्रकाशित होत असतात.

"देवपुत्र, श्री सर्वोत्तम, लघुकथा कलश, किस्सा कोताह, मैफिल कुटुंबीय, कुसुमांजली अशा निरनिराळ्या पत्रिकांचा माध्यमातून ऋचा आपले लेख आणि कविता प्रकाशित करते. विविध कार्यक्रमातून तिचे काव्य पाठ होत असतात व यासाठी तिचं वेळोवेळी कौतुकही होत असतं. ऋचाला "देवी अहिल्या शक्ती सन्मान, मराठी साहित्य अकादमीचा केंद्र प्रमुख पुरस्कार, पुस्तक वाचन स्पर्धा राज्यस्तरीय पुरस्कार, अखिल भारतीय निबंध स्पर्धेत पाच वेळा प्रथम पुरस्कार, क्विज मास्टर देवास असे विविध पुरस्कार मिळाले आहे. इतकंच नव्हे तर मराठी या विषयाची तिला प्रचंड आवड आहे व ती सातत्याने मराठी परीक्षा, निबंध स्पर्धा, कविता या सगळ्यात सहभागी होऊन प्रथम क्रमांक पटकावते. 

ब्रुहनमहाराष्ट्र मंडळाच्या सगळ्या परीक्षा व इतर स्पर्धा ती उत्तम मार्काने पास करत आली आहे. आपण कल्पना करू शकत नाही ज्या मुलीला हातात पेन धरून लिहिणं पण अवघड होतं तिने एकानंतर एक सगळ्या परीक्षा उत्तीर्ण केल्या. यानंतर तिने आकाशवाणी इंदूरच्या मराठी विभागातून अनेकदा वार्ता प्रस्तुत केल्या आहे. मागच्या 5 वर्षांपासून "विद्यारण्य" आणि "कृतज्ञता" या दोन समाजसेवी संस्थेत ती "मीडिया मॅनेजर" व "वॉलेंटियर विंग ची प्रमुख" या नात्याने ऑनलाईन सेवा देऊन राहिली आहे. "टॅलेंट फर्स्ट कंसल्टेंट" बंगळुरू या ठिकाणी तिने एच आर या पदावर ऑनलाईन काम केलेलं आहे. 

मागचे अनेक वर्ष ऋचा लहान मुलांना शिकवते. तिच्या क्लासला 40 च्या वर विद्यार्थी आहेत. अशी सतत आपल्या त्रासांशी लढणारी ऋचा सदैव हसतमुख असते. रडून काही साध्य होणार नाही हे तिचं ठाम मत आहे. इतर मुलींप्रमाणे तिलाही फिरायला, शॉपिंग करायला आणि पाणी-पुरी खायला आवडते पण आपल्या त्रासाला पाहता ती वारंवार हे सगळं करू शकत नाही. साधं दैनंदिन कार्य आटपायला तिला कमीतकमी 3 तास लागतात. अंघोळ हे तिच्यासाठी फार मोठं आणि वेदनादायक उपक्रम आहे. पण तिच्या कुटुंबातील सदस्यांनी कधीही तिला उपेक्षित भावाने पाहिलं नाही. सतत जिव्हाळ्याने तिची जपणूक केली व तिला एक अत्यंत सकारात्मक आणि ऊर्जेनं भरलेलं वातावरण दिलं आणि म्हणूनच आज ऋचा अनवरत व्यस्त आहे व कोणत्याही परिस्थितीत पाऊल मागे घेत नाही.

ऋचा म्हणते की तिला देवाने फार उत्तम वातावरण आणि माणसे दिली आहेत. जग फार सुंदर आहे आणि माणुसकी व जिव्हाळा असलेल्या लोकांनी भरलेलं आहे. ती स्वतःला कधीही आजारी मानत नाही कारण तिला कोणीही कधी कमी लेखलं नाही. 

ऋचाचं आयुष्य अनेकांसाठी प्रेरणादायी आहे. तिचा खेळकर स्वभाव, हसतमुख चेहरा, आणि प्रेरणादायक जीवन हे सगळं अत्यंत विलक्षण आहे. एक असाध्य अशा आजाराने ग्रासलेली असून ती इतरांना जीवन जगण्याची नवी उमेद आणि ताकद देते. 
 

या महिला दिवस निमित्त ऋचाला ##मानाचा मुजरा##

सोफ्यावर पेपर वाचत बसलेला नवरा हसून लगेच  म्हणाला. "Neha,  ती मध्यमवर्गीय आहे. ती ट्रेन किंवा बस नेच जाणार"

"अरे, साठी उलटून गेली तरी ट्रेन, बसने फिरू शकते याचं खरं तर कौतुक करायला हवं तुम्ही. "माझी काटकसर कसली बघता. "मी  पण हसण्यावर नेलं ते. "काहीतरी खायला करून ठेवीन म्हणजे अथर्व शाळेतून आल्यावर त्याची पंचाईत नको व्हायला."

"आई, अहो एक दिवस आणेल की काही तरी पार्सल.. बाबाही enjoy करतील. Burger किंवा वडापाव पाव. "

"Neha, अबब एवढाले पैसे खर्च करायचे ते junk फूड खायला !!! "तुझ्या मध्यम वर्गीय सासूला पटणार का ? "

नवऱ्याने मला बोलायची संधी नाहीच सोडली. 

"बरं चालेल" असं म्हणून मी विषय संपवला. 

"मुलगा त्याच्या बेड room मधे अजूनही लॅपटॉप वर काम करत होता."
"Sujit,  आज ऑफिसला नाही जायचं""अगं आज गाडी गॅरेजमधे दिलीय. कुठे ते टॅक्सी शोधत बसा. "वर्क फ्रॉम होम" करतोय. बाय the  way तू आज दादरला कशासाठी जातेयस? "

आता याला का जातेय हे सांगितलं तर परत माझ्या मध्यमवर्गाचा उद्धार होईल, म्हणून मी "काम आहे "एवढं मोघम उत्तर दिलं. पूर्वीच्या आमच्या दादरच्या शेजारी, मालतीकाकू घराला हातभार लावायला, त्यांच्या भावाने कोकणातून पाठवलेले पदार्थ विकतात. दुकानातून घ्यायचं तर मी त्यांच्याकडे जाऊन आणते तेवढीच त्या भावंडाना मदत. पण हे आमच्या घरच्यांच्या पचनी पडणं जरा कठीणच. म्हणून मी सुजितला काही बोलले नाही.. 

दुपारी गर्दीची वेळ टळून गेल्यामुळे आरामात ट्रेनने दादरला गेले. इकडं तिकड्ची विचारपूस केली, गप्पा टप्पा केल्या आणि चहा पिऊन बस स्टॉपवर आले. याच्यासाठी घे,  त्याच्यासाठी घे (टिपिकल मध्यम वर्गीय !!!) असं करताना सामान अंमळ जडच झालं. कष्ट उपसायचे असा काही हव्यास नव्हता माझा. मी टॅक्सी करायचं ठरवलं. 

नकळत स्टॉपवर उभ्या असलेल्या दोघी तिघींना विचारलं, "पार्ल्यापर्यंत जातेय. कोणाला वाटेत सोडू का" 

"टिपिकल मध्यमवर्गीय "हा मीच मला taunt  मारला बरं का. अरे एवीतेवी  दोनशे रुपये खर्चच करायचे तर एकटीसाठी कशाला.. नाही का .. माझं मलाच हसू आलं. घरी जर हे सांगितलं तर सुजितचा तर स्फोटच होईल. माझं फुटकळ समाज कार्य  कसं अंगलट येऊ शकतं याच्यावर हिरीरीने चर्चा होईल. "काळ बदललाय, पण तरीही सतत अविश्वासाचे चष्मे घालून का रे वावरता. चांगुलपणा अजूनही येतो अनुभवायला.  "हे माझं म्हणणं मोडीत काढलं जाईल किंवा मध्यमवर्गीय विचारात त्याची गणना होईल. हे मला माहित होतं. 

मी घरी आले तर मस्त MacD च्या पार्सल वर तिघांनी ताव मारल्याची वर्दी ओट्यावरच्या पसाऱ्याने दिली... 

सवयीनुसार take away चे कंटेनर धुऊन पुसुन कपाटात ठेवले. कामवाल्या बाईंना, मावशींना, पदार्थ घालून द्यायला उपयोगी पडतात. "टिपिकल मध्यमवर्गीय" वागणं. !!! 
 

सोफ्यावर जराशी टेकले आणि मनात विचार आला "मध्यमवर्ग "हा  स्तर जरी पैशाची आवक" या वरून पडला असेल तरी मध्यम वर्गीयांचे विचार, वागणूक, संस्कार यात खूप श्रीमंती आहे. आज पैशाची थोडी उब मिळाली, सुबत्ता आली म्हणून हे संस्कार पाळायचे नाहीत हे कितपत योग्य आहे? चालत जाता येण्यासारखं अंतर असेल,  किंवा बस ट्रेननी जाणं सोयीचं असेल तर परवडतंय म्हणून टॅक्सिने जाणं जर मला चैन वाटत असेल तर त्यात मध्यमवर्ग कुठे आला? काटकसर कुठे आली? पैशाची नाहक उधळमाधळ नको ह्या संस्काराची जपणूक आहे यात. सहजपणे कोणाला मदत करणं, वस्तू जपून वापरणं, आपुलकीने कोणाशी वागणं, गरजा मर्यादित ठेवणं, उच्च राहणीमान ठेवूनही दिखाऊपणा न करणं या वागण्याचा संबंध आजची पिढी पैशाशी का जोडू पहाते. हे वागणं  टिपिकल मध्यमवर्गीय म्हणून त्याची खिल्ली का उडवते. हे आकलनाच्या पलीकडे आहे आणि न पटणारे आहे. 

आजकालच्या आत्मकेंद्रित पिढीला या कशातही रस वाटत नाही. एकमेकांच्या संपर्कात राहणं, जुडलेलं राहणं, थेट भेटणं, हे मध्यमवर्गीय का वाटावं या पिढीला? "आई, आजकाल असं नाही आवडत लोकांना.. त्यांना त्यांची अशी space  हवी असते "असं म्हणत आपसातल अंतर वाढवणं हे उच्चभ्रू ?? माझ्या मध्यम वर्गीय विचारात न बसणारं आहे हे !!!  आपल्याला हवं तसं वागायची मोकळीक आहे ना आपल्याला. मग मनातल्या मनात तरी कशाला चर्चा करायची.. 

मी मध्यमवर्गीय आहे याचा मला अभिमान आहे ना.. मग झालं की. !! असं म्हणून सगळ्यांसाठी फक्कड चहा करायला स्वयंपाक घरात घुसले. 

-नीलिमा जोशी

यांचा जन्म 14 नोव्हेंबर 1947 रोजी महाराष्ट्राच्या वर्धा गावी एका गुरे चारणाऱ्याच्या कुटुंबात झाला. यांच्या बालपणीचे नांव "चिंधी" होते. लहानपणा पासूनच त्यांची शिकण्याची आवड होती पण त्यांचा आईचा याला विरोध होता. तरीही त्यांनी वडिलांच्या सहकार्यमुळे 4थी पर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केले. अवघ्या वयाच्या 9व्या वर्षी त्यांचा विवाह त्यांच्या वयापेक्षा खूप मोठे असलेले श्रीहरी सपकाळ यांच्याशी झाला. सासरी त्यांना फार जाच होता. घरात शैक्षणिक वातावरण नव्हते पण यांना शिक्षणाची फार आवड असायची. 

जंगलातून लाकडं गोळा करून आणावे लागायचे तसेच गुऱ्यांचे शेण गोळा करावे लागायचे. त्या काळी शेकडो गुरं असल्याने शेण गोळा करतं करतं बायकांची कंबर मोडायचा त्यांना फार त्रास होत होता. वन्य विभाग आणि गावातील जमींदार त्या बायकांना शेण गोळ्या करण्याचा मोबदला देत असे पण त्यांचे शोषण पण करत असे. ताईंनी त्यांच्या शोषणाच्या विरुद्ध आवाज उठविण्याचा प्रयत्न केला. त्याच्या वचपा त्या जामीदाराने त्यांच्या चारित्र्यावर आक्षेप लावून काढला. ताईंना वयाच्या 18 वर्षापर्यंत तीन अपत्यं झाली. चौथ्या बाळंतपणाच्या वेळी त्यांना त्याच्या पतीने चारित्र्य संशयावरून घरातून बाहेर काढले. 

14 ऑगस्ट 1973 रोजी त्यांनी एका गोशाळेत एका गोंडस कन्या ममताला जन्म दिला. त्यांना त्यांच्या माहेरी आल्यावर पण आईच्या नाराजीला सामोरी जावे लागले माहेरीपण त्यांना कोणीही आश्रय दिला नाही. त्या तिथून परभणी-नांदेड-मनमाड रेल्वे स्थानकांवर भीक मागत हिंडायचा. रेल्वेच्या डब्यामध्ये गाणी म्हणून भीक मागून स्वतःचे आणि लहानग्या बाळाचे पोट भरायच्या. रात्री रेल्वे स्थानकांवरच झोपायचा. दिवसभर मागून आणलेली भीक मधले अन्न त्या दुसऱ्या भिकार्‍या सोबत वाटून खायच्या. त्यांच्या सोबत त्यांनी तब्बल 21 वर्षे काढले. 

नंतर त्या महाराष्ट्राच्या अमरावती जिल्ह्यात चिखलदराला आल्या. येथे वाघांच्या संरक्षण प्रकल्पामुळे जवळपास 84 आदिवासी गांव हद्दपार करण्यात आली होती. सिंधुताईंनी असहाय्य आदिवासींच्या पुनर्वसनासाठी लढा केला आणि वनाधिकाऱ्यांच्या मदतीने आदिवास्यांच्या पुनर्स्थापनेसाठी व्यवस्था केली. त्यांनी आपल्या मुलीला पुण्याच्या एका ट्रस्टकडे पाठवले. अनाथ मुलांच्या सांभाळ करण्यासाठी त्यांनी कठोर परिश्रमानंतर आपले पहिले आश्रम चिखलदरा येथे उभारले. अनाथ मुलांच्या चांगल्या प्रकारे संगोपन करण्यासाठी त्यांनी त्यांच्या मुलीला लांब ठेवले त्या अनाथ मुलांना पोसण्यासाठी घरोघरी जाऊन भीक मागायचा. त्यांनी त्याचा आश्रमाचे नांव ममता बाल सदन ठेवले. अनाथ मुलांना सांभाळून त्यांना योग्य दिशा देण्यासाठी त्यांनीही या सदनेची स्थापना केली. इथे बेवारस मुलांना शिक्षण, अन्न, वस्त्र, निवारा संस्थेकडून दिले जाते. शिक्षण पूर्ण झाल्यावर आर्थिक दृष्ट्या स्वावलंबी होण्यासाठीचे योग्य मार्गदर्शन दिली जाते. स्वावलंबी झाल्यावर त्यांना योग्य जोडीदार शोधून देण्याचे कार्यपण संस्था करते. जवळपास 1050 मुले या संस्थेत निवारा घेऊन आहे. त्यांना सर्व मुले "माई"म्हणून संबोधित करतात. त्यांची अनेक दत्तक घेतलेले मुलं-मुली डाँक्टर, वकील, इंजिनियर झाली आहे. आता ह्या आश्रमाला त्यांची स्वतःची मुलगी आणि दत्तक घेतलेले मुले चालवतात. ताईंनी आपल्या संस्थेच्या प्रसार आणि प्रचारासाठी आंतरराष्ट्रीय दौरे केले आहे. आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठावर त्यांनी समाजाला प्रभावित केले आहे. परदेशातून पण त्यांच्या संस्थेला अनुदान मिळविण्यासाठी त्यांनी मदर ग्लोबल फाउंडेशन नामक संस्थेची स्थापना केली आहे. सिंधुताई यांनी ह्याच्या समकक्ष अनेक संस्थाही स्थापित केल्या आहे.

बाल निकेतन हडपसर पुणे

सावित्रीबाई फुले मुलींचे वसतिगृह चिखलदरा

अभिमान बाल भवन वर्धा 

गोपिका गाईरक्षण केंद्र वर्धा ( गोपालन)

ममता बाल सदन सासवड

सप्तसिंधु महिला आधार बालसंगोपन व शिक्षणसंस्था, पुणे

पुरस्कार आणि गौरव-

सिंधुताईंना सुमारे 750 राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार मिळाले आहेत. विविध राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय संस्थेंकडून सिंधुताई सपकाळ यांना सुमारे 270 पुरस्कार मिळाले आहेत. 2010 मध्ये त्यांच्यावर आधारित बायोपिक ‘मी सिंधुताई सपकाळ’  चित्रपटाच्या रूपाने प्रदर्शित झाला. त्यांना अनेक पुरस्काराने गौरवान्वित करण्यात आले आहे. महाराष्ट्र शासनाकडून त्यांना डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर पुरस्कार, अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार, पुण्याचे अभियांत्रिकी कॉलेजचा "कॉलेज ऑफ इंजिनियरिंग पुरस्कार", मूर्तिमंत आईसाठीचा राष्ट्रीय पुरस्कार, सोलापुरातील डॉ.निर्मलकुमार फडकुले स्मृती पुरस्कार, दत्तक माता पुरस्कार, शिवलीला महिला गौरव पुरस्कार, राजाई पुरस्कार, रिअल हीरो पुरस्कार, सह्याद्रीची हिरकणी पुरस्कार, जीवन गौरव पुरस्कार अश्या अनेक पुरस्काराने त्यांना सन्मानित केले आहे. आजही, वयाच्या 69 व्या वर्षी त्या अनाथ मुलांचे भविष्य घडविण्यासाठी कार्ये करत आहे. त्यांच्या ह्या कारकीर्दीला मानाचा मुजरा....सलाम या मातेला....... 

दरवर्षी फेम इंडिया मासिक आणि आशिया पोस्ट सर्व्हे देशातील 25 सक्षम महिलांची यादी जाहीर करते. समाजातील स्थान, व्यक्तीचा प्रभाव, त्यांची प्रतिमा, त्यांचं उद्दिष्ट या सर्व बाबींचा विचार ही यादी जाहीर करताना केला जातो. यासाठी देशभरातील विविध क्षेत्रातील लोकांची मतं विचारात घेतली जातात. समाजसेवा, खेळ, पत्रकार, राजकारण, कला यांसह विविध क्षेत्रात उल्लेखनीय काम करणाऱ्या लोकांना या यादीद्वारे गौरवण्यात येते. ज्या व्यक्तींनी गेल्या वर्षभरात महिला सबलीकरण आणि देशसेवेसाठी आपले महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे, अशा व्यक्तींचा या यादीत समावेश असतो.

सक्षम महिलांची यादी  

1. भानुमती नरसिम्हन – आंतरराष्ट्रीय महिला परिषदेच्या अध्यक्षा

2. पी. व्ही. सिंधू – जागतिक बॅडमिंटनपटू

3. रुपा झा – बीबीसी इंडियाच्या अनेक भाषांच्या प्रमुख

4. महुआ मोइत्रा – तृणमूल कांग्रेसच्या खासदार

5. नवनीत राणा – महाराष्ट्रातील अपक्ष खासदार

6. स्वाती मालीवाल – दिल्ली महिला आयोगाच्या अध्यक्षा

7. रूहानी सिस्टर्स – कला क्षेत्र

8. मल्लिका नड्डा – हिमाचल प्रदेशात समाजसेवेत सक्रीय

9. रुबिका लियाकत – एबीपी न्यूजच्या निवेदक

10. सीमा राज – वरिष्ठ आइआरएस ऑफीसर

11. सोनिया सिंह – राज्यसभा टीव्ही आणि बिजनेस पत्रकार

12. सोनल गोयल – आइएएस अधिकारी

13. डॉ.हेमलता एस. मोहन – प्रख्यात शिक्षण आणि संस्कृत तज्ज्ञ

14. सीमा समृद्धि – सर्वोच्च न्यायालयाच्या वकील

15. शिवांगी – देशातील पहिली नौदल लेफ्टनंट

16. डॉ.बरखा वर्षा – बाल कल्याण आणि महिला सबलीकरण

17. तान्या शेरगिल – भारती

य सैन्याच्या कॅप्टन

18. योगिता भयाना – प्रख्यात समाजसेविका आणि बलात्कारविरोधी इन इंडिया चळवळीचे जनक

19. शीला ईरानी – पोलीस आयुक्त

20. निशि सिंह – नाद फाऊंडेशनच्या संस्थापक

21. सारिका बहेती – जल संरक्षण क्षेत्रात काम

22. कुमुद सिंह – संपादक

23. डॉ.मानसी द्विवेदी – कवयित्री

24. डॉ. शिखा रानी – चिकित्सा, समाजसेवा आणि साहित्यलेखन