गुरु पौर्णिमा मुहूर्त

पौर्णिमा तिथी २८ जुलै २०२६ रोजी १८:२१:३६ वाजता सुरू 

पौर्णिमा तिथी २९ जुलै २०२६ रोजी २०:०७:३८ वाजता समाप्त

पूजा मुहूर्त: सकाळी ५:४१ ते सकाळी ९:०४

गुरु पौर्णिमा पूजा विधी 

या दिवशी सकाळी लवकर उठून स्नान आणि रोजची पूजा यांसारखी नित्यकर्मे आटोपून स्वच्छ कपडे परिधान करावेत.

त्यानंतर महर्षी वेदव्यास यांच्या प्रतिमेला सुगंधी फुले आणि हार अर्पण करावा आणि नंतर आपल्या गुरूंच्या दर्शनाला जावे.

गुरूंना आसनावर सन्मानाने बसवून त्यांना हार घालावा.

यानंतर गुरूंना वस्त्र, फळे, फुले, हार आणि दक्षिणा (पैसे) अर्पण करून त्यांचे आशीर्वाद घ्यावेत.

गुरु पौर्णिमेचे महत्त्व

धार्मिक मान्यतेनुसार, प्राचीन काळातील थोर व्यक्तिमत्त्व आणि ब्रह्मसूत्र, महाभारत, श्रीमद्भागवत तसेच १८ पुराणांचे रचयिता महर्षी वेदव्यास यांचा जन्म आषाढ पौर्णिमेला झाला होता.

वेदव्यास हे ऋषी पराशर यांचे पुत्र होते. हिंदू शास्त्रानुसार, वेदव्यास हे त्रिकालज्ञ (भूतकाळ, वर्तमानकाळ आणि भविष्यकाळ जाणणारे) होते. त्यांनी आपल्या दिव्य दृष्टीने पाहिले होते की, भविष्यकाळात लोकांची धर्मावरील श्रद्धा कमी होईल. ज्यामुळे मनुष्य देवावर कमी विश्वास ठेवील, कर्तव्या टाळेल आणि त्यांचे आयुष्यही कमी होईल. अशी व्यक्ती संपूर्ण वेदांचा अभ्यास सहज करू शकणार नाही. म्हणूनच महर्षी व्यासांनी वेदांचे ४ भाग केले; जेणेकरून कमी आकलनशक्ती आणि स्मरणशक्ती असलेले लोकही या ज्ञानाचा लाभ घेऊ शकतील.

वेदांचे ४ भाग केल्यानंतर त्यांनी त्यांना ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद आणि अथर्ववेद अशी नावे दिली. यामुळेच ते 'वेदव्यास' या नावाने प्रसिद्ध झाले. त्यांनी या ४ वेदांचे ज्ञान आपल्या वैशंपायन, सुमंतुमुनी, पैल आणि जैमिनी या शिष्यांना दिले.

हे ज्ञान अत्यंत गूढ आणि कठीण असल्याने त्यांनी 'पुराण' हा पाचवा वेद निर्माण केला. या पुराणांमध्ये त्यांनी वेदांचे ज्ञान रंजक गोष्टींच्या स्वरूपात समजावून सांगितले. त्यांनी पुराणांचे ज्ञान त्यांचा शिष्य 'रोमहर्षण' याला दिले. पुढे व्यासजींच्या शिष्यांनी आपापल्या ज्ञानानुसार या वेदांचे अनेक शाखा आणि उपशाखांमध्ये विभाजन केले.

महर्षी व्यास हे आपले आदिगुरू मानले जातात. हा प्रसिद्ध गुरुपौर्णिमेचा सण व्यासजींचा जन्मदिवस म्हणून साजरा केला जातो. म्हणूनच या दिवसाला 'व्यास पौर्णिमा' असेही म्हणतात. आपण आपल्या गुरूंना व्यासजींचेच रूप मानून त्यांची पूजा केली पाहिजे.

१. या दिवशी केवळ गुरूच नव्हे, तर कुटुंबातील मोठे व्यक्ती जसे की आई-वडील, भाऊ-बहीण यांनाही गुरूच्या समान मानले पाहिजे.

२. शिष्याला गुरूच्या आशीर्वादानेच ज्ञान प्राप्त होते आणि त्याच्या मनातील सर्व संभ्रम दूर होतात.

३. गुरूंचा आशीर्वाद कोणत्याही व्यक्तीच्या कल्याणासाठी पुरेसा असतो. यामुळे जीवनात ज्ञान आणि मांगल्याची वृद्धी होते. गुरूंच्या कृपेने जगातील सर्व विद्या प्राप्त केल्या जाऊ शकतात.

४. हा दिवस गुरूंकडून गुरुमंत्र घेण्यासाठी अत्यंत शुभ मानला जातो.

५. या दिवशी गुरूंची सेवा करण्याला विशेष महत्त्व आहे.

नाग स्तोत्राचे महत्त्व

हिंदू श्रद्धेमध्ये नाग देवतेला पूजनीय स्थान आहे. म्हणून त्यांची पूजा केली जाते. देशात त्यांची अनेक प्रसिद्ध मंदिरे देखील बांधली गेली आहेत. जे नाग देवतेचे दर्शन घेतात तसेच नाग स्तोत्राचे पठण करतात त्यांना शुभ फळे मिळतात. जर नाग पंचमीच्या दिवशी सापांची पूजा केली तर त्या व्यक्तीला सापांची कोणत्याही प्रकारची भीती वाटत नाही. नाग पंचमीच्या दिवशी कुशापासून साप बनवून दूध, दही आणि तूप घालून त्याची पूजा केल्याने नाग स्तोत्राचे पठण केल्याने नाग देवता खूप प्रसन्न होते.

नाग स्तोत्राचे वाचन करण्याचे फायदे

नाग स्तोत्राचे नियमित पठण केल्याने व्यक्ती सर्व क्षेत्रात विजय मिळवते.

कालसर्प दोषापासून मुक्ती मिळविण्यासाठी दररोज या नाग स्तोत्राचे पठण करणे चांगले मानले जाते.

श्राद्ध पक्षातही नाग स्तोत्राचे पठण केल्याने पितृदोषापासून मुक्ती मिळते. म्हणून, श्राद्ध काळात, नाग स्तोत्राचे पठण योग्य पद्धतीने करावे.

जर या स्तोत्राचे पठण करणाऱ्या व्यक्तीवर राहू-केतूचे दुष्परिणाम असतील तर तेही संपते.

आपण तुम्हाला सांगतो की, नाग देवता ही माता लक्ष्मीजींची सेवक मानली जाते. ती अमूल्य नागमणि आणि दैवी खजिन्याचे रक्षक देखील आहे. म्हणूनच, दररोज नाग स्तोत्राचे पठण केल्याने माता लक्ष्मीजींचे आशीर्वाद मिळतात. व्यक्तीला कधीही पैशाची कमतरता भासत नाही.

नाग स्तोत्र अर्थासह

ब्रह्म लोके च ये सर्पाः शेषनागाः पुरोगमाः। नमोऽस्तु तेभ्यः सुप्रीताः प्रसन्नाः सन्तु मे सदा ॥1॥

ब्रह्मालोकातील आणि शेषनागाचे पुजारी म्हणून असलेल्या सर्व सापांना मी नमस्कार करतो.

विष्णु लोके च ये सर्पाः वासुकि प्रमुखाश्चये। नमोऽस्तु तेभ्यः सुप्रीताः प्रसन्नाः सन्तु मे सदा॥2॥

विष्णूलोकातील सर्व सापांना मी नमस्कार करतो आणि वासुकी त्यांच्यामध्ये प्रमुख आहे.

रुद्र लोके च ये सर्पाः तक्षकः प्रमुखास्तथा। नमोऽस्तु तेभ्यः सुप्रीताः प्रसन्नाः सन्तु मे सदा ॥3॥

रुद्रालोकातील सर्व सापांना मी नमस्कार करतो आणि त्यापैकी तक्षक प्रमुख आहे.

खाण्डवस्य तथा दाहे स्वर्गन्च ये च समाश्रिताः। नमोऽस्तु तेभ्यः सुप्रीताः प्रसन्नाः सन्तु मे सदा॥4॥

मी खांडवमध्ये असलेल्या आणि अग्निज्वलनात आणि स्वर्गात असलेल्या सर्व सापांना माझ्या पूर्ण भक्तीने नमस्कार करतो.

सर्प सत्रे च ये सर्पाः अस्थिकेनाभि रक्षिताः । नमोऽस्तु तेभ्यः सुप्रीताः प्रसन्नाः सन्तु मे सदा ॥5॥

यज्ञाच्या निमित्ताने अस्थिकेनने संरक्षित केलेल्या सर्व सापांना मी पूर्ण भक्तीने नमस्कार करतो.

प्रलये चैव ये सर्पाः कार्कोट प्रमुखाश्चये । नमोऽस्तु तेभ्यः सुप्रीताः प्रसन्नाः सन्तु मे सदा॥6॥

सर्पहत्या आणि कर्कोटच्या वेळी प्रमुख साप असलेल्या सर्व सापांना मी नमस्कार करतो.

धर्म लोके च ये सर्पाः वैतरण्यां समाश्रिताः। नमोऽस्तु तेभ्यः सुप्रीताः प्रसन्नाः सन्तु मे सदा॥7॥

धर्माच्या जगात असलेल्या आणि वैतरणी नदीत पूर्ण भक्तीने आश्रय घेणाऱ्या सर्व सापांना मी नमस्कार करतो.

ये सर्पाः पर्वत येषु धारि सन्धिषु संस्थिताः। नमोऽस्तु तेभ्यः सुप्रीताः प्रसन्नाः सन्तु मे सदा ॥8॥

मी पर्वतांमध्ये आणि पट्ट्यांच्या संगमात असलेल्या सर्व सापांना पूर्ण भक्तीने वंदन करतो.

ग्रामे वा यदि वारण्ये ये सर्पाः प्रचरन्ति च। नमोऽस्तु तेभ्यः सुप्रीताः प्रसन्नाः सन्तु मे सदा ॥9॥

मी खेड्यांमध्ये किंवा जंगलात फिरणाऱ्या सर्व सापांना पूर्ण भक्तीने वंदन करतो.

पृथिव्याम् चैव ये सर्पाः ये सर्पाः बिल संस्थिताः। नमोऽस्तु तेभ्यः सुप्रीताः प्रसन्नाः सन्तु मे सदा॥10॥

मी पृथ्वीवर असलेल्या आणि जमिनीत राहणाऱ्या सर्व सापांना पूर्ण भक्तीने वंदन करतो.

रसातले च ये सर्पाः अनन्तादि महाबलाः । नमोऽस्तु तेभ्यः सुप्रीताः प्रसन्नाः सन्तु मे सदा ॥11॥

पाताळातील साप अनंत आणि खूप शक्तिशाली आहेत. मी त्यांना नमस्कार करतो जे माझ्यावर नेहमी प्रसन्न आणि आनंदी असतात.

ALSO READ: कालसर्प दोषापासून मुक्ती मिळवण्यासाठी, नाग पंचमीला शिवलिंगाला या 6 वस्तू अवश्य अर्पण करा

'डावी पादुका ही शिवस्वरुप आणि उजवी पादुका ही शक्तिस्वरुप असते. डावी पादुका म्हणजे ईश्वराची अप्रकट तारक शक्ति आणि उजवी पादुका म्हणजे ईश्वराची अप्रकट मारक शक्ति होय. पादुकांच्या अंगठयातून (पादुकांच्या खूंट्या) आवश्यकते प्रमाणे ईश्वराची तारक आणि मारक शक्ति बाहेर पडत असते. ज्या वेळी आपण पादुकांच्या अंगठयावर डोके टेकवून नमस्कार करतो, त्या वेळी काही जणांना त्यातील प्रकट शक्ति न पेलवल्याने त्रास होऊ शकतो यासाठी पादुकांना नमस्कार करताना शक्यतो डोके पादुकांच्या अंगठयावर न टेकवता पादुकांच्या पुढच्या भागावर (जेथे संतांच्या पायांची बोटे येतात), तेथे टेकवावे.

श्री दत्तात्रेयांच्या उपासनेत अनेक ठिकाणी पादुका पूजनास महत्व आहे. श्री दत्तात्रेय हे गुरु स्वरूपात सर्वत्र आढळत असल्यामुळे त्यांच्या चरणपूजेचा महिमा वाढलेला आहे. दत्त संप्रदायात गुरूपेक्षा गुरु चरणांनाच महत्वाचे स्थान आहे. म्हणून दत्त पंथीयात श्रीगुरु व त्यांच्या चरण पादुका यांना फार महत्व आहे. श्रीगुरूंच्या वा इष्ट देवतेच्या पादुका पूजण्याचा प्रकार फार पूर्वीपासूनचा आहे. श्रीराम वनवासात असताना भरताने त्यांच्या पादुका सिंहासनावर ठेवून आदर भाव दर्शविला होता.

अतिशय प्रिय व्यक्तीविषयी, थोर व्यक्ती विषयी आदर दाखविणे म्हणजे त्यांच्या पायावर डोके ठेवणे. यातील आणखी एक रहस्य असे की, श्रेष्ठ सत्पुरुषांची सर्व दैवी शक्ती त्यांच्या चरणात एकवटलेली असते. त्यांच्या चरण-स्पर्शाने कंपनाद्वारा ती शक्ती भक्तांत संचारत असल्याचा अनेकांना अनुभव आलेला आहे. म्हणूनच अनेक दत्तस्थानांत दत्त मूर्तीपेक्षा दत्तपादुकांना महत्वाचे स्थान मिळाले आहे.

गिरनार शिखरावर दत्तात्रेयांच्या पादुकाच आहेत. गाणगापूर येथे श्री नृसिंह सरस्वती यांनी निर्गुण पादुकाच मागे ठेवल्याची कथा आहे. नृसिंहवाडीलाही दत्त पादुकांचीच पूजा केली जाते. देवगिरीवर जनार्दनस्वामींच्या समाधी स्थानी पादुकाच आहेत.

विष्णूचा जसा शाळीग्राम तसे दत्तोपासनेत दत्तांच्या पादुकांना महत्वाचे स्थान आहे. या दत्त पादुकांची पूजा सगुण व निर्गुण स्वरूपात केली जाते. म्हणूनच 'मी ठेवितो मस्तक ज्या ठिकाणी । तेथे तुझे सद्गुरु पाय दोन्ही ॥' असे नम्रपणे नतमस्तक होऊन म्हटले जाते.

पाच-अंजीर

एक कप- मखाना

एक कप- राजगिरा

अर्धा कप- सुकामेवा

वेलची कुस्करलेली

अर्धा कप- साखर

चार कप- दूध

ALSO READ: Guru Purnima Special Recipe स्वादिष्ट उपवासाचा पराठा

कृती-

सर्वात आधी अंजीर कोमट पाण्यात अर्धा तास भिजत ठेवा. भिजल्यानंतर ते मिक्सर जारमध्ये ठेवा आणि पेस्ट बनवा. आता एका पॅनमध्ये दूध गरम करा. नंतर त्यात मखाना आणि राजगिरा घाला, आता अंजीर कुस्करून मिक्स करा. त्यानंतर सुकामेवा आणि वेलची पावडर घाला. आता ते थोडे उकळू द्या आणि नंतर साखर किंवा गूळ घाला आणि गॅस बंद करा. आता तयार खीर एका बाऊलमध्ये काढा. तर चला तयार आहे नैवेद्याची अंजीर खीर रेसिपी. 

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

ALSO READ: Fasting Recipe मखाना बदाम खीर

Edited By- Dhanashri Naik

ALSO READ: Guru Purnima Special गुरु-शिष्य परंपरेचे प्रतीक एकलव्य मंदिर

गुरु-शिष्य परंपरेचे महत्त्व-

गुरु-शिष्य परंपरा ही भारतीय संस्कृतीचा एक महत्त्वाचा भाग आहे, जी हिंदू, जैन, शीख आणि बौद्ध धर्मात खोलवर रुजलेली आहे. ही परंपरा गुरुकडून शिष्याकडे ज्ञान, अध्यात्म, कला, संगीत किंवा इतर विषयांचे हस्तांतरण करण्याच्या प्रक्रियेचा संदर्भ देते.

ALSO READ: शेगाव गजानन महाराज मंदिर परिसरातील दर्शनीय स्थळे

गोरखनाथ मंदिर हे उत्तर प्रदेशातील गोरखपूर शहरात आहे. गोरखनाथ मंदिर गोरखपूरमध्ये प्राचीन काळापासून अखंड योगाभ्यासाचा क्रम चालू आहे. ज्वालादेवीच्या ठिकाणाहून प्रवास करताना 'गोरखनाथजी' भगवती राप्तीच्या नदीकाठच्या परिसरात येऊन तपश्चर्या केली आणि त्याच ठिकाणी त्यांची दिव्य समाधी स्थापन केली, जिथे सध्या 'श्री गोरखनाथ मंदिर आहे. गोरखनाथ मंदिराचे सध्याचे महंत श्री बाबा योगी आदित्यनाथ जी आहे. गुरुपौर्णिमेला येथे मोठा उत्सव साजरा करण्यात येतो. 

ALSO READ: शिर्डी भक्तांच्या श्रद्धेचं साईनगर

व्यास मंदिर वाराणसी

वाराणसीतील रामनगर येथे असलेले व्यास मंदिर त्याच्या धार्मिकतेसाठी आणि सभ्यतेसाठी प्रसिद्ध आहे, ते वाराणसीच्या समोर गंगा नदीच्या पूर्व तीरावर वसलेले आहे, व्यास मंदिर महावेद व्यासजींना समर्पित आहे, वेद व्यास या ठिकाणी ध्यान आणि पूजा करत असत आणि येथे भगवान रामाचे मंदिर देखील बांधले गेले होते.

श्री गोरखनाथ मंदिर राजस्थान

पूर्व राजस्थानमधील गुरु गोरखनाथांचे हे पहिले मंदिर आहे, ज्याचे बांधकाम १२ वर्षांत पूर्ण झाले. हे मंदिर नाथ पंथाच्या गुरु-शिष्य परंपरेचे प्रतीक आहे, जिथे गुरुला देवाच्या समान मानले जाते.

गुरु मंदिर अकोला महाराष्ट्र

महाराष्ट्रातील अकोला जिल्ह्यात कारंजा गाव आहे. गुरु श्री नृसिंह सरस्वती मंदिर आहे. तसेच हे मंदिर दत्तात्रेय परंपरेचे एक महत्त्वाचे गुरु श्री नृसिंह सरस्वती यांच्याशी संबंधित आहे. या भागाला "शेषाणिखित क्षेत्र" म्हणून ओळखले जाते आणि येथे गुरु-शिष्य परंपरेचा खोलवर प्रभाव आहे. 

सुवर्ण मंदिर अमृतसर

पंजाब मधील अमृतसर येथील सुवर्ण मंदिर यांची स्थापना गुरु अर्जुन देव जी यांनी केली होती आणि ते शीख धर्मातील गुरु-शिष्य परंपरेचे एक महत्त्वाचे प्रतीक आहे. 

महर्षी व्यास मंदिर यावल महाराष्ट्र 

महाराष्ट्रातील जळगाव जिल्ह्यातील यावल मध्ये मध्ये महर्षी व्यास मंदिर आहे. तसेच सातपुडा पर्वत रांगेतील तापी नदीच्या खोर्‍यात असलेले यावल शहर महाभारताचे रचयिता श्री महर्षी व्यास यांची भुमी म्हणून प्रसिध्द आहे. तसेच या मंदिरात गुरुपौर्णिमेचा उत्सव देखील मोठ्या प्रमाणात साजरा केला जातो. 

ALSO READ: श्री गुरुदेव दत्त मंदिर माणगाव

ALSO READ: श्री ब्रह्मचैतन्य गोंदवलेकर महाराज भक्तांना गुरु पौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा! Guru Purnima Wishes in Marathi

ALSO READ: Guru Purnima 2025 गुरु पौर्णिमा २०२५ कधी? तारीख, मुहूर्त आणि महत्त्व जाणून घ्या

ALSO READ: गुरु पौर्णिमेला या प्रकारे करा शेगावातील गजानन महाराज यांचे पूजन

ज्ञानरूपी अमृत देई, जीवन करी सार्थक॥

माननीय गुरुजन, आदरणीय पाहुणे, आणि माझ्या प्रिय मित्रांनो,

सर्वप्रथम आपणा सर्वांना गुरु पौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा! आजचा हा दिवस आपल्या जीवनातील गुरुंच्या अमूल्य योगदानाला समर्पित आहे. गुरु पौर्णिमा हा सण आपल्याला गुरु-शिष्य परंपरेची महानता आणि गुरुंच्या मार्गदर्शनाचे महत्त्व समजावून सांगतो.

भारतीय संस्कृतीत गुरूंना अनन्यसाधारण स्थान आहे. "गुरुर्ब्रह्मा, गुरुर्विष्णु, गुरुर्देवो महेश्वरः, गुरु साक्षात् परब्रह्म, तस्मै श्री गुरवे नमः" या श्लोकातून गुरुंची महती स्पष्ट होते. गुरु हा केवळ शिक्षक नसतो, तर तो आपल्या जीवनाचा मार्गदर्शक, प्रेरणास्थान आणि दीपस्तंभ असतो. गुरु आपल्याला अंधारातून प्रकाशाकडे घेऊन जातो, अज्ञानातून ज्ञानाकडे आणि चुकीच्या मार्गावरून योग्य दिशेकडे नेत असतो.

आजच्या या आधुनिक युगातही गुरुंचे स्थान अबाधित आहे. मग ते आपले शाळेतील शिक्षक असोत, कॉलेजमधील प्राध्यापक असोत, किंवा आपल्या जीवनात मार्गदर्शन करणारे कोणतेही व्यक्ती असोत. गुरु आपल्याला केवळ पुस्तकी ज्ञानच देत नाहीत, तर जीवन जगण्याची कला, नैतिक मूल्ये आणि आत्मविश्वास शिकवतात. त्यांच्या मार्गदर्शनामुळे आपण आपल्या ध्येयापर्यंत पोहोचण्यासाठी सक्षम होतो.

गुरु पौर्णिमेच्या या पवित्र दिवशी आपण आपल्या गुरुंचे आभार मानले पाहिजेत. त्यांच्या कष्टामुळे आणि समर्पणामुळे आपण आज इथे आहोत. त्यांनी आपल्याला दिलेले ज्ञान, संस्कार आणि प्रेरणा यांचा आपण आदर केला पाहिजे. त्याचबरोबर, आपणही आपल्या जीवनात गुरुंसारखे वागण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. आपण जिथे जिथे शक्य असेल तिथे इतरांना मदत करून, ज्ञान पसरवून आणि चांगले मार्गदर्शन करून समाजाला योगदान देऊ शकतो.

शेवटी, मी एवढंच सांगू इच्छितो की, गुरुंच्या मार्गदर्शनाशिवाय आपलं जीवन अपूर्ण आहे. म्हणूनच, या गुरु पौर्णिमेला आपण सर्वांनी आपल्या गुरुंच्या प्रती कृतज्ञता व्यक्त करूया आणि त्यांनी दाखवलेल्या मार्गावर चालण्याचा संकल्प करूया.

गुरु बिन ज्ञान न मिळे, गुरु बिन मार्ग न दिसे।

गुरु कृपेने जीवन सरे, गुरु चरणी मस्तक ठेवसे॥

धन्यवाद!

ALSO READ: गुरु पौर्णिमा मराठी निबंध Guru Prunima Essay

ALSO READ: Sai Baba Puja Mantra गुरुवारी करा साईबाबांची पूजा, उपवासाचे नियम मंत्र जाणून घ्या

गुरु पौर्णिमेला साईबाबांची पूजा करण्याची पद्धत जाणून घ्या 

सर्वप्रथम सकाळी लवकर उठून स्नान करा आणि स्वच्छ वस्त्र परिधान करा.

पूजेची जागा स्वच्छ करा. साईबाबांचा फोटो किंवा मूर्ती स्वच्छ कपड्याने पुसून ठेवा.

पूजेच्या ठिकाणी स्वच्छ कपडा पसरवा आणि त्यावर साईबाबांचा फोटो किंवा मूर्ती ठेवा.

साईबाबांच्या फोटो/मूर्तीसमोर तांब्यामध्ये पाणी, ताम्हणात हळद-कुंकू, अक्षता, फुले इत्यादी ठेवा.

पूजेसाठी आवश्यक साहित्य: साईबाबांचा फोटो/मूर्ती, फुले, हळद-कुंकू, अक्षता, उदबत्ती, कापूर, दिवा, नैवेद्य (खीर, शिरा किंवा साईबाबांना प्रिय असलेले पदार्थ), तांब्या, ताम्हण, पंचामृत (दूध, दही, तूप, मध, साखर).

ALSO READ: साईबाबांचे अभंग

पूजा विधी:

सर्वप्रथम हातात पाणी, अक्षता, फुल घेऊन संकल्प करा.जवळ तेलाचा किंवा तुपाचा दिवा प्रज्वलित करा.

साईबाबांच्या फोटो किंवा मूर्तीवर पंचामृताने अभिषेक करा. नंतर स्वच्छ पाण्याने धुवून घ्या.

 बाबांच्या फोटो किंवा मूर्तीवर हळद-कुंकू, अक्षता, फुले,बेलाची पाने,तुळशीची पाने अर्पण करा हे साईबाबांना विशेष प्रिय आहे. 

 साईबाबांचे ॐ साईं नमो नमः” किंवा “श्री साईनाथाय नमः”किंवा साई गायत्री मंत्राचे जप करा.

साईबाबांना शिरा, फळ, खीर किंवा खडीसाखरेचा नैवेद्य दाखवा. 

 साईबाबाबांची आरती आरती साईबाबा सौख्य दातार जीवा म्हणा.

आरती झाल्यावर साईबाबांचे ध्यान करा. आणि मनोभावे प्रार्थना करा. पूजा संपूर्ण झाल्यावर साईबाबांना नमस्कार करा आणि प्रसादाचे वाटप करा. 

शक्य असल्यास या दिवशी उपास करा. या दिवशी दान आणि सेवा करा.

 साईबाबांचा आशीर्वाद तुम्हाला आणि तुमच्या कुटुंबाला मिळो.हीच सदिच्छा!।। जय साईनाथ।। 

Edited By - Priya Dixit 

ALSO READ: साईबाबांची आरती

गुरु पौर्णिमेच्या दिवशी शिष्य त्यांच्या गुरूंवर श्रद्धा व्यक्त करतात. हिंदू पंचागानुसार दरवर्षी आषाढ महिन्याच्या पौर्णिमेच्या दिवशी गुरु पौर्णिमेचा सण साजरा केला जातो. या दिवशी गुरुची विधिवत पूजा केली जाते. गुरु पौर्णिमेला व्यास पौर्णिमा असेही म्हणतात. सोप्या शब्दांत सांगायचे तर, गुरु म्हणजे ज्ञानाची गंगा वाहणारी आणि आपले जीवन अंधारातून प्रकाशाकडे घेऊन जाणारी व्यक्ती. हा सण संपूर्ण भारतात मोठ्या भक्तीने साजरा केला जातो.

गुरु पौर्णिमा २०२५ तारीख आणि मुहूर्त

पंचांगानुसार, यावेळी आषाढ महिन्यातील पौर्णिमा तिथी ९ जुलै रोजी बुधवारी रात्री सुमारे ०१:३७ वाजता सुरू होईल, जी १० जुलै रोजी गुरुवार रात्री ०२:०६ पर्यंत राहील. पौर्णिमा तिथीचा सूर्योदय १० जुलै रोजी होईल, त्यामुळे या दिवशी गुरु पौर्णिमा उत्सव साजरा केला जाईल. या दिवशी इंद्र आणि प्रजापती नावाचे २ शुभ योग देखील दिवसभर राहतील.

गुरु पौर्णिमेला पूजेसाठी दिवसभरात ४ शुभ मुहूर्त असतील. - सकाळी १०:५२ ते दुपारी १२:३२ - दुपारी १२:०५ ते १२:५८ - दुपारी १२:३२ ते ०२:१२ - दुपारी ०२:१२ ते ०३:५२.

गुरु पौर्णिमा पूजाविधी

गुरु पौर्णिमेच्या दिवशी, सकाळी स्नान आणि इतर दैनंदिन कामे केल्यानंतर, स्वच्छ कपडे घालावेत.

गंगाजल शिंपडून पूजास्थळ शुद्ध केल्यानंतर, व्यासजींची मूर्ती किंवा चित्र स्थापित करा.

आता व्यासजींच्या चित्रावर ताजी फुले किंवा हार अर्पण करा आणि त्यानंतर तुम्ही तुमच्या गुरूकडे जावे.

तुमच्या गुरूला उंच सजवलेल्या आसनावर बसवावे आणि फुलांचा हार अर्पण करावा.

आता कपडे, फळे, फुले आणि हार अर्पण केल्यानंतर, तुम्ही तुमच्या क्षमतेनुसार दक्षिणा देऊन त्यांचे आशीर्वाद घ्यावेत.

गुरुपौर्णिमेशी संबंधित खास गोष्टी

गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी, केवळ गुरुच नव्हे तर कुटुंबातील ज्येष्ठ सदस्य जसे की पालक, भावंडे इत्यादींनाही गुरुच्या बरोबरीचे मानले पाहिजे.

गुरुंच्या ज्ञानानेच विद्यार्थ्याला शिक्षण मिळते आणि त्यांच्या ज्ञानानेच अज्ञान आणि अंधकार दूर होतो.

गुरुंची कृपा शिष्यासाठी ज्ञानवर्धक आणि फायदेशीर ठरते. जगातील सर्व ज्ञान गुरुच्या आशीर्वादानेच प्राप्त होते.

गुरुंकडून मंत्र प्राप्त करण्यासाठी हा दिवस सर्वोत्तम आहे.

या दिवशी गुरुंची सेवा करणे खूप शुभ आहे.

ALSO READ: गुरु पौर्णिमा मराठी निबंध Guru Prunima Essay

गुरुपौर्णिमेचे महत्त्व

आध्यात्मिक गुरु आणि शैक्षणिक शिक्षकांना श्रद्धांजली आणि आभार मानण्यासाठी शिष्य गुरुपौर्णिमेचा सण साजरा करतात. सर्व गुरु त्यांच्या शिष्यांच्या कल्याणासाठी त्यांचे संपूर्ण जीवन अर्पण करतात. आध्यात्मिक गुरु नेहमीच जगातील शिष्यांना आणि दुःखी लोकांना मदत करत आले आहेत आणि अशी अनेक उदाहरणे आपल्यासमोर आहेत जेव्हा गुरुंनी त्यांच्या ज्ञानाने अनेक दुःखी लोकांच्या समस्या सोडवल्या आहेत.

स्वामी विवेकानंद आणि गुरु नानक हे असे गुरु होते ज्यांनी नेहमीच जगाच्या कल्याणासाठी काम केले आहे. भारताव्यतिरिक्त, भूतान आणि नेपाळसारख्या देशांमध्येही गुरुपौर्णिमा साजरी केली जाते. आपल्या देशातील गुरु-शिष्य परंपरा भारतातून इतर देशांमध्ये गेली आहे. आध्यात्मिक गुरू नेहमीच स्थलांतरित होत राहिले आहेत आणि या स्थलांतरामुळे भारतातील या परंपरा इतर देशांमध्येही पसरल्या आहेत.

ALSO READ: गुरु पौर्णिमा मंत्र : या 4 मंत्रांचा जप करा, पुण्य कमवा

गुरुपौर्णिमेचे सांस्कृतिक महत्त्व

हिंदू, बौद्ध आणि जैन संस्कृतींमध्ये गुरुंना विशेष स्थान आहे. या धर्मांमध्ये किंवा संस्कृतींमध्ये अनेक शैक्षणिक आणि आध्यात्मिक गुरू झाले आहेत ज्यांना देवाच्या बरोबरीचे मानले गेले आहे. स्वामी अभेदानंद, आदि शंकराचार्य, चैतन्य महाप्रभू इत्यादी प्रसिद्ध हिंदू गुरू होते. शैक्षणिक-आध्यात्मिक गुरूंपेक्षा जनतेची आध्यात्मिक सेवा करणाऱ्या हजारो गुरूंपैकी ही काही नावे आहेत; ज्ञान आणि शिक्षण देतात. सर्व गुरूंबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी "गुरुपौर्णिमा" हा सण साजरा केला जातो.

महर्षी वेद व्यास आणि गुरुपौर्णिमा यांच्यातील संबंध

वैदिक मान्यतेनुसार, प्राचीन काळी, ब्रह्मसूत्र, महाभारत, श्रीमद्भागवत आणि अठरा पुराणे यांसारख्या साहित्याचे लेखक महर्षी वेद व्यास यांचा जन्म आषाढ पौर्णिमेच्या दिवशी झाला होता, जे ऋषी पराशर यांचे पुत्र होते.

धार्मिक ग्रंथांनुसार, महर्षी वेद व्यास हे तिन्ही कालखंडांचे जाणकार मानले जातात. त्यांना त्यांच्या दिव्य दृष्टीद्वारे कळले होते की कलियुगात धर्मातील लोकांची आवड कमी होईल. धर्मात रस नसल्यामुळे माणसाची देवावरील श्रद्धा कमी होईल, तो कर्तव्यापासून दूर जाईल आणि त्याचे आयुष्य कमी होईल. संपूर्ण वेदांचा अभ्यास करणे शक्य होणार नाही, म्हणून महर्षी व्यासांनी वेदांचे चार भाग केले जेणेकरून कमी बुद्धिमत्ता आणि कमी स्मरणशक्ती असलेले लोक देखील वेदांचा अभ्यास करू शकतील.

व्यासजींनी ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद आणि अथर्ववेद यांची रचना केली. अशा प्रकारे वेदांचे विभाजन केल्यामुळे त्यांना वेद व्यास म्हणून ओळखले जाऊ लागले. त्यांनी या चार वेदांचे ज्ञान त्यांचे प्रिय शिष्य वैशंपायन, सुमंतमुनी, पैल आणि जैमिन यांना दिले.

महर्षी वेद व्यासजींच्या शिष्यांनी त्यांच्या बुद्धिमत्तेनुसार चारही वेदांना अनेक शाखा आणि उपशाखांमध्ये विभागले. महर्षी व्यासजींनी महाभारताची रचना केली. महर्षी व्यासजींना आपले आदि-गुरु मानले जाते. गुरुपौर्णिमेचा प्रसिद्ध उत्सव व्यास जयंती म्हणूनही साजरा केला जातो. म्हणून, हा उत्सव व्यास पौर्णिमा जयंती म्हणून साजरा केला जातो.

ALSO READ: गुरु पौर्णिमा : महर्षि वेद व्यास यांच्याबद्दल 15 रोचक तथ्ये

ALSO READ: श्री समर्थ रामदास स्वामी भक्तांना गुरु पौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा! Guru Purnima Wishes in Marathi

समर्थ रामदास स्वामींची पूजा 

समर्थ रामदास स्वामींची पूजा ही त्यांच्या भक्तांमध्ये अत्यंत श्रद्धेने केली जाते. समर्थ रामदास स्वामी हे श्रीराम आणि हनुमान यांचे परम भक्त होते, त्यामुळे त्यांच्या पूजेमध्ये श्रीरामतारक मंत्र, हनुमान चालिसा, आणि समर्थांनी रचलेल्या आरत्या व स्तोत्रांचा समावेश होतो. तसेच सर्वात आधी पूजा स्थळ तयार करावे. पूजेसाठी स्वच्छ आणि पवित्र स्थान निवडा. समर्थ रामदास स्वामींची मूर्ती किं वा चित्र ठेवा. त्यासोबत श्रीराम, सीता, लक्ष्मण आणि हनुमान यांच्या मूर्ती/चित्रांचाही समावेश करू शकता.

ALSO READ: Guru Purnima 2025 गुरु पौर्णिमा २०२५ कधी? तारीख, मुहूर्त आणि महत्त्व जाणून घ्या

पूजा साहित्य-

हळद, कुंकू, गंध, फुले, तुळशीपत्र, नैवेद्य (प्रसाद) आणि दीप तयार ठेवा.

संकल्प

पूजा सुरू करण्यापूर्वी हात धुऊन, आचमन करून संकल्प घ्या. तसेच समर्थ रामदास स्वामींचे ध्यान करा. त्यांचे भक्ती, ज्ञान आणि वैराग्य यांनी युक्त रूप डोळ्यासमोर आणा. यानंतर मंत्र: "ॐ नमो भगवते रामदासाय" किंवा "जय जय रघुवीर समर्थ" यांचे उच्चारण करून आवाहन करा.

पादुका पूजन :

समर्थांच्या मूर्तीला किंवा पादुकांना पंचामृत किंवा स्वच्छ जलाने अभिषेक करा.

चंदन, हळद-कुंकू लावून फुलांचा हार अर्पण करा.

स्तोत्र आणि आरती पठण:

समर्थांनी रचलेली स्तोत्रे आणि आरत्या म्हणाव्यात, जसे की, श्रीराम तारक मंत्र: "श्रीराम तारक मंत्र जप"  

हनुमान चालिसा-समर्थ हनुमानाचे भक्त होते, त्यामुळे हनुमान चालिसा पठण करावे.

आरत्या: शंकराची आरती, गणपतीची आरती, किंवा विठ्ठलाची आरती. 

मनाचे श्लोक: समर्थांनी रचलेले "मनाचे श्लोक" पठण करावे, जे मन शुद्ध आणि शांत करते.

"दासबोध" मधील काही ओव्या किं वा समर्थांचे अभंग पठण करू शकता.

नैवेद्य अर्पण:

नैवेद्य म्हणून सात्त्विक पदार्थ (जसे, खीर, फळे, साखरेचा प्रसाद) अर्पण करा.

प्रसाद अर्पण करताना "ॐ श्रीरामदासाय नमः" म्हणावे.

प्रदक्षिणा आणि नमस्कार:

मूर्तीभोवती प्रदक्षिणा घालून नमस्कार करा.

"जय जय रघुवीर समर्थ"चा जप करत पूजा पूर्ण करा.

प्रसाद वाटप:

पूजेनंतर प्रसाद सर्व भक्तांमध्ये वाटप करा.

ALSO READ: Guru Purnima 2025 Essay In Marathi गुरु पौर्णिमा निबंध मराठी

Edited By- Dhanashri Naik

गुरु पौर्णिमेचे महत्त्व

गुरु पौर्णिमा हा आषाढ महिन्यातील पौर्णिमेचा दिवस असतो, जो गुरु आणि शिष्य यांच्यातील पवित्र नात्याचे प्रतीक मानला जातो. हा दिवस महर्षी वेद व्यास यांचा जन्मदिवस म्हणूनही साजरा केला जातो, म्हणून याला व्यास पौर्णिमा असेही म्हणतात. दत्त संप्रदायात, गुरु पौर्णिमेला गुरुचरित्र पारायण आणि स्वामी समर्थ यांची सेवा-पूजा यांना विशेष महत्त्व आहे. स्वामी समर्थ यांना दत्तात्रेयांचे अवतार मानले जाते, आणि त्यांची पूजा केल्याने भक्तांना आध्यात्मिक उन्नती आणि मार्गदर्शन मिळते.

स्वामी समर्थ पूजेची तयारी

सकाळी ब्रह्ममुहूर्तावर (पहाटे 3 ते 5) स्नान करावे. स्वच्छ वस्त्र परिधान करावे, शक्यतो पांढरे किंवा पिवळ्या रंगाचे कपडे परिधान करावे.

पूजेची जागा स्वच्छ करावी. देवघरात किंवा पूजास्थळी पाणी शिंपडून पवित्र करावे. गंगाजल उपलब्ध असल्यास त्याचा वापर करावा.

पूजेचे साहित्य:

स्वामी समर्थ यांची मूर्ती किंवा फोटो

धूप, दीप, अगरबत्ती, कापूर

फुले, तुळशीची पाने, हार

प्रसाद (खडीसाखर, पेढे, खीर किंवा फळे)

पंचामृत (दूध, दही, तूप, मध, साखर)

विड्याची पाने, सुपारी, नारळ

पूजेसाठी तांबा किंवा चांदीचा तांब्या/कलश, पाणी

चौरंग, स्वच्छ वस्त्र (आसनासाठी)

ALSO READ: स्वामी समर्थ आरती Swami Samarth Aarti

चौरंगावर स्वच्छ पांढरे वस्त्र पसरावे.

चौरंगाजवळ डाव्या बाजूस तेलाचा किंवा तुपाचा दिवा (समई) लावावा, जो पूजा किंवा जप चालू असताना पेटता ठेवावा.

प्रमुख दरवाज्याला आणि चौरंगाला आंब्याच्या पानांचे तोरण बांधावे.

मन शांत आणि एकाग्र ठेवावे. स्वामी समर्थ यांचे स्मरण करून पूजेला सुरुवात करावी.

गुरु पौर्णिमेच्या दिवशी व्रत किंवा उपवास करणे शक्य असल्यास करावे.

ALSO READ: स्वामी समर्थ सप्तशती संपूर्ण अध्याय १ ते १०

स्वामी समर्थ पूजेची पद्धत

पूजेच्या सुरुवातीला संकल्प घ्यावा. हातात पाणी, फूल आणि अक्षता घेऊन स्वामी समर्थ यांचे स्मरण करून पूजेचा उद्देश (उदा., मन:शांती, आध्यात्मिक प्रगती) मनात बोलावा.

उदाहरणार्थ संकल्प मंत्र:

ॐ श्री गुरुदेव दत्त, श्री स्वामी समर्थाय नमः। मम जीवनस्य कल्याणार्थं, मन:शांती प्राप्त्यर्थं च गुरुपौर्णिमा पूजनं करिष्ये। (याचा अर्थ: श्री स्वामी समर्थ यांना नमस्कार. माझ्या जीवनाच्या कल्याणासाठी आणि मन:शांतीसाठी मी गुरु पौर्णिमेची पूजा करीत आहे.)

पूजास्थळी स्वच्छ आसनावर बसावे, शक्यतो पूर्व किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून.

आचमन करावे (पाण्याचे तीन घोट घेऊन शुद्धीकरण करावे).

गणपती पूजन:

कोणतेही शुभ कार्य गणपती पूजनाने सुरू होते. श्री गणपतीला फुले, दूर्वा आणि मोदक अर्पण करून खालील मंत्र म्हणावा: ॐ गं गणपतये नमः।

श्री गणपती अथर्वशीर्षाचे पठन करावे.

स्वामी समर्थ यांची पूजा:

स्वामी समर्थ यांच्या मूर्तीला किंवा फोटोला पंचामृताने अभ्यंग स्नान घालावे. स्वच्छ पाण्याने स्नान घालून स्वच्छ वस्त्राने पुसावे.

मूर्तीला किंवा फोटोला फुलांचा हार, तुळशीची पाने आणि चंदनाचा टिळा लावावा.

धूप आणि दीप प्रज्वलित करून स्वामी समर्थांना अर्पण करावा.

खडीसाखर, पेढे, खीर किंवा फळे यांचा नैवेद्य दाखवावा. शक्य असल्यास घेवड्याची भाजी बनवून नैवेद्य द्यावा, कारण दत्त संप्रदायात याला विशेष महत्त्व आहे.

ALSO READ: श्री अक्कलकोट स्वामी समर्थ १०८ नामावली

मंत्र जप:

स्वामी समर्थ तारक मंत्र: ॐ नमो भगवते स्वामी समर्थाय। किमान एक माळ (108 वेळा) किंवा शक्य असल्यास 11 माळी जप करावा. दत्त गायत्री मंत्र: ॐ दत्तात्रेयाय विद्महे, योगीश्वराय धीमहि, तन्नो दत्तः प्रचोदयात्। याचा जप एक माळ करावा.

स्वामी समर्थ यांच्या चरित्रातील किमान 3 अध्यायांचे वाचन करावे. यामुळे सात दिवसांत 21 अध्याय पूर्ण होतात.

पूजेच्या शेवटी स्वामी समर्थ यांची आरती करावी.

कापूर आरती ओवाळावी आणि स्वामी समर्थांना मनोभावे प्रार्थना करावी.

शक्य असल्यास गुरुस्थानी (उदा., स्वामी समर्थ केंद्र किंवा मंदिरात) जाऊन विड्याची पाने, सुपारी आणि नारळ अर्पण करावे.

पूजेच्या शेवटी सुपारी आणि नारळाचे विसर्जन करावे. यासाठी जवळच्या दत्त मंदिरात किंवा स्वामी समर्थ केंद्रात जाऊन पूजा पूर्ण करावी.

सवाष्ण आणि ब्राह्मणांना भोजन देऊन सांगता करावी.

स्वामी समर्थ नित्य सेवेचे नियम

दररोज सकाळी किंवा संध्याकाळी एक निश्चित वेळ ठरवून स्वामी समर्थ यांचा जप आणि पूजा करावी.

स्वामींच्या शिकवणीप्रमाणे गरजूंना मदत करावी, ज्यामुळे स्वामींची कृपा प्राप्त होते.

"श्री स्वामी समर्थ" हा मंत्र नियमित जपावा. यामुळे मन शांत आणि एकाग्र राहते.

पूजेच्या काळात सात्त्विक आहार घ्यावा, मांसाहार, मद्यपान आणि तामसी वस्तू टाळाव्यात.

गुरु पौर्णिमेच्या विशेष गोष्टी

शक्य असल्यास गुरु पौर्णिमेच्या दिवशी स्वामी समर्थ मंदिरात किंवा केंद्रात जाऊन दर्शन घ्यावे. उदा., अक्कलकोट येथील स्वामी समर्थ मंदिर किंवा आपल्या शहरातील मंदिरात जाऊन दर्शन घ्यावे.

गुरुंप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी वस्त्र, फळे, द्रव्य किंवा सेवा अर्पण करावी.

गुरु पौर्णिमेच्या दिवशी उपवास करणे किंवा फलाहार घेणे शुभ मानले जाते.

स्वामी समर्थ पूजेचे फायदे

मन:शांती आणि आध्यात्मिक प्रगती.

संकटांपासून मुक्ती आणि मनोकामना पूर्ती.

गुरु कृपेने जीवनातील अडथळे दूर होणे.

दत्त संप्रदायातील भक्तांना स्वामी समर्थ यांच्या कृपेने आत्मसाक्षात्काराची प्राप्ती.

खबरदारी

पूजेच्या काळात मन शुद्ध आणि एकाग्र ठेवावे.

पारायण किंवा पूजा अर्धवट सोडू नये.

गुरु पौर्णिमेच्या दिवशी कोणत्याही प्रकारचे वाद किंवा नकारात्मक विचार टाळावेत.

ही माहिती दत्त संप्रदायातील परंपरा आणि उपलब्ध वेब संदर्भांवर आधारित आहे. स्थानिक रीतिरिवाज आणि स्वामी समर्थ केंद्रातील मार्गदर्शनानुसार पूजेच्या पद्धतीत थोडा बदल असू शकतो. जर तुम्ही स्वामी समर्थ केंद्राशी संलग्न असाल, तर तिथल्या गुरुजनांचे मार्गदर्शन घ्यावे.

हा दिवस महर्षी वेद व्यास यांचा जन्मदिवस म्हणूनही साजरा केला जातो, त्यामुळे याला व्यास पौर्णिमा असेही म्हणतात.

ALSO READ: दत्त स्तवम स्तोत्र

गुरु पौर्णिमेला दत्तगुरूंची पूजा करण्याची विधी -

सर्वप्रथम सकाळी ब्रह्ममुहूर्तावर स्नान करून स्वच्छ वस्त्र परिधान करावे. पूजेच्या ठिकाणाची स्वच्छता करावी.

पूजेच्या ठिकानी दत्तगुरूंची मूर्ती किंवा फोटो स्वच्छ ठिकाणी ठेवावा. चौरंगावर स्वच्छ वस्त्र अंथरावे आणि आंब्याच्या पानांचे तोरण बांधावे.

पूजा आणि पारायणादरम्यान शारीरिक आणि मानसिक शुद्धता राखावी. 

मांसाहार, मद्यपान टाळावे.

नियमितता: पारायण सप्ताहात दररोज ठराविक वेळी वाचन करावे.

पूजेसाठी लागणारे साहित्य-

दत्तगुरूंची मूर्ती/फोटो, फुले, तुळशीपत्र, उदबत्ती, समई, अगरबत्ती, गंध, हळद-कुंकू, नारळ, विड्याची पाने, सुपारी, नैवेद्य (गव्हाची पोळी, गोड पदार्थ), पंचामृत (दूध, दही, तूप, मध, साखर), गंगाजल.

पूजा सुरु करण्यापूर्वी आचमन करून संकल्प घ्या, मी दत्तगुरूंच्या कृपेसाठी आणि आध्यात्मिक प्रगतीसाठी ही पूजा करीत आहे. विड्याची पाने, सुपारी आणि नारळ अर्पण करून दत्तगुरूंना पारायणासाठी उपस्थित राहण्याची प्रार्थना करावी.

ALSO READ: श्री गुरूदत्ताष्टक

गणपती, विष्णू आणि गुरु दत्तात्रेय यांचे स्मरण करावे. गणपती अथर्वशीर्ष आणि दत्त मंत्रांचे पठन करावे.

पूजा करताना गायत्री मंत्र, ॐ द्रां दत्तात्रेयाय नमः” किंवा “दिगंबरा दिगंबरा श्रीपाद वल्लभ दिगंबरा”.

याशिवाय, “गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णु गुरुर्देवो महेश्वरः। गुरु साक्षात परब्रह्म तस्मै श्री गुरवे नमः॥” हा मंत्र गुरुस्तवनासाठी म्हणावा.आदल्या दिवशी एक गाय आणि चार कुत्र्यांना गव्हाच्या पोळीचा नैवेद्य द्यावा.

पूजेदरम्यान दत्तगुरूंना गोड पदार्थ, फळे, आणि पंचामृत अर्पण करावे. तुळशीपत्रे आणि फुले अर्पण करावीत.समई आणि अगरबत्ती सतत पेटती ठेवावी.

ALSO READ: श्री दत्ताची आरती

गुरु पौर्णिमेच्या निमित्ताने गुरुचरित्र पारायण करणे शुभ मानले जाते.पारायण करताना मुख पूर्वीकडे किंवा उत्तरेकडे असावे. पारायण पहाटे 3 ते सायंकाळ 4 या वेळेत करावे. पारायणापूर्वी दत्तगुरूंच्या फोटोची आणि पोथीची पूजा करावी.

पूजा पूर्ण झाल्यावर गुरुंना (किंवा त्यांच्या प्रतिमेला) वस्त्र, फळे, फुले आणि गुरुदक्षिणा अर्पण करावी.

घरातील वडीलधाऱ्यांना नमस्कार करून त्यांचे आशीर्वाद घ्यावेत.

पूजा संपल्यानंतर आरती करावी. दत्तगुरूंची आरती किंवा “जय देव जय देव दत्त अवधूता” ही आरती म्हणावी.

प्रसाद वाटून घ्यावा आणि सर्वांना गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा द्याव्यात.

Edited By - Priya Dixit 

व्यास पूजेचे महत्त्व

महर्षी वेदव्यास हे आदिगुरु मानले जातात. त्यांनी वेदांचे चार भागांत विभाजन करून मानवजातीला ज्ञानाचा मार्ग दाखवला. व्यास पूजा करणे म्हणजे ज्ञान, विद्या आणि बुद्धी यांचा आशीर्वाद मिळवणे. आषाढ महिन्यातील पौर्णिमेला ही पूजा केली जाते, ज्या दिवशी गुरुंचा सन्मान केला जातो.

व्यास पूजा करण्याची पद्धत

साहित्य-

महर्षी व्यासांचा फोटो किंवा मूर्ती

स्वच्छ लाल किंवा पिवळे कापड (आसनासाठी)

हळद, कुंकू, अक्षता (तांदूळ), चंदन, फुले, माला

धूप, दीप, अगरबत्ती

नैवेद्य (प्रसाद) खीर, मोदक, लाडू किंवा फळे

पंचामृत (दूध, दही, तूप, मध, साखर)

तांब्याचा कलश, पाणी, पान, सुपारी, नारळ

वेद किंवा महाभारताची प्रत (शक्य असल्यास)

पूजेसाठी स्वच्छ आणि शांत जागा निवडा. पूजेचे स्थान पवित्र ठेवण्यासाठी गंगाजल शिंपडा.

सकाळी लवकर उठून स्नान करा आणि स्वच्छ वस्त्रे परिधान करा.

पूजा पद्धत

संकल्प: पूजेच्या सुरुवातीला हातात पाणी, फूल आणि अक्षता घेऊन संकल्प करा. उदाहरणार्थ: "मम गुरु व्यासदेव प्रसाद सिद्ध्यर्थं, सर्व विद्या प्राप्त्यर्थं, व्यास पूजनं करिष्ये."

(याचा अर्थ: गुरु व्यासदेवांच्या कृपेने सर्व विद्या प्राप्त व्हावी म्हणून मी ही पूजा करीत आहे.)

गणपती पूजन: सर्व पूजेच्या सुरुवातीला गणपतीचे पूजन करा. गणपतीला हळद, कुंकू, फूल अर्पण करा आणि "ॐ गं गणपतये नमः" मंत्राचा जप करा.

कलश स्थापना: तांब्याच्या कलशात पाणी भरून त्यावर नारळ ठेवा. त्याला चंदन, फूल आणि माला अर्पण करा.

व्यास मूर्ती किंवा फोटो स्वच्छ आसनावर (लाल/पिवळ्या कापडावर) ठेवा. मूर्तीला चंदन, हळद, कुंकू, अक्षता आणि फुले अर्पण करा. मूर्तीला माळ घाला आणि धूप-दीप दाखवून पूजा सुरू करा.

व्यास पूजन सुरु करताना खालील मंत्रांचा जप करा:

व्यास मंत्र:

ॐ नमो भगवते वासुदेवाय, व्यासरूपाय नमः।

गुरु मंत्र:

गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुः गुरुर्देवो महेश्वरः।

गुरुः साक्षात् परं ब्रह्म तस्मै श्री गुरवे नमः।।

व्यास स्तोत्र किंवा गुरु स्तोत्राचे पठण करा. उदा., "व्यासाय विष्णुरूपाय, व्यासरूपाय विष्णवे" इत्यादी. वेद किंवा महाभारताची प्रत उपलब्ध असल्यास तिला फूल, अक्षता आणि चंदन अर्पण करा. 

पंचामृत स्नान: मूर्तीला पंचामृताने स्नान घाला आणि नंतर स्वच्छ पाण्याने धुवा.

नैवेद्य अर्पण: व्यासदेवांना नैवेद्य (प्रसाद) अर्पण करा. खीर, लाडू, फळे इत्यादी ठेवा. नैवेद्य अर्पण करताना म्हणा:

"ॐ व्यासदेवाय नमः नैवेद्यं समर्पयामि।"

आरती: व्यासदेवांची आरती करा. 

आरती

ॐ जय वेदव्यास हरे,

जय जय वेदव्यास हरे।

सत्य ज्ञान प्रकाशक,

जगहित विख्यात हरे॥

ॐ जय... 

ऋषि पराशर के पुत्र,

सत्यवती के जाये।

ज्ञान सिंधु गुण सागर,

वेद ज्ञान फैलाये॥

ॐ जय... 

महाभारत के रचयिता,

गीता ज्ञान सुनाया।

अठारह पुराणों के,

कर्ता तुम कहलाये॥

ॐ जय... 

वेदव्यासजी की आरती,

जो कोई नर गावे।

जन्म मरण से छूटे,

सुख संपत्ति पावे॥

ॐ जय... 

आरतीनंतर धूप-दीप पुन्हा दाखवा.

प्रदक्षिणा आणि नमस्कार: मूर्तीभोवती प्रदक्षिणा घाला आणि साष्टांग नमस्कार करा.

क्षमा याचना: पूजेत काही चूक झाली असल्यास क्षमा मागा:

"मंत्रहीनं क्रियाहीनं भक्तिहीनं जनार्दन, यत् पूजितं मया देव परिपूर्णं तदस्तु मे।"

प्रसाद वाटप: पूजेनंतर प्रसाद कुटुंबियांना आणि उपस्थितांना वाटा.

पूजेनंतर काही वेळ शांत बसून व्यासदेवांचे ध्यान करा. त्यांच्या ज्ञान आणि मार्गदर्शनासाठी प्रार्थना करा.

गुरु पौर्णिमेच्या दिवशी गुरुंना किंवा गरजूंना अन्न, वस्त्र, पुस्तके किंवा शैक्षणिक साहित्य दान करा.

काही लोक गुरु पौर्णिमेच्या दिवशी उपवास ठेवतात आणि फक्त प्रसाद ग्रहण करतात.

व्यास पूजेचे नियम

पूजेदरम्यान मन शांत आणि एकाग्र ठेवा.

मांसाहार, मद्यपान किंवा तामसिक आचरण टाळा.

पूजेच्या दिवशी गुरुंचा आदर करा आणि त्यांचे आशीर्वाद घ्या.

व्यास पूजेचे लाभ

ज्ञान आणि बुद्धीची प्राप्ती होते.

गुरु-शिष्य परंपरेतील आशीर्वाद मिळतात.

मानसिक शांती आणि स्पष्टता प्राप्त होते.

विद्यार्थ्यांना अभ्यासात यश मिळते.

अस्वीकारण: हा लेख सामान्य माहितीवर आधारित आहे. वेबदुनिया याची पुष्टी करत नाही. या संदर्भात माहिती हवी असल्यास तज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

गुरु दोष कधी तयार होतो? 

कुंडलीत गुरु दोष तेव्हा तयार होतो जेव्हा गुरु नीच राशीत (मकर) स्थित असतो, किंवा गुरु शत्रू ग्रहांसह किंवा त्यांच्या दृष्टिकोनात असतो (शनि, राहू, केतू), किंवा गुरु सहाव्या, आठव्या किंवा बाराव्या घरात असतो, किंवा गुरुवर पापी ग्रहांची दृष्टी असते, किंवा गुरु प्रतिगामी असतो आणि शुभ दृष्टीपासून वंचित असतो, किंवा गुरुच्या महादशा किंवा अंतरदशामध्ये दुःख असते. 

गुरु दोषाचे दुष्परिणाम

गुरु दोषाने ग्रस्त असलेल्या व्यक्तीला लग्नात विलंब किंवा अडथळा, संततीच्या सुखात समस्या, शिक्षण आणि करिअरमध्ये अडथळे, आध्यात्मिक विकासात अडथळे, खोटे आरोप किंवा आदर गमावण्याचा सामना करावा लागू शकतो. याशिवाय वडिलोपार्जित संपत्तीपासून वंचित राहणे, मानसिक अस्थिरता आणि चुकीचे निर्णय घेणे यासारख्या समस्यांनाही सामोरे जावे लागू शकते.

गुरु दोष टाळण्यासाठी सोपे उपाय

गुरु दोष टाळण्यासाठी, गुरु पौर्णिमेला उपवास करा, पिवळे कपडे घाला आणि व्रत आचाराचे पालन करा. 

दर गुरुवारी भगवान विष्णू आणि देव गुरु बृहस्पतीची पूजा करा. तसेच बृहस्पती बीज मंत्र 'ॐ ग्रां ग्रीं ग्रौं सः गुरवे नमः' चा १०८ वेळा जप करा. 

तुमच्या जीवनातील खऱ्या गुरुचा (शिक्षक/आध्यात्मिक गुरु) आदर करा. त्यांना दक्षिणा किंवा कपडे दान करा. 

विशेषतः गुरुवारी, गायीला हरभरा डाळ, गूळ इत्यादी खाऊ घाला. 

गुरुवारी पिंपळाच्या झाडाला पाणी अर्पण करा आणि दिवा लावा. 

या दिवशी पिवळ्या वस्तू दान करा, गरीब मुलींना अन्न आणि कपडे द्या आणि गरजू विद्यार्थ्यांना मदत करा. 

जर तुम्हाला तुमच्या कुंडलीतील गुरुदोषापासून मुक्ती मिळवायची असेल, तर गुरुपौर्णिमेला सकाळी केळीच्या झाडाला हळद मिसळलेले पाणी अर्पण करा. संध्याकाळी पिवळी फुले, हरभरा डाळ अर्पण करा आणि तुपाचा दिवा लावा. या दरम्यान 'ॐ बृं बृहस्पते नम:' या मंत्राचा जप करा.

ALSO READ: Guru Purnima 2025 : कोणाला गुरु करावं ?

ज्योतिषीय उपायांमध्ये, तुम्ही नवग्रह शांती यज्ञ करू शकता, गुरु ग्रहाच्या शांतीसाठी विशेष पूजा करू शकता आणि कुंडलीनुसार रत्न (पुष्कराज) धारण करू शकता. परंतु ज्योतिषीय सल्ल्यानंतरच रत्न धारण करा.

अस्वीकारण: हा लेख ज्योतिष शास्त्रावर आधारित आहे. वेबदुनिया याची पुष्टी करत नाही. या संदर्भात माहितीसाठी संबंधित तज्ञांचा सल्ला घ्या.

Guru Purnima 2025

गुरु पौर्णिमा या पवित्र दिवशी काही चुका टाळणे महत्त्वाचे आहे जेणेकरून या सणाचा सन्मान राखला जाईल आणि आध्यात्मिक लाभ मिळेल. या गोष्टी टाळाव्यात:

गुरूंच्या बरोबरीने बसणे: शिष्याने कधीही गुरूंच्या बरोबरीने किंवा त्यांच्यापेक्षा उंच आसनावर बसू नये. गुरूंचा दर्जा देवापेक्षाही मोठा असतो, त्यामुळे त्यांच्या चरणांशी किंवा खाली बसणे योग्य आहे. 

कृतज्ञता व्यक्त न करणे: गुरुपौर्णिमेला गुरूंनी दिलेल्या ज्ञानाबद्दल आणि मार्गदर्शनाबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करणे महत्त्वाचे आहे. केवळ औपचारिकता न करता मनापासून आदर व्यक्त करावा. 

गुरूंचा अपमान करणे: कोणत्याही प्रकारे गुरूंचा अपमान करणे किंवा त्यांच्याबद्दल वाईट बोलणे टाळावे.

नियम पाळणे: गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी काही विशिष्ट नियम आणि परंपरांचे पालन करणे आवश्यक आहे. जसे की, उपवास करणे, मंत्रांचा जप करणे किंवा गुरुंना भेटणे शक्य नसल्यास त्यांचे स्मरण करणे. 

गैरसमज: काही लोक गुरुपौर्णिमेला फक्त धार्मिक विधी म्हणून पाहतात, परंतु त्यामागील भावना आणि कृतज्ञता व्यक्त करणे अधिक महत्त्वाचे आहे. 

गुरुविषयी नकारात्मक बोलणे किंवा वागणे: गुरुंचा अपमान करणारे शब्द किंवा वागणूक टाळा, कारण ते श्रद्धेचा भाग आहे.

अशुद्धता ठेवणे: पूजा किंवा गुरु पूजनादरम्यान स्वच्छता राखणे आवश्यक आहे. अशुद्ध वस्त्रे किंवा अस्वच्छ वातावरण टाळा.

दक्षिणा देण्यास टाळाटाळ: गुरुंना दिलेली दक्षिणा हा कृतज्ञतेचा भाग आहे, त्यामुळे हलगर्जीपणा करू नका.

अनावश्यक खर्च किंवा दिखावा: साधेपणाने आणि मनापासून पूजा करा, दिखाव्यासाठी अनावश्यक खर्च टाळा.

व्रत किंवा नियमांचे उल्लंघन: जर व्रत ठेवले असेल तर त्याचे पालन करा आणि नियमांचा भंग करू नका.

ALSO READ: Guru Purnima 2025 गुरु पौर्णिमा २०२५ कधी? तारीख, मुहूर्त आणि महत्त्व जाणून घ्या

गुरुपौर्णिमा हा गुरु-शिष्याच्या नात्याचा आणि ज्ञानाचा उत्सव आहे. या दिवशी गुरुजनांबद्दल आदर आणि कृतज्ञता व्यक्त करणे महत्त्वाचे आहे.

गुरु पादुका स्तोत्राचे महत्त्व

गुरुंची पूजा करण्यासाठी हिंदू धर्मात अनेक मंत्र आणि स्तोत्रे लिहिली गेली आहेत, परंतु 'श्री गुरु पादुका स्तोत्र' चे स्वतःचे महत्त्व आहे. महान तत्वज्ञानी आणि धार्मिक नेते श्री आदि शंकराचार्य यांनी रचलेले 'श्री गुरु पादुका स्तोत्र' हे गुरुच्या पूजेसाठी सर्वोत्तम मानले जाते. असे म्हटले जाते की या स्तोत्राचे नियमित पठण केल्याने गुरु लवकर प्रसन्न होतात आणि त्यांचे आशीर्वाद मिळतात.

अभ्यास करणाऱ्या सर्व मुलांनी गुरुचे ध्यान करावे आणि स्तोत्र पठण करावे. जर एखाद्या व्यक्तीच्या कुंडलीत गुरु दोष असेल तर गुरु पादुका स्तोत्राचा जप करावा. यामुळे गुरुशी संबंधित दोष दूर होतात. गुरु पादुका स्तोत्राचा जप केल्याने सौभाग्य मिळते.

गुरु पादुका स्तोत्र वाचण्याचे फायदे

श्री गुरु पादुका स्तोत्र ही एक सुंदर प्रार्थना आणि मंत्रमुग्ध करणाऱ्या मंत्रांचा संच आहे, जो "गुरूच्या स्वरूपाचा" महिमा सांगतो. पादुक स्तोत्रात गुरुच्या पादुकेला प्रतीकात्मकपणे 'जीवनाच्या अंतहीन महासागर पार करण्यास मदत करणारी नौका' असे संबोधले आहे. श्री गुरु पादुका स्तोत्र केवळ व्यक्तीचे रक्षण करत नाही तर साधकाला त्याग आणि त्यागाच्या क्षेत्रात स्थापित करण्यास देखील मदत करते. हा मंत्र श्रोत्याला गुरुच्या कृपेसाठी ग्रहणशील होण्यास सक्षम करेल. गुरु पादुका स्तोत्रम पठण करून अभ्यासातील अडथळे दूर होतील.

गुरु पादुका स्तोत्रम् चा अर्थ

अनंतसंसार समुद्रतार नौकायिताभ्यां गुरुभक्तिदाभ्याम् । वैराग्यसाम्राज्यदपूजनाभ्यां नमो नमः श्रीगुरुपादुकाभ्याम् ॥ 1 ॥

अर्थ - माझ्या गुरूंच्या पादुकांना वंदन, जे नाव आहे, जे मला जीवनाचा अनंत सागर पार करण्यास मदत करते, जे मला माझ्या कार्यात मदत करते. गुरूंप्रती भक्तीची भावना निर्माण करतो आणि ज्यांच्या उपासनेने मी त्यागाचे प्रभुत्व प्राप्त करतो.

कवित्ववाराशिनिशाकराभ्यां दौर्भाग्यदावां बुदमालिकाभ्याम् । दूरिकृतानम्र विपत्ततिभ्यां नमो नमः श्रीगुरुपादुकाभ्याम् ॥ 2 ॥

अर्थ - ज्ञानाचा सागर असलेल्या, पौर्णिमेसारख्या, पाण्यासारख्या, दुर्दैवाची आग विझवणाऱ्या आणि त्यांच्यापुढे नतमस्तक होणाऱ्यांचे त्रास दूर करणाऱ्या माझ्या गुरुंच्या चरणांना नमस्कार.

मूकाश्र्च वाचस्पतितां हि ताभ्यां नमो नमः श्रीगुरुपादुकाभ्याम् ॥ 3 ॥

अर्थ - माझ्या गुरुंच्या चरणांना नमस्कार, जे त्यांच्यापुढे नतमस्तक होणाऱ्यांना, जरी ते खूप गरीब असले तरी, मोठ्या संपत्तीचे मालक बनवतात आणि मुक्या लोकांनाही महान वक्ते बनवतात.

नालीकनीकाश पदाहृताभ्यां नानाविमोहादि निवारिकाभ्यां । नमज्जनाभीष्टततिप्रदाभ्यां नमो नमः श्रीगुरुपादुकाभ्याम् ॥ 4 ॥

अर्थ - आपल्या गुरुंच्या कमळासारख्या चरणांकडे आकर्षित करणाऱ्या माझ्या गुरुंच्या चरणांना नमस्कार, जे आपल्याला अवांछित इच्छांपासून मुक्त करतात आणि नमस्कार करणाऱ्याच्या इच्छा पूर्ण करण्यास मदत करतात.

नृपालि मौलिव्रजरत्नकांति सरिद्विराजत् झषकन्यकाभ्यां । नृपत्वदाभ्यां नतलोकपंकते: नमो नमः श्रीगुरुपादुकाभ्याम् ॥ 5 ॥

अर्थ - राजाच्या मुकुटावर रत्नांसारखे चमकणाऱ्या, मगरींनी भरलेल्या धबधब्यातील दासीप्रमाणे चमकणाऱ्या आणि भक्तांना राजाचा दर्जा देणाऱ्या माझ्या गुरुंच्या पादुकांना नमस्कार.

पापांधकारार्क परंपराभ्यां तापत्रयाहींद्र खगेश्र्वराभ्यां । जाड्याब्धि संशोषण वाडवाभ्यां नमो नमः श्रीगुरुपादुकाभ्याम् ॥ 6 ॥

अर्थ - सूर्याच्या साखळीप्रमाणे, अंधकारमय पापे दूर करणाऱ्या, बाजांच्या राजाप्रमाणे, दु:खाच्या नागाप्रमाणे, अज्ञानाच्या महासागराला सुकवणाऱ्या भयंकर अग्नीप्रमाणे असलेल्या माझ्या गुरूंच्या पादुकांना नमस्कार असो.

शमादिषट्क प्रदवैभवाभ्यां समाधिदान व्रतदीक्षिताभ्यां । रमाधवांध्रिस्थिरभक्तिदाभ्यां नमो नमः श्रीगुरुपादुकाभ्याम् ॥ 7 ॥

अर्थ - शामसारखे सहा तेजस्वी गुण देणाऱ्या, विद्यार्थ्यांना शाश्वत समाधीत जाण्याची क्षमता देणाऱ्या आणि विष्णूच्या चरणी शाश्वत भक्ती साधण्यास मदत करणाऱ्या माझ्या गुरूंच्या पादुकांना नमस्कार असो.

स्वार्चापराणां अखिलेष्टदाभ्यां स्वाहासहायाक्षधुरंधराभ्यां । स्वांताच्छभावप्रदपूजनाभ्यां नमो नमः श्रीगुरुपादुकाभ्याम् ॥ 8 ॥

अर्थ - शिष्यांच्या सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या, सेवेचा भार वाहण्यात नेहमीच गुंतलेल्या आणि साधकांना प्राप्तीची स्थिती प्राप्त करण्यास मदत करणाऱ्या माझ्या गुरुंच्या चरणांना नमस्कार.

कामादिसर्प व्रजगारुडाभ्यां विवेकवैराग्य निधिप्रदाभ्यां । बोधप्रदाभ्यां दृतमोक्षदाभ्यां नमो नमः श्रीगुरुपादुकाभ्याम् ॥ 9 ॥

अर्थ - गरुड पक्षी असलेल्या, रजोगुणी सापाला पळवून लावणाऱ्या, ज्ञान आणि त्यागाचा खजिना देणाऱ्या, व्यक्तीला ज्ञानाने आशीर्वाद देणाऱ्या आणि साधकाला जलद मुक्तीचे आशीर्वाद देणाऱ्या माझ्या गुरुंच्या चरणांना नमस्कार.

दीक्षा म्हणजे काय?

दिशाहीन जीवनाला दिशा देणे म्हणजे दीक्षा होय. दीक्षा म्हणजे शपथ, करार आणि ठराव. दीक्षा घेतल्यानंतर माणूस द्विज होतो. द्विज म्हणजे दुसरा जन्म. दुसरे व्यक्तिमत्व.

दीक्षा किती प्रकारची?

हिंदू धर्मात 64 प्रकारे दीक्षा दिली जाते. जसे की समय दीक्षा, मार्ग दीक्षा, शांभवी दीक्षा, चक्र जागरण दीक्षा, विद्या दीक्षा, पूर्णाभिषेक दीक्षा, उपनयन दीक्षा, मंत्र दीक्षा, जिज्ञासू दीक्षा, कर्म सन्यास दीक्षा, पूर्ण सन्यास दीक्षा इ.

दीक्षा का आणि केव्हा घ्यावी?

दीक्षा घेणे म्हणजे आता तुम्हाला दुसरी व्यक्ती व्हायचे आहे. तुमच्या मनात आता अनास्था निर्माण झाली आहे, म्हणूनच तुम्हाला दीक्षा घ्यायची आहे. म्हणजे आता तुम्हाला धर्माच्या उद्धाराच्या मार्गावर चालायचे आहे. आता तुम्हाला योगाभ्यास करायचा आहे. अनेकदा लोक वनप्रस्थ काळात दीक्षा घेतात. दीक्षा घेणे आणि घेणे हे अत्यंत पवित्र कार्य आहे. त्याचे गांभीर्य समजून घेतले पाहिजे.

स्वयंघोषित गुरूंची गर्दी?

तुमचा संन्यास किंवा धर्माशी काहीही संबंध नसताना तुम्ही स्वयंभू देवाकडून दीक्षा घेतली असेल, उलट तुम्ही त्याच्या प्रवचन, भजन, भंडारे आणि चातुर्मासासाठी एकत्र येत आहात आणि त्याचा लाभ घेत आहात आणि तुमचा फायदा फक्त त्याच्या फायद्यातच दडलेला आहे. मग आपण कोणत्या मार्गावर आहात हे समजले पाहिजे. हा धर्माचा मार्ग नाही. यामुळे केवळ धर्माचेच नुकसान होत नाही, तर तुमचेही नुकसान होईल.

सध्याच्या युगात बहुतेक खोट्या आणि भोंदू संतांची आणि कथा सांगणाऱ्यांची फौज उभी राहिली आहे आणि हिंदूही प्रत्येकाला आपला गुरू मानून त्यांच्याकडून दीक्षा घेतात आणि घरात त्यांचा मोठा फोटो लावून त्यांची पूजा करतात. गळ्यात त्याचे नाव किंवा फोटो जडवलेले लॉकेट घालते. संत कितीही महान असला तरी तो देव नसतो, त्यांची आरती करणे, पाय धुणे, त्यांना फुले अर्पण करणे हा धर्माचा अपमान आहे. हजारो स्वयंघोषित संत आहेत, त्यापैकी काही खरोखर संत आहेत, बाकी सर्व दुकानदार आहेत.

कोणाला गुरू बनवायचे?

जर आपण हिंदू संत धाराबद्दल बोललो, तर या संत धाराची पुनर्रचना शंकराचार्य, गुरु गोरखनाथ आणि रामानंद यांनी केली. जी व्यक्ती उक्त संत प्रवाहाच्या नियमांनुसार संत बनतो, ती हिंदू संत म्हणण्यास सक्षम असते.

हिंदू संत बनणे फार कठीण आहे कारण संत संप्रदायात दीक्षा घेण्यासाठी एखाद्या व्यक्तीला अनेक प्रकारच्या ध्यान, तपश्चर्या आणि योगासने करावी लागतात, तरच त्याला शैव किंवा वैष्णव ऋषी-संतांमध्ये प्रवेश मिळतो. अडचण, आळशीपणा आणि व्यापारीपणामुळे अनेक लोक स्वयंभू ऋषी-मुनी जन्माला आले आहेत. या बनावट साधूंमुळे हिंदू समाजाची सतत बदनामी होत आहे. तथापि यापैकी फार थोडे खरे संत आहेत.

13 आखाड्यांपर्यंत मर्यादित असलेला हिंदू संत समाज पाच भागात विभागला गेला आहे आणि या विभाजनाचे कारण श्रद्धा आणि आचरण आहे, परंतु पाचही संप्रदाय वेद आणि वेदांत यावर सहमत आहेत. हे पाच पंथ आहेत- 1. वैष्णव 2. शैव, 3. स्मार्त, 4. वैदिक आणि पाचवे संतमत.

वल्लभ, रामानंद इत्यादी वैष्णवांच्या अंतर्गत अनेक उपपंथ आहेत. शैव धर्मात दशनामी, नाथ, शाक्त इत्यादी अनेक उपपंथ आहेत. शैव धर्मातून जगद्गुरू पदावर बसलेले शंकराचार्य आणि वैष्णव धर्मावर बसलेले रामानंदाचार्य. तथापि वरील शीर्षकांपूर्वी इतर पदव्या प्रचलित होत्या.

ALSO READ: गूरु पौर्णिमा आरती Guru Purnima Aarti

गुरुर्साक्षात् परब्रह्म तस्मै श्री गुरुवे नम:।।

– अर्थात, गुरु म्हणजे ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश. गुरु म्हणजे परब्रह्मा, अशा गुरुला माझा नमस्कार.

गुरु पौर्णिमा निबंध 

प्रस्तावना: हिंदू धर्मात गुरुचे खूप महत्त्व आहे. गुरु म्हणजे तेजस्वी चंद्रासारखे, जो अंधारात प्रकाश देऊन आपल्याला मार्गदर्शन करतो. गुरु पौर्णिमा सण आषाढ महिन्याच्या पौर्णिमेच्या दिवशी साजरा केला जातो. 

गुरुंना आपल्या जीवनात विशेष महत्त्व आहे आणि समाजातही गुरुंना सर्वोच्च स्थान आहे. भारतीय संस्कृतीत गुरुंना देवापेक्षाही जास्त मानले जाते. धार्मिक शास्त्रांनुसार, संस्कृतमध्ये 'गु' म्हणजे अंधार/अज्ञान आणि 'रु' म्हणजे प्रकाश/ज्ञान. गुरु आपल्याला अज्ञानाच्या अंधारातून ज्ञानाच्या प्रकाशाकडे घेऊन जातात. म्हणून गुरुला महत्त्व देण्यासाठी महान गुरु वेद व्यासजींच्या जयंतीला गुरु पौर्णिमेचा उत्सव साजरा केला जातो.

महत्त्व: या दिवशी भगवान शिव यांनी आपल्या शिष्यांना ज्ञान दिले. या दिवशी अनेक महान गुरुंचा जन्म झाला आणि अनेकांना ज्ञान प्राप्त झाले. या दिवशी गौतम बुद्धांनी धर्मचक्र प्रवर्तन सुरू केले. गुरुपौर्णिमा हा सण केवळ हिंदूच नव्हे तर जैन, बौद्ध आणि शीख धर्मातील लोक देखील साजरा करतात. गुरुचे महत्त्व लक्षात घेता, प्राचीन शास्त्रांमध्ये गुरुला ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश यांच्या बरोबरीचे वर्णन केले आहे. आई आणि वडील त्यांच्या मुलांना संस्कार देतात, परंतु गुरु सर्वांना आपली मुले मानतात आणि ज्ञान देतात.

मनुस्मृतीनुसार, उपनयन संस्कारानंतर, विद्यार्थी पुनर्जन्म घेतो. म्हणूनच त्याला द्विज म्हणतात. शिक्षण पूर्ण होईपर्यंत, गायत्री त्याची आई आणि आचार्य त्याचे वडील आहेत. पूर्ण शिक्षणानंतर, तो गुरुपद प्राप्त करतो.

कथा- गुरुपौर्णिमेशी संबंधित पौराणिक कथेनुसार, महर्षी वेद व्यास हे भगवान विष्णूचे अवतार कलावतार आहेत. त्यांच्या वडिलांचे नाव ऋषी पराशर आणि आईचे नाव सत्यवती होते. त्यांना लहानपणापासूनच अध्यात्मात खूप रस होता.

म्हणून त्यांनी त्यांच्या पालकांना परमेश्वराच्या दर्शनाची इच्छा व्यक्त केली आणि वनात जाऊन तपश्चर्या करण्याची परवानगी मागितली, परंतु आई सत्यवतीने वेद व्यासांची इच्छा नाकारली. मग वेद व्यासांच्या आग्रहावरून आईने वनात जाण्याची परवानगी दिली आणि सांगितले की जेव्हा जेव्हा त्याला त्याच्या घराची आठवण येईल तेव्हा त्याने परत यावे. त्यानंतर वेद व्यास तपश्चर्येसाठी वनात गेले आणि वनात जाऊन कठोर तपश्चर्या केली.

या तपश्चर्येच्या पुण्यमुळे वेद व्यास संस्कृत भाषेत पारंगत झाले. त्यानंतर त्यांनी चार वेदांचा विस्तार केला आणि ब्रह्मसूत्रांसह महाभारत, अठरा महापुराणांची रचना केली. आपण वेद व्यासांना कृष्ण द्वैपायन या नावाने देखील ओळखतो. म्हणूनच हिंदू धर्मात वेद व्यासांची पूजा देव म्हणून केली जाते. वेद व्यासांचा जन्म या दिवशी झाला असल्याने, त्याला व्यास पौर्णिमा असेही म्हणतात. महर्षी वेद व्यासांना अमरत्वाचे वरदान आहे. म्हणूनच आजही महर्षी वेद व्यास आपल्यामध्ये कोणत्या ना कोणत्या स्वरूपात उपस्थित आहेत.

इतिहासाच्या दृष्टीने: प्राचीन काळापासून भारतात गुरु आणि शिष्याची परंपरा आहे. भगवान शिवानंतर गुरुदेव दत्त म्हणजेच दत्तात्रेय हे सर्वात मोठे गुरु मानले गेले आहेत. यानंतर देवांचे पहिले गुरु अंगिरा ऋषी होते. त्यानंतर अंगिरा यांचे पुत्र बृहस्पति गुरु झाले. त्यानंतर बृहस्पति पुत्र भारद्वाज गुरु झाले. याशिवाय प्रत्येक देवता कोणाचा ना कोणाचा तरी गुरु राहिली आहे. सर्व राक्षसांच्या गुरुचे नाव शुक्राचार्य आहे. शुक्राचार्य यांच्या आधी महर्षी भृगु हे राक्षसांचे गुरु होते. असे अनेक महान राक्षस झाले आहेत जे कोणाचे ना कोणाचे तरी गुरु राहिले आहेत.

महाभारत काळात गुरु द्रोणाचार्य हे एकलव्य, कौरव आणि पांडवांचे गुरु होते. परशुराम जी कर्णाचे गुरु होते. त्याचप्रमाणे प्रत्येक योद्ध्याचे कोणी ना कोणी गुरु होते. वेद व्यास, गर्ग मुनी, सांदीपनी, दुर्वासा इत्यादी. चाणक्याचे गुरु त्यांचे वडील चाणक होते. महान सम्राट चंद्रगुप्ताचे गुरु आचार्य चाणक्य होते. चाणक्याच्या काळात अनेक महान गुरु झाले आहेत.

असे म्हटले जाते की महावतार बाबांनी आदि शंकराचार्य यांना क्रियायोग शिकवला आणि नंतर त्यांनी संत कबीर यांनाही दीक्षा दिली. यानंतर प्रसिद्ध संत लाहिरी महाशय हे त्यांचे शिष्य असल्याचे म्हटले जाते. नवनाथांचे महान गुरु गोरखनाथ यांचे गुरु मत्स्येंद्रनाथ (मच्छंदरनाथ) होते, जे ८४ सिद्धांचे गुरु मानले जातात.

निष्कर्ष: गुरुअभावी आपले जीवन शून्य आहे. गुरुंना त्यांच्या शिष्यांबद्दल कोणताही स्वार्थ नसतो, त्यांचे ध्येय सर्वांचे कल्याण असते. ज्या दिवशी त्यांचा शिष्य उच्च पदावर पोहोचतो त्या दिवशी गुरुंना त्यांच्या कार्याचा अभिमान असतो. एखादी व्यक्ती त्यांच्या गुरुंचे ऋण फेडू शकत नाही. गुरु आणि शिक्षकांचा आदर करणे आपले कर्तव्य आहे. विद्यार्थ्याच्या जीवनात गुरु महत्त्वाची भूमिका बजावतात. गुरुंच्या ज्ञान आणि संस्कारांच्या आधारेच त्यांचा शिष्य ज्ञानी बनतो. गुरु एका अज्ञानी शिष्यालाही सक्षम व्यक्ती बनवतात. संस्कार आणि शिक्षण हे जीवनाचे मूळ स्वरूप आहे. यापासून वंचित असलेला व्यक्ती मूर्ख आहे. गुरुंच्या ज्ञानाचे कोणतेही मूल्य नाही.

या दिवशी आपण आपल्या गुरुंची आणि शिक्षकांची पूजा करतो आणि त्यांना भेटवस्तू देऊन त्यांचा सन्मान करतो. या दिवशी, शिक्षक आणि गुरुंचा सन्मान करण्यासाठी पाठशाळा, शाळा, महाविद्यालये, आश्रम आणि गुरुकुलांमध्ये कार्यक्रम आयोजित केले जातात. आणि गुरुंच्या सन्मानार्थ गाणी, भाषणे, कविता, नृत्य आणि नाटके सादर केली जातात. अशाप्रकारे, गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी, विद्यार्थी त्यांच्या गुरुंच्या सन्मानार्थ अनेक उपक्रम आयोजित करतात.

ALSO READ: Guru Purnima 2025 Speech Marathi गुरु पौर्णिमा भाषण मराठी

गुरु साक्षात परं ब्रह्म तस्मै श्री गुरुवे नम:

गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा!

आम्हाला ज्ञानाचा खजिना दिला

भविष्यासाठी तयार केले

आम्ही त्या गुरुंचे आभारी आहोत

ज्यांचे आम्ही जन्मभर ऋणी आहोत!

गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा!

गुरु, मी आपल्या दयाळूपणाची परतफेड कशी करू शकतो

धनाची किंमत कितीही असली तरी

माझे गुरु अमूल्य आहेत

गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा!

गुरु बिन ज्ञान न उपजे, गुरु बिन मिटे न मोह।

गुरु बिन राम न मिल सकै, गुरु बिन होय न सो॥

गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा!

गुरु गोविंद दोऊ खड़े, काके लागूं पाय।

बलिहारी गुरु आपने, गोविंद दियो मिलाय॥

गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा!

तुम्ही जीवनातील प्रत्येक अडचणीत उपाय दाखवता

जेव्हा मला काहीही समजत नाही, तेव्हा मी तुमची आठवण ठेवतो

माझे जीवन धन्य आहे, कारण तुम्ही माझे गुरु झालात!

गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा!

आधी गुरुसी वंदावे,

मग साधन साधावे,

गुरु म्हणजे माय बापं

नाम घेता हरतील पापं,

गुरुपौर्णिेमेच्या शुभेच्छा!

तुम्ही मला काय बरोबर आणि काय चूक ते शिकवता

तुम्ही काय खोटे आणि काय सत्य हे स्पष्ट करता

जेव्हा काहीही सुचत नाही, 

तेव्हा गुरु मार्ग सोपा करतात!

गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा!

गुरुशिवाय ज्ञान नाही, 

ज्ञानाशिवाय आत्मा नाही,

ध्यान, ज्ञान, संयम आणि कृती 

ही सर्व गुरुची देणगी आहे!

गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा!

गुरुकृपा असतां तुजवरी, 

गुरु जैसा बोले तैसे चालावे,

ज्ञानार्जनाचे भंडार तो, 

उपसून जीवन सार्थ करावे

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा!

गुरुचा महिमा अद्वितीय आहे

अज्ञान दूर करून

त्यांनी ज्ञानाची ज्योत पेटवली 

गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा!

आईवडिलांची प्रतिमा आहे गुरु

कलियुगात देवाची प्रतिमा आहे गुरु !

गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा!

ALSO READ: स्वामी समर्थ भक्तांना गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा

गुरु पौर्णिमेच्या पूजनाची तयारी

पूजनापूर्वी मन शुद्ध आणि शांत ठेवा. सकाळी लवकर उठून स्नान करून स्वच्छ वस्त्र परिधान करावे.

गजानन महाराजांचे स्मरण करत ध्यानधारणा करावी, ज्यामुळे मन एकाग्र होईल.

पूजेचे साहित्य- गजानन महाराजांचा फोटो किंवा मूर्ती. स्वच्छ पूजेचे ताट, पंचामृत (दूध, दही, तूप, मध, साखर), फुले, तुळशीपत्र, उदबत्ती, दिवा, कापूर, हळद-कुंकू, गंध, अक्षता (तांदूळ). प्रसादासाठी खडीसाखर, पेढे किंवा गजानन महाराजांना प्रिय असलेली झुणका-भाकर तयार करावी. श्री गजानन विजय ग्रंथ किंवा गजानन महाराजांचे भक्तिगीत संग्रह.

पूजा करणार्‍या जागेची स्वच्छता करावी. शक्य असल्यास गोमय किंवा पाण्याने शुद्धिकरण करावे.

पूजेच्या ठिकाणी रांगोळी काढून पाटावर स्वच्छ कापड अंथरावे.

पूजनाची पद्धत-

पूजेच्या सुरुवातीला हातात अक्षता आणि पाणी घेऊन संकल्प करावा: "आज गुरु पौर्णिमेच्या पवित्र दिवशी मी श्री गजानन महाराजांचे पूजन करून त्यांच्या कृपेने माझ्या जीवनात ज्ञान, भक्ती आणि समृद्धी प्राप्त करू इच्छितो."

गजानन महाराजांचे आवाहन: गजानन महाराजांचा फोटो किंवा मूर्तीसमोर दिवा आणि उदबत्ती प्रज्वलित करावी.

खालील मंत्राने आवाहन करावे: "ॐ गजाननाय नमः | अनंत कोटि ब्रह्मांडनायक, परब्रह्म सच्चिदानंद, भक्तरक्षक श्री गजानन महाराज की जय |"

गंध: महाराजांच्या मूर्तीला किंवा फोटोला गंध लावावे.

हळद-कुंकू: हळद आणि कुंकू अर्पण करावे.

फुले आणि तुळशी: ताजी फुले आणि तुळशीपत्र अर्पण करावे.

पंचामृत स्नान: पंचामृताने मूर्तीला स्नान घालावे (शक्य असल्यास). नंतर स्वच्छ पाण्याने स्नान घालावे.

वस्त्र अर्पण: स्वच्छ वस्त्र किंवा उपरणे अर्पण करावे.

अलंकार: फुलांचा हार किंवा माळ अर्पण करावी.

आरती: गजानन महाराजांची आरती करावी. आरती करताना टाळ आणि मृदंगाच्या साथीने भक्तिमय वातावरण निर्माण करावे. ALSO READ: सद्गुरु श्री गजानन महाराज आरती मराठी

प्रसाद: गजानन महाराजांना यांना त्यांच्या आवडीच्या पदार्थांचा नैवेद्य दाखवावा. प्रसाद सर्व भक्तांमध्ये वाटावा.

पारायण: गुरु पौर्णिमेच्या निमित्ताने "श्री गजानन विजय" ग्रंथाचे वाचन किंवा पारायण करावे. यामुळे गजानन महाराजांचे चरित्र आणि त्यांचे उपदेश समजण्यास मदत होते. शक्य असल्यास सामूहिक पारायणाचे आयोजन करावे.ALSO READ: श्री गजानन विजय ग्रंथ 21 अध्याय मराठी Gajanan Vijay Granth

ध्यान आणि प्रार्थना: पूजेनंतर शांत बसून गजानन महाराजांचे ध्यान करावे. त्यांचे भक्तिगीत किंवा भजन म्हणावे.

गुरु कृपेसाठी प्रार्थना करावी: "हे गजानन महाराज, मला ज्ञान, भक्ती आणि सन्मार्गावर चालण्याची शक्ती द्या."

शेगाव येथील मंदिरात पूजन

जर तुम्ही शेगाव येथील श्री गजानन महाराज मंदिरात गुरु पौर्णिमेच्या दिवशी दर्शनासाठी जात असाल, तर या गोष्टी लक्षात ठेवा:

प्रगटस्थळ दर्शन: माघ वद्य सप्तमी, २३ फेब्रुवारी १८७८ रोजी गजानन महाराज प्रथम शेगावात प्रकट झाले. या ठिकाणी (वटवृक्षाखाली) विशेष पूजा आणि अभिषेक केला जातो.

समाधी दर्शन: गजानन महाराजांनी ८ सप्टेंबर १९१० रोजी ऋषिपंचमीच्या दिवशी समाधी घेतली. गुरु पौर्णिमेला समाधी स्थानावर विशेष पूजा आणि अभिषेक आयोजित केले जातात.

पालखी मिरवणूक: गुरु पौर्णिमेच्या निमित्ताने शेगावात पालखी मिरवणूक काढली जाऊ शकते. यात सहभागी होऊन टाळ-मृदंगाच्या गजरात भक्ती अनुभवावी.

सामूहिक कीर्तन: मंदिरात कीर्तन आणि भजनांचे आयोजन होते. यात सहभागी व्हावे.

भक्तनिवास: शेगाव येथील संस्थान भक्तांसाठी निवास व्यवस्था करते. यासाठी आगाऊ नोंदणी करावी.

ALSO READ: श्री गजानन महाराजांच्या आवडीचे पदार्थ

गजानन महाराजांनी नेहमी साधेपणा आणि भक्तीवर भर दिला. त्यामुळे पूजन करताना मनापासून श्रद्धा ठेवावी. गुरु पौर्णिमेच्या निमित्ताने गजानन महाराज संस्थानतर्फे अन्नदान, रक्तदान शिबिरे किंवा इतर सामाजिक कार्ये आयोजित केली जातात. यात सहभागी होणे हा खरा गुरुपूजनाचा भाग आहे. 

गजानन महाराज गांजा सेवन करत असल्याच्या कथा प्रसिद्ध आहेत, परंतु ते त्याच्या आसक्तीपोटी नव्हे, तर भक्ताच्या इच्छेपोटी करत असत. पूजनात याचा समावेश करू नये, कारण त्यांनी भक्ती आणि कर्ममार्गावर जोर दिला होता.

ALSO READ: श्री गजानन महाराज बावन्नी

गुरु पौर्णिमेच्या दिवशी श्री गजानन महाराजांचे पूजन हे भक्ती, श्रद्धा आणि साधेपणाने करावे. घरी किंवा शेगावच्या मंदिरात पूजा करताना मन एकाग्र ठेवून त्यांचे चरित्र आणि उपदेशांचे स्मरण करावे. गजानन महाराजांनी सांगितलेला संदेश, "दु:ख न करावे यत्किंचित | आम्ही आहोत येथेच | तुम्हा सांभाळण्यापरी सत्य | तुमचा विसर पडणे नसे ||" हा भक्तांना नेहमी प्रेरणा देतो.

माझ्या प्रिय आईला गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा!

आई-वडील म्हणजे गुरु, 

ज्यांनी मला जगायला शिकवले

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

माझ्या आयुष्यातील पहिले गुरु म्हणजे आई-वडील, 

ज्यांनी मला प्रेम, माया आणि संस्कार दिले.

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

आई-वडील हेच माझे पहिले देव, 

ज्यांनी मला या जगात आणले.

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

गुरुपौर्णिमेच्या या पवित्र दिवशी, 

माझ्या आई-वडिलांना कोटी कोटी नमस्कार!

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

आई-वडिलांनी दिलेल्या आशीर्वादाने, 

मी नेहमीच योग्य मार्गावर चालेन.

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

माझ्या आई-वडिलांनी मला घडवले, 

त्याबद्दल त्यांचे मनःपूर्वक आभार.

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

तुमच्या प्रेमामुळे आणि आशीर्वादाने, मी नेहमीच आनंदी राहीन.

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

गुरुपौर्णिमेच्या या शुभदिनी, आई-वडिलांना माझा आदर.

तुमचे प्रेम आणि शिकवण, माझ्यासाठी अनमोल आहे.

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

आई-वडील म्हणजे गुरु, ज्यांनी मला जगायला शिकवले.

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा, आई-वडिलांना.

तुमचे प्रेम आणि आशीर्वाद सदैव माझ्या पाठीशी असु द्या.

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

आई-वडील म्हणजे माझ्यासाठी देव, ज्यांच्या चरणी मी नतमस्तक आहे.

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

माझ्या आयुष्यातला पहिला धडा तुम्ही शिकवला, 

आई-वडील. गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा!

तुमच्याशिवाय, माझं जीवन अपूर्ण आहे. 

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा, आई-वडिलांना.

तुम्ही माझ्यासाठी जे काही केले, 

त्याबद्दल मी तुमचा ऋणी आहे.

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी, 

तुमच्या चरणी माझं कोटी-कोटी वंदन.

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

एक वाटी-राजगिरा पीठ

दोन -बटाटे

एक टीस्पून- आले मिरची पेस्ट

१/४ टीस्पून- मिरेपूड 

दोन टीस्पून- तेल

अर्धा टीस्पून- मीठ

दोन टीस्पून- कोथिंबीर 

आवश्यकतेनुसार पाणी

आवश्यकतेनुसार तूप

ALSO READ: Fasting Dhokla Recipe उपवासाचा अगदी सोपा वरईचा ढोकळा

कृती-

सर्वात आधी कुकरमध्ये पाणी टाका आणि बटाटे २ ते ३ शिट्ट्या होईपर्यंत शिजवा. थोडे थंड होऊ द्या. त्यानंतर, बटाटे सोलून घ्या आणि मसाला एका भांड्यात घ्या. त्यात राजगिरा पीठ, आले मिरची पेस्ट, काळी मिरी पावडर, धणे, तेल, मीठ आणि आवश्यकतेनुसार पाणी घाला आणि पीठ मळून घ्या. त्यानंतर, मध्यम आकाराचे गोळे बनवा, पीठ लावा, प्लास्टिकने झाकून चांगले लाटून घ्या. तसेच नंतर ते गॅसवर गरम करा आणि त्यात तूप लावा आणि दोन्ही बाजूंनी तपकिरी आणि कुरकुरीत होईपर्यंत तळा. तर आता आमचा नवरात्री उपवासाचा राजगिरा पराठा तयार आहे. तो सर्व्हिंग प्लेटमध्ये सर्व्ह करा.

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

Edited By- Dhanashri Naik

शिवाजींनी त्यांना नतमस्तक होऊन त्यांच्याकडे कृपा मागितली. समर्थांनी त्यांना त्रयोदशीक्षरी मंत्र देऊन आशीर्वाद दिला आणि 'आत्मानम्' (हे 'लघुबोध' या नावाने प्रसिद्ध आहे आणि 'दासबोध'मध्ये समाविष्ट आहे) या विषयावर गुरुपदेश दिला. त्यानंतर त्यांनी त्यांना नारळ, एक मूठ माती, दोन मूठ शेण आणि चार मूठ खडे दिले.

जेव्हा शिवाजींनी त्यांच्या सान्निध्यात राहून लोकांची सेवा करण्याची इच्छा व्यक्त केली, तेव्हा संत म्हणाले - 'तुम्ही क्षत्रिय आहात, राज्याचे रक्षण करणे आणि लोकांचे रक्षण करणे हा तुमचा धर्म आहे. ही रघुपतीची इच्छा असल्याचे दिसते.' आणि त्यांनी 'राजधर्म' आणि 'क्षात्रधर्म' यावर उपदेश केला.

जेव्हा शिवाजी प्रतापगडला परतले आणि त्यांनी सर्व हकीकत जिजामाते यांना सांगितली, तेव्हा त्यांनी विचारले- 'नारळ, माती, खडे आणि शेण यांचा प्रसाद अर्पण करण्याचा उद्देश काय आहे?'

शिवाजी म्हणाले- 'श्रीफळ हे माझ्या कल्याणाचे प्रतीक आहे, माती अर्पण करण्याचा उद्देश पृथ्वीवरील माझे वर्चस्व असल्याचे आहे, खडे देऊन अशी इच्छा व्यक्त केली गेली आहे की मी अनेक किल्ले काबीज करावे आणि शेण हे तबेल्यांचे प्रतीक आहे, म्हणजेच त्यांची इच्छा अशी आहे की असंख्य घोडेस्वार माझ्या नियंत्रणाखाली असावेत.'

अशाप्रकारे राजाचे कर्तव्य समजून, शिवाजींनी आपली शक्ती वाढवली आणि न्यायाचे धोरण स्थापित केले.

आणि आम्हाला ज्ञानप्राप्तीकडे घेऊन जावो.

गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा 

या गुरुपौर्णिमेनिमित्त, 

तुमच्या अमूल्य शिकवणी आणि अढळ पाठिंब्याबद्दल 

मी मनापासून कृतज्ञता व्यक्त करतो. 

गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा 

तुमच्या ज्ञानाचे दैवी आशीर्वाद आणि 

तुमच्या ज्ञानाचा प्रकाश आमच्या हृदयात आणि मनात भरून राहो. 

गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा!

आमच्या जीवनात मार्गदर्शक प्रकाश देत असल्याबद्दल धन्यवाद.

आनंद, शांती आणि आध्यात्मिक विकासाने भरलेल्या गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा. 

ज्या गुरूची बुद्धी आणि करुणा अतुलनीय आहे, 

त्यांना गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा. 

तुम्ही आम्हाला प्रेरणा देत राहा आणि सत्याच्या मार्गावर नेत राहा.

या पवित्र दिवशी, 

मी तुमच्या मार्गदर्शनासाठी आणि शिकवणींसाठी मनापासून आभार मानतो. 

तुमचे जीवन आनंद आणि समृद्धीने भरलेले जावो. 

गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा!

तुमच्या शिकवणींचा प्रकाश आमच्या मार्गांना उजळून टाको 

आणि तुमच्या उपस्थितीची कृपा आम्हाला मिळत राहो. 

गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा!

गुरु पौर्णिमा ही तुमच्या ज्ञानाचा उत्सव साजरा करण्याचा आणि 

आपला सन्मान करण्याचा काळ आहे. 

आमच्या प्रवासात तुम्ही आम्हाला मार्गदर्शन करत असताना 

तुम्हाला सतत शक्ती आणि आनंद मिळो.

गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा!

गुरु पौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा! 

तुमच्या शिकवणी माझ्या आयुष्यात प्रकाशाचा किरण आहेत. 

तुम्हाला नेहमीच चांगले आरोग्य आणि आनंद लाभो.

या गुरुपौर्णिमेनिमित्त, 

तुमच्या मार्गदर्शन आणि पाठिंब्याबद्दल मी आभारी आहे. 

तुमचे ज्ञान आमचे जीवन समृद्ध करत राहो 

आणि आम्हाला प्रगती करण्यास मदत करत राहो. 

तुमचा दिवस अद्भुत जावो ही शुभेच्छा!

गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा!

ALSO READ: Guru Purnima 2025 Wishes In Marathi गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

जवळी उभी स्वामी शक्ती कळू दे, 

जगी जन्म मृत्यू असे खेळ ज्यांचा, 

नको घाबरू तू असे बाळ त्यांचा

स्वामी समर्थ भक्तांना गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा

जो असे कारण सर्व सृष्टीशी अकारणे 

जो लावी भक्तीसी भुलवी मनाच्या दंभ 

युक्तीसी असा अविनाशी स्वामी माझा

स्वामी समर्थ भक्तांना गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा

भिऊ नकोस मी तुझ्या पाठीशी आहे

स्वामी समर्थ भक्तांना गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा

गरिबाला केलेले दान आणि 

सद्गुरू स्वामींचे मुखात घेतलेले नाव 

कधी वाया जात नाही 

श्री स्वामी समर्थ 

स्वामी समर्थ भक्तांना गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा

कोणी नावे ठेवली तर थांबायचं नसतं, 

आपण आपलं चांगलं काम करायचं असतं

श्री स्वामी समर्थ 

स्वामी समर्थ भक्तांना गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा

उपवास हा नेहमी अन्नाचाच का करावा? 

कधी कधी वाईट विचारांचाही करावा

कधीतरी उपवास अहंकाराचा करावा, 

कधी उपवास मीपणाचाही करावा

स्वामी समर्थ भक्तांना गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा

मी सर्वत्र आहे. 

मी चराचरा व्यापून आहे. 

मी वारा आहे, मी पाणी आहे, आकाशही मीच आहे. 

गाणगापुरात मीच आहे, ध्रुवावर, कैलासावर आणि गरूडावरही मीच आहे. 

मी कुठेही गेलेलो नाही. मी सदैव तुझ्या पाठिशी आहे. 

श्री स्वामी समर्थ

स्वामी समर्थ भक्तांना गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा

निःशंक हो, निर्भय हो, प्रचंड स्वामीबळ पाठीशी, नित्य आहे रे मना। 

अतर्क्य अवधूत हे स्मर्तुगामी, अशक्य ही शक्य करतील स्वामी 

स्वामी समर्थ भक्तांना गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा

श्रीस्वामी समर्थांचा कृपाशीर्वाद सर्वांवर राहो 

आणि त्यांच्या चरणी भक्ती वाढत राहो, हीच प्रार्थना

स्वामी समर्थ भक्तांना गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा

विश्वास ठेव जिथे संपते मर्यादा तुझी, 

तिथून साथ देतो मी, 

स्वामी समर्थ भक्तांना गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा

भक्त वत्सल खरा तू एक होसी, 

म्हणूनी शरण आलो तुझिया चरणांसी 

स्वामी समर्थ भक्तांना गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा

ALSO READ: गुरु पौर्णिमेला या प्रकारे करा समर्थ रामदास स्वामी यांची पूजा 

तुमचे जीवन ज्ञान, शांती आणि समृद्धीने भरले जावो.

दत्तगुरूंच्या भक्तांसाठी गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा !!!

दत्तगुरू यांच्या कृपेने तुमचे जीवन आनंद, ज्ञान आणि समृद्धीने परिपूर्ण होवो!

दत्तगुरूंच्या भक्तांसाठी गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा !!!

गुरु पौर्णिमेच्या पावन पर्वानिमित्त श्री दत्तगुरूंना वंदन 

आणि दत्तगुरूंच्या भक्तांना गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा !!!

दत्तगुरूंच्या कृपेने तुमच्या जीवनात ज्ञान, शांती आणि समृद्धी नांदो!

जय गुरुदेव दत्त!

 दत्तगुरूंच्या भक्तांना गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा !!!

! दत्तगुरूंच्या कृपेने आपल्या आयुष्यात

 सुख, समृद्धी आणि शांती नांदो, हीच सदिच्छा! 

दत्तगुरूंच्या भक्तांना गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा !!!

आता नको दिव्यदृष्टी, आता नको ही जडसृष्टी

फक्त असावी आपल्यावर, आपल्या सद्गुरुंची कृपादृष्टी 

दत्तगुरूंच्या भक्तांना गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा !!!

गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुः गुरुर्देवो महेश्वरः

गुरुसाक्षात् परब्रह्म तस्मै श्रीगुरवे नमः

आपणा सर्वांना हा दिवस 

अत्यंत पवित्र आणि मंगलमय जावो ही सदिच्छा...

दत्तगुरूंच्या भक्तांना गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा !!!

दत्त दत्त ऐसे लागले ध्यान, हरपले मन झाले उन्मन 

मी तूपणाची झाली बोळवण, एका जनादर्नी श्रीदत्त ध्यान

श्रीपाद श्रीवल्लभ अवधूतचिंतन श्री गुरूदेव दत्त महाराज की जय

दत्तगुरूंच्या भक्तांना गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा !!!

दत्तगुरु माऊलीचा आशिर्वाद तुम्हा सर्वांवर कायम असाच राहो 

आणि तुमचे आयुष्य सुखात जावो ही सदिच्छा

दत्तगुरूंच्या भक्तांना गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा !!!

अवधूत चिंतन श्री गुरुदेव दत्त 

दिगंबरा दिगंबरा श्रीपाद वल्लभ दिगंबरा...

दत्तगुरूंच्या भक्तांना गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा !!!

Edited By - Priya Dixit 

Saint Mahapurush

हाती घेउनि पुष्पांजळी।।

ओवाळीन पंचप्राणे।।

त्यांचे चरण न्याहाळी।।ध्रु.।।

मच्छेद्र गोरक्ष।

गैनी निवृत्तीनाथ।।

ज्ञानदेव नामदेव।।

खेचर विसोबा संत।।

सोपान चांगदेव।।

गोरा जगमित्र भक्त।।

कबीर पाठक नामा।।

चोखा परसा भागवत ।। आरती.।।1।।

भानुदास कृष्णदास।।

वडवळसिद्ध नागनाथ।।

बहिरा पिसा मुकुंदराज।।

केशवस्वामी सूरदास।।

रंगनाथ वामनस्वामी।।

जनजसवंत दास ।। आरती.।।2।।

एकनाथ रामदास।।

यांचा हरिपदी वास।।

गुरूकृपा संपादिली।।

स्वामी जनार्दन त्यास।।

मिराबाई मुक्ताबाई।।

बहिणाबाई उदास।।

सोनार नरहरी हा।।

माळी सावता दास ।। आरती.।।3।।

रोहिदास संताबाई।।

जनी राजाई गोणाई।।

जोगा परमानंद साळ्या।।

शेख महंमद भाई।।

निंबराज बोधराज।।

माथा तयांचे पायी।।

कूर्मदास शिवदास।।

मलुकदास कर्माबाई ।। आरती.।।4।।

नारा म्हादा गोदा विठा।।

प्रेमळ दामाजीपंत।।

तुकोबा गणेशनाथ।।

सेना नरसी महंत।।

तुळीसीदास कसबया।।

पवार संतोबा भक्त।।

महिपती तुम्हापासी।।

चरणसेवा मागत ।। आरती.।।5।।

********************

गुण आणि गंभीर रणधीर । तया योग्य साजे कशव शरीर । तैसा अमृतराज हा विसोबा खेचर । बोलोनि अबोलणा न कल्पी ऐसा सार ॥१॥

जयजय आरती या हरिदासांच्या भक्ता । दिंडी पुढें डोलत गाती पंढरिनाथा ॥ध्रु०॥

हरीदासा महिमा न वर्णवे वाचा ।  पतिता उद्धरण जाणविला साचा ।

त्याचा दासीपुत्र होय तो दैवाचा । म्हणोनि संतचरणीं भाव धरावा साचा ॥२॥

साधु संताघरीं श्वान मी होईन । मग त्यांच्या पायीं नित्य लोळेन ।

हरिभक्ति सोय तेमी लाभेन । तयांचें पोसणें कैं मी होईन ॥३॥

दूध देखोनि जैसी मांजर सोय । तैसे न संडवति या संतांचे पाय ।

चालतां तया संगें मद मत्सर जाय । म्हणोनि आवडी त्यांचे धरावे पाय ॥४॥

तैसी आरती हे अमृतराज । गालां उन्मेष उन्मनी सहज ।

सत्नावीचें वोळलें अमृत मज । धन तृप्तितीर जोडलें सहज ॥५॥

यांची कृपा तरी सार्थक जन्म । नाहीं तरी निरर्थक होईल जाण ।

विष्णुदास नामा म्हणे नेणते अज्ञान । केशव चरणीं ठेवूनि केलें सार्थक निर्वाण ॥६॥

*****************

क्षार उदक देउनी मधुरता आली । तैसी लवणस्थिति अमृत खोली । तयांच्या अंतरीं प्रवृत्ति मुराली । परी साखरेची मौल्यता कवणें आणिली ॥१॥

जयजय आरती प्रेम सिंधुपुरा । ऐक्या ऐक्या केलें तुवां येकसरा ॥२॥

नित्य प्रेमें जागती जागरणी जागा । आणिक उद्धरण जगासी सांगी ।

येकि येकादशी पुण्य आलें तें पहागा । द्वादशी लाधली ते भक्तासी मागा ॥३॥

ऐसे परौपकारीं लोळावें त्यांचे द्वारीं । तेंचि केशवध्यान येर लटिकें संसारीं ।

त्यांचे रंगणीची शीळाइंद्रायणीचे तटी वरिला रहिवास ।

विश्व तारावया लक्ष्मी निवास । ज्ञानेश्वररूपें धरिलें निज वेष । वर्म जाणें तया सद्रुरु उपदेश ॥१॥

जयदेव जयदेव जय ज्ञानदेवा । जीवा शिवाचा आदि परब्रम्हा ठेवा ॥ध्रु०॥

एकादशा कार्तिकमासीं । आपण पंढरिनाथ सनकादिकांसी ।

यात्रेसी येता ती स्वानंदरासी । दर्शन घडे तयां निजमुक्ति देसी ॥२॥

म्हैसिक पुत्र केला वाचक वेदाचा । प्रतिष्ठानीं गर्व हरिला विप्रांचा ।

विशेष अर्थ केला अगवद्रीतेचा । प्रत्यक्ष द्वारीं शोरे पिंपळ कनकाचा ॥३॥

सनकसिंद्धगणांमाजी तूं श्रेष्ठ । ज्ञानावरी माजी ज्ञानवरिष्ठ ।

अनुताप दीप्ति विश्व घनदाट । नामयावरि लोटॆ प्रेमाचा लोट ॥४॥

 देवा मज करीं । नाहींतरी व्यर्थ जन्मोनी पशुपरी ॥४॥

पूर्वज उद्धरण दिसे विकुंठ वाटे । हरिदा साचे भार मीरवती गरुड टके गोमटे ।

धन तृप्तितीर बरवें वाळुवंटें । वैष्णव रंगीं नाचतां  हर्ष बहू वाटे ॥५॥

लाधलों समसुख काशीये जातां । विश्वनाथ प्रेम प्रेमाचिया सत्ता ।

बाणली वीरथी पंढरीनाथा । जिकडे तिकडे देखें हरीदास गर्जतां ॥६॥

निवृत्ति सोपान हे ज्ञानेश्वरु । चांगदेव मुक्ताई वटेश्वरु ।

अवघीया अवघा साक्षात्कारु । सद्रुरु जाण तो विसोबा खेचरू ॥७॥

त्याचे चरणीचा रजरेणू हा नामदेव शिंपा । पाहांता अनुभव सकळार्थ सोपा ।

विठ्ठल कृपेस्तव यांची मजवरी कृपा । हे एकची मूर्ति पावलों ऐसें देखोपां ॥८॥

गुरु अष्टकम हे गुरूंना समर्पित एक भक्ती स्तोत्र आहे. असे म्हटले जाते की ८ व्या शतकातील महान संत आणि तत्वज्ञानी आदि शंकराचार्य यांनी व्यक्तीच्या जीवनात गुरूंची महत्त्वाची भूमिका अधोरेखित करण्यासाठी हे स्तोत्र रचले आहे. हे स्तोत्र सांगते की गुरू आपल्या शिष्यांचे अनेक प्रकारे रक्षण कसे करतात. इतकेच नाही तर ते आपल्या शिष्यांना ज्ञानप्राप्तीसाठी देखील मदत करतात. आपल्याला सर्व प्रकारचे ज्ञान प्रदान करण्यासाठी गुरू नेहमीच आपल्या जवळ असतात.

श्री गुरु अष्टकमचे महत्त्व

हे स्तोत्र गुरूची आवश्यकता स्पष्ट करते आणि आपले मन गुरूच्या कमळ चरणांशी जोडण्याची आवश्यकता सांगते. गुरूंना पूर्ण समर्पण हा आध्यात्मिक लाभाचा मार्ग आहे, हा संदेश या गुरु अष्टक स्तोत्रात सांगितलेला आहे. गुरु अष्टक स्तोत्र हे अशा व्यक्तीचे आत्मनिरीक्षण म्हणून समजले जाऊ शकते ज्याने सांसारिक बाबींमध्ये जे काही साध्य करता येते ते सर्व साध्य केले आहे आणि गुरुच्या चरणकमलांवर भक्तीचा अभाव इतर सर्व गोष्टी निरर्थक बनवतो हे समजून घेतले आहे. अशा प्रामाणिक साधकाला, गुरु शेवटच्या श्लोकात खात्रीशीर शांती आणि स्थिरतेसह दिसतात, गंभीर प्रयत्नांसाठी दिलेले आशीर्वाद.

श्री गुरु अष्टकम वाचण्याचे फायदे

जो कोणी गुरुसाठी या आठ श्लोकांचा संग्रह वाचतो, गुरुच्या वचनांचा अभ्यास करतो आणि त्यांच्याशी समर्पित राहतो, मग तो पवित्र पुरुष असो, तपस्वी असो, राजा असो, नवजात असो किंवा गृहस्थ असो, त्याला जे हवे आहे ते मिळते. ज्या व्यक्तींना त्यांच्या कठोर परिश्रमाचे कोणतेही फळ मिळत नाही त्यांनी त्या परिस्थितीवर मात करण्यासाठी गुरु अष्टकमचे पठण करावे. जो कोणी गुरुसाठी हे अष्टक वाचतो, तो संत असो, राजा असो, अविवाहित असो किंवा गृहस्थ असो, तो धन्य आहे. जर त्याचे मन त्याच्या गुरुच्या वचनांवर केंद्रित झाले तर त्याला ब्रह्मप्राप्तीची महान देणगी मिळेल.

श्री गुरु अष्टकम चा मराठी अर्थ

शरीरं सुरुपं तथा वा कलत्रं यशश्चारू चित्रं धनं मेरुतुल्यम् । मनश्चेन्न लग्नं गुरोरंघ्रिपद्मे ततः किं ततः किं ततः किं ततः किं ॥१

म्हणजे जर शरीर सुंदर असेल, पत्नीही सुंदर असेल आणि कीर्ती सर्व दिशांना पसरलेली असेल आणि तुमच्याकडे मेरू पर्वतासारखी अपार संपत्ती असेल, पण तुमचे मन गुरूंच्या चरणकमळावर केंद्रित नसेल, तर या सर्व सिद्धींचा फायदा काय?

कलत्रं धनं पुत्रपौत्रादि सर्वं गृहं बान्धवाः सर्वमेतद्धि जातम् । मनश्चेन्न लग्नं गुरोरंघ्रिपद्मे ततः किं ततः किं ततः किं ततः किं ॥२

म्हणजे, जर तुमच्याकडे पत्नी, पैसा, मुले-नातवंडे, भाऊ-बहिणी, सर्व नातेवाईक इत्यादी असतील पण तुमचे मन गुरुच्या कमळ चरणांवर नसेल तर या सर्वांचा काय उपयोग?

षडंगादिवेदो मुखे शास्त्रविद्या कवित्वादि गद्यं सुपद्यं करोति । मनश्चेन्न लग्नं गुरोरंघ्रिपद्मे ततः किं ततः किं ततः किं ततः किं ॥३

म्हणजे, जर तुम्हाला वेद आणि शतवेदांगदि शास्त्रे मनापासून माहित असतील, कविता लिहिण्याची, गद्य आणि पद्य रचण्याची प्रतिभा असेल, परंतु जर तुमचे मन गुरुच्या कमळ चरणांवर केंद्रित नसेल, तर या सर्व कामगिरीचा काय फायदा, काय फायदा, काय फायदा?

विदेशेषु मान्यः स्वदेशेषु धन्यः सदाचारवृत्तेषु मत्तो न चान्यः । मनश्चेन्न लग्नं गुरोरंघ्रिपद्मे ततः किं ततः किं ततः किं ततः किं॥४

म्हणजे ज्यांना परदेशात आदर मिळतो, ज्यांचे स्वागत त्यांच्याच देशात दररोज जयजयकाराने केले जाते आणि 'धार्मिक कार्यात आणि आचरणात माझ्यासारखे कोणीही नाही' या विचाराने केले जाते पण तरीही त्यांचे मन गुरुच्या चरणकमलांवर वाटत नाही, तर या सर्वाचा काय फायदा, काय फायदा, काय फायदा, काय फायदा?

क्षमामण्डले भूपभूपालवृन्दैः सदा सेवितं यस्य पादारविन्दम् । मनश्चेन्न लग्नं गुरोरंघ्रिपद्मे ततः किं ततः किं ततः किं ततः किं ॥५

म्हणजेच त्याच्या महानतेमुळे आणि विद्वत्तेमुळे, पृथ्वीवरील सम्राट आणि राजांच्या यजमानांकडून त्याची सतत कमळाच्या चरणांवर सेवा केली जाते, परंतु जर त्याचे मन गुरुच्या कमळाच्या चरणांवर स्थिर नसेल, तर या सर्वांचा काय उपयोग, काय फायदा, काय फायदा, काय फायदा?

यशो मे गतं दिक्षु दानप्रतापात् जगद्वस्तु सर्वं करे सत्प्रसादात् । मनश्चेन्न लग्नं गुरोरंघ्रिपद्मे ततः किं ततः किं ततः किं ततः किं॥६

म्हणजे ज्यांचे दान, प्रतापच्या कर्मांची आणि कौशल्याची कीर्ती सर्व दिशांना पसरलेली आहे, त्यांच्या या गुणांच्या बक्षीस म्हणून सर्व सांसारिक संपत्ती माझ्या आवाक्यात आहे, परंतु जर त्यांचे मन गुरुच्या कमळाच्या चरणांवर केंद्रित नसेल, तर या सर्वांचा काय फायदा, काय फायदा, काय फायदा, काय फायदा?

न भोगे न योगे न वा वाजिराजौ न कान्तासुखे नैव वित्तेषु चित्तम् । मनश्चेन्न लग्नं गुरोरंघ्रिपद्मे ततः किं ततः किं ततः किं ततः किं ॥७

म्हणजे ज्याचे मन कधीही सुखांनी, योगाने, घोड्याने, राज्याने, स्त्रीच्या मोहक चेहऱ्याने, पृथ्वीवरील सर्व संपत्तीने विचलित झाले नाही, परंतु जर त्याचे मन गुरुच्या कमळ चरणांवर केंद्रित नसेल, तर या सर्वांचा काय फायदा, काय फायदा, काय फायदा, काय फायदा?

अरण्ये न वा स्वस्य गेहे न कार्ये न देहे मनो वर्तते मे त्वनर्घ्ये । मनश्चेन्न लग्नं गुरोरंघ्रिपद्मे ततः किं ततः किं ततः किं ततः किं ॥८

म्हणजे ज्यांचे मन त्यांच्या घरात नाही, त्यांच्या कामात नाही, त्यांच्या शरीरात नाही, किंवा मौल्यवान वस्तूंमध्ये नाही, परंतु जर त्यांचे मन गुरुच्या कमळ चरणांवर केंद्रित नसेल, तर या सर्वांचा काय फायदा, काय फायदा, काय फायदा, काय फायदा?

अनर्घ्याणि रत्नादि मुक्तानि सम्यक् समालिंगिता कामिनी यामिनीषु । मनश्चेन्न लग्नं गुरोरंघ्रिपद्मे ततः किं ततः किं ततः किं ततः किं ॥

अर्थ - अमूल्य रत्ने इत्यादी उपलब्ध आहेत, रात्री समलैंगिकता, विलासी पत्नी जरी एखाद्याला ते मिळाले तरी, जर मन गुरुच्या चरणांशी संलग्न झाले नाही, तर या सर्व ऐश्वर्यांचा आणि सुखांचा काय फायदा?

गुरोरष्टकं यः पठेत्पुण्यदेही यतिर्भूपतिर्ब्रह्मचारी च गेही । लभेत् वांछितार्थ पदं ब्रह्मसंज्ञं गुरोरुक्तवाक्ये मनो यस्य लग्नम् ॥

म्हणजेच हे निश्चित आहे की जो तपस्वी, राजा, ब्रह्मचारी आणि गृहस्थ हे गुरु-अष्टक वाचतो आणि ज्याचे मन गुरुच्या शब्दांमध्ये मग्न असते, तो सद्गुणी शरीर असलेला व्यक्ती त्याचे इच्छित ध्येय आणि ब्रह्माचे स्थान दोन्ही प्राप्त करतो.

- श्री शंकराचार्य कृतम्!

ALSO READ: श्री ब्रह्मचैतन्य गोंदवलेकर महाराज भक्तांना गुरु पौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा! Guru Purnima Wishes in Marathi

ALSO READ: Guru Purnima 2025 गुरु पौर्णिमा २०२५ कधी? तारीख, मुहूर्त आणि महत्त्व जाणून घ्या

ALSO READ: गुरु पौर्णिमेला या प्रकारे करा शेगावातील गजानन महाराज यांचे पूजन

ALSO READ: Guru Purnima 2025 Speech Marathi गुरु पौर्णिमा भाषण मराठी

साईबाबांच्या भक्तांना गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा !!!

साईबाबांच्या चरणी नमस्कार करून तुमच्या जीवनात 

शांती, समृद्धी आणि आनंद मिळो 

साईबाबांच्या भक्तांना गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा !!!

साईबाबांसह सर्व गुरुजनांचा आशीर्वाद तुम्हाला मिळो,

 जीवनात ज्ञान, शांती आणि समृद्धी येवो

साईबाबांच्या भक्तांना गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा !!!

श्रद्धा आणि सबुरी” सह साईबाबांचे मार्गदर्शन नेहमी तुमच्यासोबत असो!

साईबाबांच्या भक्तांना गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा !!!

साईबाबांच्या कृपेने तुमचे जीवन आनंद, शांती आणि समृद्धीने भरले जावो!

साईबाबांच्या भक्तांना गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा !!!

गुरु पौर्णिमेच्या शुभदिनी साईबाबांचा आशीर्वाद तुम्हाला आणि तुमच्या कुटुंबाला मिळो ही शुभेच्छा!

साईबाबांच्या भक्तांना गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा !!!

शोभुनी दिसे द्वारकामाई तिथे बसले होते सदगुरु साई…

चिंता सर्वांची दुर कराया धावुनी येई भक्तांच्या ठाई…!

साईबाबांच्या भक्तांना गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा !!!

ऐसा येई बा, साई दिगंबरा

अक्षयरुप अवतारा

सर्वही व्यापक तू श्रुतीसारा

अनुसया त्रिकुमारा .

ऐसा येई बा साई दिगंबरा, साई दिगंबरा 

साईबाबांच्या भक्तांना गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा !!!

कितीही गायले तुझे भजन,

तरी भरत नाही रे माझे मन….

झालो मी समाधानी त्या दिवशी,

जेव्हा झाले साई तुझे दर्शन….

साईबाबांच्या भक्तांना गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा !!!

भक्तीच्या वाटेवर.. शिर्डी गाव तुझे लागले,

आशिर्वाद घेण्यास मन माझे थांबले,

तुझ्या भक्तीचा झरा असाच वाहू दे,

हे साई मला नेहमी तुझी सोबत राहू दे. …

ॐ साईं राम 

साईबाबांच्या भक्तांना गुरु पौर्णिमेच्या शुभेच्छा !!!

Edited By - Priya Dixit 

ज्ञानांबरीच्या नारायणा | 

अविनाशरुपा आनंदघना | 

परात्परा जगत्पते ||

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

गण गण गणात बोते

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

संकटातून तारत असे, 

विघ्ने दूर सारत असे, 

शेगावीचा गजानन भक्तांवर 

नेहमीच माया करत असे

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

शेगावीचा राणा, ब्रह्मज्ञानी, भक्तवत्सल गजानन महाराज; 

म्हणा, गण गण गणात बोते!

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

॥ अनंत कोटी ॥

॥ ब्रह्मांड नायक ॥

॥ महाराजाधिराज ॥

॥ योगीराज ॥

॥ परब्रम्ह॥

॥ सच्चीदानंद ॥

॥ भक्तप्रतिपालक ॥

॥ शेगावनिवासी ॥

॥ समर्थ सदगुरू ॥

॥ श्री संत गजानन महाराज की जय ॥

!! गण गण गणात बोते !!

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

कोण हा कोठीचा काहीच कळेना। ब्रह्माचा ठिकाणा कोण सांगे।

साक्षात ही आहे परब्रह्ममूर्ती। आलीसे प्रचिती बहुतांना॥”

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

जसे हनुमानाच्या हृदयात श्रीराम आहेत

तसे माझ्या हृदयात श्री गजानन महाराज आहेत

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

फळा आले जन्मोजन्मींचे पुण्य,

लाभले जीवनी गुरु गजानन

जरी कुडी माझी दुजे गावी,

प्राण माझा गुरु चरणी शेगांवी

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

रक्षक तूंचि भक्तजनां

निर्गुण तूं परमात्मा तू

सगुण रूपात गजानन तू

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

निर्गुण ब्रह्म सनातन अव्यय अविनाशी ।

स्थिरचर व्यापुन उरलें जे या जगताशी ।

तें तूं तत्व खरोखर निःसंशय अससी ।

लीलामात्रे धरिलें मानवदेहासी ।

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

होऊं न देशी त्याची जाणिव तूं कवणा ।

करूनी गणि गण गणांत बोते या भजना ।

धाता हरिहर गुरूवर तूंचि सुखसदना ।

जिकडे पहावे तिकडे तूं दिससी नयना ।

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

ALSO READ: Guru Purnima 2025 गुरु पौर्णिमा २०२५ कधी? तारीख, मुहूर्त आणि महत्त्व जाणून घ्या

ALSO READ: Guru Purnima 2025 Speech Marathi गुरु पौर्णिमा भाषण मराठी

ALSO READ: Guru Purnima 2025 : कोणाला गुरु करावं ?

अल्बर्ट आइंस्टीन

जर देशाला भ्रष्टाचारमुक्त आणि सुंदर मनाच्या लोकांचा देश बनवायचा असेल, तर वडील, आई आणि गुरु हे तीन महत्त्वाचे सामाजिक सदस्य आहेत, यावर माझा ठाम विश्वास आहे.

अब्दुल कलाम

मी जीवनासाठी माझ्या वडिलांचा ऋणी आहे, पण चांगले जीवन जगण्यासाठी मी माझ्या गुरूंचा ऋणी आहे.

सिकन्दर महान

जर आपण बघाल तर प्रत्येक व्यक्ती गुरु आहे.

डोरिस रॉबर्ट्स

गुरु दोन प्रकाराचे असतात - एक तर ते जे तुम्हाला इतके घाबरवतात की तुम्ही हलू शकत नाही आणि दुसरे जे तुमच्या पाठीवर शाबासी देतात तर तुम्ही आकाशाला स्पर्श करता.

रोबर्ट फ्रोस्ट

गोष्टींच्या प्रकाशात पुढे या, निसर्गाला तुमचा गुरु होऊ द्या.

विल्यम वर्डस्वर्थ

अनुभव हा सर्व गोष्टींचा गुरु आहे.

ज्युलियस सीझर

अनुभव हा कठोर शिक्षक असतो कारण तो आधी परीक्षा देतो, नंतर धडा शिकवतो.

व्हर्नन लॉ

मला असा गुरु आवडतो जो तुम्हाला घर गृहपाठ व्यतिरिक्त विचार करण्यासाठी काहीतरी देतो.

लिली टॉमलिन

एक गुरू अनंतकाळासाठी प्रभाव पाडतो; त्याचा प्रभाव कुठपर्यंत जाईल हे तो कधीच सांगू शकत नाही.

हेन्री अॅडम्स

मुलांना चांगले शिक्षण देणारे गुरू जन्म देणाऱ्यांपेक्षा अधिक आदरास पात्र असतात.

ऍरिस्टॉटल

शाळेची सर्वात मोठी संपत्ती म्हणजे तेथील शिक्षकाचे व्यक्तिमत्व.

जर तुम्ही हे वाचू शकत असाल तर तुमच्या शिक्षकाचे आभार माना.

उत्तम शिक्षक हे पुस्तकातून नव्हे तर मनापासून शिकवतात.

गुरुच मार्ग दाखवतो. स्वत:हून चालावे लागते.

होता गुरू चरणाचे दर्शन मिळे आनंदाचे आंदण.

हजार चांदण्या शोधण्यापेक्षा एकाच चंद्र शोधा आणि हजार चंद्र शोधण्यापेक्षा एकाच सूर्य जवळ ठेवा.

गुरू म्हणजे ज्ञानाचा उगम आणि अखंड वाहणारा झरा.

तुम्हीच शिकवले बोट पकडुन चालायला, तुम्हीच सांगितले ठोकर लागल्यावर पुन्हा पुन्हा चालायला.

गुरू तुमच्या उपकाराची कसे फेडू मी मोल, लाख किमती असेल धन पण गुरू माझा अनमोल.

गुरु विना ज्ञान नाही आणि ज्ञानाविना आत्मा नाही.

ध्यान, ज्ञान, धैर्य आणि कर्म ह्या सर्वच गुरुच्या देणग्या आहेत.

गुरु पौर्णिमा दिवशी काय करावे : 

- गुरु पौर्णिमा दिवशी महर्षि वेद व्यास यांच्या समोर तुपाचा दिवा लावावा, सोबत भगवान श्रीकृष्णाची पूजा करावी.

- पिंपळाच्या झाडाला जल चढवून तुपाचा दिवा लावावा आणि श्री‍हरि विष्णूंचे ध्यान करावे.

- पितरांच्या नावाने तर्पण करावे.

- आज श्रीमद्‍भागवदगीताचा पाठ करावा.

- सत्यनारायणाची पूजा घालून कथा वाचावी.

- गुरु पौर्णिमाचा दिवस विद्या किंवा सिद्धिच्या दृष्टीने खूप चांगला असतो, तसेच या दिवशी काहीतरी नवीन चांगले शिकण्यास सुरवात करावी.

- केशरचा टिळक लावावा.

- मंदिरात पिवळ्या वस्तू दान कराव्या.

- गुरूंकडून गुरुमंत्र घ्यावा.

- पिवळ्या पदार्थांचे सेवन करावे.

- घरातील मोठे व्यक्ती, गुरु, शिक्षक यांचा आशीर्वाद घ्यावा.

- गुरु पूजनाने बृहस्पति दोष समाप्त होतो. तसेच देवगुरु बृहस्पति यांचे पूजन व मंत्र जप करावा. 

- गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णु र्गुरूदेवो महेश्वरः। गुरुः साक्षात परं ब्रह्म तस्मै श्री गुरवे नमः॥ या मंत्राचा जप करावा.

काय करू नये :

- कोणत्याही प्रकारचे मांगलिक कार्य करू नये.

- क्रोध, ईर्ष्या, कोणाचाही अपमान करू नये.

- मांस, मटन, दारू यांपासून दूर राहावे.

- या दिवशी स्त्री अथवा पुरुषाने कामवासना मनात आणू नये. 

- कोणत्याही प्रकारचे तामसिक भोजन करू नये.

- यात्रा करू नये.

- सुख सुविधांचा त्याग करावा.

- जर तुम्ही गुरु पौर्णिमाचे व्रत ठेवले असेल तर कोणाशीही वाद घालू नका.

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

ज्ञानाविण न होई जगी सन्मान.. 

जीवन भवसागर तराया, चला वंदु गुरूराया|.. 

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा

* जे जे आपणासी ठावे, ते दुसर्यासी देई, शहाणे करून सोडी, सकळ जना.. 

तो ची गुरू खरा, आधी चरण तयाचे धरा.. 

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा

* गुरूविण न मिळे ज्ञान,

ज्ञानाविण न होई जगी सन्मान..

जीवन भवसागर तराया,

चला वंदु गुरूराया..

जे जे आपणासी ठावे,

ते दुसऱ्यासी देई,

शहाणे करून सोडी,

सकळ जना..

तो ची गुरू खरा,

आधी चरण तयाचे धरा..

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

* ना वयाचे बंधन, ना नात्याचे जोड

ज्याला आहे अगाध ज्ञान, जो देई नि:स्वार्थ दान,

गुरु त्यासी मानावा, देव तेथेची जाणावा,

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा!

* गुरू म्हणजे तो कुंभार 

जो शिष्यरुपी मातीचे मडके घडवतो.

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

* हिऱ्याप्रमाणे पैलू पाडतो तो गुरु,

जीवन जगण्याचा योग्य मार्ग दाखवतो तो गुरु,

जीवनातला खरा आनंद शोधायला शिकवतो तो गुरु,

आव्हानावर मात करायचा आत्मविश्वास मिळवून देतो तो गुरु, 

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

* गुरु म्हणजे परीस आणि शिष्य म्हणजे लोखंड, 

लोखंडाचं सोनं करणाऱ्या गुरुंना, गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

* गुरुविण कोण दाखविल वाट 

आयुष्याचा पथ हा दुर्गम, अवघड डोंगर-घाट.

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

* गुरु तू जगाची माऊली, जणू सुखाची सावली

गुरू म्हणजे, तो कुंभार जो मातीचे मडके घडवतो.

गुरू पौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा..!

* योग्य काय, अयोग्य काय ते आपण शिकवता

खोटे काय, खरे काय ते आपण समजावता

जेव्हा काहीच सुचत नाही अशा वेळी आमच्या अडचणी दूर करता

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!!

* आदी गुरूसी वंदावे |

मग साधनं साधावे ||

गुरु म्हणजे माय बापं |

नाम घेता हरतील पाप ||

गुरु म्हणजे आहे काशी |

साती तिर्थ आहे तया पाशी ||

तुका म्हणे ऐंसे गुरु |

चरण त्याचे हृदयीं धरू ||

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा !

* हजार चांदण्या शोधण्यापेक्षा

एकच चंद्र शोधा..

आणि हजार चंद्र शोधण्यापेक्षा

एकच सूर्य जवळ ठेवा…

गुरू पौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा..!

* गुरु म्हणजे ज्ञानाचा उगम आणि अखंड वाहणारा झरा.. 

गुरु म्हणजे निष्ठा आणि कर्तव्य.. 

गुरु म्हणजे निस्सीम श्रद्धा आणि भक्ती.. 

गुरु म्हणजे विश्वास आणि वात्सल्य.. 

गुरु म्हणजे आदर्श आणि प्रमाणतेचे मूर्तिमंत प्रतिक.. 

आजपर्यंत कळत नकळतपणे ज्ञान देणाऱ्या सर्वांना, 

गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी माझे वंदन…

गुरू पौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा..!

* गुरू तुमच्या उपकाराची कसे फेडू मी मोल,

लाख किमती असेल धन पण गुरू माझा अनमोल.

गुरू पौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा

* गुरु विना ज्ञान नाही आणि ज्ञानाविना आत्मा नाही.

गुरू पौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा

* माझ्या सर्व गुरूंना 

गुरू पौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा

* ध्यान, ज्ञान, धैर्य आणि कर्म ह्या सर्वच गुरुच्या देणंग्या आहेत

गुरू पौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा

* गुरुर्ब्रम्हां गुरुर्विष्णु, गुरुदेवो महेश्वर…

 गुरु साक्षात परब्रह्म, तस्मै श्री गुरवे नमः 

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

* गुरु आहे सावली

गुरु आहे ज्ञान

गुरु आहे आधार

गुरु आहे निसर्गात नसे त्याला आकार

गुरु आहे अंबरात

गुरु आहे सागरात

शिकावे ध्यान लावुनी 

गुरु आहे चराचरात

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

* गुरु हा मेणबत्तीसारखा असतो

जो इतरांचा मार्ग प्रकाशण्यासाठी स्वत: जळत राहतो

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

* ज्याने गुरुमंत्र आत्मसात केला

तो भवसागर ही करेल पार

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

Edited by - Priya Dixit 

2. 'गु' या शब्दाचा अर्थ अंधार (अज्ञान) आहे आणि 'रु' शब्दाचा अर्थ प्रकाश ज्ञान आहे. जो अज्ञानाचा नाश करतो, ब्रह्मचा प्रकाश आहे तो गुरु आहे. म्हणूनच गुरू धर्मशास्त्रज्ञ असणे आवश्यक आहे. ब्रह्मज्ञानींच्या चेहर्‍यावर वेगळा तेज असतो. 

3. गुरू म्हणजे काय, कसे आणि कोण आहे हे जाणून घेण्यासाठी, त्यांच्या शिष्यांबद्दल जाणून घेणे देखील आवश्यक आवश्यक आहे आणि हे देखील की गुरूला जाणून घेतल्यास शिष्य ओळखता येतात. परंतु हे केवळ ती व्यक्तीच जाणून घेऊ शकते जेव्हा ती स्वत: गुरू किंवा शिष्य असेल. गुरु म्हणजेच जाणून घेतल्यावर शिष्याला दीक्षा देतात आणि शिष्यही तोच आहे जो गुरुला जाणून घेतल्यावर दीक्षा ग्रहण करतो.

4. हे जाणून घेणे महत्वाचे आहे की अखेर आपण ज्या व्यक्तीस गुरू बनवित आहोत, त्यांच्या विचार, चमत्कार किंवा आजूबाजूच्या भक्तांच्या गर्दीमुळे त्यांना गुरु मानत आहोत किंवा आपले व्यवसायिक संबंधांसाठी किंवा स्वार्थासाठी गुरु मानत आहात. असे असेल तर आपण योग्य मार्गावर नाही.

5. अती साधारण लोकं गुरु वाटत नाही कारण ते तामझाम सह आमच्यासमोर येत नाही. ते ग्लॅमर जगात नाही आणि ते आपल्यासारखे तर्क करणारे देखील नाही. त्यांना वाद घालणे तर मुळीच आवडत नाही. ते आपल्याला तर्क किंवा स्वार्थ या पातळीवर परीक्षेत उर्त्तीण होत नाही तोपर्यंत आणण त्यांना गुरु मानण्यास तयार नसता. परंतु अनेक अंधभक्त देखील असतात, तर अशा भक्तांचे गुरु देखील अंध असू शकतात. वर्तमान परिस्थितीत अंध गरुंची संख्या कमी नाही जे भक्त गोळा करण्याच्या कामात लागलेले असतात. भागवत कथा वाचन करणारे किंवा चार वेद किंवा फिर चार धार्मिक पुस्तकं वाचून प्रवचन देणारे कधी गुरु होत नसतात. पुस्तकं, चूर्ण, ऑडियो-व्हिडियो क्लिप्स, माळ किंवा ध्यान विकण्याची नोकरी देणारे कधीच गुरु नसतात.

6. अलीकडे तर एखादा व्यक्ती कोणालाही गुरु मानून त्यांचा घरात मोठा फोटो लावून पूजा करु लागतो, असं करण्यामागील कारण देखावा देखील असू शकतो. कथावाचक देखील गुरु आहे आणि दुष्कर्मी देखील गुरु आहे. आश्रमाच्या नावाखाली जमीन हडपणारे देखील गुरू आहेत आणि आपल्या मधुर वाणीने भक्तांचे मन जिंकणारे देखील गुरु बनत फिरतात. यांच्या धनबळ, प्रवचन आणि भक्तांची संख्या बघून प्रत्येकाला त्यांची ओढ लागते कारण या सर्वांमागे आर्थिक लाभ जुळलेले आहेत.

7. गुरु शोधणे सोपं नाही. योग्य गुरु देखील योग्य भक्तांच्या शोधात असतात. अनेकदा गुरु आमच्या ओवतीभोवती असून आम्ही त्यांना मठ, आश्रम, जंगल किंवा प्रवचनात शोधत असतो.

8. काही लोकांप्रमाणे शास्त्रानुसार आणि गुरु-शिष्य परंपरा अनुसार माहित पडतं की गुरु तो असतो जो आपल्याला निद्रेतून जागं करतं आणि मोक्षाच्या मार्गावर ढकलून देतं. तथापि, असे म्हटले जाऊ शकते की कोणीही जे काही शिक्षण देतं, गुरु आहेत. गुरु द्रोण यांनी धनुष विद्येची शिकवण दिली तर काय ते गुरु नव्हते? काय केवळ मोक्षाचा मार्ग दाखवणाराचं गुरु आहे? डॉक्टरी किंवा इंजीनियरिंग शिकवणारे गुरु नाहीत का?

9. तसं तर आमच्या जीवनात नकळत अनेक गुरु येतात ज्यात आमच्या पालकांची जागा सर्वोत्तम तर नंतर शिक्षक आणि इतर लोकांची जागा महत्त्वाची असते. परंतु प्रत्यक्षात गुरूचा संबंध शिष्याशी असतो आणि विद्यार्थ्याशी नाही. आश्रमांमध्ये गुरु-शिष्य परंपरा पाळली जात होती.

10. जैन धर्मात म्हटले गेले आहे की साधु होणे ही सिद्धी किंवा अरिहंतांची पहिली पायरी आहे. जर आपण साधुच नसला आणि गुरु बनून दीक्षा देण्याचा विचार करत असाल तर मग विचार करा हा कसला गुरु आहे. कबीर यांच्या एक दोहाची ओळ या प्रकारे आहे- - 'गुरु बिन ज्ञान ना होए मोरे साधु बाबा।' या ओळीने ज्ञात होतं की कबीर साधुंना म्हणत आहे की गुरुविना ज्ञान प्राप्त होऊ शकतं नाही.

गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी शिष्य आपल्या गुरूंवरील श्रद्धा व्यक्त करतात. हिंदू पंचागानुसार, गुरु पौर्णिमा हा सण दरवर्षी आषाढ महिन्यातील पौर्णिमेला साजरा केला जातो. या दिवशी गुरुपूजा विधिवत केली जाते. गुरुपौर्णिमेला व्यास पौर्णिमा असेही म्हणतात. सोप्या शब्दात सांगायचे तर, गुरु ही अशी व्यक्ती आहे जी ज्ञानाची गंगा वाहते आणि आपले जीवन अंधारातून प्रकाशाकडे घेऊन जाते. संपूर्ण भारतात हा सण मोठ्या भक्तीभावाने साजरा केला जातो.

गुरुपौर्णिमा 2024 तिथी आणि मुहूर्त

गुरुपौर्णिमा तिथी: रविवार, 21 जुलै, 2024

पौर्णिमा तिथी सुरुवात : 20 जुलै 2024 रोजी संध्याकाळी 05:59 वाजेपासून

पौर्णिमा तिथी समाप्ती:: 21 जुलै 2024 रोजी दुपारी 03:46 वाजेपर्यंत

गुरुपौर्णिमा पजा विधी

गुरुपौर्णिमा या दिवशी सकाळी आंघोळ वगैरे दैनंदिन नित्यक्रम पूर्ण केल्यानंतर स्वच्छ कपडे घालावेत.

गंगाजल शिंपडून पूजास्थान शुद्ध केल्यानंतर व्यासजींची मूर्ती किंवा चित्र स्थापित करा.

आता व्यासजींच्या चित्रावर ताजी फुले किंवा हार अर्पण करा आणि त्यानंतर आपल्या गुरूकडे जा.

एखाद्याने आपल्या गुरूला सजवलेल्या उंच आसनावर बसवून पुष्पहार अर्पण करावा.

आता वस्त्र, फळे, फुले, हार अर्पण केल्यावर योग्यतेनुसार दक्षिणा देऊन त्यांचा आशीर्वाद घ्यावा.

गुरुपौर्णिमेशी संबंधित खास गोष्टी

गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी केवळ गुरुच नव्हे, तर कुटुंबातील ज्येष्ठ सदस्य जसे की आई-वडील, भाऊ-बहीण इत्यादींनाही गुरुसमान मानले पाहिजे. 

गुरुच्या ज्ञानानेच विद्यार्थ्याला ज्ञान प्राप्त होते आणि त्याच्या ज्ञानानेच अज्ञान आणि अंधकार दूर होतो. 

गुरूची कृपाच शिष्यासाठी ज्ञानवर्धक आणि लाभदायक ठरते. जगाचे सर्व ज्ञान गुरूंच्या आशीर्वादानेच मिळते.

गुरुकडून मंत्र प्राप्त करण्यासाठी हा दिवस उत्तम आहे. 

या दिवशी शिक्षकांची देखील सेवा करावी, त्यांना मान-सन्मान द्यावा.

गुरुपौर्णिमा महत्व

गुरुपौर्णिमा हा सण शिष्यांद्वारे आध्यात्मिक गुरू आणि शैक्षणिक शिक्षकांना श्रद्धांजली अर्पण करण्यासाठी साजरा केला जातो. सर्व गुरु आपल्या शिष्यांच्या कल्याणासाठी आपले संपूर्ण जीवन अर्पण करतात. अध्यात्मिक गुरू नेहमीच शिष्यांना आणि दुःखी लोकांना मदत करत आले आहेत आणि अशी अनेक उदाहरणे आपल्यासमोर आहेत जेव्हा गुरूंनी आपल्या ज्ञानाने अनेक दुःखी लोकांचे प्रश्न सोडवले आहेत. 

स्वामी विवेकानंद आणि गुरु नानक हे असे गुरू होते ज्यांनी सदैव जगाच्या कल्याणासाठी कार्य केले. भारताव्यतिरिक्त भूतान आणि नेपाळसारख्या देशांमध्येही गुरुपौर्णिमा साजरी केली जाते. आपल्या देशाची गुरु-शिष्य परंपरा भारतातून इतर देशांमध्ये पसरली आहे. अध्यात्मिक गुरू नेहमीच स्थलांतरावर राहिले आणि या स्थलांतरामुळे भारतातील या परंपरा इतर देशांमध्येही पसरल्या.

गुरु पूर्णिमा का सांस्कृतिक महत्व

हिंदू, बौद्ध और जैन संस्कृतियों में गुरुओं को एक विशेष स्थान प्राप्त है। इन धर्मों या संस्कृतियों में अनेक शैक्षणिक और आध्यात्मिक गुरु हुए हैं जिन्हें भगवान के तुल्य माना गया है। स्वामी अभेदानंद, आदिशंकराचार्य, चैतन्य महाप्रभु आदि प्रसिद्ध हिन्दू गुरु थे। यह हजारों गुरुओं में से कुछ ऐसे नाम हैं जिन्होंने आध्यात्मिक रूप से जनमानस की सेवा की, इसके विपरीत अकादमिक-आध्यात्मिक गुरु; ज्ञान और विद्या प्रदान करते है। सभी गुरुओं के प्रति कृतज्ञता व्यक्त करने के लिए "गुरु पूर्णिमा" का त्यौहार मनाया जाता है।

महर्षी वेदव्यास आणि गुरुपौर्णिमा यांचा संबंध

वैदिक मान्यतेनुसार, प्राचीन काळी ब्रह्मसूत्र, महाभारत, श्रीमद भागवत आणि अठरा पुराण यांसारख्या साहित्याचे लेखक महर्षि वेदव्यास यांचा जन्म आषाढ पौर्णिमेच्या तिथीला झाला होता, असे मानले जाते, ते ऋषी पराशर यांचे पुत्र होते.

धार्मिक ग्रंथांनुसार महर्षी वेदव्यास हे तिन्ही कालखंडातील तज्ञ मानले जातात. कलियुगात धर्माबद्दलची लोकांची आवड कमी होईल हे त्यांना त्यांच्या दिव्य दृष्टीतून कळले होते. धर्मात रस कमी झाल्यामुळे माणसाची देवावरची श्रद्धा कमी होईल, कर्तव्यापासून विचलित होईल आणि त्याचे आयुष्य अल्प होईल. संपूर्ण वेदाचा अभ्यास करणे अशक्य होईल, म्हणून महर्षी व्यासांनी वेदांचे चार भाग केले जेणेकरून कमी बुद्धिमत्ता आणि कमी स्मरणशक्ती असलेल्या लोकांनाही वेदांचा अभ्यास करता येईल.

ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद आणि अथर्ववेद यांची रचना व्यासजींनी केली. अशाप्रकारे वेदांचे विभाजन केल्यामुळे ते वेद व्यास म्हणून ओळखले जाऊ लागले. त्यांनी वैशंपायन, सुमंतुमुनी, पैला आणि जैमिन या आपल्या प्रिय शिष्यांना या चार वेदांचे ज्ञान दिले.

महर्षि वेदव्यासजींच्या शिष्यांनी त्यांच्या बुद्धीनुसार चार वेदांना अनेक शाखा आणि उपशाखांमध्ये विभागले. महर्षी व्यास यांनी महाभारताची रचना केली होती. महर्षी व्यासजींना आपले आदिगुरू मानले जाते. गुरुपौर्णिमेचा प्रसिद्ध सण व्यास जयंती म्हणूनही साजरा केला जातो. म्हणून या सणाला व्यास पौर्णिमा असेही म्हणतात आणि या दिवशी आपण आपल्या गुरुंना व्यास जींचा भाग मानून त्यांची पूजा केली पाहिजे.

गुरु पौर्णिमेला राशीप्रमाणे कोणती वस्तू भेट म्हणून दिली पाहिजे?

मेष : गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी मेष राशीच्या लोकांनी आपल्या गुरूंना लाल रंगाचे वस्त्र आणि मिठाई भेट द्यावी.

वृषभ : गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी वृषभ राशीच्या लोकांनी आपल्या गुरूंना लोणी, साखरेची मिठाई, पांढरे कपडे आणि मिठाई भेट द्यावी.

मिथुन: मिथुन राशीच्या लोकांनी गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी आपल्या गुरूंना हिरव्या रंगाचे वस्त्र आणि हिरवे हरभरे द्यावे, यासोबतच गाईला हिरवे गवत खाऊ घालावे.

कर्क : कर्क राशीच्या लोकांनी गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी गुरुंना पांढऱ्या वस्तू भेट द्याव्यात. यासोबतच गरीब आणि गरजूंना धान्य दान करा.

सिंह : सिंह राशीच्या लोकांनी गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी आपल्या गुरूंना पितांबर आणि बुंदीचे लाडू भेट द्यावे.

कन्या: कन्या राशीच्या लोकांनी गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी आपल्या गुरूंना भोजन द्यावे आणि त्यांच्या क्षमतेनुसार दक्षिणा द्यावी.

तूळ : तूळ राशीच्या लोकांनी गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी आपल्या गुरूंना पांढऱ्या रंगाचे वस्त्र आणि तांदूळ भेट द्यावे.

वृश्चिक: वृश्चिक राशीच्या लोकांनी आपल्या गुरूंना लाल फुलांचा हार घालून त्यांच्या इच्छेनुसार दान करावे.

धनु: धनु राशीच्या लोकांनी गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी आपल्या गुरूंना लाल मिठाई आणि भगव्या रंगाचे कपडे भेट द्यावे.

मकर : मकर राशीच्या लोकांनी गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी आपल्या गुरूंना काळी चादर आणि काळे उडीद भेट म्हणून द्यावे.

कुंभ: कुंभ राशीच्या लोकांनी गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी आपल्या गुरूंना काळ्या रंगाचे कपडे आणि काळे तीळ भेट द्यावे.

मीन : या राशीच्या लोकांनी गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी आपल्या गुरूंना हळद, बेसन, पिवळ्या रंगाचे वस्त्र, डाळी इत्यादी वस्तू भेट कराव्यात.

1. गुरूचा अर्थ : हनुमानजी अनेक जणांचे गुरु होते ही गोष्ट सिद्ध करण्यासाठी सर्वात आधी हे जाणणे गरजेचे आहे की, गुरु या शब्दाचा अर्थ काय आहे? 'गु' शब्दाचा अर्थ आहे अंधकार(अज्ञान) आणि 'रु' शब्दाचा अर्थ आहे प्रकाश ज्ञान. अज्ञानाला नष्ट करणारा जो ब्रम्हरूप प्रकाश आहे, तो आहे गुरु. याकरिता गुरु ब्रम्हज्ञानी असणे गरजेचे आहे. ब्रम्हज्ञानीच्या चेहऱ्यावर तेज असते. 

2. हनुमानजींनी विभीषणला मार्ग दाखवला- 

विभीषण श्रीरामांचे भक्त होते. जेव्हा हनुमानजींनी पहिल्यांदा लंकेमध्ये प्रवेश केला. तेव्हा त्यांना समजले की रावणाच्या नगरीमध्ये श्रीरामांची भक्ती करणारे कोणीतरी आहे आणि ते आहे विभीषण. हनुमानजींनी विभीषणला मार्ग दाखवला आणि विभीषण यांचे गृ बनून त्यांची भेट श्रीरामांशी घडवून आणली. असे सांगण्यात येते की, हनुमानजींची पहिली स्तुती विभीषण यांनीच केली होती.

3. अर्जुन आणि भीमाचे गुरु- 

महाभारत काळात हनुमानजींनी भीम आणि अर्जुनाचा अहंकार दूर करून श्रीरामांचा महिमा सांगितला होता. नंतर हनुमानजींनी दोघांना योग्य मार्गदर्शन करून महाभारत युद्धात विजय प्राप्त करून दिला होता. हनुमानजी स्वतः अर्जुनच्या ध्वजावर बसून युद्ध लढले होते. त्यांनी श्रीकृष्णाच्या सांगण्यावरूनच सत्यभामा, गरुड, बलराम, चक्र यांचा अहंकार नष्ट केला होता. 

4. माधवाचार्य- कलियुगामध्ये हनुमानजींनी श्रीरामाचे परमभक्त माधवचार्य यांना साक्षात दर्शन देऊन प्रभू श्रीराम यांचा मार्ग सांगितला होता.

5. संत तुलसीदास- 

तुलसीदास यांचे गुरु बनून हनुमानजींनी त्यांची श्रीरामांशी भेट घालून दिली होती. हनुमानजींनकडून प्रेरणा घेऊन तुलसीदासांनी रामचरित मानसची रचना केली होती. 

6. समर्थ रामदास- 

हनुमानजींचे परमभक्त आणि छत्रपती शिवाजी महाराजांचे गुरु समर्थ रामदास यांना हनुमानजींचा प्रत्यक्ष साक्षात्कार झाला होता. हनुमानजींपासून प्रेरणा घेऊन त्यांनी देशात कुस्तीच्या आखाड्यांची निर्मिती केली. तसेच आजही देशामध्ये सर्व पहिलवान लोक हनुमानजींना आपला गुरु मानतात. 

7. ज्यांचे कोणीही नाही त्यांचे गुरु हनुमान-

असे म्हणतात की जर तुम्हाला गुरु नसेल तर तुम्ही हनुमानजींना आपला गुरु बनवू शकतात. सुखदुःखात हनुमानजी तुमच्या सोबत राहतील. हनुमानजींचे अनेक शिष्य होते कोणी वनवासी होते तर कोणी आदिवासी होते.

8. हनुमानजींचे गुरु- 

सूर्य, नारद, मातंग ऋषी देखील हनुमानजींचे गुरु होते. अशी आख्यायिका आहे की, मातंग ऋषींच्या आश्रमातच हनुमानजींचा जन्म झाला होता. 

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

Edited By- Dhanashri Naik      

यशश्चारु चित्रं धनं मेरु तुल्यम् ।

मनश्चेन लग्नं गुरोरघ्रिपद्मे

ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम् ॥ 1 ॥

कलत्रं धनं पुत्र पौत्रादिसर्वं

गृहो बांधवाः सर्वमेतद्धि जातम् ।

मनश्चेन लग्नं गुरोरघ्रिपद्मे

ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम् ॥ 2 ॥

षड्क्षंगादिवेदो मुखे शास्त्रविद्या

कवित्वादि गद्यं सुपद्यं करोति ।

मनश्चेन लग्नं गुरोरघ्रिपद्मे

ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम् ॥ 3 ॥

विदेशेषु मान्यः स्वदेशेषु धन्यः

सदाचारवृत्तेषु मत्तो न चान्यः ।

मनश्चेन लग्नं गुरोरघ्रिपद्मे

ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम् ॥ 4 ॥

क्षमामंडले भूपभूपलबृब्दैः

सदा सेवितं यस्य पादारविंदम् ।

मनश्चेन लग्नं गुरोरघ्रिपद्मे

ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम् ॥ 5 ॥

यशो मे गतं दिक्षु दानप्रतापात्

जगद्वस्तु सर्वं करे यत्प्रसादात् ।

मनश्चेन लग्नं गुरोरघ्रिपद्मे

ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम् ॥ 6 ॥

न भोगे न योगे न वा वाजिराजौ

न कंतामुखे नैव वित्तेषु चित्तम् ।

मनश्चेन लग्नं गुरोरघ्रिपद्मे

ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम् ॥ 7 ॥

अरण्ये न वा स्वस्य गेहे न कार्ये

न देहे मनो वर्तते मे त्वनर्ध्ये ।

मनश्चेन लग्नं गुरोरघ्रिपद्मे

ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम् ॥ 8 ॥

गुरोरष्टकं यः पठेत्पुरायदेही

यतिर्भूपतिर्ब्रह्मचारी च गेही ।

लमेद्वाच्छिताथं पदं ब्रह्मसंज्ञं

गुरोरुक्तवाक्ये मनो यस्य लग्नम् ॥ 9 ॥

भक्ती चळवळी आणि वारकरी सभ्यतेने खूप संतांना जन्म दिलं आहे. ह्या संत जणांनी सांस्कृतिक आणि आध्यात्मिक शिकवणी देऊन लोकांना जागरूक केलं आहे.

चला जाणून घेऊ या १० अशाच संतांबद्द्ल :-

1. संत ज्ञानेश्वर

ज्ञानेश्वर महाराज मराठी संत आणि कवी होते. हे वारकरी परंपरांचे संस्थापकांपैकी एक आहे, वारकरी संप्रदायात कोणीही येऊन ईश्वरप्राप्ती करू शकतो हा ज्ञानेश्वर महाराजांनी म्हटले होते. ज्ञानेश्वरी किंवा भावार्थदीपिका, अमृतानुभव किंवा अनुभवामृत, चांगदेवपासष्टी हे यांची प्रमुख रचना आहे.

2. संत तुकाराम

संत तुकराम यांनी वारी ही परंपरा संत ज्ञानेश्वर महाराजांसह सुरु केली होती. मनुष्याचे भाव, जीवन अनुभव आणि आध्यात्मबद्दल असणार्‍या "तुकाराम गाथा" किंवा "अभंग गाथा" ज्याच्यात ४५०० जितके अभंग आहेत, खूप प्रचलित आहे.

3. संत चोखामेळा

महार जातीचे संत चोखामेळा खूप मोठे संत होऊन गेले, महाराष्ट्रातील जितके संत होऊन गेले त्यांच्याबद्दल एक ठरलेली जात हा प्रकारच कधीच नव्हता. यांचे अभंग "अबीर-गुलाल उधळीत रंग..." आज ही पांडुरंगाची भक्ती करणार्‍या लोकांच्या ओठांवर आहे.

4. संत सोयराबाई    

१४व्या शतकातील मराठी कवयित्री संत सोयराबाई संत चोखामेळा यांच्या पत्नी होत्या. सोयराबाईंना असा विश्वास होता की "केवळ शरीर अपवित्र किंवा दूषित असू शकते परंतु आत्मा कधीही अशुद्ध नसतो. ज्ञान हे शुद्धच असते.

5. संत एकनाथ

देशस्थ ऋगवेदी ब्राह्मण कुटुंबात जन्मले एकनाथ महाराजांचे मत होते की "देवाच्या दृष्टित सगळे सामान असतात, ब्राह्मण असो किंवा इतर कोणत्याही जातीचा, हिंदू असो किंवा मुस्लिम". 'एकनाथी भागवत',' भावार्थ रामायण' ,'शुकाष्टक' ह्या संत एकनाथ महाराजांच्या रचना आहेत. ह्यांनी 'भारूड' नावाने एक वेगळा प्रकाराचे भक्तीगीत सुरु केले होते आणि जवळ-जवळ ३०० भारूड लिहिले.

6. श्री स्वामी समर्थ 

अक्कलकोटचे स्वामी समर्थ दत्तात्रेय परंपरेचे आध्यात्मिक गुरु होते. श्री स्वामी समर्थ हे दत्तात्रेय यांचा चौथा (शारीरिक स्वरुपातील तिसरा) अवतार मानले जातात. ते नरसिंह सरस्वतीचे (दत्तात्रेय संप्रदायाचे आणखीन एक पूर्वीचे आध्यात्मिक गुरु) पुनर्जन्म ही मानले जातात.

7. गजानन महाराज 

गजानन महाराज हे दत्तात्रेय संप्रदायाचे गुरू होते. त्यांनी ‘भक्ती मार्गाने देवा पर्यंत पोहचता येते’ हा संदेश दिला. २३ फेब्रुवारी १८७८ या दिवशी ३० वर्षाचे गजानन महाराज शेगांव जि. बुलढाणा येथे दिगंबरावस्थेत लोकांच्या प्रथम दृष्टीस पडले होते आणि हा दिवस महाराजांच्या प्रकटदिनाच्या निमित्ताने शेगाव येथे मोठ्या प्रमाणावर उत्सव होतो.

8. गोंदवलेकर महाराज

श्री ब्रह्मचैतन्य गोंदवलेकर महाराज यांचे मूळ नाव गणेश रावजी घुगरदरे होते. गोंदवलेकर महाराजांनी हजारों भाविकांना रामभक्तीला लावले आणि अनेक ठिकाणी रामाची देवळे उभारून उपासनेची केंद्रे निर्माण केली.

9. श्री साईबाबा  

शिर्डीचे साई बाबांचा जन्म, आई-वडील आणि जातीबद्दल कोणालाही काहीही माहिती नाही. असे म्हटले जाते की बाबा पहिल्यांदा वयाच्या सोळाव्या वर्षी शिर्डीत लिंबाच्या झाडाखाली दिसले होते. ते 'अल्लाह मालिक' किंवा 'सबका मालिक एक' असे म्हणायचे. त्यांनी सर्व धर्मांच्या एकतेवर लक्ष दिले आणि ते वेग-वेगळ्या धर्माच्या लोकांना त्यांचे आश्रयस्थल द्वारकामाई येथे आश्रय देत असे. त्यांचे अनुयायी हिंदू आणि मुस्लिम दोन्ही होते.

10. संत जनाबाई

संत जनाबाई या संत कवयित्री म्हणून लोकप्रिय आहेत.ज नाबाई प्रसिद्ध मराठी धार्मिक कवी नामदेव ह्यांचा घरात दासी म्हणून काम करत होत्या. त्यांनी अनेक अभंगांची रचना केली आहे जवळ-जवळ ३०० अभंग. वारकरी परंपरेचे ज्ञानेश्वर, नामदेव, एकनाथ आणि तुकाराम यांच्याबरोबरच मराठी भाषी लोकांच्या मनात जनाबाईंना आदराचे स्थान आहे.

या सोबतच समर्थ रामदास स्वामी, संत नामदेव, संत जनाबाई, संत मुक्ताबाई, संत सोपानदेव, संत नरहरी सोनार, संत निवृत्तीनाथ, संत मीराबाई, संत मुक्ताई, संत सावता माळी, भक्त गोमा बाई, संत बंक महार, संत भागू, संत दामाजी पंत, संत कान्होपात्रा, संत निर्मला, संत सेने न्हावी यासारख्या अनेक संतांचे जन्मस्थळ आणि कर्मस्थळ असणारा महाराष्ट्र संतांची भूमी म्हणूनच ओळखला जातो.

Guru Purnima 2023

गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी गुरु, ऋषी-मुनी, शिक्षक, गुरु पादुका, गुरु दर्शन आदींची पूजा करण्याचे महत्त्व आहे.

भारतात एकापेक्षा एक संत, महापुरुष आणि विद्वान झाले आहेत. परंतु त्यापैकी महर्षी वेद व्यास हे चारही वेदांचे पहिले प्रवर्तक होते, म्हणून गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी त्यांची पूजा केली जाते. आणि व्यासजींनीच आम्हाला वेदांचे ज्ञान दिले म्हणून ते आमचे आदिगुरू झाले. म्हणूनच या दिवसाला व्यास पौर्णिमा असेही म्हणतात.

या दिवशी काय केले जाते ते जाणून घेऊया-

- आषाढ शुक्ल पौर्णिमा/गुरु पौर्णिमेच्या दिवशी गुरुपूजा केली जाते.

- या दिवशी महर्षी वेद व्यासांची आठवण आपल्या मनात ताजी राहावी म्हणून पायांना आपल्या गुरुंच्या व्यासजींचा अंश मानून त्यांची पूजा केली जाते.

- या दिवशी गुरूंची पूजा केल्यानंतर त्यांना मिठाई, कपडे, दान इत्यादी अर्पण केले जाते.

- गुरुपौर्णिमेला व्यासजींनी रचलेल्या ग्रंथांचे मनन केले जाते आणि त्यांच्या शिकवणुकीची अंमलबजावणी केली जाते.

- गुरुपौर्णिमेला गुरूंच्या चरणी बसल्याने त्यांची कृपा प्राप्त होते.

- गुरुर्ब्रह्मा गुरुःर्विष्णु र्गुरुदेवो महेश्वरः। गुरुः साक्षात परं ब्रह्म तस्मै श्री गुरवे नमः॥ या श्लोकचे पठण केलं जातं.

- या दिवशी उज्वल भविष्यासाठी गुरूंचा आशीर्वाद घेतला जातो.

- गुरुपौर्णिमेला, शिक्षक/शिक्षिका व्यतिरिक्त, आई-वडील, भावंड आणि सर्व वडीलधारी मंडळींची पूजा केली जाते आणि त्यांचे आशीर्वादही घेतले जातात.

- या दिवशी विशेष मंत्रांचा उच्चार करून गुरुंची स्तुती केली जाते.

Guru Purnima Date: 3 July 2023

गुरु पौर्णिमा तिथी प्रारंभ – 2 जुलै 2023, 08:21 रात्री

गुरु पौर्णिमा तिथी समाप्त – 3 जुलै 2023, 05:08 संध्याकाळी

गुरु पौर्णिमा इतिहास

प्राचीन भारतातील सर्वात आदरणीय गुरूंपैकी एक वेद व्यास यांच्या सन्मानार्थ गुरु पौर्णिमा साजरी केली जाते. वेदव्यासांनी हिंदू संस्कृतीतील चार वेदांची रचना केली, महाभारताची रचना केली, अनेक पुराणांचा तसेच हिंदू संस्कृतीच्या पवित्र ज्ञानाचा मोठा ज्ञानकोशांचा पाया घातला हेही आधुनिक संशोधनांनी सिद्ध केले आहे. गुरु पौर्णिमा  हा दिवस दर्शवतं ज्या दिवशी भगवान शिव यांनी सात ऋषींना आदिगुरू किंवा मूळ गुरू म्हणून प्रबोधन केले, जे सर्व वेदांचे द्रष्टा होते. योगसूत्रांमध्ये प्रणव किंवा ओमच्या रूपातील देवाला योगाचे आदिगुरू म्हटले आहे. भगवान बुद्धांनी या दिवशी सारनाथ येथे पहिले प्रवचन दिले असे म्हटले जाते, जे या पवित्र दिवसाचे महत्त्व दर्शवते.

गुरु पौर्णिमा महत्त्व

ज्या शिक्षकांनी आपले अज्ञान दूर केले त्यांच्या स्मरणार्थ गुरुपौर्णिमा साजरी केली जाते. प्राचीन काळापासून शिष्यांच्या जीवनात गुरूचे विशेष स्थान आहे. हिंदू धर्मातील सर्व पवित्र ग्रंथ गुरूंचे महत्त्व आणि गुरू आणि त्यांचे शिष्य यांच्यातील विलक्षण बंधन प्रतिबिंबित करतात. जीवनात पहिले स्थान आईसाठी, दुसरे वडिलांसाठी, तिसरे गुरूसाठी आणि पुढे देवासाठी राखीव आहे. त्यामुळे हिंदू परंपरेत शिक्षकांना देवतांपेक्षा वरचा दर्जा दिला जातो. गुरुपौर्णिमा ही मुख्यतः जगभरातील हिंदू, जैन, शीख आणि बौद्ध समुदाय गुरु किंवा शिक्षकांच्या सन्मानार्थ साजरी करतात. भारतात गुरूंना दैनंदिन जीवनात आदराचे स्थान आहे, कारण ते त्यांच्या शिष्यांना ज्ञान आणि शिकवण देतात. एखाद्या व्यक्तीच्या जीवनात गुरूची उपस्थिती त्यांना योग्य दिशेने मार्गदर्शन करते, ज्यामुळे ते तत्त्वनिष्ठ जीवन जगू शकतात. बौद्ध धर्माचे अनुयायी देखील गुरुपौर्णिमेच्या दिवसाचा आदर करतात, कारण भगवान बुद्धांनी या दिवशी सारनाथ येथे पहिला उपदेश केला.

गुरु पौर्णिमा पूजन विधी

या दिवशी सकाळी स्नान, पूजा इत्यादी रोजचे विधी करून चांगले आणि पवित्र वस्त्र परिधान करावे.

नंतर व्यासजींच्या चित्राला सुगंधी फुले किंवा हार अर्पण करून आपल्या गुरूंकडे जावे. 

गुरुंना उंच सजवलेल्या आसनावर बसवून पुष्पहार घालावा.

नंतर वस्त्र, फळे, फुले, हार अर्पण करून यथाशक्य धनाच्या रूपात काही दक्षिणा अर्पण करून त्यांचा आशीर्वाद घ्यावा.

कोण होते शुक्राचार्य?

शुक्र ज्यांना शुक्राचार्य आणि असुराचार्य ही म्हणतात ऋषी भृगु (सप्तऋषींपैकी एक) आणि काव्यमंतांचे (ख्याती माता) पुत्र होते. सौरमंडळात असणार्‍या नवगृहांपैकी एक 'शुक्र' हे देखील आहेत.

का झाले शुक्राचार्य असुरांचे गुरु 'असुराचार्य' ?

देव गुरु बृहस्पती आणि असुर गुरु शुक्राचार्य दोघांचे एकच गुरु होते ते म्हणजे महर्षी अंगिरा. एका बुद्धिमान आणि निपुण शिष्य असूनही महर्षी अंगिरा बृहस्पतींवर अधिक लक्ष देत असे ज्यामुळे ते देवगुरु बनवले गेले आणि याहून क्रोधित होऊन शुक्राचार्यांनी असुरांचे गुरु होऊन त्यांचे नेतृत्व करायचं ठरवलं.

देवासूर संग्रामाच्या काळात नेहमी हरल्यानंतर त्यांना एक युक्ती सुचली आणि त्यांनी महादेवांची तपस्या करून 'संजीवनी मंत्र' वरदान स्वरूप घेतले ज्याने ते मृत असुरांना पुन्हा जिवंत करू शकत असे. अशा प्रकारे ते शक्तिमान असुरांचे आचार्य झाले. त्यांच्यासोबत झालेल्या पक्षपातामुळे बृहस्पतींना देव गुरु स्थान मिळाले आणि शुक्राचार्य हे असुर गुरु झाले.

शुक्राचार्य: एक खरे गुरु ?

असुर गुरु शुक्राचार्यंनी कधीही त्यांच्या कोणत्याही शिष्यांसोबत पक्षपात केला नाही, त्यांच्यासाठी असुरराज बलि असो किंवा कच (बृहस्पतींचे पुत्र) सगळे सामान होते. एका काहाणीनुसार देव गुरु बृहस्पतींनी स्वतःचे पुत्र कच, ह्याला शिक्षा घेण्यासाठी शुक्राचार्यांकडे पाठवले होते. शुक्राचार्यंनी कचला आपले  शिष्य म्हणून स्वीकारले, हा निर्णय त्यांनी असुरांविरुद्ध जाऊन घेतला. असुरांनी कचला मारण्याचे अनेक प्रयत्न केले पण त्यांनी आपले संजीवनी मंत्राने कचला जिवंत केले. एकदा असुरांनी कचचा वध करून त्याच्या हाडांचे चूर्ण करून मदिरामध्ये मिसळून स्वतः शुक्राचार्यांना प्यायला दिले. नंतर कचला हाक दिल्यावर त्यांच्या पोटामधून आवाज आली तेव्हा त्यांना सगळं प्रकरण समजलं आणि त्यांनी संजीवनी मंत्राने परत कचला जीवन दान दिले. तेव्हा कच शुक्राचार्यांचे पोट चिरून बाहेर आला आणि तोपर्यंत तो ही संजीवनी मंत्र शिकून गेला होता. कचने नंतर शुक्राचार्यांना जिवंत केले आणि शिष्य धर्म पूर्ण केला.

भीष्म पितामह यांनी पण काही विषयांमध्ये शुक्राचार्यांशी शिक्षा घेतली होती. विष्णू भक्त प्रह्लाद ते पण शुक्राचार्यांचे शिष्य होते. ह्यानी आपल्याला हे कळतं की शुक्राचार्य हे एक निष्पक्ष गुणवान आणि चतुर गुरु होते.

सुरुवातीला ह्यांनी 'जानकी दास' ह्यांना आपला गुरु मानून त्यांच्याकडून शिक्षा प्राप्त केली. शिक्षा प्राप्त केल्यावरही जेव्हा त्यांना शांती भेटली नाही तेव्हा त्यांनी आता ते एका अशा गुरुच्या शोधात होते जे त्यांचे मन शांत करू शकत असत. गुरुच्या शोधात त्यांनी तांत्रिकांशी तंत्र विद्या ही घेतली आणि नांदेड (महाराष्ट्र) येथे स्वतःचे एक आश्रम पण स्थापित केले. पण त्यांचा शोध काही संपला नव्हता.

सप्टेंबर १७०८ मध्ये गुरु गोबिंद सिंह माधव दासच्या आश्रमात पोहचतात. माधव दासाची अनुपस्तिथीमध्ये त्या तिथे सिंहासनावर बसून जातात आणि डेरा टाकून त्यांचे साथी खाण्या -पिण्याची व्यवस्था करू लागतात. जेव्हा माधव दासांना हे माहित पडतं तेव्हा ते रागात तेथे येऊन गुरु गोबिंद सिंह जींना विचारतात " कोण आहात आपण?'". ह्याचे उत्तर देत गोबिंद सिंह जी म्हणतात, तुझा जवळ सगळी विद्या आहे, तुला नाही माहित कोण आहे मी? थोडा विचार करून ते म्हणाले "तुम्ही गुरु गोबिंद सिंह आहात?".

"हो, तू कोण आहे ?" गोबिंद सिंह जी म्हणाले. आपला सगळं गुरुंच्या पायावर ठेवून ते म्हणतात "मी तुमचा बंदा (दास)".

ह्या प्रकरणानंतर माधव दास ह्यांनी सिख धर्म (खालसा) स्वीकारले आणि यांचे नाव गुर बक्ष सिंग ठेवले गेले पण ते बंदा बहादूर ह्या नावाने ओळखले गेले. तर असे मिळाले बाबा बंदा बहादूरला त्यांचे गुरु.

त्यांच्या पायाशी सारे जग असतं

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

गुरु आहे सावली

गुरु आहे ज्ञान

गुरु आहे आधार

गुरु आहे निसर्गात नसे त्याला आकार

गुरु आहे अंबरात

गुरु आहे सागरात

शिकावे ध्यान लावुनी 

गुरु आहे चराचरात

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

गुरु हा मेणबत्तीसारखा असतो

जो इतरांचा मार्ग प्रकाशण्यासाठी स्वत: जळत राहतो

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

ज्याने गुरुमंत्र आत्मसात केला

तो भवसागर ही करेल पार

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

गुरुविण कोण दाखविल वाट

हा आयुष्याचा पथ आहे दुर्गम

अवघड डोंगर घाट

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

गुरु म्हणजे परिस 

शिष्य म्हणजे लोखंड

लोखंडाचं सोनं करणाऱ्या गुरुंना

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

गुरु जगाची माऊली, 

सुखाची सावली,

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

ज्ञान, व्यवहार, 

विवेक, आत्मविश्वास देणाऱ्या

विश्वातील सर्व गुरुंना वंदना

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

गुरुने दिला ज्ञानरुपी वसा,

आम्ही चालवू हा पुढे वारसा,

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

तुजविण न मिळे ज्ञान,

ज्ञानविण जगी न होई सन्मान,

जीवन भवसागर तराया,

चला वंदुया गुरुराया

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

गुरु जगाची माऊली

सुखाची सुंदर सावली

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

गुरुंनी घडवले मला 

म्हणून मिळाली आयुष्याला दिशा

गुरुचरणी त्या नमन माझा

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

गुरुविना मार्ग नाही

गुरु विना ज्ञान नाही

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

गुरु ज्ञानाचे मंदिर

गुरु आत्मा परमेश्वर

गुरु जीवनाचा आधार

गुरु यशाचे द्वार

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

गुरु माझा सखा

गुरु माझा सोबती

त्यांनी दिली प्रेरणा

तूच खरी जिवंत देवाची मूर्ती

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

गुरूंचा महिमा अपरंपार

गुरूविना काय शिष्याचा आधार

गुरूपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

आई-बाबा माझे पहिले गुरु

त्यांच्यापासूनच माझे जग हे झाले सुरु

आई-बाबा आहेत

माझे खरे गुरु या आयुष्याचे

आई-वडिलांसारखे दैवत नाही

अशा माझ्या पालकांना 

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

आईची माया 

बाबांची सावली

हीच आहे आपली

गुरुंची माऊली

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा

कोणत्याही व्यक्तीच्या यशासाठी आणि जीवनात यशस्वी होण्यासाठी गुरु असणे आवश्यक आहे, कोणीतरी अगदी बरोबरच म्हटले आहे, गुरु बिन घोर अंधेरा म्हणजे आपल्या शिष्याला अज्ञानाच्या अंधारातून बाहेर काढून ज्ञानाच्या प्रकाशात जगाला ओळख करून देणारा तो एकमेव व्यक्ती म्हणजे गुरु.

आपली गुरुशिष्याची परंपरा पूर्वीपासून चालत आलेली आहे, भारतीय संस्कृतीत गुरूंना ब्रह्मा, विष्णू, महेश ही पदवी देऊन सर्वोच्च स्थान दिले आहे. प्रत्येक मुलांचा शिक्षक हा त्याचा चांगला मार्गदर्शक असतो.

गुरू म्हणजे शाळा, कॉलेज, शिकवणी शिक्षक असा नाही तर गुरू म्हणजे तुमचं भलं व्हायला हवं आणि तुम्हाला योग्य मार्ग दाखवणारी व्यक्ती. मुलांची पहिली शिक्षिका ही त्यांची आई असते, जिने जन्मापासून मुलांच्या आचरण, खाण्याच्या सवयी आणि इतर गोष्टींकडे लक्ष दिले असतात किंवा शिकवल्या असतात. लहान वयापासूनच मुलाला आपल्या कुटुंबात आणि समाजात काय चालले आहे ते समजते आणि शिकते.

नंतर गुरू शिष्याला ज्ञानी करून, त्यांना सुसंस्कृत बनवतात ज्याने त्यांच्यात लपलेले व्यक्तिमत्व उलगडते. गुरू आपल्या शिष्याला जीवनात पुढे जाण्यासाठी, अडचणींना तोंड देण्यासाठी आणि निर्धारित ध्येय साध्य करण्यासाठी मदत करतात.

माणसाने आयुष्यभर नवीन गोष्टी शिकत राहिल्या पाहिजेत. तुमच्या प्राथमिक शाळेतील शिक्षकच तुमचे शिक्षक असावेत असे नाही, जीवनाच्या कोणत्याही टप्प्यावर शिक्षक मिळू शकतो. कधीही भेटू शकते. गुरु म्हणजे ज्याच्याकडून काहीतरी चांगलं करायला शिकायला मिळतं.

प्राचीन काळी गुरूला खूप महत्त्व होते, आजही तेच आहे, परंतु त्यावेळच्या परिस्थितीनुसार गुरु शिष्य परंपरेची व्याख्या करताना काही बदल झाले आहेत. पूर्वी गुरुकुलात गुरू केवळ शिक्षणच देत नसत तर शिष्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी प्रयत्न करत असत.

मध्ययुगीन काळातील शिक्षण व्यवस्थेतील विकृती आणि शिक्षणाचा स्तर यामुळे गुरू आणि शिष्य यांच्या नातेसंबंधावरही परिणाम झाला आहे. गुरुचे काम ज्ञान देणे आहे तर शिष्याचे काम भक्ती आणि श्रद्धेने ते ज्ञान समावून घेणे आहे.

गुरु आणि शिष्य या दोघांमध्ये समर्पण आणि तळमळीची भावना असणे आवश्यक आहे. त्याशिवाय इच्छित उद्दिष्टे साध्य करता येणार नाहीत. गुरुशिष्याचे नाते आयुष्यभर टिकते. प्रत्येक शिष्याने गुरूंना आयुष्यात कधीही विसरू नये. जर तुम्ही तुमच्या गुरूच्या कार्यासाठी गुरु दक्षिणा देऊ इच्छित असाल तर तर भगवंत सारख्या परम गुरूंचा कधीच अनादर करणार नाही असे ठरवावे. 

आपल्या शिष्याला सांसारिक आणि आध्यात्मिक ज्ञान देण्याबरोबरच, गुरु त्याला नेहमी सुरक्षित ठेवण्याचा आणि वाईट कर्मांपासून दूर ठेवण्याचा प्रयत्न करतात. शिष्य गुरूला आदर देत असो वा नाही गुरू कधीही आपल्या शिष्याच्या हानीचा किंवा वाईटाचा विचार करत नाहीत. गुरू-शिष्य परंपरेची सुरुवात ऐहिक ज्ञानापासून झाली आणि मोक्षप्राप्तीपर्यंत चालू राहिली.

पारंपारिक गुरू शिष्य संबंध - भारतीय संस्कृतीत आणि सामाजिक व्यवहारात गुरूंना अत्यंत आदरणीय स्थान दिले गेले आहे. गुरू म्हणजे ब्रह्मा, विष्णू, शिवच नाह तर परब्रह्मासमान मानले जाते.

हा सन्मान गुरूंना त्यांच्या चारित्र्याचा मोठेपणा आणि जीवनात शिक्षणाला दिलेल्या अत्यंत महत्त्वामुळे मिळाला. गुरुवर श्रद्धा ठेवण्याचे संस्कार शिष्याला कुटुंबापासून मिळत असे.

सद्यपरिस्थिती- आज गुरु शिक्षक झाला आहे आणि शिष्य विद्यार्थी. काही अपवाद वगळता गुरू आणि शिष्य यांच्यात आता केवळ औपचारिक किंवा व्यावसायिक संबंध राहिले आहेत. वैद्यक, वकिली, व्यवसाय इत्यादींप्रमाणेच अध्यापन हाही केवळ व्यवसाय राहिला आहे.

विद्यार्थी फी भरतात आणि त्या बदल्यात त्याला शिक्षकांची सेवा मिळते. श्रद्धा, आदर, जबाबदारी या भावनिक नात्यांचा उपयोग राहिलेला नाही.

आज शाळांमधील शैक्षणिक वातावरण दुर्मिळ झाले आहे. शाळांमध्ये संप, निदर्शने, गटबाजी, मारामारी हे नेहमीचेच झाले आहेत. विद्यार्थ्‍यांनाही शिक्षकांबद्दल आदर नाह तसेच शिक्षकांना विद्यार्थ्यांप्रती जबाबदारीची जाणीवही नाही.

बदलाची कारणे - विद्या मंदिरे किंवा त्याऐवजी शाळा आणि गुरू-शिष्य नातेसंबंधाच्या पर्यावरणाच्या विघटनाची अनेक कारणे आहेत. प्रथम कौटुंबिक संस्करांचे क्षय. आज कुटुंबात गुरूंबद्दल आदराचे शिक्षण नाही. याशिवाय शिक्षकांना त्यांच्या आचरणातील श्रेष्ठत्वाचाही विसर पडला आहे.

विद्यार्थ्याचे जीवन घडवण्यात त्यांची फार मर्यादित भूमिका असते. शिक्षकांपेक्षा विद्यार्थ्यांचा कोचिंग आणि शिकवणीवर जास्त विश्वास असतो. शिक्षण माफियांचा उदय झाल्याने शिक्षक व शाळांची उपयुक्तता एक चेष्टा बनली आहे. स्टिंगच्या दुखापतीवर शाळा मंडळ आणि प्रशासन फसवणूक थांबवू शकत नाही.

विद्यार्थ्याने शाळेत जाण्याची, शिक्षकांपुढे नतमस्तक होण्याची किंवा पासिंगसाठी ठराविक रक्कम कंत्राटदारांच्या हाती दिल्यानंतर पुस्तकांमध्ये डोके दफन करण्याची काय गरज आहे.

परिणाम- गुरु-शिष्य यांच्यातील भावनिक संबंध तुटल्यामुळे संपूर्ण शिक्षण पद्धतीवर परिणाम झाला आहे. एक प्रकारे पैशाच्या बळामुळे शिक्षण व्यवस्थेतील शिक्षकाची भूमिका बदलली आहे.

आज शाळा हे विद्यार्थ्यांसाठी मौजमजा करण्यासाठी, प्रेम संबंध ठेवण्यासाठी, भांडण- वाद कटकटी आणि कट रचण्यासाठी जागा बनत आहेत. या प्रदूषित वातावरणाने कष्टाळू, उन्नतीसाठी इच्छुक आणि हुशार विद्यार्थ्यांचे जीवन अंधारात आहे.

समाधान- गुरु-शिष्य यांच्यातील संतुलित आणि आदरयुक्त नातेसंबंधाद्वारे अराजकाच्या वाढत्या वादळावर नियंत्रण मिळवता येईल. भौतिक आणि आध्यात्मिक विकासासाठी आपल्याला प्रयत्न करावे लागतील. गुरु-शिष्य नात्याचे आदर्श रूप मांडून पुढच्या पीढिला तयार करावे लागेल. यातच सर्वांचे कल्याण आहे.

शिष्यांचे म्हणणे ऐकून गुरुजी म्हणाले, "तुमच्या सर्वांची बुद्धी हरवली आहे" आणि ते शांत झाले. 

गुरुदेवांचे हे छोटेसे बोलणेही शिष्यांना सहन झाले नाही आणि काही वेळातच त्यांचे चेहरे लाल झाले. लाल-लाल डोळ्यांनी गुरुजींकडे बघू लागले.

थोड्या वेळाने गुरुजी शिष्यांना म्हणाले, "आश्रमाला तुम्हा सर्वांचा अभिमान आहे, तुम्ही तुमच्या वेळेचा एक क्षणही वाया घालवत नाही, फावल्या वेळातही तुम्ही ज्ञानाची चर्चा करता." असे म्हणताच सर्वांचे चेहरे उजळले.

गुरुजी म्हणाले, "माझ्या प्रिय शिष्यांनो! या जगात वाणीपेक्षा शक्तिशाली काहीही नाही. बोलण्याने मित्राचे शत्रू आणि शत्रूचे मित्र बनवता येते.

अशी ताकदवान वस्तू प्रत्येक व्यक्तीने विचार करून वापरली पाहिजे. वाणीतील गोडवा लोकांना स्वतःकडे आकर्षित करतो आणि अशक्य कामही शक्य होतात.

यानंतर शिवरायांनी दुष्काळामुळे संकटात सापडलेल्या लोकांना मदत करण्यासाठी धरण बांधण्यास सुरुवात केली. धरणाच्या कामात शेकडो मजुरांचा सहभाग असून त्यातून मिळणाऱ्या मोबदल्यामधून त्यांचा उदरनिर्वाहही चालत होता. एके दिवशी शिवाजी स्वतः धरणाची पाहणी करायला आला. शिवाजींच्या आगमनाची बातमी मजुरांना समजताच ते त्यांच्याकडे धावले आणि त्यांची पूजा करून कृतज्ञता व्यक्त करू लागले. हे पाहून शिवाजींना अभिमान वाटला की आपण इतक्या लोकांना उदरनिर्वाह करतो. त्यांनी हा प्रयत्न केला नसता तर या सर्व लोकांना उपासमारीने मरावे लागले असते.

तेव्हा समर्थ गुरु रामदास तिथून निघत होते. शिवाजींनी त्यांना पाहताच आदराने आपल्यासोबत आणले आणि नमस्कार केला. यानंतर शिवाजी आपल्या उदार अनुदानाचे वर्णन करू लागले. त्यांचे म्हणणे ऐकून समर्थ गुरु रामदास शांत राहिले. थोड्या वेळाने समर्थ गुरू चालू लागले तेव्हा त्यांना काही अंतरावर सोडण्यासाठी शिवाजी त्यांच्याबरोबर आले. वाटेत त्यांना एक दगड दिसला ज्याखाली पाणी साठले होते.

त्या दगडाकडे बोट दाखवून समर्थ गुरु रामदास शिवाजींना म्हणाले - 'हा दगड तोडा.' दगड फोडल्यावर तर त्याखाली पाण्याने भरलेला खड्डा दिसला ज्यात एक लहान बेडूक कुरवाळत होतं. समर्थ गुरु गंभीर स्वरात शिवाजींना म्हणाले - 'कदाचित तुम्ही या बेडकासाठी दगडाखाली ही जीवरक्षक व्यवस्था केली असावी?

हे ऐकून शिवरायांच्या अहंकाराला तडा गेला आणि ते गुरूंच्या पाया पडले. समर्थ गुरूंनी त्यांना त्यांच्या भूमिकेची जाणीव करून दिली आणि विरोधकांशी लढण्यासाठी धोरण बनवण्यास भाग पाडले. हे समर्थ गुरु रामदासांचे मार्गदर्शन आणि कृपा होती, ज्यांनी शिवाजींना वेळोवेळी योग्य सूत्र देऊन आक्षेपापासून वाचवले आणि श्रेयपथावर नेले.

social media

पंढरपुरात भगवान श्रीकृष्णासोबतच शिवाची पूजाही प्राचीन काळापासून सुरू आहे. नरहरी सोनार यांच्या घरी परंपरेने शंकराची पूजा चालू होती. त्यांचे वडील मोठे शिवभक्त होते, ते रोज शिवलिंगाला अभिषेक करून बिल्वपत्र अर्पण करूनच कामावर जात असत.

चिदानंदरूप: शिवोहन शिवोहन, हा त्यांचा शिवपूजेचा आत्मा होता आणि भगवान शिवाच्या कृपेनेच त्यांच्या घरी नरहरीचा जन्म झाला.

वेळ आली तेव्हा नरहरीचा पवित्र जनेऊ सोहळा झाला. मल्लिकार्जुन मंदिरात जाऊन भगवंताची आराधना करण्यात आणि स्तोत्रांचे पठण करण्यात त्यांना खूप आनंद होत असे. बालपणात त्यांच्याकडे अनेक शिवस्तोत्रे मनापासून होती आणि नरहरीजी पुराणातील कथा मोठ्या आनंदाने ऐकत असत, परंतु पुराणांमध्ये त्यांना फक्त भगवान शिवच आवडत असे. हळूहळू त्यांची शिवपूजा वाढत गेली, पण नरहरी जी फक्त भगवान शिवावरच विश्वास ठेवत, श्रीकृष्णाच्या दर्शनाला कधीच गेले नाहीत.

पंढरपुरात भगवान विठ्ठलाचे लाडके संत श्री नामदेव यांचे कीर्तन रोज होत असे. सर्व गावकरी यायचे पण नरहरीजी कधीच आले नाहीत. याचे एकमेव कारण म्हणजे संत नामदेव हे श्रीकृष्णाचे भक्त होते.काही काळानंतर नरहरीच्या आई-वडिलांना वाटले की त्यांचे लग्न व्हावे.

एके दिवशी नरहरी आपल्या आई-वडिलांना भगवान मल्लिकार्जुनाच्या मंदिरातून बाहेर येताना दिसला. आई-वडिलांनी त्याला बोलावून सांगितले की, नरहरीची आम्हा दोघांची  एक इच्छा आहे. नरहरी म्हणाले - तुझी इच्छा पूर्ण करण्यासाठी मी काय करावे ते तूच सांग. तुझ्या आई-वडिलांची इच्छा आहे की तुला लग्न करायला पाहिजे.  

नरहरीला जरा काळजी वाटली पण त्याला आठवले की आई वडील आता म्हातारे होत आहेत. आईला आता घरची कामे करता येत नाहीत. तर ते म्हणाले - मी तुझ्या आदेशाचे पालन करीन, मी तुझ्या आदेशाबाहेर नाही पण माझी एक अट आहे. बाबा, तुम्हाला माहीत आहे की आमचे घर पॅगोडा बनले आहे. माझी एकच अट आहे की संसार करताना माझ्या शिवभक्तीत माझी पत्नी अडथळा बनू नये. वडील म्हणाले ठीक आहे, आम्ही तुमच्यासाठी अशी भक्त मुलगी पाहू. शिवभक्ती ही आमची अमूल्य संपत्ती आहे, ती जी मुलगी स्वीकारेल, आम्हालाही त्याच मुलीला सून म्हणून बघायचे आहे.

काही दिवसातच नरहरीजींचा गंगा नावाच्या एका साध्या मनाच्या भक्ताशी विवाह झाला. लग्नानंतर घरचा पारंपारिक सोन्याचा व्यवसाय नरहरीकडे सोपवून वडील आपला जास्तीत जास्त वेळ भक्ती आणि भगवंताच्या नामस्मरणात घालवत असत.नरहरी आणि त्यांची पत्नी दोघेही आनंदाने देवाची सेवा करत असत. नरहरी रोज सकाळी स्नान करून शिवालयात जात असे, तोपर्यंत त्यांची पत्नी पूजेची तयारी करत असे. नरहरीच्या भक्तीत ती कधीच अडथळा ठरली नाही. त्यांची सेवा आणि उपासना पाहून प्रभावित होऊन नरहरीचे अखंड ॐ नमः शिवाय नामस्मरण करत अनेक लोक त्यांच्याकडे अधिक आकर्षित झाले. ते पंढरपुरात खूप प्रसिद्ध झाले.

नरहरी लोकांना म्हणायचे - आम्ही सोनार आहोत, शिवनामाचे सोने चोरण्याचा आमचा धंदा पिढ्यानपिढ्या चालत आला आहे. या नावापुढे जगातील सर्व वैभव फिके वाटते. कालांतराने नरहरीचे आई-वडील वृद्ध व अपंग झाले होते.श्री शिवाच्या नावाचे स्मरण करून आई-वडिलांनी पंढरपूरजवळील कोराटी नावाच्या ठिकाणी देहत्याग केला.

नरहरी कधीच विठ्ठलाच्या मंदिरात जात नसत. ते सर्वांना सांगतात की इतर देव हा एक भ्रम आहे. जर राम परमात्मा असता तर त्याला भगवान शिवाचा आश्रय घ्यावा लागला असता.त्याची काय गरज होती? भक्त पुंडलिक, ज्यांच्यामुळे पंढरपुरात विठ्ठल विराजमान आहे, तोही विठ्ठल भक्तीपुढे शिवभक्तीतून मुक्त झाला. 

देव एकच आहे, फक्त त्याच्या नावात आणि रूपात फरक आहे हे अनेक भक्त त्याला पटवून देण्याचा प्रयत्न करतात, पण नरहरीला ते आवडत नाही. भगवान श्री शिव आणि श्री कृष्ण हे एकच आहेत, याची जाणीव नरहरीला करून दिली पाहिजे.अशी गोष्ट एके दिवशी भगवान शिव आणि विठ्ठलाच्या मनात आली. आता त्याने आपल्या भक्ताचे ज्ञानाचे डोळे उघडायचे ठरवले.

नेहमीप्रमाणे सर्व कामे आटोपून नरहरी दुकानात बसला. गालावर त्रिपुंद्र, मुखात शिवाचे नाव. ते प्रत्येक काम भगवान शंकराच्या साक्षीने करायचे. त्याचवेळी नरहरीच्या दुकानात एक श्रीमंत सावकार आला. नरहरीने स्वागत केले आणि म्हणाले सेठजी कसे आले?

सावकार - आम्हाला एक मुलगा, रत्न झाला आहे.

नरहरी - ही भगवान शिवाची कृपा आहे.

सावकार - नाही नाही, ही भगवान श्रीकृष्ण पांडुरंगाची कृपा आहे. आम्ही भगवान पांडुरंगांना सांगितले होते की आमच्या घरी मुलगा झाला तर आम्ही तुमच्यासाठी सोन्याचा पट्टा बनवू. आता पुत्र जन्माला आल्याने प्रभूंच्या कंबरेसाठी दागिने तयार करण्याची इच्छा आहे.

नरहरी - हे चांगले आहे, पंढरपुरात अनेक सोनार आहेत. कोणतीही कंबरेचे आभूषण तुम्हाला बनवून देईल. 

सावकार - तुला का जमत नाही?

नरहरी - होय, आम्ही ते करू शकणार नाही.

सावकार - तुम्ही सर्वांचे दागिने बनवता, त्याचे काय?

नरहरी - आपण सर्वांना शिव मानतो.

सावकार - मग पांडुरंग कृष्णालाही शिवरूप समजा, हरि-हर एकच आहे.

नरहरी – तुम्हाला असे वाटते, पण आम्हाला तसे वाटत नाही.

सावकाराने खूप समजावले पण नरहरीला पटले नाही. शेवटी सावकार म्हणाला की तू पंढरपुरात अत्यंत कुशल कारागीर म्हणून प्रसिद्ध आहेस. हा अलंकार तुमच्या हातांनी घडवावा ही माझी इच्छा होती, म्हणूनच मी तुम्हाला ते बनवायला सांगितले होते.

नरहरी - पण मी शिवमंदिर सोडून इतर कोणत्याही मंदिरात प्रवेश करत नाही, मला शिवाचे दर्शन घ्यायला आवडते, हे तुम्हाला माहीत आहे का?

त्याचवेळी सावकाराला कल्पना सुचली आणि तो म्हणाला - मी भगवान पांडुरंगाच्या कंबरेचे माप आणतो. त्याच मोजमापातून तयार केलेले कंबर दागिने बनवून द्या.   

नरहरी - तुमच्या शब्दांचा आणि इच्छेचा आदर करण्यासाठी आम्ही हे दागिने बनवण्याचे काम हाती घेतो.

सावकार - ठीक आहे, एकादशी दोन दिवसांनी आहे, सकाळपर्यंत तयार ठेवा. मी पटकन देवाच्या कंबरेचे माप आणीन.

महाराष्ट्रातील प्रमुख संत

परमेश्वराच्या कंबरेचे मोजमाप झाले आणि नरहरी सोनार यांनी दागिने बनवण्याचे काम सुरू केले. नरहरीने एक सुंदर रत्न जडलेला कंबरेचा पट्टा तयार करून दिला. एकादशीचा दिवस आला.

सावकाराच्या घरी महापूजेची तयारी सुरू झाली. पितांबर नेसून चांदीच्या ताटात पूजेचे साहित्य घेऊन सावकार सर्वांसह श्री विठ्ठल मंदिराकडे निघाला. महापूजा पूर्ण झाली आणि सावकाराने कंबरेचे दागिने देवाला घालायला नेले, मग नवल! ते चार बोटे लांब होते. सावकाराला थोडा राग आला.

नरहरी सोनाराने जाणून बुजून असे कृत्य केले असे त्याला वाटले, पण नंतर त्याच्या मनात आले की नरहरी हा शिवभक्त असला तरी तो ढोंगी किंवा दुष्ट नाही. सावकाराने आपल्या एका नोकराला कंबरेचा पट्टा बांधून नरहरी सोनारकडे पाठवले.

नरहरीने विचारले - सावकार काय म्हणतो ? त्याला दागिने आवडले का? सेवक - अगदी परफेक्ट आहे पण चार बोटे वाढली आहेत, सगळेच चिंतेत आहेत. चार बोटे कमी करून द्या.  

नरहरीला आश्चर्य वाटले, त्याने चार बोटे खाली केली. नोकराने पट्टा घेतला आणि सावकाराला दिला.

सावकाराने पुन्हा तो पट्टा भगवान पांडुरंगाच्या कमरेला बांधायला सुरुवात केली, काय नवल! कंबरेचा पट्टा चार बोटांनी कमी. आता सावकार स्वतः नरहरी सोनार यांच्या दुकानात गेला. सावकार पीतांबर परिधान करून येताना पाहून नरहरी म्हणाला - मधेच सेठजी पितांबर परिधान करून कसे आले ? सावकार - काय सांगू आता हा कंबरेचा पट्टा चार बोटांनी कमी पडला आहे.

नरहरी - भगवान शिवाला साक्षी मानून मी दागिने दिलेल्या मापानुसार बनवले आहेत असे सांगतो.

सावकार - मी पण भगवान पांडुरंगांना साक्षी मानतो आणि म्हणतो की आधी दागिने चार बोटे जास्त आणि आता चार बोटे कमी होते. बघा, मला वाटतं की तुमची प्रतिमा डागाळू नये आणि तुमची इज्जत जपली जावी, म्हणून तुम्ही स्वतः मंदिरात या आणि कमरेचा पट्टा बांधा. हे पाहून नरहरीजी म्हणाले - सेठजी पहा, मी माझ्या निश्चयानुसार दुसरा कोणताही देव पाहणार नाही. हो, तू माझे डोळे लाळेने बांधून मला मंदिरात घेऊन जा, मी पट्टा लावतो.

दोघेही मंदिरात पोहोचले आणि नरहरी सोनार यांनी माप घेण्यासाठी हात ठेवला. त्याला स्पर्श करताच काहीतरी विचित्र वाटले. त्याच्या कंबरेला स्पर्श केल्यावर ते वाघाचे कातडे असल्याचा भास झाला. थरथरत्या हातांनी त्याने परमेश्वराच्या इतर भागांना स्पर्श केला. आश्चर्य! एका हातात कमंडलू आणि दुसऱ्या हातात त्रिशूलाचा स्पर्श त्यांना जाणवला. त्याने गळ्यात हात घेतला तेव्हा सापाने त्याला स्पर्श केला.

नरहरी म्हणाला - हा विठ्ठल नाही, तो साक्षात शिवशंकर दिसतोय. अरेरे! माणसाने विनाकारण डोळ्यावर पट्टी बांधली आहे? माझा प्रिय देव माझ्यासमोर आहे. त्याने घाईघाईने डोळ्याची पट्टी काढली आणि त्याने पाहिले तर समोर विठ्ठल प्रकट झाले. त्याला काहीच समजत नव्हते. त्याने पुन्हा डोळ्यावर पट्टी बांधली आणि पट्टा बांधायला सुरुवात केली, पण पुन्हा त्याला वाघाचे कातडे, कमंडल, त्रिशूल आणि नाग यांचा स्पर्श झाला. त्याने डोळ्याची पट्टी उघडली तेव्हा त्याला पुन्हा पांडुरंग विठ्ठल दिसला आणि अचानक त्याला हरि-हर एकच असल्याचे दर्शन झाले. जसे आपण सोन्याचे वेगवेगळे दागिने बनवतो, त्यांना वेगवेगळी नावे असतात पण प्रत्यक्षात सोने एकच असते.

नरहरी सोनारांनी विठ्ठलाचे पाय धरले.त्याचा सर्व अहंकार विरून गेला. एकत्वाचा अनुभव आला.द्वैत नसल्याचा अनुभव आला. सर्वांना आनंद झाला. पुढे त्यांना वैष्णव ग्रंथ ज्ञानेश्वरी, श्रीमद भागवत, अमृत अनुभव, नामदेवजी आणि इतर संतांच्या कीर्तनात रस मिळू लागला. त्यांना श्री शिवामध्ये श्री विठ्ठल आणि श्री विठ्ठलामध्ये श्री शिव दिसू लागला. श्री नरहरी सोनार यांनी देवाची माफी मागितली आणि सांगितले की आपल्या मनातील अंधार आता कायमचा दूर होऊ शकेल. सर्व जगाला हरिहर एकता दाखवण्यासाठी भगवान श्री विठ्ठलाच्या मूर्तीवर शिवलिंग प्रकट झाले आहे. आता नरहरी सोनार संत झाले आहेत.

नरहरीजींनी आयुष्यभर श्री विठ्ठल, मल्लिकार्जुन आणि देवी बागेश्वरीची उपासना केली. पूजा करताना एक नवीन आश्चर्य घडले. देवीला रोज दीड तोळे सोने प्रकट होऊ लागले. संत नरहरीजी म्हणाले - आई, मी आता पूर्ण कर्म होऊन नि:स्वार्थीपणा प्राप्त केला आहे. रामनामाच्या सोन्याने सर्व काही चालले आहे.मला आता या सोन्याची काय गरज आहे?त्यांच्या आयुष्यात अनेक घटना घडल्या आहेत,पण त्यांच्या आयुष्यातील फक्त मुख्य घटना ही आहे.

माघ वद्य तृतीया सोमवारी, शके1207  (इ. स. 1285), ऋषी नरहरि यांनी भगवान श्री मल्लिकार्जुनाला नमस्कार केला, त्यांच्या कुटुंबियांची शेवटची भेट घेतली, त्यांच्या पारंपारिक निवासस्थानाला नमन केले आणि भगवान श्री विठ्ठल मंदिराकडे निघाले. विठ्ठल नामाचा उच्चार करताना संत नरहरी परमेश्वराच्या कंबरेमध्ये विलीन झाले. संत नामदेवांनी लिहिले आहे की, संत नरहरी देवाची शोभा बनले आहेत.
Edited by : Smita Joshi 

जय जय जय हनुमान गोसाई

मला गुरुदेवांप्रमाणे आशीर्वाद द्या

गोस्वामी तुलसीदासजींनी राम चरित मानस आणि हनुमान चालिसाच्या सुरुवातीला गुरु वंदना केली आहे. त्यांनी म्हटले आहे की, जर कोणाला गुरु नसेल तर तो हनुमानजींना आपला गुरू बनवू शकतो. गुरूंच्या कृपेशिवाय भगवंताचे दर्शन होणे कठीण आहे. हनुमानजींच्या समोर पवित्र आत्मा ठेवल्यास त्यांना आपला गुरु बनवता येईल. हनुमानजी हे एकमेव असे आहेत की ज्यांची कृपा आपल्याला गुरुसारखी लाभू शकते. तुलसीदासजींनी गुरूंच्या चरणी नतमस्तक होऊन हनुमान चालीसाची सुरुवात केली आहे.

फलदायी फल देणारा श्रीगुरु चरण सरोज राज निज मन मुकुरु शुद्धी

बर्नौन रघुवर बिमल जासू. 

तनु जानके, सुमिरौ पवनकुमार, 

बळ बुद्धी, विद्या, देहू, मोही, हरहु कलेश विकार यांच्यापेक्षा बुद्धी हीन आहे.  ,

तुलसीदासांनी हनुमान चालिसामध्ये सर्वांना बजरंगबलीला आपला गुरू बनवण्यास सांगितले आहे. शिष्याला सावध करताना त्यांनी हनुमानजींना गुरु बनवल्यानंतर शिस्तबद्ध राहणे आवश्यक असल्याचे म्हटले आहे. शिष्याने आपले मन आणि गती योग्य दिशेने ठेवावी कारण भगवान हनुमानाच्या कृपेचे पाणी असेल तर तो नियम, भक्ती आणि समर्पणानेच प्रसन्न होऊ शकतो. ज्यांचे विचार उदात्त आहेत त्यांना हनुमानजी आशीर्वाद देतात.

कुमति निवार सुमतीची सोबती....

राम चरित मानसाच्या प्रारंभीही प्रथम प्राधान्य गुरु वंदनेला दिले आहे. 

श्रीगुरु पद नख मनी गण जोती । 

सुमिरात दिव्य दृष्टी हियम होती ।

म्हणजेच श्रीगुरु चरणी केवळ नामस्मरणाने आत्मसाक्षात्कार होतो. भारतीय संस्कृतीत गुरूचे स्थान सर्वोच्च मानले जाते. गुरू म्हणजे आत्म्याला भगवंताचा साक्षात्कार आणि साक्षात्कार देणारी मूर्ती. या कारणास्तव गुरूचे मुख त्रिदेव म्हणून स्वीकारले जाते.

गुरू ब्रह्मा आहे, गुरू विष्णू आहे, गुरूच देव आहे, गुरू महेश्वर आहे, गुरूच परब्रह्म आहे, त्या

श्रीगुरूंना मी नमस्कार करतो.

आपल्या प्राचीन गुरुकुल परंपरेचा हा प्रत्यक्ष पुरावा आहे, गुरुकुल संस्कृतीने महर्षी, तपस्वी, राष्ट्रभक्त, चक्रवर्ती सम्राट आणि जगद्गुरु असे समर्थ महापुरुष दिले आहेत. मर्यादा पुरुषोत्तम श्री राम यांनीही गुरु महिमा यांना सर्वोत्कृष्ट मानले आहे. जनकपुरीतील ऋषी विश्वामित्रांची सेवा याचा पुरावा आहे.

तेई दोघ बंधूं जीवन प्रेमें । 

गुरु पद कमल पालोत प्रीत ।।

सर्व धर्मीय पंथ गुरू पदाचा महिमा स्वीकारतात. गुरूंच्या मार्गदर्शनाची अवज्ञा करून जीवनात सुख आणि यश मिळवणे अशक्य मानले जाते. 

शब्दांवर विश्वास ठेवू नका.

स्वप्ने सोपी नसतात आणि आनंद मिळत नाही.

भारतीय संस्कृतीत गुरूचा आश्रय नसलेली व्यक्ती अत्यंत घृणास्पद मानली जाते. सध्या भौतिकवादी जनसमुदायामध्ये गुरूंवरील विश्वासाचा जवळजवळ अभाव आहे. विशेषत: तरूणाई, त्यामुळे अशांतता, असुरक्षितता आणि मानवी गुणांचा अभाव आहे. आपल्या देशातील ऋषी-महर्षी, तीर्थंकर आणि महात्मा गौतम बुद्ध, महावीर यांसारख्या दैवी व्यक्तिमत्त्वांनी गुरूपदावरून आपल्या शिकवणीतून उदारमतवादी भावना प्रस्थापित केली.

गुर बिनू भव निधी तराई कोणी नाही. 

जव बिरांची संकर झाली.

जीवनाच्या सार्थकतेसाठी साधकाला योग्य गुरूची कृपा मिळणे अत्यंत आवश्यक आहे. एकलव्यासारख्या एकलव्याला गुरु प्राप्तीसाठी अपार श्रद्धा आणि श्रद्धा हवी. गुरुपौर्णिमेला आपल्या गुरूंची पूजा, आराधना व आदर करावा.

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

गुरूविण न मिळे ज्ञान,

ज्ञानाविण न होई जगी सन्मान.. 

जीवन भवसागर तराया, चला वंदु गुरूराया|.. 

गुरूपोर्णिमा दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

जे जे आपणासी ठावे, ते दुसर्यासी देई, शहाणे करून सोडी, सकळ जना.. 

तो ची गुरू खरा, आधी चरण तयाचे धरा.. 

आपणास गुरूपोर्णिमा दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

गुरूविण न मिळे ज्ञान,

ज्ञानाविण न होई जगी सन्मान..

जीवन भवसागर तराया,

चला वंदु गुरूराया..

जे जे आपणासी ठावे,

ते दुसऱ्यासी देई,

शहाणे करून सोडी,

सकळ जना..

तो ची गुरू खरा,

आधी चरण तयाचे धरा..

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

जे जे आपणास ठावे, ते दुसऱ्यासी देई,

शहाणे करुन सोडी, सकळं जना,

तोची गुरु खरा, आधी चरण तयाचे धरा,

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा!

ना वयाचे बंधन, ना नात्याचे जोड

ज्याला आहे अगाध ज्ञान, जो देई नि:स्वार्थ दान,

गुरु त्यासी मानावा, देव तेथेची जाणावा,

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा!

ALSO READ: Guru Purnima Quotes गुरू पौर्णिमा कोटस

गुरू म्हणजे तो कुंभार जो मातीचे मडके घडवतो.

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

हिऱ्याप्रमाणे पैलू पाडतो तो गुरु,

जीवन जगण्याचा योग्य मार्ग दाखवतो तो गुरु,

जीवनातला खरा आनंद शोधायला शिकवतो तो गुरु,

आव्हानावर मात करायचा आत्मविश्वास मिळवून देतो तो गुरु, 

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

गुरु म्हणजे परीस आणि शिष्य म्हणजे लोखंड, 

लोखंडाचं सोनं करणाऱ्या गुरुंना, गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

गुरुविण कोण दाखविल वाट 

आयुष्याचा पथ हा दुर्गम, अवघड डोंगर-घाट.

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

गुरु तू जगाची माऊली, जणू सुखाची सावली

गुरू म्हणजे, तो कुंभार जो मातीचे मडके घडवतो.

योग्य काय, अयोग्य काय ते आपण शिकवता

खोटे काय, खरे काय ते आपण समजावता

जेव्हा काहीच सुचत नाही अशा वेळी आमच्या अडचणी दूर करता

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!!

आदी गुरूसी वंदावे |

मग साधनं साधावे ||

गुरु म्हणजे माय बापं |

नाम घेता हरतील पाप ||

गुरु म्हणजे आहे काशी |

साती तिर्थ आहे तया पाशी ||

तुका म्हणे ऐंसे गुरु |

चरण त्याचे हृदयीं धरू ||

आजच्या दिवसानिमित्त सर्वांना माझ्याकडुन

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा !

हजार चांदण्या शोधण्यापेक्षा

एकच चंद्र शोधा..

आणि हजार चंद्र शोधण्यापेक्षा

एकच सूर्य जवळ ठेवा…

गुरू म्हणजे ज्ञानाचा उगम

आणि अखंड वाहणारा झरा.

जेव्हा जेव्हा चुकीच्या मार्गावर गेलो,

तेव्हा तेव्हा गुरूने रस्ता दाखवला आहे.

ALSO READ: Guru Purnima 2022 गुरूंचा आशीर्वाद मिळवण्यासाठी या 5 मंत्रांचा जप करा

गुरु म्हणजे ज्ञानाचा उगम आणि अखंड वाहणारा झरा.. 

गुरु म्हणजे निष्ठा आणि कर्तव्य.. 

गुरु म्हणजे निस्सीम श्रद्धा आणि भक्ती.. 

गुरु म्हणजे विश्वास आणि वात्सल्य.. 

गुरु म्हणजे आदर्श आणि प्रमाणतेचे मूर्तिमंत प्रतिक.. 

आजपर्यंत कळत नकळतपणे ज्ञान देणाऱ्या सर्वांना, 

आजच्या गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी माझे वंदन…

गुरू पौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा..!

तुम्हीच शिकवले बोट पकडुन चालायला,

तुम्हीच सांगितले ठोकर लागल्यावर

पुन्हा पुन्हा चालायला.

गुरू पौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा

गुरू तुमच्या उपकाराची कसे फेडू मी मोल,

लाख किमती असेल धन पण गुरू माझा अनमोल.

गुरू पौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा

गुरु विना ज्ञान नाही आणि ज्ञानाविना आत्मा नाही.

गुरू पौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा

माझ्या सर्व गुरूंना आजच्या खास दिवसाच्या हार्दिक शुभेच्छा!!

ध्यान, ज्ञान, धैर्य आणि कर्म ह्या सर्वच गुरुच्या देणंग्या आहेत

गुरू पौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा

ALSO READ: Shri Guru Stotram श्री गुरु स्तोत्रम् (गुरु वंदनम्)

गुरु पौर्णिमा शुभ मुहूर्त Guru Purnima Shubh Muhurat

हिंदू कॅलेंडरनुसार, गुरु पौर्णिमा तिथी 13 जुलै रोजी पहाटे 4 वाजता सुरू होईल आणि 14 जुलै रोजी दुपारी 12:06 वाजता समाप्त होईल. गुरुपौर्णिमेला सकाळपासून इंद्र योग तयार होत आहे, जो दुपारी 12.45 पर्यंत राहील. त्याचवेळी पूर्वाषाढ नक्षत्र रात्री 11.18 पर्यंत राहील. यावेळी गुरुपौर्णिमेला राजयोग तयार होत आहे. गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी रुचक, भद्रा, हंस आणि शशा हे चार महत्त्वाचे योग तयार होत आहेत. ज्याला राजयोग म्हणतात.

गुरु पौर्णिमा पूजा विधि Guru Purnima Puja Vidhi

प्रथम स्नान करून त्रिदेवाची पूजा करा आणि नंतर गुरु बृहस्पती आणि महर्षि वेद व्यास यांची पूजा करा आणि आपल्या आराध्य गुरूंची पूजा करा. गुरूचे चित्र किंवा पादुका उत्तर दिशेला ठेवाव्यात. गुरू तुमच्यासोबत किंवा तुमच्यासोबत नसतील तर धूप, दिवा, फुले, नैवेद्य, चंदन यांनी पादुका ठेवून त्यांची पूजा करावी. मिठाई अर्पण करा आणि त्यांच्याकडून आशीर्वाद घ्या. जर तुम्ही गुरूंना भेटू शकत असाल तर त्यांच्याकडे जा आणि त्यांच्या चरणांना स्पर्श करा आणि त्यांचे आशीर्वाद घ्या. लक्षात ठेवा की गुरुची पूजा नेहमी पांढरी किंवा पिवळी वस्त्रे परिधान करून करावी.

याला विशेष महत्त्व

गुरूला ब्रह्मा म्हणतात, कारण ते ब्रह्माप्रमाणेच आतम्याचा निर्माण करतात. गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी गुरूंची पूजा आणि सन्मान करण्याची परंपरा आहे. गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी दान करणेही उत्तम मानले जाते. माणसाला अंधारातून प्रकाशाकडे नेणारा गुरु हाच खरा-खोटं याचे ज्ञान देतात. या दिवशी दान केल्याने व्यक्तीला सर्व प्रकारच्या दुःखांपासून मुक्ती मिळते.

ALSO READ: Guru Purnima 2022 गुरूंचा आशीर्वाद मिळवण्यासाठी या 5 मंत्रांचा जप करा

1. प्रथम गुरु: भगवान ब्रह्मा आणि शिव हे या जगाचे पहिले गुरु मानले जातात. जेव्हा ब्रह्माजींनी आपल्या मानस पुत्रांना शिकवले तेव्हा शिवाने आपल्या 7 शिष्यांना शिक्षण दिले ज्यांना सप्तऋषी म्हणतात. गुरु आणि शिष्य परंपरेची सुरुवात शिवानेच केली, त्यामुळे आजही तीच परंपरा नाथ, शैव, शाक्त इत्यादी सर्व संतांमध्ये पाळली जात आहे. आदिगुरू शंकराचार्य आणि गुरु गोरखनाथ यांनी ही परंपरा पुढे नेली.

2. दुसरे गुरु दत्तात्रेय: भगवान दत्तात्रेय हे शिवानंतरचे सर्वात मोठे गुरू मानले जातात. दत्तात्रेयाला ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश या तिन्हींकडून दीक्षा आणि शिक्षण मिळाले होते. ऋषी दुर्वासा आणि चंद्र हे दत्तात्रेयांचे भाऊ होते. दत्तात्रेय हा ब्रह्मदेवाचा मुलगा अत्री आणि कर्दम ऋषींची कन्या अनुसूया यांचा मुलगा होता.

3. देवांचे गुरु: देवांचे पहिले गुरु अंगिरा ऋषी होते. त्यानंतर अंगिरांचे पुत्र बृहस्पती हे गुरू झाले. त्यानंतर बृहस्पतींचे पुत्र भारद्वाज गुरु झाले. याशिवाय प्रत्येक देवता हे कोणत्या ना कोणत्या देवतेचे गुरू राहिले आहेत.

4. असुरांचे गुरु: सर्व असुरांच्या गुरूचे नाव शुक्राचार्य आहे. शुक्राचार्यांच्या आधी महर्षि भृगु हे असुरांचे गुरू होते. असे अनेक महान असुर होऊन गेले आहेत जे एक ना एक प्रकारचे गुरु राहिले आहेत.

5. देवांचे गुरु: भगवान परशुरामाचे गुरू स्वतः भगवान शिव आणि भगवान दत्तात्रेय होते. भगवान रामाचे गुरु ऋषी वशिष्ठ आणि विश्वामित्र होते. हनुमानजींचे गुरु सूर्यदेव, नारद आणि मातंग हे ऋषी होते. भगवान श्री कृष्णाचे गुरु: भगवान श्रीकृष्णाचे गुरु गर्गा मुनी, सांदीपनी आणि वेद व्यास ऋषी होते. गुरू विश्वामित्र, अलारा, कलाम, उदका रामापुत्त इत्यादी भगवान बुद्धांचे गुरू होते.

6. महाभारतातील गुरु: महाभारत काळात गुरु द्रोणाचार्य हे एकलव्य, कौरव आणि पांडवांचे गुरु होते. परशुरामजी हे कर्णाचे गुरू होते. त्याचप्रमाणे, काही योद्ध्याला काही ना काही गुरू होते. वेद व्यास, गर्गा मुनी, सांदीपनी, दुर्वासा इ.

7. आचार्य चाणक्यचे गुरु: चाणक्यचे गुरु त्यांचे वडील चाणक होते. आचार्य चाणक्य हे महान सम्राट चंद्रगुप्ताचे गुरु होते. चाणक्याच्या काळात अनेक महान गुरू होऊन गेले.

8. आदिशंकराचार्य आणि लहरी महाशयांचे गुरु: असे म्हटले जाते की महावतार बाबांनी आदिशंकराचार्यांना क्रिया योग शिकवले आणि नंतर त्यांनी संत कबीर यांनाही दीक्षा दिली. यानंतर प्रसिद्ध संत लाहिरी महाशय हे त्यांचे शिष्य असल्याचे सांगितले जाते. याचा उल्लेख लाहिरी महाशयांचे शिष्य स्वामी युत्तेश्वर गिरी यांचे शिष्य परमहंस योगानंद यांनी त्यांच्या 'ऑटोबायोग्राफी ऑफ योगी' (योगी यांचे आत्मचरित्र, 1946) या पुस्तकात केले आहे. आचार्य गोविंदा हे आदि शंकरराज्यांचे गुरु म्हणून ओळखले जात असले तरी ते भागवतपद होते.

9. गुरू गोरखनाथांचे गुरू: नवनाथांचे महान गुरू गोरखनाथ, मत्स्येंद्रनाथ (मच्छंदरनाथ) यांचे गुरू होते, ज्यांना 84 सिद्धांचे गुरू मानले जाते.

10. द्विज गुरु : मनुस्मृतीत असे म्हटले आहे की उपनयन सोहळ्यानंतर विद्यार्थ्याचा दुसरा जन्म होतो. म्हणून त्याला द्विज म्हणतात. गायत्री त्यांची आई आणि आचार्य त्यांचे शिक्षण होईपर्यंत वडील. पूर्ण शिक्षणानंतर तो गुरुपद प्राप्त करतो.

जय गुरुदेव अमल अविनाशी, ज्ञानरूप अन्तर के वासी,

पग पग पर देते प्रकाश, जैसे किरणें दिनकर कीं।

आरती करूं गुरुवर की॥

जब से शरण तुम्हारी आए, अमृत से मीठे फल पाए,

शरण तुम्हारी क्या है छाया, कल्पवृक्ष तरुवर की।

आरती करूं गुरुवर की॥

ब्रह्मज्ञान के पूर्ण प्रकाशक, योगज्ञान के अटल प्रवर्तक।

जय गुरु चरण-सरोज मिटा दी, व्यथा हमारे उर की।

आरती करूं गुरुवर की।

अंधकार से हमें निकाला, दिखलाया है अमर उजाला,

कब से जाने छान रहे थे, खाक सुनो दर-दर की।

आरती करूं गुरुवर की॥

संशय मिटा विवेक कराया, भवसागर से पार लंघाया,

अमर प्रदीप जलाकर कर दी, निशा दूर इस तन की।

आरती करूं गुरुवर की॥

भेदों बीच अभेद बताया, आवागमन विमुक्त कराया,

धन्य हुए हम पाकर धारा, ब्रह्मज्ञान निर्झर की।

आरती करूं गुरुवर की॥

करो कृपा सद्गुरु जग-तारन, सत्पथ-दर्शक भ्रांति-निवारण,

जय हो नित्य ज्योति दिखलाने वाले लीलाधर की।

आरती करूं गुरुवर की॥

आरती करूं सद्गुरु की

प्यारे गुरुवर की आरती, आरती करूं गुरुवर की।

तत्पदं दर्शितं येन तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 1 ॥

अज्ञानतिमिरांधस्य ज्ञानांजनशलाकया ।

चक्षुरुन्मीलितं येन तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 2 ॥

गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुः गुरुर्देवो महेश्वरः ।

गुरुरेव परंब्रह्म तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 3 ॥

स्थावरं जंगमं व्याप्तं यत्किंचित्सचराचरम् ।

तत्पदं दर्शितं येन तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 4 ॥

चिन्मयं व्यापियत्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ।

तत्पदं दर्शितं येन तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 5 ॥

त्सर्वश्रुतिशिरोरत्नविराजित पदांबुजः ।

वेदांतांबुजसूर्योयः तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 6 ॥

चैतन्यः शाश्वतःशांतो व्योमातीतो निरंजनः ।

बिंदुनाद कलातीतः तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 7 ॥

ज्ञानशक्तिसमारूढः तत्त्वमालाविभूषितः ।

भुक्तिमुक्तिप्रदाता च तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 8 ॥

अनेकजन्मसंप्राप्त कर्मबंधविदाहिने ।

आत्मज्ञानप्रदानेन तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 9 ॥

शोषणं भवसिंधोश्च ज्ञापणं सारसंपदः ।

गुरोः पादोदकं सम्यक् तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 10 ॥

न गुरोरधिकं तत्त्वं न गुरोरधिकं तपः ।

तत्त्वज्ञानात्परं नास्ति तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 11 ॥

मन्नाथः श्रीजगन्नाथः मद्गुरुः श्रीजगद्गुरुः ।

मदात्मा सर्वभूतात्मा तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 12 ॥

गुरुरादिरनादिश्च गुरुः परमदैवतम् ।

गुरोः परतरं नास्ति तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 13 ॥

त्वमेव माता च पिता त्वमेव

त्वमेव बंधुश्च सखा त्वमेव ।

त्वमेव विद्या द्रविणं त्वमेव

त्वमेव सर्वं मम देव देव ॥ 14 ॥

ज्या संगतीनेंच विराग झाला ।

मनोदरींचा जडभास गेला ।

साक्षात् परात्मा मज भेटविला ।

विसरुं कसा मी गुरुपादुकांला ॥ १ ॥

सद्योगपंथें घरि आणियेलें ।

अंगेच मातें परब्रह्म केलें ।

प्रचंड तो बोधरवि उदेला ।

विसरुं कसा मी गुरुपादुकांला ॥ २ ॥

चराचरीं व्यापकता जयाची ।

अखंड भेटी मजला तयाची ।

परं पदीं संगम पूर्ण झाला ।

विसरुं कसा मी गुरुपादुकांला ॥ ३ ॥

जो सर्वदा गुप्त जनांत वागे ।

प्रसंन्न भक्ता निजबोध सांगे ।

सद्भक्तिभावांकरितां भुकेला ।

विसरुं कसा मी गुरुपादुकांला ॥ ४ ॥

अनंत माझे अपराध कोटी ।

नाणी मनीं घालुनि सर्व पोटीं ।

प्रबोध करितां श्रम फार झाला ।

विसरुं कसा मी गुरुपादुकांला ॥ ५ ॥

कांहीं मला सेवनही न झालें ।

तथापि तेणें मज उद्धरीलें ।

आता तरी अर्पिन प्राण त्याला ।

विसरुं कसा मी गुरुपादुकांला ॥ ६ ॥

माझा अहंभाव वसे शरीरीं ।

तथापि तो सद्गुरु अंगिकारीं ।

नाहीं मनीं अल्प विकार ज्याला ।

विसरुं कसा मी गुरुपादुकांला ॥ ७ ॥

आतां कसा हा उपकार फेडूं ।

हा देह ओवाळुनि दूर सांडूं ।

म्यां एकभावें प्रणिपात केला । 

विसरुं कसा मी गुरुपादुकांला ॥ ८ ॥

जया वानितां वानितां वेदवाणी ।

म्हणे ' नेति नेतीति ' लाजे दुरुनी ।

नव्हे अंत ना पार ज्याच्या रुपाला ।

विसरुं कसा मी गुरुपादुकांला ॥ ९ ॥     

जो साधुचा अंकित जीव झाला ।

त्याचा असे भार निरंजनाला ।

नारायणाचा भ्रम दूर केला ।

विसरुं कसा मी गुरुपादुकांला ॥ १० ॥

॥ इति गुरुपादुकाष्टक संपूर्ण ॥

पैशाच्या तुटवड्यापासून सुटका करण्याचे उपाय

पैशाच्या कमतरतेवर मात करण्यासाठी गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी गरजू लोकांना हरभरा डाळ दान करा. पिवळ्या रंगाची मिठाई दिल्याने गुरूलाही बळ मिळेल आणि आर्थिक स्थिती सुधारेल.

यशासाठी टिपा

या दिवशी लक्ष्मीनारायण मंदिरात नारळाचे तुकडे करून अर्पण करा. भगवान विष्णूची पूजा करा, तसेच दान करा. पिवळ्या मिठाई आणि कपडे दान करणे चांगले. असे केल्याने कुंडलीत गुरु दोषही दूर होईल आणि नशीबही साथ मिळू लागेल.

वैवाहिक जीवनातील अडथळे दूर करण्याचे उपाय

 वैवाहिक जीवनातील अडथळे दूर करण्यासाठी गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी गुरु यंत्राची स्थापना करा. गुरु यंत्राची दररोज विधिवत पूजा. असे केल्याने लवकरच विवाह निश्चित होईल.

विद्यार्थ्यांसाठी उपाय

ज्यांना अभ्यासात अडचणी येत आहेत किंवा अपेक्षित यश मिळत नाही त्यांनी गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी गायीची सेवा करावी. गुरूंचा आदर करा. शक्य असल्यास गीतेचा काही भाग रोज वाचावा. जलद लाभ होईल. गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी गुरूंची पूजा करून आशीर्वाद घ्यावा. त्यांना पिवळे वस्त्र दान करा. असे केल्याने भाग्य लवकर प्राप्त होईल. 

अस्वीकरण - हा लेख सामान्य लोकांच्या माहितीवर आणि म्हणींवर आधारित आहे. वेबदुनिया त्याच्या सत्यतेची पुष्टी करत नाही.

वृषभ- वृषभ राशीच्या लोकांना गुरु पौर्णिमेच्या दिवशी साखरेचे दान करण्याचा सल्ला दिला जातो. तसेच या दिवशी वृषभ राशीच्या लोकांनी आपल्या देवघरात अखंड तुपाचा दिवा लावावा.

मिथुन- गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी गायीला हिरवा चारा द्यावा. यासोबतच तुम्ही हिरवा मूगही दान करू शकता. असे केल्याने वैवाहिक जीवन आनंदी राहतं.

कर्क- कर्क राशीच्या लोकांनी गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी गरीब आणि गरजू लोकांना तांदूळ दान करावे. यामुळे तणावापासून आराम मिळतो.

सिंह- सिंह राशीच्या लोकांनी गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी गव्हाचे दान करावे. त्यामुळे व्यक्तीची प्रतिष्ठा वाढते.

कन्या- ज्योतिषशास्त्रानुसार कन्या राशीच्या राशीच्या लोकांनी गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी योग्य ब्राह्मणाला अन्नदान करावे आणि त्यांच्या क्षमतेनुसार दक्षिणा द्यावी.

तूळ- तूळ राशीच्या लोकांनी गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी मुलींना खीर खाऊ घालावी. असे केल्याने यश आणि समृद्धी प्राप्त होते.

वृश्चिक- वृश्चिक राशीच्या लोकांनी गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी माकडांना हरभरा आणि गूळ खाऊ घालावा. तसेच गरीब विद्यार्थ्यांना पुस्तके आणि वाचन लेखनाच्या वस्तू दान करव्या.

धनु- धनु राशीच्या लोकांनी गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी मंदिरात हरभरा दान करावा. असे केल्याने घरात सुख-समृद्धी नांदते.

मकर- मकर राशीच्या लोकांनी गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी गरीब आणि गरजू लोकांना ब्लँकेटचे वाटप करावे. असे मानले जाते की असे केल्याने त्या व्यक्तीचे काम किंवाव्यवसायात येणारे अडथळे दूर होतात.

कुंभ- कुंभ राशीच्या लोकांनी गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी वृद्धाश्रमातील वृद्धांना वस्त्र, अन्न दान करावे. मंदिरात काळ्या उडदाचे दान देखील करू शकता.

मीन- मीन राशीच्या लोकांनी गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी गरीब आणि गरजू लोकांना हळद आणि बेसनाची मिठाई दान करावी. असे केल्याने सर्व मनोकामना पूर्ण होतात.

तर ज्योतिषशास्त्रात गुरूला भगवान विष्णू आणि देव बृहस्पती मानले जाते. ज्योतिष शास्त्रात सांगितले आहे की, जर एखाद्या व्यक्तीच्या कुंडलीत गुरूचा प्रभाव कमजोर असेल तर त्याला अनेक समस्यांना सामोरे जावे लागते. त्यामुळे कुंडलीत गुरूची स्थिती मजबूत करण्यासाठी ज्योतिषशास्त्रात अनेक उपाय सांगण्यात आले आहेत. 

गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी हे उपाय केल्याने कुंडलीतील गुरु दोष दूर होतो. जाणून घ्या या उपायांबद्दल..

गुरु दोष दूर करण्याचे उपाय

सौभाग्यासाठी गुरुपौर्णिमेच्या शुभ मुहूर्तावर, घरामध्ये पुजाऱ्याकडून स्थापित केलेले गुरु यंत्र मिळवा आणि दररोज त्याची पूजा करा.

व्यवसाय किंवा व्यवसायात सतत नुकसान होत असेल आणि आषाढ गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी पिवळ्या रंगाचे धान्य, पिवळे कपडे किंवा पिवळ्या रंगाची मिठाई गरजू किंवा गरीब व्यक्तीला दान करावी. यामुळे आर्थिक मंदी संपते.

अभ्यासाचे टेन्शन असेल किंवा यश न मिळण्याची भीती असेल तर अशा विद्यार्थ्यांनी गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी गायीची सेवा करावी आणि या दिवशी गीता पठण करणेही चांगले आहे.

ज्योतिष शास्त्रानुसार कुंडलीतील गुरु बलवान होण्यासाठी 'ओम बृहस्पते नमः' या मंत्राचा जप करावा. विशेषत: गुरुवारी या मंत्राचा जप केल्यास त्याचे फळ मिळते.

ज्योतिष शास्त्रात असेही नमूद केले आहे की जर तुमच्याकडे गुरु नसेल तर तुम्ही भगवान श्री हरी विष्णूंना गुरु मानून त्यांची गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी पूजा करून आशीर्वाद मिळवू शकता. यामुळे कुंडलीतील गुरु दोषही दूर होतो.

गुरुः साक्षात् परब्रह्म तस्मै श्री गुरवे नमः।
 

गुरुपौर्णिमेच्या शुभ मुहूर्तावर जगातील सर्व शिक्षकांना नमन. गुरुचे महत्त्व याला सर्व ऋषीमुनींनी आणि महान व्यक्तींनी उच्च स्थान दिले आहे. संस्कृतमध्ये 'गु' म्हणजे अंधार (अज्ञान) आणि 'रु' म्हणजे प्रकाश (ज्ञान). गुरू आपल्याला अज्ञानाच्या अंधारातून ज्ञानाच्या प्रकाशाकडे घेऊन जातात.

दरवर्षी आषाढ शुक्ल पौर्णिमेला संपूर्ण भारतात गुरुपौर्णिमेचा सण साजरा केला जातो. हिंदू, बौद्ध आणि जैन धर्मातील लोक या दिवशी आपल्या गुरूच्या स्मरणार्थ उपवास, पूजा इत्यादी करून हा सण आपापल्या परीने साजरा करतात.

ALSO READ: गुरु आणि संत कसे असावे? जाणून घ्या कबीर काय म्हणतात...

गुरुपौर्णिमा का साजरी करावी?

वेद, उपनिषद आणि पुराणांचे लेखक महर्षि वेद व्यास जी, 3000 ईसापूर्व या दिवशी जन्मले, त्यांना सर्व मानवजातीचे गुरु मानले जाते आणि त्यांचा जन्मदिवस गुरु पौर्णिमा म्हणून साजरा केला जातो. या दिवशी भगवान गौतम बुद्धांनी सारनाथ येथे प्रथमच प्रवचन दिले होते, असेही मानले जाते. याशिवाय योग परंपरेनुसार या दिवशी भगवान शिवाने सप्तऋषींना योगाचे ज्ञान दिले आणि ते पहिले गुरु झाले.

आपले पालक हे आपल्या आयुष्यातील पहिले शिक्षक आहेत. जो आपलं पालनपोषण करतो, आपल्याला बोलायला, चालायला शिकवतात आणि ऐहिक जगात पहिल्यांदाच सुरुवातीच्या गरजा शिकवतात. त्यामुळे आई-वडिलांचे स्थान सर्वोच्च आहे. जीवनाचा विकास सुरळीत चालण्यासाठी आपल्याला गुरुची गरज आहे. भावी जीवन गुरूंकडून घडवले जाते.

ALSO READ: Guru Parampara प्रथम गुरु ते गुरु गोरखनाथ यांच्यापर्यंत अशी गुरु परंपरा

मानवी मनातील विषाचे दुष्ट रूप दूर करण्यात गुरूचे विशेष योगदान आहे. महर्षी वाल्मिकी ज्यांचे पूर्वीचे नाव 'रत्नाकर' होते. आपल्या कुटुंबाचे पोट भरण्यासाठी दस्युकर्म करत होते. महर्षि वाल्मिकीजींनी रामायणासारखे महाकाव्य रचले, हे तेव्हाच शक्य झाले जेव्हा गुरु नारदजींनी त्यांचे हृदय बदलले. आपण सर्वांनी पंचतंत्राच्या कथा वाचल्या किंवा ऐकल्या असतील. कुशल गुरू विष्णू शर्मा यांनी अमरशक्तीच्या तीन अज्ञानी पुत्रांना कथा व इतर माध्यमांतून कसे ज्ञानी केले.

गुरू आणि शिष्य यांचे नाते पुलासारखे असते. गुरूंच्या कृपेने शिष्याचा ध्येयाचा मार्ग सुकर होतो.

स्वामी विवेकानंदांना लहानपणापासूनच ईश्वरप्राप्तीची इच्छा होती. गुरु परमहंसांचा आशीर्वाद मिळाल्यावरच त्यांची ही इच्छा पूर्ण होऊ शकली. गुरूंच्या कृपेनेच आत्मसाक्षात्कार शक्य झाला.

छत्रपती शिवरायांवर त्यांचे गुरू समर्थ गुरु रामदास यांचा प्रभाव कायम होता.

गुरूंनी सांगितलेला एक शब्द किंवा त्यांची प्रतिमा सुद्धा माणसाचे रूप बदलू शकते. कबीर दास जी यांचे त्यांच्या गुरूंप्रती असलेले समर्पण स्पष्ट करणे आवश्यक आहे कारण गुरूंचे महत्त्व कबीर दासजींच्या दोह्यांमध्ये सर्वात जास्त दिसून येते.

ALSO READ: Guru Paduka Stotram गुरु पादुका स्तोत्रम्

एकदा रामानंद जी गंगेत स्नान करण्यासाठी जात असताना पायऱ्या उतरत असताना त्यांचा पाय कबीरदासजींच्या अंगावर पडला. रामानंदजींच्या तोंडून 'राम-राम' हा शब्द बाहेर पडला. कबीर दास जींनी दीक्षा मंत्र म्हणून समान शब्द स्वीकारले आणि रामानंदजींना त्यांचे गुरू म्हणून स्वीकारले. 

गुरू गोविन्द दोऊ खङे का के लागु पाँव,

बलिहारी गुरू आपने गोविन्द दियो बताय।

गुरूचे स्थान भगवंतापेक्षा श्रेष्ठ आहे. गुरू आपल्या सुसंस्कृत समाजजीवनाचा आधारस्तंभ आहे. असे अनेक गुरू होऊन गेले, ज्यांनी आपल्या शिष्यांना अशा प्रकारे शिक्षण दिले की त्यांच्या शिष्यांनी राष्ट्राची दिशाच बदलून टाकली.

आचार्य चाणक्य हे एक महान व्यक्तिमत्व होते, ज्यांनी आपल्या विद्वत्ता आणि कर्तृत्वाच्या जोरावर भारतीय इतिहासाची दिशा बदलून टाकली. गुरु चाणक्य हे कुशल राजकारणी आणि उत्तम अर्थतज्ज्ञ म्हणून जगप्रसिद्ध आहेत. आपला वीर शिष्य चंद्रगुप्त मौर्य याला राज्यकर्ते बनवून त्यांनी दाखवलेल्या विलक्षण प्रतिभेची अवघ्या जगाला ओळख आहे.

गुरुपौर्णिमेच्या सणाला फक्त आपल्या गुरूंचे स्मरण करण्याचा प्रयत्न असतो. गुरूचा महिमा दाखवणे म्हणजे सूर्याला दिवा दाखवण्यासारखे आहे. गुरूंची कृपा आपल्या सर्वांवर राहो.

ALSO READ: Guru Purnima Wishes in Marathi गुरू पौर्णिमेच्या शुभेच्छा मराठी मध्ये

याशिवाय ज्योतिष शास्त्रात असे सांगितले गेले आहे की या दिवशी गुरु मंत्रांपैकी एकाचा सतत जप केल्याने पुण्य प्राप्त होते, या दिवशी पाच विशेष मंत्रांचा जप केल्याने तुम्हाला तुमचे आशीर्वाद प्राप्त होतील. गुरु मिळू शकतो आणि योग्यताही मिळवता येते.

गुरु पौर्णिमा 5 विशेष मंत्र-

1. गुरुर्ब्रह्मा, गुरुर्विष्णु गुरुर्देवो महेश्वर:।

गुरुर्साक्षात् परब्रह्म तस्मै श्री गुरुवे नम:।।

2. ॐ गुरुभ्यो नम:।

3. ॐ परमतत्वाय नारायणाय गुरुभ्यो नम:।

4. ॐ वेदाहि गुरु देवाय विद्महे परम गुरुवे धीमहि तन्नौ: गुरु: प्रचोदयात्।

5. ॐ गुं गुरुभ्यो नम:।

ज्योतिषांचे म्हणणे आहे की वरील मंत्र हेच आहेत ज्यातून सिद्धता प्राप्त होते. त्यामुळे सनातन धर्माशी संबंधित लोकांनी या मंत्रांचा जप अवश्य करावा.

दिशा दाखवू शकतील. ज्याचे पालन केल्याने माणूस आपले जीवन यशस्वी आणि आनंदी बनवू शकतो आणि मोक्ष प्राप्त करू शकतो.

गुरूचे महत्त्व सांगताना कबीरजी म्हणतात

कबीर, गुरु बिन माला फेरते, गुरु बिन देते दान।

गुरु बिन दोनों निष्फल हैं, पूछो वेद पुराण।।

कबीर, राम कृष्र से कौन बड़ा, उन्हों भी गुरु कीन्ह।

तीन लोक के वे धनी, गुरु आगे आधीन।।

तात्पर्य :- भगवान कबीर आपल्याला सांगत आहेत की गुरूशिवाय आपल्याला ज्ञान नाही. गुरुशिवाय नामस्मरण, भक्ती आणि दान धर्म  सर्व निरर्थक आहेत.

आजकाल खरे गुरू सहसा सापडत नाहीत! खरे तर गुरु मिळणे नेहमीच कठीण होते! मग आजकाल अनेक लोभी फसवे लोक गुरु झाले आहेत, त्यामुळेच गुरुवेश कलंकित 

झाला आहे! म्हणून अत्यंत जपून गुरू करावा! गुरूमध्ये इतके गुण असायला हवेत- 

स्वभावाने शुद्ध, जितेंद्रिय, ज्यांना पैशाचा लोभ नाही, वेद आणि शास्त्रांचा जाणकार असावा, सत्य तत्वाची प्राप्ती झालेली असावी, परोपकारी, दयाळू, दररोज नामजप आणि 

ध्यान करणारा, सत्यवादी, शांतीप्रिय, योगामध्ये निपुण, ज्यामध्ये शिष्याच्या पापांचा नाश करण्याची शक्ती असावी, जो भगवंताचा भक्त असावा, स्त्रियांमध्ये आसक्ती 

नसणारा, क्षमा करणारा, धीर धरणारा, हुशार, प्रियभाषी, प्रामाणिक, निर्भय, पापांपासून मुक्त असणारा, साधेपणाने जगणारा, धर्म प्रेमी, सर्व प्राणिमात्रांशी मैत्री करणारा आणि 

पुत्रापेक्षा शिष्यावर अधिक प्रेम करणारा...

ज्यांच्यात वर सांगितलेले गुण नाहीत आणि पुढील अवगुण आहेत, त्यांनाही गुरु करू नये- 

संस्कारहीन, ज्याला वेद-शास्त्रे माहीत नाहीत, किंवा माहित असून त्याचा व्यापार करणारा, जो धर्माच्या नावावर वेद-शास्त्रे छापून उपजीविका करतो, कामिनी-कांचनचा मोह करतो, लोभी असतो, मान-सन्मान हवा असतो, कीर्ती आणि उपासना, वैदिक आणि चतुराईची कृत्ये करत नाही, असत्य बोलतो, रागावतो, शिष्याच्या संपत्तीवर डोळा ठेवणारा, निर्दयी, शिकवून पैसे कमावणारा, ढोंगी, मत्सर करणारा, कोणत्याही प्रकारे व्यसनी, कंजूष, दुष्ट बुद्धी, बाह्य चमत्कार दाखवून लोकांचे मन उद्ध्वस्त करणारा, नास्तिक, देव आणि गुरूची निंदा करणारा, अहंकारी, दांभिक, पूजेच्या नावाने पैसा कमावणारा, आळशी, विलासी, धर्महीन, कीर्तीचा लोभी, वेदांची खरेदी-विक्री करणारा आणि संन्यासी होऊनही संन्यासी नसणारा, शिष्य बनविण्यावर विश्वास ठेवणारा, धर्माच्या नावावर कोणत्याही प्रकारे स्वतःचा प्रचार करून घेणारा, वेद-शास्त्र, देवी देवांच्या नावाने यज्ञ, मंत्र-तंत्र-यंत्राची पुस्तके छापून पैसा कमावणारा आणि स्त्रियांवर डोळा ठेवणारा! असा गुरू केल्यावर किंवा सत्य कर्म करून सत्याच्या मार्गावर चालणाऱ्या माणसानेही असा गुरू अंगीकारला तर तोही नरकात जाण्यास पात्र ठरतो.

धन का भूखा जो फिरै, सो तो साधु नाहिं।।

साधु प्रेमचा भुकेला असतो धनाचा नाही. धनाचा भुकेला लालच करतो आणि तो कधीच खरा साधु नसू शकतो.

निरबैरी निहकांमता, साईं सेती नेह।

विषिया सूं न्यारा रहै, संतनि का अंग एह।।

वैर नसणे, निष्काम भावाने ईश्वराप्रती प्रेम आणि विषयांपासून विरक्ती- हीच खर्‍या संतांची लक्षणे आहेत.

तन मन ताको दीजिए, जाके विषया नाहिं।

आपा सबहीं डारिकै, राखै साहेब माहिं।।

कबीर म्हणतात की आपलं तन-मन त्या गुरुला अर्पित करावं ज्यांना विषय-वासना यांच्याप्रती आकर्षण नसेल आणि जे शिष्याचा अहंकार दूर करुन त्याला ईश्वरकडे वळवण्याचा प्रयत्न करत असेल.

जाका गुरु भी अंधला, चेरा खरा निरंध

अंधै अंधा ठेलिया, दून्यूं कूप पडंत।।

ज्यांचा गुरु आंधळा अर्थात अज्ञानी आहे आणि चेले देखील अंध भक्त आाहे. तेव्हा अंधळा अंधळ्याला धकलतो अर्थात अज्ञानी दुसर्‍या अज्ञानीला धकलतो, दोघे अज्ञान आणि विषय-वासनेच्या आंधळ्या विहिरीत धरपडतात आणि सपंतात.

बिन देखे वह देस की, बात कहै सो कूर।

आपै खारी खात हैं, बेचत फिरत कपूर।।

परमात्माचे विश्व न बघतात त्याबद्दल बोलणारा खोटारडा असतो. ती व्यक्ती जी कडू खाते आणि दुसर्‍याला कापुर विकते अर्थात स्वत: परम पद माहित नसून दुसर्‍यांना उपदेश देते.

साधु भया तौ का भया, बूझा नहीं विवेक।

छापा तिलक बनाइ करि, दगध्या लोक अनेक।।

हे मानव, जर विवेक जागृत नसेल तर वैष्णव किंवा शैव मत यात दीक्षित होण्याचा काय लाभ? चिह्न छापा आणि तिलक धारण करुन देखील अनेक लोकांना ठगत राहिल्याने किंवा अनेक लोकांच्या विषय ज्वालामध्ये जळत राहिले तर काय लाभ?

पंडित और मसालची, दोनों सूझे नाहिं।

औरन को कर चांदना, आप अंधेरे माहिं।।

पंडित आणि मशाल वाहणारे या दोघांनाही भगवंताचे खरे ज्ञान नसते. ते इतरांना उपदेश करत जातात आणि स्वतः अज्ञानाच्या अंधारात बुडून जातात.

फूटी आंखि विवेक की, लखै न संत असंत।

जाके संग दस बीस हैं, ताका नाम महंत।।

जेव्हा विवेकी दृष्टी नसते तेव्हा ऋषी आणि ढोंगी यांच्यात भेद करता येत नाही. जो दहा-वीस शिष्यांना बरोबर घेऊन जातो, त्याला महंत म्हटले जाऊ लागते.

guru purnima 2022

 मिथुन-

यश मिळेल.

पैशाची बचत करण्यात तुम्ही यशस्वी व्हाल.

नवीन वर्षाची सुरुवात चांगली होईल.

मेहनतीचे फळ मिळेल.

कौटुंबिक समस्यांपासून सुटका मिळेल.

चांगली बातमी मिळू शकते.

हा काळ शुभ सिद्ध होईल.

या काळात तुम्हाला कार्यक्षेत्रात यश मिळू शकते.

कुटुंबातील सदस्यांचे सहकार्य मिळेल.

धन आणि लाभ मिळण्याची शक्यता आहे.

वृश्चिक राशी-

तुझी वाईट कृत्ये होतील.

नोकरीच्या शोधात असलेल्या लोकांना चांगली बातमी मिळेल.

सरकारी नोकरी करणाऱ्या लोकांसाठी काळ चांगला आहे.

अचानक आर्थिक लाभ होऊ शकतो.

चांगले परिणाम मिळतील.

या काळात तुम्हाला आर्थिक लाभ मिळण्याची शक्यता आहे.

बोलण्यात गोडवा राहील.

हा काळ तुमच्यासाठी वरदानापेक्षा कमी नाही.

माता लक्ष्मीचा आशीर्वाद मिळवण्यासाठी रोज सकाळ-संध्याकाळ करा हे काम, धनाचा वर्षाव होईल

धनु -

या दरम्यान तुमच्या बोलण्यात गोडवा येईल.

तुम्हाला प्रत्येक गोष्टीत यश मिळेल.

कामाच्या ठिकाणी तुमच्या कामाचे कौतुक होईल.

या काळात गुंतवणूक फायदेशीर ठरू शकते.

इमारत आणि वाहन सुख प्राप्त होऊ शकते.

बुधाचे संक्रमण विद्यार्थ्यांसाठी चांगले सिद्ध होईल.

स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना यश मिळू शकते.

वैवाहिक जीवन आनंदी राहील.

प्रेयसीसोबत आयुष्य घालवण्याची संधी मिळेल.

guru purnima 2022

यंदा गुरु पौर्णिमा (Guru Purnima 2022) अती महत्त्वाची

या वेळी, बुधवार, 13 जुलै रोजी येणारी गुरु पौर्णिमा 2022 खूप महत्त्वाची आहे. कारण यावेळी अनेक राजयोग तयार होत आहेत. यावेळी रुचक, भद्रा, हंस आणि शश नावाचे चार राजयोग तयार होत आहेत. बुध ग्रहाच्या अनुकूल स्थितीमुळे बुधादित्य योगही आहे. दैत्यांचे गुरु शुक्राचार्य आपल्या मित्र ग्रहासोबत बसले आहेत. हा काळही खूप लाभदायक आणि अनुकूल आहे. 2022 मध्ये गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी तयार झालेल्या विशेष योगामुळे या वेळी त्याचे महत्त्व अनेक पटींनी वाढते. यामध्ये घेतलेल्या गुरु दीक्षा किंवा गुरु मंत्राने जीवन यशस्वी होऊ शकते.

गुरु पौर्णिमा महत्व (importance of Guru Purnima)

गुरु पौर्णिमा (Guru Purnima 2022 ) च्या दिवशी गुरुची पूजा करणे आणि त्यांचा आशीर्वाद घेतल्याने मनुष्याला मानसिक कष्टांापसून मुक्ती मिळते. आत्मबळ वाढतं. सृष्टीत गुरुंचे स्थान सर्वोच्च मानले गेले आहे. गुरुच्या आशीर्वादाविना देवांचा आशीर्वाद देखील अयशस्वी असल्याचे म्हटले जाते. म्हणूनच गुरु पौर्णिमेला (Guru Purnima 2022) विधीपूर्वक गुरूंच्या चरणांची पूजा करून गुरूंचा आशीर्वाद घेतला पाहिजे. यामुळे मानवी मनातील शंका दूर होतात.

गुरु पौर्णिमा तिथी आणि शुभ मुहूर्त

आम्ही तुम्हाला सांगतो की गुरु पौर्णिमेचा दिवस गुरु किंवा शिक्षकाचे महत्त्व जाणून म्हणून साजरा केला जातो. यावेळी गुरुपौर्णिमा 13 जुलै, बुधवारी साजरी केली जात आहे. प्रारंभ तारीख- 13 जुलै दुपारी 4:1 वाजता सुरू होईल आणि 14 जुलै रोजी मध्यरात्री 12:07 वाजता संपेल. 

गुरुपौर्णिमेचे महत्त्व

गुरु पौर्णिमा हा सण आषाढ महिन्याच्या पौर्णिमेला गुरूंच्या सन्मानार्थ साजरा केला जातो. हा दिवस गुरूंच्या उपासनेला समर्पित आहे, जे एखाद्या व्यक्तीला चुकीच्या मार्गावर चालण्यापासून रोखतात आणि योग्य मार्ग दाखवतात. या दिवशी स्नान दानाचेही विशेष महत्त्व असल्याचे सांगितले जाते. या दिवशी मंत्रोच्चारांनी गुरुंची पूजा करण्याचा नियम आहे. कृतज्ञता केवळ गुरूंप्रतीच नाही, तर ज्येष्ठांप्रतीही व्यक्त केली जाते. 

या श्लोकासह प्रार्थना करा

गुरुर् ब्रह्मा गुरुर् विष्णु गुरुर् देवो महेश्वरः

गुरु: साक्षात्परब्रह्म तस्मै श्री गुरुवे नमः

 (अस्वीकरण: येथे दिलेली माहिती सामान्य गृहीतके आणि माहितीवर आधारित आहे. वेबदुनिया याची पुष्टी करत नाही.) 

जर तुम्हाला गुरूच्या जवळ जाण्याची संधी मिळत नसेल तर त्यांची छायाचित्रे, पादत्राणे मिळवल्यानंतर त्याची उपासना करा. कोणत्याही गुरु मंत्रांचा सतत जप केल्यास गुरु होण्याचे पुण्य मिळू शकते. हे मंत्र गुरूची उपासना करण्यासाठीही उत्तम आहेत.

1. ॐ गुरुभ्यो नम:।

2. ॐ गुं गुरुभ्यो नम:।

3. ॐ परमतत्वाय नारायणाय गुरुभ्यो नम:।

4. ॐ वेदाहि गुरु देवाय विद्महे परम गुरुवे धीमहि तन्नौ: गुरु: प्रचोदयात्।

भारतात गुरु पौर्णिमेचा सण मोठ्या श्रद्धेने साजरा केला जातो. प्राचीन काळापासून चालत आलेली ही परंपरा आपल्यातील गुरुचे महत्त्व प्रतिबिंबित करते. पूर्वी विद्यार्थी आश्रमात राहत असत आणि गुरूंकडून शिक्षण घेत असत आणि गुरुसमक्ष आपलं सर्व बलिदान देण्याची भावना त्यांच्यात होती, तेव्हाच तर एकलव्यासारख्या शिष्याचे उदाहरण गुरूबद्दल आदर आणि खोल श्रद्धेचे प्रतीक बनले, ज्याने आपला अंगठा गुरुला देण्यास क्षणभर देखील विचार केला नव्हता.

गुरु पौर्णिमा चंद्राप्रमाणे तेजस्वी आणि प्रकाशमान आहेत, त्याच्या वैभवाच्या समोर देव देखील नतमस्तक झाल्याशिवाय राहत नाही. गुरु पौर्णिमेचे स्वरुप बनून आषाढ रुपी शिष्याचा अंधकार दूर करण्याचा प्रयत्न करतो. शिष्य काळ्या ढगांनी वेढलेला असतो, ज्यामध्ये पौर्णिमेचा गुरु प्रकाश पसरविण्याचं काम करतं. ज्याप्रमाणे आषाढ हा काळ ढगांनी वेढलेला असतो त्याचप्रमाणे गुरुच्या ज्ञानाच्या किरणांच्या तेजाने, ज्ञानाने परिपूर्ण अर्थाने आगमन होते.

गुरु आत्मा -

गुरु हा परमात्म्याशी संबंध साधणारा माध्यम असतो. गुरूशी संपर्क साधल्यावरच जीव आपली जिज्ञासा समाप्त करण्यास सक्षम होतं त्याला परमेश्वराचा साक्षात्कार होतो. आम्ही तर साध्य आहोत परंतु गुरू ती शक्ती आहे, जी आपल्यातली भक्तीची भावना अलौकिक रूप धारण करून त्यातील सामर्थ्याचा संप्रेषण करण्याचा अर्थ आपल्याला अनुभववते आणि भगवंताशी आपले एकत्रीकरण शक्य होते. गुरूद्वारे परमात्माची भेट शक्य होते. 

म्हणूनच असे म्हटले जाते- 

'गुरु गोविंददोऊ खड़े, काके लागूं पाय।

बलिहारी गुरु आपने, गोविंद दियो बताय।।

गुरु पौर्णिमेचे महत्व: -

गुरूंना ब्रह्मा म्हणतात. गुरु त्याच्या शिष्याला नवीन जन्म देतो. गुरु साक्षात महादेव आहे, कारण तो आपल्या शिष्यांचे सर्व दोष क्षमा करतो. गुरुचे महत्त्व सर्व बाबतीत अर्थपूर्ण आहे. आध्यात्मिक शांती, धार्मिक ज्ञान आणि सांसारिक जीवनासाठी गुरूंचे मार्गदर्शन फार महत्वाचे आहे. गुरू केवळ शिक्षकच नसतात, तर व्यक्तीला जीवनाच्या प्रत्येक संकटापासून मुक्त होण्यासाठी मार्गदर्शन करणारे ते एक मार्गदर्शक देखील आहेत.

गुरु एखाद्या व्यक्तीस अंधारापासून प्रकाशाकडे नेण्याचे कार्य करते, सोप्या शब्दांत, गुरु ज्ञान प्रदान करणारा असतो. आजही या वस्तुस्थितीचे महत्त्व कमी नाही. आजही शाळा आणि शैक्षणिक संस्थांमधील विद्यार्थ्यांद्वारे या दिवशी गुरूचा सन्मान केला जातो. मंदिरात पूजेचे आयोजन, पवित्र नद्यांमध्ये स्नान केले जाते, वेगवेगळ्या ठिकाणी भंडारा आणि मेळ्याचे आयोजन केले जाते.

खरं तर, ज्यांच्याकडून आपण काहीही शिकतो, तो आपला गुरु बनतो आणि आपण त्याचा आदर केला पाहिजे. आषाढ महिन्याच्या शुक्ल पक्षाची पौर्णिमा म्हणजे 'गुरु पूर्णिमा' किंवा 'व्यास पूर्णिमा'. लोक त्यांच्या गुरूचा आदर करतात, त्याला पुष्पहार घालतात आणि गुरुला फळ, कपडे इत्यादी अर्पण करतात. पौराणिक काळापासून चालू असलेला हा गुरुपूजनाचा दिवस आहे.

मेष लग्न- ॐ वरिष्ठाय नम:।

वृषभ लग्न ॐ गुणाकराय नम:।

मिथुन लग्न- ॐ अव्ययाय नम:।

कर्क लग्न- ॐ जेत्रे नम:।

सिंह लग्न-- ॐ अभिष्टाय नम :।

कन्या लग्न- ॐ धनुर्धराय नम:।

तुला लग्न- ॐ गिरीशाय नम:।

वृश्चिक लग्न- ॐ अन्नताय नम:।

धनू लग्न- ॐ श्रीमते नम:।

मकर लग्न- ॐ वाशिने नम:।

कुंभ लग्न- ॐ गोचराय नम:।

मीन लग्न- ॐ गीष्पतये नम:।

महर्षि वेद व्यास हे प्रथम गुरु मानून त्यांच्या सन्मानार्थ गुरु पौर्णिमा उत्सव साजरा केला जातो. महर्षि वेद व्यास यांनीच सनातन धर्माचे चार वेद समजावून सांगितले. पौराणिक मान्यतानुसार असे मानले जाते की महर्षि वेद व्यासांचा जन्म आषाढ पौर्णिमेवर झाला होता. गुरु वेद व्यासांनी पहिल्यांदा मानवजातीला चार वेदांचे ज्ञान दिले असल्याने ते सर्वांचे पहिले गुरु झाले. त्यामुळे त्यांच्या वाढदिवशी हा सण त्यांच्या सन्मानार्थ साजरा केला जातो. त्याला व्यास पूर्णिमा देखील म्हणतात. आषाढ महिन्याच्या पौर्णिमेला गुरू पौर्णिमा (Guru Purnima 2020) चा सण साजरा केला जातो.

गुरु पौर्णिमा शुभ मुहूर्त :

23 जुलै 2021 रोजी सकाळी 10.45 मिनिटापासून पौर्णिमा तिथी प्रारंभ होईल आणि 24 जुलै सकाळी 08.08 मिनिटावर समाप्त होईल.

गुरु पौर्णिमा शुभ वेळ-

अमृत काल- सकाळी 01:00 वाजेपासून ते सकाळी 02:26 मिनिटापर्यंत

ब्रह्म मुहूर्त- पहाटे 04:10 मिनिटापासूत ते 04:58 मिनिटापर्यंत

अभिजीत मुहूर्त- दुपारी 12:02 मिनिटापासून ते 12:56 मिनिटापर्यंत

मंत्र-

* ॐ गुं गुरुभ्यो नम:।

* ॐ गुरुभ्यो नम:।

* ॐ परमतत्वाय नारायणाय गुरुभ्यो नम:।

गुरु साक्षात परब्रह्म, तस्मै श्री गुरवे नमः 

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

गुरु जगाची माऊली, सुखाची सावली,

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा!

आधी गुरुसी वंदावे,

मग साधन साधावे,

गुरु म्हणजे माय बापं

नाम घेता हरतील पापं,

गुरुपौर्णिेमेच्या शुभेच्छा!

गुरु तुमच्या उपकाराचे कसे फेडू मी ऋण,

लाख रुपये कमावून सुद्धा, तुम्ही आहात त्याहून अनमोल,

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

गुरुविण कोण दाखविल

वाट हा आयुष्याचा पथ हा दुर्गम,

अवघड डोंगर घाट, गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा!

गुरूविण न मिळे ज्ञान, 

ज्ञानाविण न होई जगी सन्मान.. 

जीवन भवसागर तराया, 

चला वंदु गुरूराया.. 

जे जे आपणासी ठावे, 

ते दुसर्यासी देई, 

शहाणे करून सोडी, 

सकळ जना.. 

तो ची गुरू खरा, 

आधी चरण तयाचे धरा.. 

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

गुरू म्हणजे तो कुंभार जो मातीचे मडके घडवतो.

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

हिऱ्याप्रमाणे पैलू पाडतो तो गुरु, 

जीवन जगण्याचा योग्य मार्ग दाखवतो तो गुरु, 

जीवनातला खरा आनंद शोधायला शिकवतो तो गुरु, 

आव्हानावर मात करायचा आत्मविश्वास मिळवून देतो तो गुरु, 

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

होतो गुरु चरणाचे दर्शन,

मिळे आनंदाचे अंदन,

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा!

गुरु म्हणजे परीस आणि शिष्य म्हणजे लोखंड, 

लोखंडाचं सोनं करणाऱ्या गुरुंना

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

गुरुशिवाय ज्ञान नाही,

ज्ञानशिवाय आत्मा नाही,

ध्यान, ज्ञान, धैर्य आणि कर्म,

सगळी आहे गुरुची देन,

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

गुरू म्हणजे ज्ञानाचा उगम आणि अखंड वाहणारा झरा.

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

गुरुकृपा असतां तुजवरी, गुरु जैसा बोले तैसे चालावे,

ज्ञानार्जनाचे भंडार तो, उपसून जीवन सार्थ करावे, 

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा!

जे जे आपणास ठावे, ते दुसऱ्यासी देई,

शहाणे करुन सोडी, सकळं जना,

तोची गुरु खरा, आधी चरण तयाचे धरा,

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा!

ना वयाचे बंधन, ना नात्याचे जोड

ज्याला आहे अगाध ज्ञान, जो देई नि:स्वार्थ दान,

गुरु त्यासी मानावा, देव तेथेची जाणावा,

गुरुपौर्णिमेच्या शुभेच्छा!

गुरू म्हणजे नितळ पाणी असें,

डोकावता त्यात स्वच्छ प्रतिबिंब दिसे,

नाही विकत घेता येत, "त्यांच्या"प्रती श्रद्धा!

अंतरी असावा लागतो ओलावा,अन विश्वास सदा!

फिरून यावे गुरू सवे, दुनियेत त्यांच्या,

मगच ओळख पटते "त्यांची"आंत मनाच्या,

नाही मग सुटत गाठी ह्या बद्ध झालेल्या,

न होतं विचलित मनही,कितीही कथा ऐकल्या,

जडतो केवळ परम विश्वास, अन प्रेम त्यांच्यावरी,

गुरुविण 'मोक्ष"न मिळे हाच विश्वास जडे अंतरी!

हात जोडा प्रेमभरे, झुकवा शिश घ्या नमते!

गुरू ची शक्ती च अशी की, भवसागरा पार करते!

.....अश्विनी थत्ते

लोचन अनंत उघाड़िया, अनंत दिखावण हार.

-सतगुरु सांचा सुरिवां, सबद ज्यूं बाह्या एक.

लगत ही मैं मिल गया, पड्या कलैजे छैक.

-गूंगा हुआ बावला, बहरा हुआ कान.

पाऊं थैं पंगुल भया, सतगुरु मार्या बान.

-पीछैं लगा जाइ था, लोक बेद के साथि.

आगे थैं सतगुरु मिल्या, दीपक दिया हाथि.

-ज्ञान प्रकासा गुरु मिल्या, रलि गया आटैं लूण.

जाति पांति कुल सब मिटे, नांव धरौगे कौण.

-भली भई जो गुरु मिल्या, नहीं तर होती हाणि.

दीपक दिष्टि पतंग ज्यूं, पड़ता पूरी जाणि.

-पार ब्रह्म बूठा मोतियां, घड़ बांधी सिषराह.

सगुरां सगुरां चुणि लिया, चूक पड़ी निगुरांह.

-ऐसा कोई न मिलै, हम कौं दे उपदेस.

भौसागर में डूबतां, कर गहिं काढैं केस.

-भरम न भगा जीय का, अनंतहि धरिया भेष.

सतगुरु परचै बहिरा, अंतरि रह्या अलेष.

-चलौं चलौं सबको कहै, मोहि अंदेसा और.

साहिब सूं पर्चा नहीं, ए जाइंगे किस ठौर.

-कबीर हीरा-वणजिया, हिरदे उकठी खाणि.

पारब्रह्म क्रिपा करी, सतगुरु भये सुजाण.

-माया दीपक नर पतंग, भ्रमि भ्रमि इवै पडंत.

कहै कबीर गुरु ज्ञान थें, एक आध उबरंत.

-जाका गुर भी अंधला, चेला खरा निरंध.

अंधे अंधा ठेलिया, दून्यूं कूप पडंत.

-सतगुरु बपुरा क्या करै, जे सिषही मांहे चूक.

भावै त्यूं प्रमोधि ले, ज्यों बंसी बुजाई फूक.

-नां गुर मिल्या न सिष भया, लालच खेल्या दाव.

दून्यूं बुड़े धार में, चढ़े पाथर की नाव.

-गुरु कृपाल कृपा जब किन्हीं, हिरदै कंवल बिगासा.

भागा भ्रम दसौं दिस सुझ्या, परम जोति प्रकासा.

संकलन :

डॉ.छाया मंगल मिश्र

गुरु पोर्णिमेला सकाळी लवकर उठून अंघोळ करावी. नंतर विधीपूर्वक गुरु पूजा करावी. ज्यात फुळं-माळा, रोली, श्रीफळ, जानवं, दक्षिणा आणि पंचवस्त्र गुरु स्थानी न्यावे. आपल्या गरुंचे चरण स्वच्छ धुऊन त्यांची पूजा करावी. सामर्थ्यानुसार दक्षिणा द्यावी.

चमत्कारी उपाय

गुरु पौर्णिमेला पिंपळाच्या मुळात गोड पाणी अर्पित करावं. असे केल्याने देवी लक्ष्मी प्रसन्न होते आणि जीवनात भरभराटी येते. जीवनातील आर्थिक संकट दूर होण्यास मदत मिळते.

दांपत्य जीवनता समस्या येत असेल तर गुरु पौर्णिमेला पती-पत्नीने सोबत चंद्र दर्शन घ्यावं. या व्यतिरिक्त गायीला दूधाचं अर्घ्य द्यावं. असे केल्याने दांपत्य जीवनात मधुरता येते. 

या दिवशी तुलशीच्या झाडाजवळ शुद्ध तुपाचा दिवा लावल्याने देखील चमत्कारिक लाभ प्राप्त होतात.

आपल्या कुंडलीत चंद्र दोष असल्यास गुरु पौर्णिमेला चंद्र दर्शन करुन दूध, गंगाजल आणि अक्षता हे मिसळून चंद्राला अर्घ्य द्यावं. याने कुंडलीत चंद्र दोष नाहीसा होतो. नंतर ‘ॐ सों सोमाय नमः’ मंत्राचा जप करावा.

पौराणिक मान्यता: -

असे मानले जाते की महर्षि वेद व्यासांचा जन्म आषाढ पौर्णिमेवर झाला होता. गुरु वेद व्यासांनी पहिल्यांदा मानवजातीला चार वेदांचे ज्ञान दिले असल्याने ते सर्वांचे पहिले गुरु झाले. त्यामुळे त्यांच्या वाढदिवशी हा सण त्यांच्या सन्मानार्थ साजरा केला जातो. याला व्यास पूर्णिमा देखील म्हणतात.

गुरु पौर्णिमेच्या दिवशी पूजा कशी करावी: -

सकाळी घर स्वच्छ केल्यावर आंघोळ झाल्यावर घरात पवित्र ठिकाणी फरशीवर पांढरा कपडा पसरावा आणि त्यावर १२-१२ ओळी बनवून व्यासपीठ बनवावे.

संकल्प: - यानंतर, उजव्या हातात पाणी, अक्षत आणि फुले घेऊन 'गुरुपरंपारसिद्धार्थाम व्यासपूजन करिष्ये' या मंत्राचा पाठ करुन पूजेचं संकल्प घ्यावं. त्यानंतर अक्षतला सर्व दहा दिशेने सोडाव्या.

त्यानंतर, व्यास जी, ब्रह्मा जी, शुकदेवदेव, गोविंद स्वामी जी आणि शंकराचार्य जी यांच्या नावाने मंत्रोच्चारांनी पूजेचं आवाहन करावं.

त्यानंतर आपल्या गुरूचा फोटो ठेवून त्यांना वस्त्र, फळे, फुले व हार अर्पण करुन पूजा करावी आणि सामर्थ्याप्रमाणे दक्षिणा द्यावी आणि त्यांच्याकडून आशीर्वाद घ्यावा.

हिंदू परंपरेत, गुरुला भगवंतांपेक्षा अधिक महत्त्व आहे, म्हणूनच असे म्हटले जाते 

'हरि रुठे गुरु थौर, गुरू रुठे नाही'

म्हणजेच, जर परमेश्वराला राग आला तर आपण गुरूच्या आश्रयात उद्धार होऊ शकेल, परंतु जर गुरू रागवला तर तुम्ही कुठे जाल.

या दिवसाच्या शुभ मुहूर्तावर, गुरुपूजेचा नियम आहे, गुरुच्या सहवासानंतर साधकास ज्ञान, शांती, भक्ती आणि योगशक्ती प्राप्त होते. गुरु पौर्णिमा हा दिवस व्यास पौर्णिमा म्हणून देखील ओळखले जातो, कारण हा दिवस महाभारताचे लेखक कृष्णा द्वैपायन व्यास यांचा वाढदिवस आहे. वेद व्यास जी एक महान विद्वान होते, त्यांनी वेदांची रचनाही केली. याच कारणास्तव त्याला वेद व्यास म्हणून ओळखले जाऊ लागले.

'डावी पादुका ही शिवस्वरुप आणि उजवी पादुका ही शक्तिस्वरुप असते. डावी पादुका म्हणजे ईश्वराची अप्रकट तारक शक्ति आणि उजवी पादुका म्हणजे ईश्वराची अप्रकट मारक शक्ति होय. पादुकांच्या अंगठयातून (पादुकांच्या खूंट्या) आवश्यकते प्रमाणे ईश्वराची तारक आणि मारक शक्ति बाहेर पडत असते. ज्या वेळी आपण पादुकांच्या अंगठयावर डोके टेकवून नमस्कार करतो, त्या वेळी काही जणांना त्यातील प्रकट शक्ति न पेलवल्याने त्रास होऊ शकतो यासाठी पादुकांना नमस्कार करताना शक्यतो डोके पादुकांच्या अंगठयावर न टेकवता पादुकांच्या पुढच्या भागावर (जेथे संतांच्या पायांची बोटे येतात), तेथे टेकवावे.

श्री दत्तात्रेयांच्या उपासनेत अनेक ठिकाणी पादुका पूजनास महत्व आहे. श्री दत्तात्रेय हे गुरु स्वरूपात सर्वत्र आढळत असल्यामुळे त्यांच्या चरणपूजेचा महिमा वाढलेला आहे. दत्त संप्रदायात गुरूपेक्षा गुरु चरणांनाच महत्वाचे स्थान आहे. म्हणून दत्त पंथीयात श्रीगुरु व त्यांच्या चरण पादुका यांना फार महत्व आहे. श्रीगुरूंच्या वा इष्ट देवतेच्या पादुका पूजण्याचा प्रकार फार पूर्वीपासूनचा आहे. श्रीराम वनवासात असताना भरताने त्यांच्या पादुका सिंहासनावर ठेवून आदर भाव दर्शविला होता.

अतिशय प्रिय व्यक्तीविषयी, थोर व्यक्ती विषयी आदर दाखविणे म्हणजे त्यांच्या पायावर डोके ठेवणे. यातील आणखी एक रहस्य असे की, श्रेष्ठ सत्पुरुषांची सर्व दैवी शक्ती त्यांच्या चरणात एकवटलेली असते. त्यांच्या चरण-स्पर्शाने कंपनाद्वारा ती शक्ती भक्तांत संचारत असल्याचा अनेकांना अनुभव आलेला आहे. म्हणूनच अनेक दत्तस्थानांत दत्त मूर्तीपेक्षा दत्तपादुकांना महत्वाचे स्थान मिळाले आहे.

गिरनार शिखरावर दत्तात्रेयांच्या पादुकाच आहेत. गाणगापूर येथे श्री नृसिंह सरस्वती यांनी निर्गुण पादुकाच मागे ठेवल्याची कथा आहे. नृसिंहवाडीलाही दत्त पादुकांचीच पूजा केली जाते. देवगिरीवर जनार्दनस्वामींच्या समाधी स्थानी पादुकाच आहेत.

विष्णूचा जसा शाळीग्राम तसे दत्तोपासनेत दत्तांच्या पादुकांना महत्वाचे स्थान आहे. या दत्त पादुकांची पूजा सगुण व निर्गुण स्वरूपात केली जाते. म्हणूनच 'मी ठेवितो मस्तक ज्या ठिकाणी । तेथे तुझे सद्गुरु पाय दोन्ही ॥' असे नम्रपणे नतमस्तक होऊन म्हटले जाते.

1.  ऋषी पराशर आणि निषाद कन्या सत्यवती यांचे पुत्र महर्षि वेद व्यास जन्माला येताच तरुण झाले आणि तपश्चर्यासाठी द्वैपायन बेटावर गेले. त्याचा जन्म आषाढी पौर्णिमेला झाला.

2. ते तपश्चर्यामुळे सावळे रंगाचे होऊन गेले होते म्हणून त्यांना कृष्ण द्वैपायन म्हटले जाऊ लागले. असे म्हणतात की त्यांचा जन्म यमुना नदीच्या मध्यभागी असलेल्या एका बेटावर झाला होता आणि सावळ्या रंगाचे असल्यामुळे त्यांना कृष्णा द्वैपायन असे नाव देण्यात आले.

3. वेद व्यास एक पदवी आहे. या कल्पातील ते 28 वे वेद व्यासजी होते.

4. श्रीमद् भागवत पुराणात वर्णन केलेल्या भगवान विष्णूच्या 24 अवतारांपैकी महर्षि वेद व्यास यांचे नाव देखील आहे.

5. शास्त्रात नमूद केलेले अष्ट चिरंजीवी (8 अजरामर लोक) यापैंकी महर्षि वेद व्यास हे देखील एक आहेत, म्हणून ते आजही जिवंत असल्याचे मानले जातात.

6. सत्यवतीच्या सांगण्यावरून वेद व्यासजींनी विचित्रवीर्य यांची पत्नी अंबालिका आणि अंबिका यांना आपल्या सामर्थ्याने धृतराष्ट्र आणि पांडू नावाचे पुत्र दिले आणि दासीच्या वतीने विदुर यांचा जन्म झाला.

7. या तीन मुलांपैकी, जेव्हा धृतराष्ट्राला पुत्र नव्हता, तेव्हा वेद व्यासांच्या कृपेने 99 पुत्र आणि एक मुलगी झाली.

8. महाभारताच्या शेवटी, जेव्हा अश्वत्मांनी ब्रह्मास्त्र सोडले, तेव्हा वेद व्यासांनी त्याला ब्रह्मास्त्र परत घेण्याची विनंती केली. पण अश्वत्थामाला ते परत कसे घ्यायचे हे माहित नव्हते, म्हणून त्याने ते शस्त्र अभिमन्यूची पत्नी उत्तराच्या गर्भाशयात टाकले. या गंभीर पापामुळे श्रीकृष्णाने त्यांना 3,000 वर्षे कुष्ठरोगी म्हणून भटकण्याचा शाप दिला, ज्याला वेद व्यास देखील मान्य करतात.

9. महर्षि वेद व्यास यांनी महाभारताचे युद्ध पाहण्यासाठी संजयला एक दिव्य दृष्टी दिली होती, त्यामुळे संजयने राजवाड्यातच धृतराष्ट्राला संपूर्ण युद्ध सांगितले.

10. पृथ्वीचा जगातील पहिला भौगोलिक नकाशा महाभारताचे लेखक महर्षि वेद व्यास यांनी बनविला होता.

11. कृष्णा द्वैपायन वेद व्यासाच्या पत्नीचे नाव अरुणी होते, त्यांना एक महान बाल-योगी मुलगा शुकदेव होता.

12. वेद व्यासांना 4 थोर शिष्य होते ज्यांना त्यांनी वेद शिकवले - मुनि पैल यांना ॠग्वेद, वैशंपायन यांना यजुर्वेद , जैमिनी यांना सामवेद आणि सुमंतू यांना अथर्ववेद.

13. एकदा वेद व्यास धृतराष्ट्र आणि गांधारीला जंगलात भेटायला गेले होते, त्यावेळी युधिष्ठिर तेथे होते. धृतराष्ट्राने व्यासजींना त्यांचे मृत नातेवाईक आणि स्वजनांना भेटण्याची इच्छा व्यक्त केली. मग महर्षी व्यास सर्वांना गंगेच्या काठावर घेऊन गेले. तेथे व्यासजींनी दिवंगत योद्धांना बोलावले. थोड्या वेळाने भीष्म आणि द्रोणासमवेत दोन्ही बाजूचे योद्धे पाण्यातून बाहेर आले. त्या सर्वांनी रात्री आपल्या पूर्वीच्या नातेवाईकांना भेट दिली आणि सूर्योदयाच्या अगोदर पुन्हा गंगेमध्ये प्रवेश केला आणि ते दिव्य लोकात निघून गेले.

14. कलियुगचा वाढता प्रभाव महर्षि वेद व्यासांनी पाहिल्यावर त्यांनी पांडवांना स्वर्गात जाण्याचा सल्ला दिला.

15. भगवान गणेश यांनी महर्षि वेद व्याजींच्या म्हणण्यानुसार महाभारत लिहिले.

महर्षि वेद व्यास हे प्रथम गुरु मानून त्यांच्या सन्मानार्थ गुरु पौर्णिमा उत्सव साजरा केला जातो. महर्षि वेद व्यास यांनीच सनातन धर्माचे चार वेद समजावून सांगितले. पौराणिक मान्यतानुसार असे मानले जाते की महर्षि वेद व्यासांचा जन्म आषाढ पौर्णिमेवर झाला होता. गुरु वेद व्यासांनी पहिल्यांदा मानवजातीला चार वेदांचे ज्ञान दिले असल्याने ते सर्वांचे पहिले गुरु झाले. त्यामुळे त्यांच्या वाढदिवशी हा सण त्यांच्या सन्मानार्थ साजरा केला जातो. त्याला व्यास पूर्णिमा देखील म्हणतात. आषाढ महिन्याच्या पौर्णिमेला गुरू पौर्णिमा (Guru Purnima 2020) चा सण साजरा केला जातो.

गुरु पौर्णिमा शुभ मुहूर्त :

23 जुलै 2021 रोजी सकाळी 10.45 मिनिटापासून पौर्णिमा तिथी प्रारंभ होईल आणि 24 जुलै सकाळी 08.08 मिनिटावर समाप्त होईल.

गुरु पौर्णिमा शुभ वेळ-

अमृत काल- सकाळी 01:00 वाजेपासून ते सकाळी 02:26 मिनिटापर्यंत

ब्रह्म मुहूर्त- पहाटे 04:10 मिनिटापासूत ते 04:58 मिनिटापर्यंत

अभिजीत मुहूर्त- दुपारी 12:02 मिनिटापासून ते 12:56 मिनिटापर्यंत

मंत्र-

* ॐ गुं गुरुभ्यो नम:।

* ॐ गुरुभ्यो नम:।

* ॐ परमतत्वाय नारायणाय गुरुभ्यो नम:।

"स्वामीजी, देव श्रेष्ठ की गुरू श्रेष्ठ ?" 

ते म्हणाले, "गुरू श्रेष्ठ !!! 

कसे म्हणताय ??? 

असं समजा एका वाळवंटातून एक वाटसरू चाललाय ... उन आग ओकतय... प्रचंड तहान लागली आहे... जवळचं पाणी कधीच संपलय !! आता थरथर सुरू झालीय शरीरात !!! पाय कधीही कोसळून पडतील अशी स्थिती आहे !!!..... आणि अचानक त्याला समोर एक विहीर दिसते !! बाजूला थोडी हिरवळ पण आहे !!! म्हणजे नक्की तिथे पाणी आहे !! .....

तो बळ एकवटून पाय उचलतो, पण ... दोन पावलांवरच तो कोसळतो !!! ताकदच संपते पायातली .... !!

पाणी तर समोरच दिसतंय पण पाण्यापर्यंत पोचता येत नाहीये !!! 

अशावेळी एक व्यक्ती तिथे येते !!! विहीरीतून पाणी शेंदते, लोटाभर पाणी घेऊन येते आणि त्या व्यक्तीला पाजते !!! त्याचा जीव वाचतो !!!...

आता प्रश्न असा आहे की त्या पांथस्थाचा जीव कोणी वाचवला ? पाण्याने की पाणी पाजणार्‍या व्यक्तीने ?

तर उत्तर फार अवघड नाहीये !!! ती व्यक्ती महत्वाची !!! पाणी तर होतेच ना विहीरीत !! 

तसेच ; परमात्मा आपल्या जवळंच आहे हो, पण आपणंच दूर आहोत त्याच्यापासून !!! 

षड्रिपूंच्या वाळवंटातून चालताना पार थकून जातो आपला जीव !! अशावेळी मोठ्या  प्रेमाने आपल्याला जवळ घेऊन जो मदत करतो , भगवंतापर्यंत घेऊन जातो ,तो गुरूच श्रेष्ठ  !!!"

आणखी एक कारण आहे ।

संपूर्ण शरणागती शिवाय समर्पण नाही, आणी समर्पणाशिवाय सुक्ष्म अहंकार जात नाही । सदगुरू ह्या दोन्हीही गोष्टी घडवून आणतात ।

मागील जन्माची पुण्याई असेल तर योग्य वेळी सद्गुरू आपणास आपोआप भेटतात..!  काहींना त्रास होतो. माणसाचे भोग संपत आले की, सद्गुरूंचा पत्ता मिळतो..! काहींना अगोदर मिळतो, कारण त्यांचे मागील जन्माची पुण्याई असते..!  काहींना जाणीव पूर्वक मिळतो. तर काहींना अपघाताने काहींना पत्ता मिळतो. पण त्यांचे मन तयार होत नाही..! काही जण येण्यास इच्छुक असतात. पण पाठीमागची काळजी, चिंता, पाप हे येऊ येऊ देत नाही..!  काही जण त्या पत्त्यावर येतात. पण त्या मार्गात अडथळे येतात.!  काही जण भरकटतात, फसतात. हि त्यांची परीक्षा असते..! कारण त्यांचे भोग हे त्यांना पोहचू देत नाहीत. भोग संपत आले की गुरु भेटतातच.! 
 

आधी करावी सेवा मग मिळतो मेवा. आधी करावी चाकरी मग मिळते सद्गुरूंची सेवेची भाकरी.! आपल्या गुरुंवरील श्रद्धा, विश्वास ठाम ठेवा. कोणत्याही परिस्थिती मध्ये चुकीचा मार्ग अवलंब करू नका. भलत्याच वाटेला जाऊ नका. वेळ लागेल पण आपले गुरू आपले चांगलेच करतील हा विश्वास ठाम ठेवा. आणि शेवटी एक लक्षात ठेवा तुम्ही कोठेही जा काहीही उपाय करा पण या ब्रम्हांडनायकाच्या परवानगी शिवाय झाडाचे पान सुद्धा हालत नाही हे मात्र लक्षात ठेवा. मग पहा आपण काय करायचे ते भलत्या वाटेने जायचे की आपल्या गुरुंच्या वाटेने जायचे. खरे पाहता गुरू शिवाय शिष्य नाही, झोळी खप्परा शिवाय भिक्षा नाही, त्रिशूळ चिमट्या शिवाय शस्त्र नाही, कुबडी रुद्राक्ष माळ शिवाय साधना नाही, कपाळावर भस्म(विभूती) शिवाय संरक्षण नाही. 

सर्व इंद्रियांची ताकद पूर्ण एकवटून सद्गुरू मुखातून मिळालेलं ज्ञान आपल्याला पेलता आलं पाहिजे आणि मग त्याच कृतीत रूपांतरही करता आलं पाहिजे। ध्यान या विषयावर आपण नुसतंच ऐकत किंवा वाचत राहिलो तर त्याचा काही उपयोग नाही। जो ते ज्ञान प्रत्यक्ष कृतीत उतरवेल, त्यालाच त्याचा उपयोग होईल। ध्यान हे एक तप आहे। एका जागी एका वेळी कोणतंही काम न करता शांत बसून राहणं हे सगळ्यात मोठं तप आहे। एरवी मनुष्य चित्रपटगृहात कित्येक तास काही काम न करता शांत बसू शकेल। परंतू सिनेमा बघणं आणि ध्यान करणं हयात मोठा फरक आहे। कोणी म्हणेल अहो मी तीन तास एका जागी बसून सिनेमा बघतो म्हणजे मी ध्यानच करतो। पण हे ध्यान नव्हे, कारण खऱ्या ध्यानात आपल्या समोर कोणतंही चित्र निर्माण होत नाही किंवा कुठला आवाजही ऐकू येत नाही। म्हणजे काही 'नसणं' हेच तिथे 'असत' आणि त्यालाच ध्यान म्हणतात।सुरुवातीच्या काळात प्रतीकावर आणि त्यानंतरच्या काळात प्रतीकाविना घडू शकणार ध्यान आपल्याला अपेक्षित आहे आणि आवश्यकही आहे।

गुरुंची सेवा करणे, गुरुंनी दिलेली साधना "नित्यनेमाने" करणे, त्यामध्ये खंड पडता कामा नये, तसेच शक्यतो वेळ चुकवू नये, कारण आपण जसजशी साधना नेमाने करू लागतो, "गुरुदेव त्या वेळेला आपली वाट पाहत असतात  ही भावना एकदा का मनामध्ये रुजली की साधनेमध्ये सातत्य आपोआप येऊ लागते. आज झोप झाली नाही, आज बरं वाटत नाही म्हणून साधनेची वेळ चुकवू नये. अत्यंत महत्त्वाचं म्हणजे श्रेष्ठ गुरुंचे चरण आपल्याला मिळाले ही त्यांची आपल्याप्रती दया भावना आहे हे लक्षात असू द्यावे. बाकी गुरुंची आपल्याकडून काहीच अपेक्षा नसते. भगवंताप्रती आपला भाव कसा दृढ होईल हेच ते पाहत असतात. आपल्या प्रापंचिक समस्या त्यांच्या चरणीं दृढ झाल्यावर आपोआपच मार्गी लागतात. त्यांना सांगायची गरजच लागत नाही, पण त्यांच्या विषयी तेवढी श्रद्धा आणि निष्ठा आपल्या मनात असली पाहिजे. आपल्या बरोबर ते असतातच, फक्त आपली श्रद्धा आणि निष्ठा ते सतत तपासून पाहतात. आपल्या आयुष्यात घडणार्‍या प्रत्येक प्रसंगी ते आपली परीक्षा पाहत असतात, आपली "निष्ठा" कुठे डळमळत तर नाही ना! त्यामुळे सदैव त्याचे स्मरण करून आयुष्यात घडणार्‍या प्रसंगांना सामोरे जावे. आपला सर्व भार आपल्या निष्ठेप्रमाणे ते घेतातच. फक्त आपलं आचरण, विचार यांना आपणच सांभाळायचं आहे..एक मात्र नक्की गुरुविना कोण दाखवील वाट.

साभार - सोशल मीडिया

Religious Saint

एक दिवस गुरूला आपल्या शिष्यांची परीक्षा घेण्याची लहर आली. त्यांनी सर्व शिष्यांना एकत्र बोलावले आणि त्यांना प्रसाद म्हणून एकेक केळे दिले. 

गुरु म्हणाले, शिष्यानो! हे केळे मी तुम्हाला प्रसाद म्हणून दिले आहे. ह्या केळ्यामध्ये माझे सर्व सामर्थ्य आणि सिद्धी बंधिस्थ आहेत. हे केळे खाल्यावर तुम्हासर्वाना माझ्याकडे असणाऱ्या सर्व सिद्धी प्राप्त होतील. फक्त एकच अट आहे. ती अशी, की हे केळे अश्या ठिकाणी जावून खा, जिकडे तुम्हाला कोणी बघणार नाही. असे म्हणून त्यांनी आपल्या सर्व शिष्यांना निरोप दिला.

सर्व शिष्य वेगवेगळ्या दिशांना पांगले. कोण डोंगरावर गेले तर काही दरीत. काही झाडाखाली तर काही शेतात. थोडयावेळाने सर्व शिष्य परतले. सगळ्यांच्या चेहेऱ्यावर आनंद ओसंडत होता. प्रत्येकजण आपण कसे सगळ्यांपासून लपवून केळे खाल्ले हे सांगण्यात गुंतला होता.

तेवढयात गुरुचे आगमन झाले. स्थानापन्न झाल्यावर त्यांनी सर्वाना सविस्तर वृतांत कथन करण्यास सांगितले. सगळ्यांनी आपापली कथा ऐकवली. एक शिष्य मात्र केळ हातात घेऊन मान खाली घालून गप्प बसला होता. गुरु त्याच्या जवळ आले आणि त्यांनी प्रेमाने त्याला विचारले, बाळा काय झाले! तू केळे का नाही खाल्लेस?

त्यावर तो शिष्य म्हणाला,गुरुदेव! मी सगळ्या जागा शोधल्या. सगळ्यांपासून स्वतःला लपवले परंतु तुमच्यापासून स्वःताला नाही लपवू शकलो."जिकडे जातो तिथे माझा गुरुदेव माझ्याबरोबर होते मग मी हे केळे कसे खाणार?"

गुरूने शिष्याला कडकडून मिठी मारली. 

तात्पर्य : 

माझा समर्थ मठात नाही, देवळात नाही तो माझ्यात आहे. 

तो माझा गुरु आहे आणि सतत माझ्या बरोबर आहे. 

किंबहुना तो माझा, त्याच्यावर असलेला हक्क आहे. 

त्याला हारतुरे, पेढे, दक्षिणा, अभिषेक, उपवास ह्याची काही काही आवश्यकता नाही. 

त्याला हवी आहे निस्वार्थी भक्ती आणि अखंड नामस्मरण.

-सोशल मीडिया

Guru Purnima 2020

आषाढी पौर्णिमा मुख्यत्वे सद्गुरु प्रति समर्पित होण्यासाठी अनन्यसाधारण महत्वाची मानली जाते. 

गुरु तोच देव, देव तोच गुरु.गुरु गोविंद दोनों खड़े, किसको करू प्रणाम !

रामदास स्वामी म्हणतात,

आपली माता आणि पिता ते हि गुरूची तत्वता 

परि पैलपार पाववितो तो सद्गुरू वेगळा !

निवृत्तीनाथ आणि ज्ञानदेव महाराज हे सद्गुरु आणि सद्शिष्यांचे उदात्त आणि भव्यदिव्य प्रतिक आहे. ज्ञानदेव माऊली म्हणते माझी किती जन्मांची पुण्याई असेल की ज्यामुळे मला निवृत्तीनाथांसारखे गुरु लाभले.

गुरु अनेक प्रकारे शिष्याला  तावून सूलाखून घेतात. त्याची खरी भक्ति जाणून  घेतात आणि एकदा आपला म्हंटल्यावर त्याचा पूर्ण भार आपल्या शिरावर घेतात.
 

एकदा वाचनात आले. एक प्रौढ महिला आहेत त्यांनी ग्रंथराज दासबोधाला लहानपणापासून आपल गुरु मानले. लिहिता वाचता येत नव्हते तरी नुसती त्यावर बोटे फिरवून डोळे फिरवत असत. एकोणिसाव्या वर्षीच वैधव्य आले पदरात दोन मुले होती. निष्ठा फक्त दासबोध ह्या ग्रंथावर ठेवली. घरच्यांनी इस्टेटीच्या कागदपत्रांवर अंगठा मारायला सांगितला ह्यांनी दासबोधाचे मनोमन चिंतन केले आणि अंगठा मारू नकोस असा कौल त्यांना मिळाला आणि पुढे पंचवीस वर्षे सही केली नाही. तेवढ्या वर्षात थोडेफार लिहायला वाचायला शिकल्यामुळे नंतर योग्य ती इस्टेट मिळाली.
 

अशी अनेक उदाहरणे देता येतील. आपल्या मनात कदाचित अनेक प्रश्न निर्माण होतील पण खऱ्या भक्तीने अनेकांची नाव तीरावर सुखरूप पोहोचते.

ऐसे परम सख्य धरीता, देवास लागे भक्ताची चिंता 

पांडव लाखाजोहरी जळता विवरद्वारी काढीले ! 

!तस्मै श्री गुरवे नमः!  

1 देवांचे गुरु : सर्व देवांचे गुरुचे नाव बृहस्पती आहे. बृहस्पतीच्या पूर्वी अंगिरा ऋषी देवांचे गुरु असे. प्रत्येक देव कोणा न कोणाचे गुरु होते.

2 असुरांचे गुरु : सर्व असुरांच्या गुरुचे नाव शुक्राचार्य असे. शुक्राचार्यांपूर्वी महर्षी भृगु हे असुरांचे गुरु होते. बरेच मोठे असुर होते जे कोण्या न कोण्याचे गुरु देखील होते. 

3 भगवान परशुरामाचे गुरु : भगवान परशुरामाचे गुरु खुद्द भगवान शिव आणि भगवान दत्तात्रय होते. 

4 भगवान रामाचे गुरु : भगवान रामाचे गुरु ऋषी वशिष्ठ आणि ऋषी विश्वामित्र होते. 

5 भगवान श्रीकृष्णांचे गुरु : भगवान श्रीकृष्णाचे गुरु होते गर्ग मुनी, सांदिपनी आणि ऋषी वेदव्यास.

6 एकलव्य, कौरव आणि पांडवांचे गुरु : एकलव्य, कौरव आणि पांडवांचे गुरु द्रोण होते. 

7 भगवान बुद्धाचे गुरु : गुरु विश्वामित्र, अलारा, कलम, उद्दाका, रामपुत्त हे सर्व बुद्धाचे गुरु असे. 

8 आचार्य चाणक्यचे गुरु  : चाणक्याचे गुरु त्यांचे वडील चणक होते. महान सम्राट चंद्रगुप्तचे गुरु आचार्य चाणक्य होते. 

9 आदीशंकराचार्य आणि लाहिडी महाशयांचे गुरु : असे म्हणतात की महावतार बाबांनी आदिशंकराचार्याला क्रियायोगाची शिकवणी दिली आणि नंतर त्यानी संत कबीर ह्यांना देखील शिकवणी दिली. तत्पश्चात प्रख्यात संत लाहिडी महाशयांना त्यांचे शिष्य असे म्हणतात. याचा उल्लेख लाहिडी महाशयांचे शिष्य स्वामी युत्तेश्वर गिरीचे शिष्य परमहंस योगानंदाने आपल्या पुस्तक ऑटोबायोग्राफी ऑफ योगी'(योगीची आत्मकथा, 1964)मध्ये केले आहे. ज्ञात असले तरी ही आदिशंकराचार्याचे गुरु आचार्य गोविंद भागवत्पाद होते.

10 गुरु गोरखनाथांचे गुरु : नवनाथांचे महान गुरु मत्स्येंद्रनाथ (मच्छिन्द्रनाथ) होते. ज्यांना 84 सिद्धांचे गुरु मानले जाते. 

11 रामकृष्ण परमहंसाचे गुरु : स्वामी विवेकानंदांचे गुरु महान संत रामकृष्ण परमहंसाचे गुरु महंत नागा बाबा तोतापुरीजी महाराज होते. तोतापुरी बाबांमुळेच त्यांना सिद्धी आणि समाधी मिळाली.

12 शिर्डीचे साईबाबांचे गुरु : साईबाबांनी आपल्या गुरूंच्या सर्व निशाण्या आठवणी जपून ठेवल्या होत्या. बाबांच्या गुरुचे खडावा, त्यांची चिलम आणि माळ बाबांनी आजतायगत समाधी घेतल्यावरही जपून ठेवल्या आहेत. त्यांचा कडे एक वीट देखील होती त्याचा संबंध त्यांच्या गुरूशी होत. त्यांचे गुरु सेलूचे वैकुंशा बाबा होते. असे ही म्हणतात की लाहिडी महाशयांकडून त्यांना शक्ती मिळाली होती.

13 ओशो रजनीशचे गुरु : महान गुरु आणि संत आचार्य ओशो रजनीशचे तीन गुरु होते मग्गाबाबा, पागलबाबा आणि मस्तो बाबा. या तिघांमुळेच चंद्रमोहन हे ओशो रजनीश बनले.

Guru Purnima 2020

या जगात लढायला,जगायला शिकवलं,

अशा प्रत्येकाचा मी ऋणी आहे!

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा

****************************************
 

गुरुर्ब्रम्हां गुरुर्विष्णु

गुरुदेवो महेश्वर:

गुरु साक्षात परब्रह्म

तस्मै श्री गुरवे नमः

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा!

****************************************
 

गुरुने दिला ज्ञानरुपी वसा

आम्ही चालवू हा पुढे वारसा

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा

****************************************
 

गुरु हा संतकुळीचा राजा। 

गुरु हा प्राणविसावा माझा।

गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा

****************************************
 

आदी गुरुसी वंदावे | 

मग साधनं साधावे||

गुरु म्हणजे माय बापं | 

नाम घेता हरतील पाप|| 

गुरु म्हणजे आहे काशी | 

साती तिर्थ तया पाशी||

तुका म्हणे ऐंसे गुरु | 

चरणं त्याचे ह्रदयीं धरू||

****************************************

गुरु म्हणजे ज्ञानाचा उगम आणि अखंड वाहणारा झरा..

गुरु म्हणजे निष्ठा आणि कर्तव्य..

गुरु म्हणजे निस्सीम श्रद्धा आणि भक्ती..

गुरु म्हणजे विश्वास आणि वात्सल्य..

गुरु म्हणजे आदर्श आणि प्रमाणतेचे मूर्तिमंत प्रतिक..

आजपर्यंत कळत नकळतपणे ज्ञान देणाऱ्या सर्वांना,

आजच्या गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी माझे वंदन…!!

गुरू पौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा..!

****************************************

गुरूविण न मिळे ज्ञान,

ज्ञानाविण न होई जगी सन्मान..

जीवन भवसागर तराया,

चला वंदु गुरूराया|..

जे जे आपणासी ठावे, ते दुसर्यासी देई,

शहाणे करून सोडी, सकळ जना..

तो ची गुरू खरा, आधी चरण तयाचे धरा..

आपणास गुरूपोर्णिमा दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

****************************************

हिंदू धर्मात गुरु दक्षिणेचं खूप महत्व मानले गेले आहे. गुरुकुळात शिक्षण घेतल्यावर शेवटी शिष्य आपल्या घरी जाताना गुरुदक्षिणा द्याची परंपरा असायची. गुरु दक्षिणा म्हणजे कोणतीही संपत्ती नाही. हे त्यांचा गुरूवर अवलंबून असतं की ते आपल्या शिष्याकडून कोणत्या प्रकाराची गुरु दक्षिणा घेणार. 

गुरु आपल्या शिष्याची परीक्षाच्या रूपात गुरु दक्षिणा देखील मागून घेतात. कित्येकदा गुरु दक्षिणेत शिष्याने गुरूला तेच दिले जे त्यांनी मागितले. गुरूंच्या आज्ञेचे पालन करणं शिष्याच्या जीवनाचे कर्तव्य असतात आणि कित्येकदा तर हे त्यांचा जीवन आणि मृत्यू प्रश्न देखील बनतात. 

गुरु दक्षिणा हे गुरूबद्दलचे आदर आणि समर्पणाचे भाव आहे. गुरूच्या बद्दलची खरी दक्षिणा हीच आहे की गुरुची इच्छा असते की त्यांचा शिष्याने आता गुरु व्हावं. मुळतः गुरु दक्षिणेचा अर्थ शिष्याच्या परीक्षेच्या संदर्भात घेतात. गुरुदक्षिणा त्या वेळी देतात किंवा गुरु घेतात ज्यावेळी शिष्यामधे पूर्णता येते. म्हणजे ज्यावेळी शिष्य गुरु होण्याचा मार्गावर असतो. गुरु कडील सर्व ज्ञान शिष्य ग्रहण करतो आणि आता गुरु कडे त्याला देण्यासाठी काहीच शिल्लक नसतं तेव्हा गुरुदक्षिणा अर्थपूर्ण होते. 

अर्जुन आणि द्रोणाचार्य : द्रोणाचार्याला रणांगणावर जेव्हा अर्जुनाने आपल्या समोर एका प्रतिस्पर्धीच्या रूपात बघितल्यावर त्यांनी लढण्यास नकार दिला. हे अर्जुनाच्या शिष्याच्या रूपात द्रोणाचार्यांसाठी प्रेम आणि आदराची भावना होती. 

एकलव्याची गुरुदक्षिणा : त्याच प्रकारे जेव्हा एकलव्याशी गुरु द्रोणाचार्याने प्रश्न केले की आपले गुरु कोण आहे, तेव्हा त्याने उत्तर दिले - गुरुदेव आपणच माझे गुरु आहात आणि आपल्याच कृपेने आपल्या मूर्तीला मी गुरु मानून धनुर्विद्या शिकलो आहोत. तेव्हा द्रोणाचार्याने म्हटलं - बाळ तर मग तुला मला गुरु दक्षिणा द्यावी लागणार. 

एकलव्य म्हणे - गुरुदेव आपण आज्ञा करा मी गुरु दक्षिणा देण्यास तयार आहे. तेव्हा गुरु द्रोणाचार्याने एकलव्याच्या उजव्या हाताचा अंगठा मागितला. एकलव्याने आनंदाने आपला अंगठा कापून गुरूच्या चरणी अर्पित केला. हे केल्याने एकलव्याचे काहीही नुकसान झाले नाही पण त्याची कीर्ती सर्वत्र पसरली आणि एकलव्य एक ऐतिहासिक पुरुष झाला. 

गुरुचे प्रेम दिसायला कठोर असले तरी ही ते आपल्या शिष्याला इजा होऊ देत नाही. गुरुचे सारे जीवन आपल्या शिष्याला योग्य बनविण्यात लावतात, तर दुसरं कर्तव्य आहे शिष्याचं आणि ते आहे गुरु दक्षिणा देण्याचं. 

विवेकानंद आणि शिवाजी महाराजांची गुरु दक्षिणा : विवेकानंद यांनी आपल्या गुरूच्या आदेशानुसार संपूर्ण जगात सनातन धर्माचा प्रचार केला. छत्रपती शिवाजी आपल्या गुरूच्या आदेशानुसार सिंहनीचे दूध काढून घेऊन आले होते आणि गुरुदक्षिणा म्हणून अवघ्या महाराष्ट्राला जिंकून आपल्या गुरूंच्या चरणी ठेवले होते. 

कृष्ण व बलदेव यांची गुरु दक्षिणा : कृष्ण आणि बलदेव यांनी सांदिपनी आश्रमात काहीच महिन्यात सर्व प्रकाराची शिक्षा ग्रहण केली होती. तत्पश्चात गुरु दक्षिणा देण्याची वेळ आली होती. गुरूने कृष्णाला त्यांचा मुलास आणून देण्याचे सांगितले ज्याला काही दिवसांपूर्वी मगर गिळून गेला होता. कृष्णाने आपल्या गुरूस त्याचा मुलासाठी दुखी बघून त्यांचा मुलाला आणून देण्याची प्रतिज्ञा घेतली आणि कृष्ण आणि बलरामाने यमपुरात जाऊन यमराज कडून त्याचा मुलाला वापस आणून दिले.

अंगुलीमान डाकू : हे देखील बुद्धाचे प्रभाव होते की अंगुलीमान सारखा दरोडेखोर देखील संन्यासी बनला. असेच असतात गुरुचे सामर्थ्य. 

ज्या प्रमाणे चाणक्याने चंद्रगुप्त मौर्याला, समर्थ रामदासाने छत्रपती शिवाजींना आणि रामकृष्ण परमहंसाने विवेकानंदाना शोधले होते त्याच प्रकारे जर आपण योग्य शिष्य असल्यास आपल्याला गुरु शोधण्याची गरजच नाही. गुरु स्वतःच आपल्याला शोधतील.

आपण तयार राहा दक्षिणा देण्यासाठी. म्हणजे आपल्या सर्व अहंकार, अभिमान, ज्ञान, अज्ञान, पद आणि सामर्थ्य सर्व गुरूंच्या चरणी अर्पण करावं. हीच खरी गुरुदक्षिणा होय.

गुरुपौर्णिमेला भगवान सत्यनारायणाच्या कथेच महत्त्व आहे. असे म्हणतात की या दिवशी सत्यनारायणाची कथा केल्याने माणसाच्या आयुष्यातील सर्व अडथळे दूर होतात. या कथेच्या पठणाने मिळणारा आशीर्वाद खूप सामर्थ्यवान असतो. याचा द्वारे गृहशान्ती असो, किंवा आनंद -सौख्य प्राप्ती असो, माणसाला सर्व गोष्टींचा आशीर्वाद मिळतो. 

सत्यनारायणाचे पठण सर्व शुभ कार्याच्या पूर्वी केलं जात. यामुळे सर्व दुःख नाहीसे होतात. सत्यनारायण भगवानाच्या आशीर्वादाने माणसाला सिद्धी प्राप्त होते. त्याचा घरात कोणत्याही गोष्टीची कमतरता होत नाही. सत्यनारायण भगवान आपल्या भक्तांवर आलेले सर्व संकट नाहीसे करतात. 

सत्यनारायण कथेच्या पठण करण्यासाठी गुरु पौर्णिमेचा दिवस सर्वोत्तम मानला आहे. 

सत्यनारायण भगवानाची कथेचे पठण माणसाच्या सर्व त्रासांना दूर करून यश देतं. याने बृहस्पती ग्रहाचे परिणाम देखील दूर होतात. अशी आख्यायिका आहे की माणसामध्ये सत्य जागृत करण्यासाठी सत्यनारायणाचे पठण करणं खूप महत्त्वाचे आहे.

सत्यनारायण कथेचा सर्वात महत्त्वाचा उपदेश असा आहे की जर एखादी व्यक्ती सत्य आणि निष्ठेला आपल्या जीवनाचा मूल्य बनवून घेत असेल तर त्याला कोणत्याही लोकात दुःख सोसावे लागणार नाही. 

सत्यनारायणाच्या पूजेनंतर ब्राह्मण जेवणाचे महत्त्वाचे मानले गेले आहे. मान्यतेनुसार हिंदू धर्मामध्ये ब्राह्मणाला देवाच्या सर्वात जवळचे मानले गेले आहे. ब्राह्मण तो असतो जो या जगाला ईश्वररुपी गुरुबद्दल सांगतो. ते जगातील सर्व विद्यांचे जाणकार आहेत. म्हणून ब्राह्मणाला जेवू घालणे म्हणजे साक्षात ईश्वराला स्वतःच्या दारी जेवणासाठी आमंत्रित करणं असतं.

मेष : धान्य आणि कोरल

वृषभ : चांदी

मिथुन : शाल

कर्क : तांदूळ

सिंह : पंच धातुंनी तयार वस्तू

कन्या : डायमंड

तूळ : कांबळे

वृश्चिक : माणिक

धनू : स्वर्ण

मकर : पिवळे वस्त्र

कुंभ : पांढरा मोती

मीन : हळद आणि चण्याची डाळ

देशात गुरु पौर्णिमेचा सण मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. 5 जुलै रोजी लागणारे हे चंद्र ग्रहण छाया चंद्रग्रहण असणार आहे. छाया चंद्रग्रहणात चंद्रावर फक्त पृथ्वीची सावलीच पडणार आहे. म्हणून हे ग्रहण नसणार. त्यामुळे ग्रहणाचा प्रभाव आणि सुतक काळ मान्य नसणार.

कुठे-कुठे दिसणार चंद्रग्रहण

5 जुलै रोजी असणारे हे चंद्रग्रहण छाया चंद्र ग्रहण असणार जे अमेरिका, युरोप आणि आस्ट्रेलिया येथे बघता येईल. हे चंद्र ग्रहण यंदा धनू रासमध्ये लागणार आहे. या व्यतिरिक्त सूर्य मिथुन रासमध्ये असणार. 

चंद्र ग्रहण आणि गुरु पौर्णिमा 

गुरु पौर्णिमेची तिथी 4 जुलै 2020 रोजी दुपारी 11 वाजून 33 मिनिटा पासून सुरू होणार जी 5 जुलै रोजी 10 वाजून 13 मिनिटा पर्यंत असणार. 

या पूर्वी वर्ष 2018 मध्ये 27 जुलै रोजी आणि वर्ष 2019 मध्ये 16 जुलै रोजी गुरु पौर्णिमा आणि चंद्र ग्रहण एकत्र आले होते. यंदाच्या वर्षी 2020 मध्ये देखील 5 जुलै रोजी असाच योगायोग होणार आहे.

कधी होतं चंद्र ग्रहण

जेव्हा पृथ्वीची सावली चंद्रावर पडते तेव्हा चंद्र ग्रहण असत. चंद्र ग्रहणाच्या दरम्यान सूर्य, पृथ्वी आणि चंद्रमा तिन्ही एका रेषेत येतात.

5 जुलै रोजी छाया चंद्र ग्रहण 

5 जुलै रोजी असणारे चंद्रग्रहण छाया चंद्र ग्रहण असे म्हटले जाणार. जेव्हा सूर्य आणि चंद्रमाच्या मध्ये पृथ्वी अश्या स्थिती मध्ये येते की हे तिन्ही एका सरळ रेषेत नसून अशी स्थिती बनवतात की जेथून पृथ्वीची किंचित सावलीच चंद्रावर पडते यालाच छाया चंद्रग्रहण म्हणतात. या पूर्वी 5 जून रोजी देखील असेच चंद्रग्रहण झाले होते. 

सुतक 

छाया चंद्रग्रहणाच्या मुळे ह्याचे सुतक काळ वैध नसणार. या व्यतिरिक्त या ग्रहणाचा कोणताही प्रभाव नसणार. चंद्रग्रहण दरम्यान सुतक काळ 9 तास पूर्वी पासून लागतं तर सूर्यग्रहणाच्या दरम्यान 12 तासा पूर्वीच सुतक काळ लागतो. सुतक काळ लागल्यावर पूजा पाठ केली जात नाही. 

गुरु पौर्णिमेला काय करावे

5 जुलै रोजी गुरु पौर्णिमेच्या निमित्ताने आपल्या गुरुची पूजा करावी. हिंदू कालदर्शिकेनुसार या दिवशी महाभारताचे निर्मिते लेखक महर्षी वेदव्यास यांची जयंती देखील साजरी करतात. पौर्णिमेला भगवान सत्यनारायणाची कथा आणि त्यांची पूजा करावी.

गुरु जवळ जाण्याची संधी मिळत नसेल तर त्यांच्या चित्र, पादुका प्राप्त करून पूजन करावे. गुरु मंत्र जपल्याने पुण्य प्राप्ती होते....गुरु पूजनासाठी हे 4 मंत्र श्रेष्ठ आहे.

1. ॐ गुरुभ्यो नम:।

2. ॐ गुं गुरुभ्यो नम:।

3. ॐ परमतत्वाय नारायणाय गुरुभ्यो नम:।

4. ॐ वेदाहि गुरु देवाय विद्महे परम गुरुवे धीमहि तन्नौ: गुरु: प्रचोदयात्।

म्हणूनच कबीर दास जी म्हणतात -

गुरु गोविन्द दोनों खड़े, काके लागूं पाँय।

बलिहारी गुरु आपनो, गोविंद दियो बताय॥

दर वर्षी आषाढ महिन्यातील पौर्णिमेला गुरु पौर्णिमा म्हणून साजरी करतात. गुरु पौर्णिमेला गुरुची पूजा करतात. भारतात हा सण मोठ्या श्रद्धेने साजरा करतात. प्राचीन काळात शिष्य गुरूच्या आश्रमात बिनामूल्य शिक्षण घेत असे तर या दिवशी पूर्ण श्रद्धेने आपल्या गुरुची पूजा करत असत. या दिवशी गुरूचीच नव्हे, तर कुटुंबातील वडिलधाऱ्यांची जसे की आई-वडील, भाऊ -बहीणीला गुरुसम मानून त्यांचा कडून आशीर्वाद घेतले जातात.

गुरु पौर्णिमेचं महत्व : 

हिंदू धार्मिक ग्रंथानुसार महाभारताचे निर्माते कृष्ण द्वैपायन व्यास यांचा जन्मोत्सव साजरा केला जातो. ते संस्कृतचे विद्वान होते. महाभारतासारखे महाकाव्य त्यांचीच देणगी आहे. या महाकाव्याचा 18 व्या अध्यायात भगवान श्रीकृष्ण गीतेचा उपदेश देतात. सर्व 18 पुराणांचे निर्मिते देखील महर्षी वेदव्यास होते. वेदांच्या विभक्तीकरणाचे श्रेय यांनाच दिले गेले आहे. या कारणास्तव त्यांचे नाव वेदव्यास असे. वेदव्यासांना आदिगुरू असे ही म्हणतात, म्हणून गुरु पौर्णिमेला व्यास पौर्णिमा असे ही म्हणतात.

गुरु पौर्णिमा पावसाळ्यातच श्रेष्ठ का?

भारत वर्षात सर्व ऋतूंचे आपापले महत्व आहे. गुरु पौर्णिमा पावसाळ्यातच का साजरी केली जाते या मागे देखील एक कारण आहे. कारण या महिन्यात न जास्त उष्णता असते न जास्त हिवाळा असतो. ही वेळ अभ्यास आणि अध्यापनासाठी अनुकूल असते. म्हणून गुरूच्या सानिध्यात असलेले सर्व शिष्य ज्ञान, शांती, भक्ती आणि योगाची शक्ती प्राप्त करण्यासाठी या वेळेची निवड करतात. 

गुरु पौर्णिमेची तिथी आणि मुहूर्त 2020 

गुरु पौर्णिमा 2020

तारीख: 5 जुलै 

गुरु पौर्णिमा तिथी प्रारंभ - 11 : 33 वाजता (4 जुलै2020)

गुरु पौर्णिमा तिथी समाप्ती - 10:13 (5 जुलै 2020).

आषाढातील शुक्ल पक्ष पोर्णिमेला गुरूपौर्णिमा असे म्हणतात. या दिवशी गुरूंची पुजा केली जाते. संपूर्ण देशात हा सण मोठ्या श्रद्धेने आणि आनंदाने साजरा केला जातो. प्राचीन काळात विद्यार्थी आश्रमात शिक्षण घेत असताना 

भावपूर्ण श्रद्धेने गुरूपूजा करून गुरूदक्षिणा देत असत. 
 

चारही वेदांवर पहिल्यांदा भाष्य करणाऱ्या व्यास ऋषिंची आजच्या दिवशी पूजा केली जाते. व्यासांनीच लोकांना वेदाचे ज्ञान दिले. ते आपले आद्यगुरू आहेत. त्यामुळे गुरू पौर्णिमेला व्यास पोर्णिमा असेही म्हटले जाते. म्हणूनच या दिवशी आपण आपल्या गुरूला व्यासांचा अंश मानून त्यांची पूजा केली पाहिजे.

गुरूपौर्णिमा व्रत कसे कराल?

 1. सकाळी घर साफ करा. स्नान करून सर्व कामे आटोपून घ्या.
2. एखाद्या पवित्र ठिकाणी बसून अभ्यास करा. सफेद वस्त्र अंथरून त्यावर पूर्वात्तर (पूर्व-पश्चिम) किंवा दक्षिणोत्तर (दक्षिण-उत्तर) गंधाने बारा-बारा रेघा ओढून व्यासपीठ तयार करा.
3. त्यापूर्वी 'गुरूपरंपरासिद्धयर्थ व्यासपुजा करिष्ये' मंत्र जपा.
4. नंतर दहाही दिशांना अक्षता टाका.
5. आता ब्रम्हा, व्यास, शुकदेव, गोविंद स्वामी आणि शकराचार्यांच्या नावाने मंत्र पूजा करा.

6. नंतर आपले गुरू किंवा त्यांच्या प्रतिमेची पूजा करून त्यांना दक्षिणा द्या.

गुरूपौर्णिमेच्या दिवशी काय करावे?

 1. यादिवशी केवळ गुरूच (शिक्षकच) नाही, तर आई-वडिल, मोठ्या भाऊ-बहिणींची पूजा करण्याची प्रथा आहे.
2. यादिवशी वस्त्र, फळ, फुले व हार अर्पण करून गुरूंचा आशीर्वाद मिळवला पाहिजे. कारण गुरूचा आशीर्वाद विद्यार्थ्यांसाठी कल्याणकारी आणि ज्ञानवर्धक असतो.
3. व्यासांनी रचलेल्या ग्रंथाचा अभ्यास-मनन करून त्यांच्या उपदेशांचे आचरण केले पाहिजे.
4. हा सण म्हणजे अंधश्रद्धा नसून गुरूप्रती दाखविलेला विश्वास, आदर आहे.

समर्थ शिष्यांसमवेत रानात गेले. रानात सगळे मार्ग चुकले आणि तेव्हाच समर्थ पोट दुखण्याचे ढोंग करत एका गुहेत जाऊन झोपले. शिष्यांनी बघितले की गुरुजी वेदनेमुळे कण्हत आहेत. त्यांनी वेदना दूर करण्याचा उपाय विचारला. समर्थांनी उपाय सांगितल्यावर सर्व शिष्य मात्र हैराण होऊन एकमेकांना बघू लागले. ढोंगी भक्त उपाय करणार तरी कसे. सर्व शांत होते. 

तेवढ्यात शिवाजी महाराज समर्थांच्या दर्शनासाठी रानात आले आणि गुहेत वेदनेमुळे समर्थ कण्हत आहे हे कळल्यावर शिवाजी महाराज तेथे आले आणि हात जोडून वेदनेचे कारण आणि त्यावर काय उपाय करू शकतो विचारले. तेव्हा गुरुजींनी इतर भक्तांना सांगितले त्याप्रमाणे शिवाजींना सांगितले की भयंकर पोट दुखत आहे आणि हा रोग असाध्य असल्यामुळे यावर एकच औषध काम करू शकतं. पण ते फार कठिण आहे. 

त्यावर शिवाजी महाराज म्हणाले, गुरुदेव आपण संकोच न करता औषध सांगा. आपली व्याधी बरी होत नाही तोपर्यंत मी शांत बसू शकणार नाही. तेव्हा समर्थ म्हणाले यावर केवळ वाघिणीचे ताजे दूध हेच औषध आहे. आणि ते मिळणे अशक्य आहे. 

हे ऐकल्यावर शिवाजी महाराज समर्थांना नमस्कार करून लगेच निघाले. थोडं दूर गेल्यावर त्यांना दोन वाघाचे छावे दिसले. तेव्हा महाराजांनी विचार केला की निश्चितच यांची आई देखील येथेच कुठे असेल. ते तेथेच उभे राहिले आणि आपल्या पिलांजवळ मनुष्य बघून वाघीण तेथे आली आणि महाराजांवर गुरगुरू लागली. महाराज तर वाघिणीशी लढण्यास समर्थ होते परंतु त्यांना लढायचे नव्हते, तर वाघिणीचे दूध काढायचे होते. 

शिवाजींनी धैर्याने हात जोडून वाघिणीला विनंती केली की मी येथे तुम्हाला मारायला नव्हे तर केवळ दूध घेण्यासाठी आलो आहे कारण त्यांची व्याधी बरी व्हावी म्हणून तुझे दूध पाहिजे. हे दूध मी समर्थांना देऊन येतो आणि हवं तर नंतर तू माझे भक्षण केले तरी काही हरकत नाही. 

शिवाजी महाराजांची भक्ती आणि विनम्रता बघून वाघीण शांत झाली आणि महाराजांनी तिचे दूध काढले. तिच्या या वागणुकीमुळे आनंदी होऊन महाराजांनी तिला नमस्कार केला आणि गुहेत पोहचले. महाराजांनी भरलेलं कमंडलू बघत म्हटले की शिवा शेवटी तू वाघिणीचं दूध घेऊन आलास. धन्य आहे तू. तुझ्या सारखा शिष्य असल्यावर गुरु वेदनेत राहूच शकत नाही. शिवाजींना आशीर्वाद देत गुरुजींनी इतर शिष्यांकडे दृष्टी टाकली.

आता शिष्यांना शिवाचा अधिकार कळून आला आणि स्वत:ची चूक देखील. शिष्याची योग्यता असल्यामुळे गुरुंचे त्यावर प्रेम असल्याचे सर्वांना कळून आले. अर्थातच ईर्ष्या करण्यापेक्षा आपल्यातील दुर्गुण दूर केल्याने आपण पात्र ठरू शकता आणि विशेष कृपा आणि प्रेमाचे अधिकारी बनू शकता.

गुरु पौर्णिमेला गुरु पादुका पूजन करावं. गुरु दर्शन करावं. नैवेद्य, वस्त्रादि भेट प्रदान करून दक्षिणा देऊन त्यांची आरती करावी आणि त्यांच्या चरणात बसून त्यांची कृपा प्राप्त करावी.

जर गुरुच्या जवळ जाण्याची संधी मिळत नसेल तर त्यांचा चित्र, पादुका प्राप्त करून त्याचं पूजन करावं. गुरु मंत्रांमधून कोणत्याही एका मंत्राचा जप केल्याने गुरु होण्याची पुण्य प्राप्ती होऊ शकते. गुरु पूजनासाठी हे 4 मंत्र श्रेष्ठ 

आहे. जाणून घ्या :-

गुरु पूजनासाठी 4 विशेष मंत्र :-

1. ॐ गुं गुरुभ्यो नम:।

2. ॐ गुरुभ्यो नम:।

3. ॐ परमतत्वाय नारायणाय गुरुभ्यो नम:।

4. ॐ वेदाहि गुरु देवाय विद्महे परम गुरुवे धीमहि तन्नौ: गुरु: प्रचोदयात्।

जे जे यातीचा जो व्यापरु। ते ते त्याचे तितिके गुरु।

याचा पाहता विचारु। उदंड आहे।

असो ऐसे उदंड गुरु। नाना मतांचा विचारु।

परी जो मोक्षाचा सदगुरु। तो वेगळाची असे।

श्री समर्थांचा दासबोध हा गुरुशिष्याचा संवाद आहे. श्रीसदगुरुचरणी अनन्यभाव ठेवावा अशी समर्थांची शिकवण आहे. सद्गुरू म्हणजे माणसाला संसाररूप सागरातून तरून जाण्यास मदत करणारा संत होय. जन्म-मरणाची यातायात कायम तुटावी म्हणून सद्गुरूशी अअन्य होणे आवश्यक आहे. आत्मज्ञान किंवा ब्रह्मज्ञान प्राप्त झाले की सहजस्थिती प्राप्त होते. मग अलिप्तपणाने जगता येते. जीवनाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन बदलतो आणि जीवनातील सुखदू:खाला सहजपणे जिंकता येते. मन शुद्ध होते. सद्गुरूच्या सहवासात राहून त्यांची सेवा केल्याने त्यांच्या निरनिराळ्या गुणांचे ज्ञान आकलन होते. श्री समर्थ राष्ट्रगुरू होते व आजही त्यांच्या दासबोधाच्या रूपाने ते जिवंत आहेत. 

श्री समर्थांनी आपल्या स्वत:च्या आयुष्यात जे जे अनुभवले ते सर्व त्यांनी आपल्या वाङ्मयात लिहून ठेवले आहे. मानवी समाज अफाट आहे. आपल्याला मिळालेले अनुभव व ज्ञान भाषाबद्ध करून ठेवावे. ज्याला आपली उन्नती करून घ्यायची असेल तो त्या लिखाणातून करून घेऊ शकतो. श्री समर्थांनी स्वत: आपल्या जीवनावर निर्भयपणे प्रयोग केलेत व जगातील मानवी जीवनाचा अर्थ शोधून काढला. त्यांचे अनुभवविश्व मोठे होते. व्यापक होते, ते आजही ताजे, अति-जिवंत आणि रसरशीत आहे. त्यांची बुद्धी सूक्ष्म होती तशीच प्रतिभा जागृत होती. त्यांनी आपले जीवनदर्शन त्यांच्या दासबोधात भाषाबद्ध केले आहे. दासबोधाचा अभ्यास करून माणूस संसार सफल करून घेऊ शकतो. त्याकरिता त्याने ज्ञानदृष्टीचा लाभ करून घ्यावा. तो करण्याकरीता मनन हा विवेकाचा मार्ग आहे. सतत श्रवण मनन करून ज्ञान प्राप्त होते, अज्ञान नाश पावते. अखेर मनाचे उन्मन होऊन ज्ञानेचे विज्ञान होते अभंग समाधान प्राप्त होते. असा हा दासबोधाचा अभ्यास साधकाला ब्रह्मज्ञानी करू शकतो. त्याचा अनुभव साधकाने स्वत:चला स्वत:च घ्यायला हवा, असे श्री समर्थ सांगतात, 'जीवनाचे नैराश्य घालवून चैतन्य उत्पन्न करणारी' दासबोधाची शिकवण आहे.

कृपासिंधू उचंबळला। परमार्थ रूप ग्रंथ केला।

जो कल्प कोटी आला। उपेगासी। 

असा हा दासबोध साधकांच्या उपयोगी पडतो. आजच्या काळात गुरू करताना साधकाला फार सावध राहावे लागते. कारण केवळ अंधश्रद्धा ठेवून गुरू करणे बरोबर नाही. गुरू करताना त्याची योग्य ती पारख करता आली पाहिजे. ज्याला भक्तिमार्गाची वाटचाल करायची आहे त्याने ईश्वराला किंवा श्री ज्ञानदेव-तुकारामासाख्या संतांना गुरू करावे, नेहमी संतवाङ्मय वाचावे आणि संतसहवास स्वत:चा स्वत:च निवडावा. श्री समर्थांनी स्वत: रामाला गुरू केले होते, 'गुरू साक्षात परब्रह्म' असे म्हटलेच आहे. ज्याप्रमाणे ब्रह्माचे वर्णन करता येत नाही त्याप्रमाणे सद्गुरूचे वर्णनही करता येत नाही. ते शब्दांच्या पलीकडेच आहे. एकदा का सद्गुरू सहवास लाभला की मग मोक्षलक्ष्मीचा लाभ झालाच म्हणून समजा. श्री समर्थांनी आपल्या गुरुवर म्हणजेच रामावर प्रेम केले. त्याची भक्ती केली, त्याचे नाम जपले आणि रामाशी अनुसंधान बांधले. स्वत: ते रामाचे दास झालेत. मग सर्व विश्वात 'समर्थ' म्हणून प्रसिद्ध झाले. त्यांनी योग्य तो गुरू केला व स्वत:ही परमगुरूपद प्राप्त करून घेतले. अशाप्रकारे 'ज्ञानमार्ग कळावया' त्यांनी सत्संग म्हणजेच रामाचा संग धरला आणि स्वत: ज्ञानी होऊन लोकांनाही ज्ञानी करण्याचा निर्धार केला. शास्त्र प्रचिती, गुरू प्रचिती व आत्म प्रचिती करून घेऊन समर्थ सद्गुरू झाले. गुरू करताना साधकाने सावध असावे. स्वत: गुरुची परीक्षा घ्यावा. उगाच 'शिष्यास न लाविती साधन। न करविती इंद्रिय दमन। ऐसे गुरू अडक्याचे तीन मिळाले। तरी त्यजावे। असे श्री समर्थांचे मत आहे. ज्या सद्गुरू वचनाने ज्ञानप्रकाश पसरतो त्याचा शोध घ्यावा.

जयसी वाटे मोक्ष व्हावा। तेणे सद्गुरू करावा।

सदगुरुवीण मोक्ष पावावा। हेकल्यांती न घडे।

देवसुद्धा नाशिवंत असतात. देव मोक्ष देऊ शकत नाहीत. सद्गुरू अविनाशी आहे. तो शिष्याला मोक्ष देऊ शकतो. असा आहे सदगुरूमहिमा. श्रीसमर्थांनी आपल्या अमृतवाणीने श्री दासबोधात त्याचे वर्णन केले आहे. त्यांनी स्वत: सदगुरुची प्रचिती घेतली मग आपल्या दासबोध ग्रंथाची निर्मिती केली.

समर्थ ग्रंथ दासबोध। तेथूनी बोध प्रबोध।

विमळ ज्ञानबाळबोध । सतशिष्याशी वाढोत।।

एकदा सदगुरूची कृपा झाली की - 

अहो सदगुरूकृपा जयासी। सामर्थ्य न चले तयापासी।

ज्ञानबळे वैभवासी। तुच्छ केले।।

असा हा सदगुरूचा महिमा अगाध आहे. 

जयजय रघुवीर समर्थ।

ती कशी रें विझवूं पाहाती ॥ ध्रु ॥

बत्ती लागली दारूला।

दारूसगट बुधला गेला।

धुर अस्मानी दाटला।

नये तो पुढती ॥1॥

बत्ती लागली तोफेला।

पुढे धणीच उभा केला।

काय भीड त्या तोफेला।

उडऊनि देती ॥2॥

बत्ती लाविली कर्पुरा।

ज्योतिस्वरूप भरला सारा।

आला मुळिंचीया घरा।

न राहे रती ॥4॥

ऐसी सद्‌गुरू माउली।

दासा बत्ती लाऊन दिधली।

निज वस्तू ते दाविली।

स्वयंभ ज्योती ॥5॥

- समर्थ रामदास स्वामी

सद्‌गुरूंचा केवळ देह म्हणजे सद्‌गुरू नव्हेत. सच्चिदानंद हे सद्‌गुरूंचे स्वरूप आहे. सत्शिष्यदेखील सद्‌गुरुकृपेने हा आनंद अनुभवतो. जो स्वतःला देह मानतो, तो या आनंदाला पारखा होतो. स्वतःला देह मानणे हे अज्ञान आहे. स्वतःला या देहापुरते सीमित केल्यामुळे तो असीम आनंद अनुभवण्याची क्षमता गमावून बसतो. खरोखर ही देहबुद्धीच सर्व दुःखांचे कारण आहे. देहबुद्धीलाच बोलीभाषेमध्ये 'मी' पणा अथवा अहंकार असे म्हणतात. जसे एखाद्या आईला आपल्या मुलाचे रडणे पाहावत नाही, लगेच ती त्याचे रडणे थांबवते. तसेच सद्‌गुरू मातृवत्सल असल्यामुळे त्यांना आपला शरणागत शिष्य दुःखी असल्याचे पाहावत नाही. ते आपल्या कृपाशक्तीने शिष्याच्या दुःखांचे कारण असलेली देहबुद्धी नष्ट करतात. त्याचा अहंकार नष्ट करतात. 'मी'पणाच्या कोषामध्ये अडकलेले त्याचे अस्तित्व स्वतःमध्ये विलीन करतात. याच विषयाचे वर्णन करणारा वरील अभंग आहे. समर्थ रामदास स्वामींनी सर्वसामान्य साधकांना विषय समजावा म्हणून फटाक्यांची दारू, तोफगोळा, कापूर इत्यादी दृष्टांत देऊन ही रचना केली आहे. अतिशय मार्मिक दृष्टांत असलेली ही रचना समर्थांच्या काव्य सामर्थ्याचीदेखील ओळख करून देते.

समर्थ म्हणतात, ठिणगी पडताक्षणी पेट घेणार्‍या फटाक्यांची दारू, तोफगोळा, कापूर इत्यादी वस्तूंना दिव्याची बत्ती लागली आहे. आता तुम्ही ती कशी विझवणार? अर्थात आता गुरुकृपा झाली आहे मग देहबुद्धी कशी राहील? स्वतःचे भिन्न अस्तित्व तरी कसे राहील? याचे पहिले उदाहरण एका शोभेच्या फटाक्याचे आहे. त्या फटाक्याला बत्ती लागली.

त्यावेळी केवळ शोभेची दारूच नव्हेच तर त्यासोबत ती ज्यामध्ये भरून ठेवली होती तो बुधलादेखील उडून गेला. त्याचा धूर सर्व आसंतामध्ये पसरला. आता तो बुधला पुन्हा मिळणार नाही. तो अग्निसोबतच संपला. तसेच ज्याच्यावर गुरुकृपा झाली तोदेखील वेगळेपणाने शिल्लक राहत नाही. तो सच्चिदानंदस्वरूप होतो.

दुसरे उदाहरणदेखील समर्थांच्या रोखठोक शैलीला साजेसेच आहे. तोफेला बत्ती लावली आणि तिच्या मालकालाच त्या तोफेपुढे उभे केले. तोफेच्या तोंडी दिले. तर ती तोफ काय भीड बाळगेल? नाही. ती तिचे काम चोख बजावेल. त्या मालकालादेखील उडवूनच देईल. अर्थात जो कोणी सद्‌गुरूंना शरण जाईल, त्यांचा अहंकार सद्‌गुरू शिल्लक ठेवणार नाहीत. त्यानंतर समर्थ कापराचा दृष्टांत आपल्यासोर ठेवतात. कापूर पेटवला तर एक सुंदर ज्योत प्रकाशित होते. परंतु कापराचे अस्तित्व मात्र संपून जाते. तसेच गुरुकृपेने स्वतःचे मूळस्वरूप जाणल्यावर साधकाला अन्य गोष्टींमध्ये रस राहत नाही. कापराची जशी ज्योत होते, तसाच शिष्यदेखील आत्मस्वरूप होतो.

सद्‌गुरू दयाळू असतात. ते मातृहृदयी असतात. समर्थ म्हणतात, सद्‌गुरू माउलीने कृपारूपी बत्ती लावली आहे. त्याने जन्मजन्मांतरीचा अहंकार नष्ट झाला. 'मी'पणा नष्ट झाला. सद्‌गुरुकृपेने स्वयंभू ज्योतिर्मयस्वरूप अनुभवास आले. सद्‌गुरुंनी स्वरूपाचे दर्शन घडवले. गुरुपौर्णिमेला आपण सद्‌गुरूंचे पूजन करतो. गुरु म्हणजे 'मोठा' जे आपल्याहून मोठे त्यांच्यापुढे नतस्तक व्हावे. त्यांचे पूजन करावे. सद्‌गुरूंच्या चरणी आपला 'मी'पणा अर्पण करावा. तेव्हाच या पौर्णिमेच्या पूर्णचन्द्राचे चांदणे आपल्या जीवनामध्ये पडेल असे सांगणारी ही गुरुपौर्णिमा आहे.

सचिन जहागीदार 

पण या सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे आपली आई. कारण आपल्या जीवनात आपली आई ही सर्वात पहिली गुरु आहे. कारण अगदी गर्भ संस्कारापासूनच शिक्षणाची सुरुवात होते. आपले अपत्य आदर्श सुसंस्कृत व्यक्तिमत्त्व बनावे यासाठी आई आपले सर्वस्व पणाला लावून अविरत कष्ट करत असते. 

आईच्या उच्चारणाने मुलांना भाषेचं ज्ञान होतं. लहानपणी आईने सांगितलेल्या गोष्टी, दिलेली शिकवण, अनुभव हे मुलांच्या जीवनावर चिरस्थायी प्रभाव सोडतात. लहानपणी दिलेली शिकवण संपूर्ण जीवन त्याचे मार्गदर्शन करत असते.

मातृत्वाला पृथ्वीवर देवत्वाचे रूप प्राप्त आहे. आईचे प्रेम म्हणजे परमात्म्याचा प्रकाश आहे. जीवनाला योग्य वळण देण्यासाठी मार्गदर्शन देण्याचे कार्य आईच करते. म्हणूनच आई ही प्रथम गुरुस्थानी आहे. आई ही पहिली गुरु आणि विद्यापीठ आहे. त्यानंतर शिक्षक, आणि आध्यात्मिक गुरू. म्हणूनच गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी गुरुसह आईच्या पूजनाचे महत्त्व आहे.

सर्वप्रथम पांढर्‍या वस्त्रावर मूठ भर तांदूळ ठेवून त्यावर कलश-नारळ ठेवावे. उत्तराभिमुख होऊन महादेवाचा फोटो ठेवावा.

महादेवाला गुरु समजून खालील मंत्र वाचून श्रीगुरुदेवाचे आवाहन करावे.

'ॐ वेदादि गुरुदेवाय विद्महे, परम गुरुवे धीमहि, तन्नौ: गुरु: प्रचोदयात्।।'

हे गुरुदेव! मी आपले आवाहन करत आहे.

नंतर यथाशक्ति पूजन करावे, नैवेद्यादि आरती करून 'ॐ गुं गुरुभ्यो नम: मंत्र' 11, 21, 51 किंवा 108 माळ जपाव्या.