लक्ष्मी पंचमीचे महत्त्व आणि पूजा पद्धती:

चैत्र नवरात्रीच्या काळात, माता दुर्गेसोबतच देवी लक्ष्मीची उपासना केल्याने व्यक्तीच्या आयुष्यात स्थिरता आणि आर्थिक समृद्धी येते.

सकाळी लवकर उठून स्नान करावे आणि घराची तसेच देवघराची स्वच्छता करावी.

लक्ष्मी देवीच्या मूर्तीसमोर किंवा फोटोसमोर बसून व्रत आणि पूजेचा संकल्प करावा.

एका पाटावर लाल वस्त्र अंथरून त्यावर माता लक्ष्मीची मूर्ती किंवा फोटो ठेवावा. सोबतच श्रीयंत्र असल्यास तेही ठेवावे.

मूर्तीला दूध, दही, तूप, मध आणि साखरेने (पंचामृत) अभिषेक करावा आणि नंतर शुद्ध पाण्याने पुसावे.

देवीला कुंकू, हळद, अत्तर आणि फुले अर्पण करावीत. शक्य असल्यास कमळाचे फूल अर्पण करणे खूप शुभ मानले जाते.

खीर किंवा पांढऱ्या मिठाईचा नैवेद्य दाखवावा.

"ॐ श्रीं ह्रीं क्लीं श्री सिद्ध लक्ष्म्यै नमः" या मंत्राचा जप करावा.

या दिवशी श्री सूक्तम् चे १०८ वेळा पठण करत कमल अर्चन (कमळाच्या फुलांनी केली जाणारी पूजा) केल्यास देवी महालक्ष्मीची विशेष कृपा प्राप्त होते.

या दिवशी केवळ सात्त्विक आहाराचे सेवन करावे आणि तामसिक पदार्थांपासून पूर्णपणे दूर राहावे.

चैत्र नवरात्रीतील लक्ष्मी पंचमीचा विशेष योग: चैत्र शुक्ल पंचमी या दिवशी ज्ञान, समृद्धी आणि धनाची अधिष्ठात्री असलेल्या देवीची उपासना केल्याने केवळ आर्थिक अडचणीच दूर होत नाहीत, तर नोकरी आणि व्यवसायात यश मिळवण्यासाठीही हा काळ अत्यंत शुभ आणि फलदायी मानला जातो.

लक्ष्मी पंचमीची कथा

पौराणिक कथेनुसार, एकदा लक्ष्मी देवी देवांवर रागावून अदृश्य झाली होती. त्यामुळे देवलोकातील ऐश्वर्य आणि तेज नाहीसे झाले. सर्व देव हतबल झाले. तेव्हा भगवान विष्णूंनी लक्ष्मीला प्रसन्न करण्यासाठी हे व्रत केले होते. 

चैत्र शुद्ध पंचमीच्या दिवशी लक्ष्मी पुन्हा प्रकट झाली, म्हणून या दिवसाला 'श्री पंचमी' असेही म्हणतात. या दिवशी जो कोणी श्रद्धेने पूजा करतो, त्याच्या घरातून दारिद्र्य दूर होते आणि लक्ष्मीचा कायमस्वरूपी वास राहतो अशी मान्यता आहे.

महत्त्वाच्या टिप्स

या दिवशी नवीन व्यवसाय सुरू करणे किंवा सोन्याची खरेदी करणे शुभ मानले जाते.

घराच्या मुख्य दरवाजावर तोरण लावावे आणि सायंकाळी तुळशीपाशी दिवा लावावा.

गुढीपाडव्याच्या आदल्या रात्री दुर्गा माता मंदिरांची प्रतिष्ठापना केली जाते. यानंतर, मंत्रोच्चार करून विधीवत पूजा केली जाते आणि नंतर विधीपूर्वक सजावट केली जाते. मंदिर दिव्य आणि अलौकिक दिसते. भव्य मुंब्रा देवी मंदिर मध्य रेल्वेच्या मुंब्रा स्टेशनजवळच्या टेकडीवर वसलेले आहे. हे प्राचीन मंदिर ब्रिटिशकालीन आहे. ही स्वयंभू मूर्ती अंदाजे ७० ते ८० वर्षे जुनी आहे. तिची उंची अंदाजे १२५० फूट आहे.

असे म्हटले जाते की येथे येणाऱ्यांच्या इच्छा पूर्ण होतात. नवरात्रीच्या काळात भाविकांची संख्या हजारोपर्यंत वाढते. मंदिराच्या आत मुंब्रा देवीची मूर्ती आहे आणि तिच्या खाली नवदुर्गेची नऊ रूपांतील मूर्ती आहे. अशी अद्वितीय नवदुर्गेची मूर्ती महाराष्ट्रात कुठेही पाहायला मिळत नाही. मूर्तीच्या अगदी शेजारी मुंब्रा देवीचे भाऊ गवळी दादा यांची मूर्ती आहे.

मंदिरातील नवरात्री उत्सव

मुंद्रा देवी मंदिरात नवरात्रीचे नऊ दिवस साजरे केले जातात. मुंब्रा देवी मंदिराचे वैशिष्ट्य हे आहे की, येथे केलेली प्रत्येक इच्छा देवी पूर्ण करते. जर कोणाला मुलगा नसेल, तर देवीचे दर्शन घेऊन इच्छा व्यक्त केल्यास, देवी त्यांचे जीवन आनंदाने भरून टाकते, असा लोकांचा विश्वास आहे.

ALSO READ: Shriram Navami 2026 महाराष्ट्रातील प्राचीन आणि ऐतिहासिक श्रीराम मंदिरे

मुंब्रा देवी मंदिरापर्यंत पोहोचण्यासाठी डोंगर आणि जंगलातून जावे लागते. तिथे अंदाजे ७८० पायऱ्या आहे आणि मंदिर १२५० फूट उंचीवर आहे. मंदिराच्या वाटेवर सतेश्वर देवीचे मंदिर आहे. सतेश्वर देवीच्या मंदिराखालून एक धबधबा वाहतो. विशेष म्हणजे, सकाळच्या सूर्याची पहिली किरणे देवीच्या चरणांना स्पर्श करतात. मंदिरात जळती ज्योत पाहून स्थानिकांची श्रद्धा जागृत झाली. तसेच नवरात्रीच्या नऊ दिवसांत मंदिरात मोठी वर्दळ असते. दररोज हजारो भाविक मुंब्रा देवी मातेचा आशीर्वाद घेण्यासाठी मंदिराला भेट देतात. देवी भक्तांच्या खऱ्या मनाने केलेल्या सर्व इच्छा पूर्ण करते.  

ALSO READ: आदिशक्ती चंडिकादेवी मंदिर पाटणादेवी चाळीसगाव

देवीची विशेष कृपा मिळवण्यासाठी खालील ७ नियमांचे पालन करणे अत्यंत फलदायी मानले जाते 

१. सात्विक आहार आणि संयम

नवरात्रीच्या काळात पूर्णपणे सात्विक आहार घ्यावा. कांदा, लसूण आणि मांसाहार वर्ज्य करावा. जर तुम्ही उपवास करत असाल, तर फलाहार किंवा सात्विक पदार्थांचे सेवन करावे. तसेच, आपल्या बोलण्यावर आणि विचारांवर संयम ठेवणे गरजेचे आहे.

२. नंदादीप (अखंड ज्योत) प्रज्वलित ठेवणे

जर शक्य असेल तर घरात नऊ दिवस अखंड दिवा तेवत ठेवावा. अखंड ज्योत ही देवीच्या चैतन्याचे प्रतीक मानली जाते. जर अखंड दिवा लावणे शक्य नसेल, तर सकाळी आणि संध्याकाळी न चुकता देवीची आरती आणि पूजा करावी.

३. ब्रह्मचर्याचे पालन

नवरात्रीच्या नऊ दिवसांत शरीराने आणि मनाने शुद्ध राहणे महत्त्वाचे आहे. शास्त्रांनुसार, या काळात ब्रह्मचर्याचे पालन करणे अनिवार्य मानले जाते, जेणेकरून तुमची एकाग्रता केवळ देवीच्या भक्तीत राहील.

४. घराची स्वच्छता आणि पवित्रता

देवीचा वास अशा ठिकाणी असतो जिथे स्वच्छता असते. नवरात्र सुरू होण्यापूर्वी घर स्वच्छ करावे. नऊ दिवस रोज सकाळी अंघोळ करून स्वच्छ वस्त्रे परिधान करावीत. घरात दररोज धूप किंवा अगरबत्ती लावावी, ज्यामुळे नकारात्मक ऊर्जा दूर होते.

५. मंत्र जप आणि पाठ

देवीला प्रसन्न करण्यासाठी *'दुर्गा सप्तशती'*चा पाठ करणे किंवा देवीच्या 'ॐ ऐं ह्रीं क्लीं चामुण्डायै विच्चे' या मंत्राचा जप करणे अत्यंत प्रभावी ठरते. यामुळे मनाला शांती मिळते आणि घरातील वातावरण सकारात्मक होते.

६. कन्या पूजन (कुमारी पूजन)

नवरात्रीत कन्या पूजनाला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. अष्टमी किंवा नवमीला लहान मुलींना घरी बोलावून त्यांना देवीचे रूप मानून भोजन द्यावे आणि यथाशक्ती भेटवस्तू द्याव्यात. असे केल्याने माता दुर्गा लवकर प्रसन्न होते.

७. दानधर्म आणि क्षमाभाव

या काळात कोणाबद्दलही मनात द्वेष ठेवू नका. कुणाशीही कठोर बोलू नका. गरीब किंवा गरजू व्यक्तीला अन्न किंवा वस्त्र दान करा. परोपकार केल्याने देवीची कृपा वृद्धिंगत होते.

टीप: भक्तीमध्ये नियमांपेक्षा 'भाव' महत्त्वाचा असतो. त्यामुळे हे नियम पाळताना मनात श्रद्धा आणि प्रेम असणे आवश्यक आहे.

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

Edited By- Dhanashri Naik

ALSO READ: Chaitra Navratri 2026 चैत्र नवरात्र कधीपासून? मुहूर्त, पूजा विधी आणि महत्तव जाणून घ्या

१ १९ मार्च (गुरुवार) शैलपुत्री माता (घटस्थापना)पिवळा

२ २० मार्च (शुक्रवार) ब्रह्मचारिणी माता हिरवा

३ २१ मार्च (शनिवार) चंद्रघंटा माता राखाडी  

४ २२ मार्च (रविवार) कूष्मांडा माता केशरी

५ २३ मार्च (सोमवार) स्कंदमाता पांढरा

६ २४ मार्च (मंगळवार) कात्यायनी माता लाल

७ २५ मार्च (बुधवार) कालरात्री माता निळा  

८ २६ मार्च (गुरुवार) महागौरी माता (अष्टमी पूजा) गुलाबी

९ २७ मार्च (शुक्रवार) सिद्धिदात्री माता (नवमी) जांभळा

चैत्र नवरात्रीचा पहिला दिवस हा महाराष्ट्रात 'गुढीपाडवा' (मराठी नववर्ष) म्हणून मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. या नऊ दिवसांत देवीची उपासना केल्याने सुख, समृद्धी आणि शक्ती प्राप्त होते अशी मान्यता आहे. नवरात्रीचा शेवटचा दिवस हा प्रभू श्रीरामांचा जन्मोत्सव म्हणजेच राम नवमी म्हणून साजरा केला जातो. या नऊ दिवसांत  विशिष्ट रंग परिधान केल्यास शुभ फल मिळते अशी मान्यता आहे.

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

ALSO READ: चैत्र नवरात्रीत हे 7 नियम पाळले तर देवीची विशेष कृपा मिळते

Edited By- Dhanashri Naik

ALSO READ: चैत्र नवरात्री 2026 घटस्थापना, अष्टमी-नवमी आणि रामनवमी कधी?

चैत्र नवरात्र २०२६ च्या मुख्य तारखा

सुरुवात: १९ मार्च २०२६, गुरुवार (प्रतिपदा तिथी सुरू होण्याची वेळ: सकाळी ६:५२ वाजता)

समाप्ती: २७ मार्च २०२६, शुक्रवार (रामनवमी)

कालावधी: ९ दिवस (१९ ते २७ मार्च)

(नोट: प्रतिपदा तिथी १९ मार्च सकाळी ६:५२ ते २० मार्च सकाळी ४:५२ पर्यंत आहे. उदय तिथीच्या आधारावर १९ मार्चपासून नवरात्र सुरू मानले जाते.)

घटस्थापना (कलश स्थापना) मुहूर्त

मुख्य शुभ मुहूर्त: १९ मार्च २०२६ रोजी सकाळी ६:५२ ते १०:१० (काही ठिकाणी ७:४३ पर्यंत मुख्य मुहूर्त सांगितला जातो).

अभिजित मुहूर्त (पर्यायी): सकाळी ११:४७ ते १२:३६.

या वेळेत घटस्थापना करून माता दुर्गेची पूजा सुरू केली जाते.

नवरात्रातील दिवसवार माता दुर्गेचे रूप, रंग आणि मुख्य पूजा

नवरात्रात दररोज एका रूपाची पूजा होते. यंदा रंग (Navratri Colors) देखील खास महत्वाचे असतात.

दिवस १: १९ मार्च (गुरुवार) - माता शैलपुत्री - रंग: पिवळा - घटस्थापना + शैलपुत्री पूजा

दिवस २: २० मार्च (शुक्रवार) - माता ब्रह्मचारिणी - रंग: हिरवा - चंद्र दर्शन

दिवस ३: २१ मार्च (शनिवार) - माता चंद्रघंटा - रंग: राखाडी / ग्रे - गौरी पूजा

दिवस ४: २२ मार्च (रविवार) - माता कुष्मांडा - रंग: केशरी / ऑरेंज 

दिवस ५: २३ मार्च (सोमवार) - माता स्कंदमाता - रंग: पांढरा 

दिवस ६: २४ मार्च (मंगळवार) - माता कात्यायनी - रंग: लाल 

दिवस ७: २५ मार्च (बुधवार) - माता कालरात्री - रंग: निळा 

दिवस ८: २६ मार्च (गुरुवार) - माता महागौरी - रंग: गुलाबी - अष्टमी + संधी पूजा (संधी मुहूर्त: सकाळी ११:२४ ते १२:१२)

दिवस ९: २७ मार्च (शुक्रवार) - माता सिद्धिदात्री - रंग: जांभळा / पर्पल - नवमी + कन्यापूजन + रामनवमी

महत्व आणि पूजाविधी

चैत्र नवरात्रात शक्ति उपासना, व्रत, जप, हवन आणि मातेच्या आराधनेने मन, बुद्धी आणि शरीर शुद्ध होते. हे नववर्षाची सुरुवात असल्याने नवीन संकल्प, सकारात्मक ऊर्जा आणि नवीन सुरुवात करण्यासाठी उत्तम काळ मानला जातो.

दुर्गा सप्तशती पठणाचे आध्यात्मिक महत्त्व

दुर्गा सप्तशती पठण करणे हे देवी अंबाचे आशीर्वाद मिळविण्याचा सर्वोत्तम मार्ग मानला जातो. हे पठण मानसिक शक्ती वाढवते आणि भीती, अडथळे आणि नकारात्मक उर्जेपासून संरक्षण करते. नियमित पठण केल्याने आत्मविश्वास वाढतो आणि शत्रूंचे अडथळे दूर होतात. 

असे मानले जाते की हे पठण आजारांपासून संरक्षण करते आणि मनःशांती प्रदान करते. जो भक्त भक्ती आणि श्रद्धेने हे पठण करतो त्याला त्यांच्या जीवनात नक्कीच सकारात्मक बदल अनुभवायला मिळतील.

या नवरात्रात माता दुर्गा आपल्या भक्तांना शक्ती, यश, आरोग्य आणि समृद्धी प्रदान करतात.

घटस्थापना मुहूर्त: सकाळी सुमारे ६:५२ ते ७:४३ (किंवा काही ठिकाणी ६:१० ते ८:३५ पर्यंत), अभिजीत मुहूर्त दुपारी १२:०५ ते १२:५३ पर्यंत उपलब्ध असू शकतो.

नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी लक्ष्मीच्या कृपेसाठी वर्षभर समृद्धी मिळवण्यासाठी अनेक छोटे-छोटे उपाय सांगितले जातात. हे उपाय साधे, सोपे आणि पारंपरिक आहेत, जे भक्त नियमितपणे करतात.

पहिल्या दिवशी लक्ष्मीचा आशीर्वाद मिळवण्यासाठी छोटा उपाय:

घराच्या मुख्य दरवाजावर आंब्याची किंवा अशोकाच्या पानांचे तोरण लावा: नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी सकाळी घटस्थापना करताना किंवा पूजा सुरू करताना मुख्य दारावर आंब्याची पाने किंवा अशोक पाने गुंफून तोरण लावणे अत्यंत शुभ मानले जाते. यामुळे घरात सकारात्मक ऊर्जा येते, नकारात्मकता दूर होते आणि माता लक्ष्मीचे आशीर्वाद प्राप्त होतात. हे उपाय करताना मनात "ॐ श्रीं ह्रीं क्लीं महालक्ष्म्यै नमः" असा मंत्र जपत राहा.

कमळाचे फूल किंवा लक्ष्मीची प्रतिमा/फोटो आणा: पहिल्या दिवशी घरात कमळाचे ताजे फूल आणून पूजास्थळी ठेवा किंवा लक्ष्मीच्या चित्रासमोर ठेवा. कमळ हे लक्ष्मीचे प्रतीक आहे, यामुळे धन-धान्य आणि समृद्धीचे आगमन होते.

सोने/चांदीचा सिक्का तिजोरीत ठेवा: नवरात्री सुरू होण्यापूर्वी किंवा पहिल्या दिवशी लक्ष्मी किंवा गणेशाची अंकित असलेला सोने/चांदीचा सिक्का खरेदी करून तिजोरीत किंवा पूजास्थळी ठेवा. हे वर्षभर धनप्राप्तीचे प्रतीक मानले जाते.

तुपाचा दिवा मुख्य दरवाजावर लावा: दररोज संध्याकाळी मुख्य दारावर तुपाचा दिवा प्रज्वलित करा. हे उपाय नवरात्रीच्या नऊ दिवसांत करा, विशेषतः पहिल्या दिवशी सुरुवात करणे उत्तम.

हे उपाय श्रद्धेने आणि शुद्ध मनाने केल्यास माता लक्ष्मीचा आशीर्वाद मिळून वर्षभर आर्थिक स्थिरता, सुख-समृद्धी आणि सकारात्मक ऊर्जा कायम राहते अशी मान्यता आहे.

नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी घटस्थापना करून मां शैलपुत्रीची पूजा करा, फळाहार किंवा सात्विक भोजन घ्या आणि मंत्र जप करा.

अस्वीकरण: येथे दिलेली माहिती धर्म आणि ज्योतिष शास्त्र यावर आधारित आहे. वेबदुनिया या माहितीच्या अचूकतेची पडताळणी किंवा पुष्टी करत नाही.

१. काळ आणि ऋतू यांमधील फरक

या दोन्ही नवरात्रींमधील सर्वात महत्त्वाचा फरक म्हणजे त्यांचा काळ आणि त्या वेळी सुरू असलेला ऋतू. चैत्र नवरात्री ही वसंत ऋतूच्या आगमनाची वर्दी देते, तर शारदीय नवरात्री ही हिवाळ्याच्या सुरुवातीचे संकेत देते.

हिंदू पंचांगानुसार, चैत्र नवरात्रीची सुरुवात चैत्र महिन्यातील 'शुक्ल पक्षा'च्या 'प्रतिपदे'ला होते. ही नवरात्री साधारणपणे मार्च किंवा एप्रिल महिन्यामध्ये येते आणि याच दिवसाला 'हिंदू नववर्षाची सुरुवात' म्हणूनही मानले जाते.

याच्या अगदी उलट, शारदीय नवरात्री ही अश्विन महिन्याच्या 'शुक्ल पक्षा'मध्ये येते; जो काळ साधारणपणे सप्टेंबर किंवा ऑक्टोबर महिन्यामध्ये असतो.

एकिकडे चैत्र नवरात्री ही हिंदू नववर्षाची सुरुवात मानली जाते, तर दुसरीकडे शारदीय नवरात्री ही इंग्रजी कॅलेंडर वर्षाच्या साधारण मध्यावर येते.

२. धार्मिक महत्त्व

या दोन्ही नवरात्रींचे धार्मिक महत्त्व हे वेगवेगळ्या कारणांशी जोडलेले आहे.

चैत्र नवरात्रीचा संबंध विश्वाच्या निर्मितीशी आणि नववर्षाच्या सुरुवातीशी आहे. विविध श्रद्धांनुसार, याच काळात ब्रह्मदेवाने या विश्वाची निर्मिती केली होती.

शारदीय नवरात्रीचा संबंध देवी दुर्गाने महिषासुर राक्षसावर मिळवलेल्या विजयाशी आहे. म्हणूनच, या नवरात्रीच्या दहाव्या दिवशी 'विजयादशमी' (दसरा) हा उत्सव मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. राम नवमी चैत्र नवरात्रीच्या समाप्तीस येते; म्हणूनच, या उत्सवादरम्यान 'शक्ती' (दैवी स्त्री-तत्त्व) आणि भगवान विष्णू या दोघांचीही उपासना केली जाते. याउलट, शारदीय नवरात्रीची सांगता 'दुर्गा महानवमी'ने होते आणि त्यानंतर लगेचच दुसऱ्या दिवशी 'विजयादशमी' येते. अशी श्रद्धा आहे की, विजयादशमीच्या दिवशी देवी दुर्गेने महिषासुराचा वध केला, तर भगवान रामाने रावणाचा पराभव केला. परिणामी, या विशिष्ट नवरात्रीमध्ये 'शक्ती'ची (दैवी सामर्थ्याची) उपासना तिच्या अत्यंत शुद्ध आणि सात्त्विक स्वरूपात केली जाते.

३. उपासना आणि परंपरा

दोन्ही नवरात्रींमध्ये केल्या जाणाऱ्या विधी आणि प्रार्थना बऱ्याच अंशी सारख्याच असतात, तरीही उत्सवाचे स्वरूप मात्र काहीसे वेगळे असू शकते.

चैत्र नवरात्रीदरम्यान, बहुतांश लोक आपल्या घराच्याच चार भिंतींमध्ये 'घटस्थापना', उपवास आणि धार्मिक ग्रंथांचे वाचन (पारायण) यांसारखे विधी पार पाडतात.

शारदीय नवरात्रीमध्ये मात्र मोठ्या प्रमाणावर सार्वजनिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते—जसे की 'गरबा', 'दांडिया', भव्य दुर्गा-पंडपांची उभारणी आणि विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम; विशेषतः पश्चिम बंगाल आणि गुजरात या राज्यांमध्ये याचे विशेष महत्त्व असते.

चैत्र नवरात्रीचे दिवस आध्यात्मिक 'साधने'साठी (शिस्तबद्ध उपासनेसाठी) विशेष महत्त्वाचे मानले जातात, तर शारदीय नवरात्रीच्या दिवसांमध्ये 'दुर्गा पूजा' आणि भक्तीपूर्ण उपासनेवर अधिक भर दिला जातो.

शारदीय नवरात्रीचा उत्सव 'सात्त्विक' (शुद्ध आणि सुसंवादी) आचरण, नृत्य आणि आनंदोत्सवाच्या माध्यमातून साजरा केला जातो; याउलट, चैत्र नवरात्रीमध्ये कठोर आध्यात्मिक शिस्त आणि कडक उपवासांना अधिक प्राधान्य दिले जाते.

४. सामाजिक-सांस्कृतिक प्रभाव

चैत्र नवरात्रीचा मुख्य भर हा धार्मिक विधी आणि आध्यात्मिक साधनेवर असतो.

दुसरीकडे, शारदीय नवरात्रीचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यातील अधिक उत्सवी आणि सामाजिक-सामुदायिक वातावरण होय.

महाराष्ट्र, आंध्र प्रदेश, तेलंगणा आणि कर्नाटक या राज्यांमध्ये चैत्र नवरात्रीला विशेष महत्त्व आहे; तर पश्चिम बंगाल आणि गुजरात या राज्यांमध्ये शारदीय नवरात्रीला विशेष प्राधान्य दिले जाते. शारदीय नवरात्री ही ऐहिक इच्छांच्या पूर्ततेच्या उद्देशाने साजरी केली जाते, तर चैत्र नवरात्री ही आध्यात्मिक आकांक्षांच्या पूर्ततेसाठी, 'सिद्धी' (आध्यात्मिक शक्ती) प्राप्त करण्यासाठी आणि 'मोक्षा'च्या (मुक्तीच्या) साधनेसाठी साजरी केली जाते.

चैत्र नवरात्री आणि शारदीय नवरात्री हे दोन्ही उत्सव देवी दुर्गेच्या उपासनेला समर्पित असलेले पवित्र सण आहेत. यांमधील एकमेव फरक म्हणजे त्यांचे कालावधी, विशिष्ट धार्मिक श्रद्धा आणि उत्सवाचे स्वरूप होय. चैत्र नवरात्री ही नवीन वर्षाच्या आगमनाचे आणि आध्यात्मिक शिस्तीचे प्रतीक मानली जाते, तर शारदीय नवरात्री हा देवी दुर्गेचा विजय आणि उत्सवी चैतन्य साजरा करणारा सण मानला जातो.

ALSO READ: Chaitra Navratri 2026 चैत्र नवरात्र कधीपासून? मुहूर्त, पूजा विधी आणि महत्तव जाणून घ्या

१. घटस्थापना (पहिला दिवस)

तारीख: १९ मार्च २०२६, गुरुवार.

मुहूर्त: सकाळी ६:५५ ते सकाळी ८:०८ पर्यंत (काही पंचांगानुसार १०:१० पर्यंत).

अभिजीत मुहूर्त: दुपारी १२:०५ ते दुपारी १२:५३ पर्यंत.

याच दिवशी महाराष्ट्रात गुढीपाडवा आणि हिंदू नववर्षाचा प्रारंभ होत आहे.

२. दुर्गा अष्टमी (महाअष्टमी)

तारीख: २६ मार्च २०२६, गुरुवार.

या दिवशी माता महागौरीची पूजा केली जाते आणि अनेक घरांमध्ये कुलदेवीचा कुळधर्म-कुळाचार (हवन) केला जातो. 

३. चैत्र नवरात्र नवमी

तारीख: २७ मार्च २०२६, शुक्रवार.

नवमी पूजा: याच दिवशी देवीच्या नवव्या स्वरूपाची, म्हणजे माता सिद्धिदात्रीची पूजा केली जाते.

थोडक्यात वेळापत्रक:

नवरात्र प्रारंभ (घटस्थापना): १९ मार्च २०२६.

महाअष्टमी: २६ मार्च २०२६.

चैत्रनवमी: २७ मार्च २०२६.

नवरात्र समाप्ती (पारण): २७ मार्च २०२६.

महत्वाची टीप- 

सूर्य उदित अष्टमी २६ ला आहे म्हणून  श्री दुर्गा अष्टमी २६ तारखेला साजरी होईल. तसेच श्रीराम जन्मोत्सव पण २६ तारखेला साजरा होईल अष्टमी तिथी ११.४५ वाजता समाप्त होईल व ११.४६ वाजता नवमी लागेल. घरी आणि मंदिरात दुपारी १२ वाजता श्रीराम जन्मोत्सव साजरा होईल. व चैत्रनवमी २७ तारखेला असून अनेकांकडे या दिवशी कुळाचार म्हणजेच कुळधर्म करण्यात येईल. 

स्थानिक पंचांगानुसार सूर्योदयाच्या वेळेत बदल झाल्यामुळे मुहूर्ताच्या वेळेत काही मिनिटांचा फरक असू शकतो. रामनवमी हा चैत्र नवरात्रीचा नववा दिवस असतो. जर तुम्ही नवरात्रीचे नऊ दिवस उपवास करत असाल, तर २७ मार्च २०२६ रोजी सकाळी १०:०६ नंतर किंवा सूर्योदयानंतर पारण (उपवास सोडणे) करणे योग्य ठरेल.

ALSO READ: चैत्र नवरात्रीत हे 7 नियम पाळले तर देवीची विशेष कृपा मिळते

Edited By- Dhanashri Naik

ALSO READ: चैत्र नवरात्री २०२६: पहिल्या दिवशी करा हा छोटा उपाय, वर्षभर राहील लक्ष्मीचा आशीर्वाद

नऊ दिवसांचे नऊ खास भोग  

१. प्रथम दिवस: शैलपुत्री माता

भोग: गायीचे शुद्ध तूप अर्पण करावे.

फळ: यामुळे आरोग्याच्या तक्रारी दूर होतात आणि भक्ताला निरोगी आयुष्य लाभते.

२. द्वितीय दिवस: ब्रह्मचारिणी माता

भोग: साखर आणि पंचामृत किंवा साखरेचे पदार्थ.

फळ: यामुळे दीर्घायुष्य आणि भाग्याची प्राप्ती होते.

३. तृतीय दिवस: चंद्रघंटा माता

भोग: दूध किंवा दुधाचे पदार्थ (उदा. खीर किंवा पेढे).

फळ: यामुळे मानसिक शांती मिळते आणि जीवनातील संकटे दूर होतात.

४. चतुर्थ दिवस: कुष्मांडा माता

भोग: मालपुवा अर्पण करावा.

फळ: यामुळे बुद्धी तल्लख होते आणि निर्णय घेण्याची क्षमता वाढते.

५. पंचम दिवस: स्कंदमाता

भोग: केळी अर्पण करावीत.

फळ: यामुळे सुख-समृद्धी लाभते आणि शारीरिक आरोग्य उत्तम राहते.

६. षष्ठी दिवस: कात्यायनी माता

भोग: मध अर्पण करावे.

फळ: यामुळे सौंदर्य वाढते आणि विवाहातील अडथळे दूर होतात.

७. सप्तमी दिवस: कालरात्री माता

भोग: गूळ किंवा गुळाचे पदार्थ.

फळ: यामुळे सर्व प्रकारच्या भीतीपासून मुक्ती मिळते आणि विजय प्राप्त होतो.

८. अष्टमी दिवस: महागौरी माता

भोग: नारळ अर्पण करावा.

फळ: यामुळे घरातील नकारात्मकता दूर होते आणि संतती सुखाची प्राप्ती होते.

९. नवमी दिवस: सिद्धिदात्री माता

भोग: तीळ किंवा तिळाचे लाडू आणि हलवा-पुरी-चणे.

फळ: यामुळे सर्व सिद्धींची प्राप्ती होते आणि जीवनात पूर्णत्व येते.

टीप: जर काही कारणास्तव हे विशिष्ट पदार्थ बनवणे शक्य नसेल, तर साधी खडीसाखर किंवा घरात बनवलेले सात्विक अन्नही श्रद्धेने अर्पण केले तरी माता दुर्गा ते आनंदाने स्वीकारते.

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

ALSO READ: चैत्र नवरात्रीत हे 7 नियम पाळले तर देवीची विशेष कृपा मिळते

Edited By- Dhanashri Naik

ALSO READ: नवरात्रीत उपवास करताना काय खावे?

उपवासाच्या वेळी तुम्ही खालील पदार्थांचे सेवन करू शकता 

१. फळे आणि सुका मेवा  

फळे: केळी, सफरचंद, पपई, डाळिंब, आणि चिकू यांसारखी फळे ऊर्जा देतात. (टीप: आंबट फळे रिकाम्या पोटी खाणे टाळावे).

सुका मेवा: बदाम, अक्रोड, काजू आणि मनुके मर्यादित प्रमाणात खावेत. यामुळे बराच वेळ भूक लागत नाही.

२. दुग्धजन्य पदार्थ 

दूध आणि दही: उपवासात दही खाणे पचनासाठी उत्तम असते. दुधाची खीर किंवा पेढे (साखरेचे प्रमाण कमी ठेवून) खाऊ शकता.

ताक: शरीर हायड्रेटेड ठेवण्यासाठी ताक हा उत्तम पर्याय आहे.

पनीर: पनीर प्रथिनांचा चांगला स्रोत आहे.

३. उपवासाची धान्ये  

भगर: भगरीची खिचडी किंवा भात पचायला हलका असतो.

राजगिरा: राजगिरा लाडू, चिक्की किंवा थालीपीठ अत्यंत पौष्टिक असते. यात लोह भरपूर असते.

साबुदाणा: साबुदाणा खिचडी किंवा वडा लोकप्रिय आहे, परंतु यात पिष्टमय पदार्थ जास्त असल्याने त्याचे प्रमाण मर्यादित ठेवावे.

४. भाज्या 

बटाटा: उकडलेले बटाटे किंवा बटाट्याची भाजी.

रताळे: रताळे उकडून किंवा त्याची खीर करून खाणे आरोग्यासाठी फायदेशीर असते.

५. पेये आणि हायड्रेशन

शहाळ्याचे पाणी: शरीरातील इलेक्ट्रोलाइट्स टिकवून ठेवण्यासाठी उत्तम.

लिंबू पाणी: थकवा दूर करण्यासाठी साखरेचे किंवा सैंधव मिठाचे लिंबू पाणी घ्यावे.

काय टाळावे?

मीठ: साध्या मिठाऐवजी सैंधव मिठाचा (Rock Salt) वापर करावा.

मसाले: हळद, मोहरी आणि गरम मसाला टाळावा. जिरे आणि हिरवी मिरची मर्यादित वापरता येते.

बाहेरचे तळलेले पदार्थ: जास्त तेलकट पदार्थ खाल्ल्याने पित्त (Acidity) होऊ शकते.

उपवासाच्या काळात दर २-३ तासांनी थोडे थोडे खात राहा, जेणेकरून रक्तातील साखरेची पातळी कमी होणार नाही आणि तुम्हाला अशक्तपणा जाणवणार नाही.

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

ALSO READ: Chaitra Navratri 2026 चैत्र नवरात्र कधीपासून? मुहूर्त, पूजा विधी आणि महत्तव जाणून घ्या

Edited By- Dhanashri Naik

ALSO READ: चैत्र नवरात्रीत हे 7 नियम पाळले तर देवीची विशेष कृपा मिळते

१. कलश (तांब्याचा किंवा मातीचा)- घराच्या ईशान्य कोपऱ्यात किंवा पूजेच्या ठिकाणी पाण्याचा कलश ठेवणे अत्यंत शुभ मानले जाते. पाणी हे शांततेचे प्रतीक आहे. नवरात्रीत कलशाची स्थापना केल्याने घरातील वातावरणातील तणाव दूर होतो आणि सकारात्मक लहरींचे आगमन होते.

२. तुळशीचे रोप - जर तुमच्या घरात तुळशीचे रोप नसेल, तर नवरात्रीत ते नक्की लावावे. तुळशीला 'विष्णू प्रिया' म्हटले जाते. नवरात्रीच्या काळात तुळशीची पूजा केल्याने घरातील वास्तुदोष संपतात आणि कुटुंबातील सदस्यांचे आरोग्य सुधारते.

३. चांदीची वस्तू- नवरात्रीत चांदीची एखादी छोटी वस्तू (जसे की नाणे, दिवा किंवा मूर्ती) खरेदी करून ती देवीच्या चरणी अर्पण करणे शुभ असते. चांदी हा धातू चंद्राशी संबंधित असून तो मनाला शांती देतो आणि घरातील आर्थिक अडथळे दूर करण्यास मदत करतो.

४. चंदन- पूजेच्या ताटात किंवा घराच्या मंदिरात चंदनाचा तुकडा किंवा चंदनाचे अत्तर नक्की ठेवा. चंदनाचा सुगंध केवळ मन प्रसन्न करत नाही, तर तो घरातील नकारात्मक विचारांना नष्ट करून एकाग्रता वाढवतो.

५. मुख्य दरवाजावर तोरण (आंबा किंवा अशोक पान)- नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी घराच्या मुख्य प्रवेशद्वारावर आंबा किंवा अशोकाच्या पानांचे तोरण लावावे. यामुळे बाहेरील नकारात्मक ऊर्जा घरात प्रवेश करू शकत नाही आणि देवी लक्ष्मीचे आगमन सुलभ होते.

टीप: या वस्तू ठेवण्यासोबतच घर स्वच्छ ठेवणे आणि दररोज संध्याकाळी भीमसेनी कापूर जाळणे हे देखील नकारात्मकता दूर करण्यासाठी प्रभावी ठरते.

1. मंत्राचे स्वरूप

मूळ मंत्र खालीलप्रमाणे आहे:

"ऐं ह्रीं क्लीं चामुण्डायै विच्चे"

2. मंत्रातील नऊ अक्षरांचा अर्थ

या मंत्रातील प्रत्येक अक्षर हे माता दुर्गेच्या एका विशिष्ट दैवी शक्तीशी आणि एका विशिष्ट ग्रहाशी संबंधित आहे:

ऐं- देवी सरस्वती (ज्ञानाची देवी) - सूर्य ग्रह

ह्रीं- देवी लक्ष्मी (ऐश्वर्य की देवी) - चंद्र

क्लीं- देवी काली (शक्तीची देवी)- मंगळ ग्रह

चा- देवी शैलपुत्री - बुध ग्रह

मुं- देवी ब्रह्मचारिणी- बृहस्पति (गुरु) ग्रह

डा- देवी चंद्रघंटा- शुक्र ग्रह

यै- देवी कुष्माण्डा-शनी ग्रह

वि- देवी कात्यायनी- राहु ग्रह

च्चे- देवी कालरात्रि/महागौरी/सिद्धिदात्री- केतु ग्रह

3. बीज मंत्रांचे विशेष महत्त्व

या मंत्रातील पहिली तीन अक्षरे त्रिशक्ती* (दैवी शक्तींची त्रिमूर्ती) यांचे प्रतिनिधित्व करतात:

ऐं: हा महासरस्वतीचा बीज मंत्र आहे; ही ती देवी आहे जी बुद्धी आणि ज्ञान प्रदान करते.

ह्रीं: हा महालक्ष्मीचा बीज मंत्र आहे; ही ती देवी आहे जी धन, मान आणि समृद्धी प्रदान करते.

क्लीं: हा महाकालीचा बीज मंत्र आहे; ही ती देवी आहे जी शत्रूंचा नाश करते आणि आकर्षण शक्ती प्रदान करते.

चामुंडायै विच्चे: या पदांचा अर्थ असा होतो: "हे माता चामुंडे (चंड आणि मुंड या राक्षसांचा नाश करणाऱ्या देवी), मला अज्ञानाच्या बंधनातून मुक्त कर" किंवा "मला आत्मसाक्षात्कार घडव."

4. नवार्ण मंत्राचे फायदे

नकारात्मकतेचा नाश: हा मंत्र भीती, तणाव आणि बाह्य नकारात्मक प्रभाव दूर करण्यासाठी अत्यंत उपयुक्त मानला जातो. 

ग्रह शांती: नऊ अक्षरे नऊ ग्रहांचे प्रतिनिधित्व करत असल्यामुळे, या मंत्राचा जप केल्याने व्यक्तीच्या जन्मपत्रिकेतील ग्रहदोष (ग्रहांमुळे निर्माण होणारे प्रतिकूल प्रभाव) शांत करण्यास मदत मिळते.

आत्मविश्वास: या मंत्राचा नियमित जप केल्याने मानसिक बळ वाढते आणि एकाग्रता सुधारते. 

मंत्राची शक्ती आणि रचना

'नव' (नऊ) आणि 'अर्ण' (अक्षरे) यांपासून बनलेला हा नऊ अक्षरांचा मंत्र, आदिशक्तीच्या नऊ रूपांचे (नवदुर्गांचे) प्रत्यक्ष प्रतीक मानला जातो. यातील प्रत्येक अक्षर एका विशिष्ट दैवी ऊर्जेला—एका देवीला—जागृत करते; आणि ही ऊर्जा सूर्य ते केतू या क्रमाने सर्व नऊ ग्रहांचे नियंत्रण करते. या मंत्रातील पहिले अक्षर 'ऐं' हे सूर्य आणि माता शैलपुत्री यांच्याशी संबंधित आहे, तर अंतिम अक्षर 'च्चे' हे केतू आणि माता सिद्धिदात्री यांचा कृपाप्रसाद मिळवून देते.

नवार्ण मंत्राच्या नऊ अक्षरांपैकी पहिले अक्षर 'ऐं' हे सूर्याचे नियंत्रण करते. 'ऐं' हे दुर्गेच्या पहिल्या रूपाशी—शैलपुत्रीशी—जोडलेले आहे; शैलपुत्रीची उपासना 'नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी' केली जाते. दुसरे अक्षर 'ह्रीं' हे चंद्राचे नियंत्रण करते; हे दुर्गेच्या दुसऱ्या रूपाशी—ब्रह्मचारिणीशी—संबंधित आहे, जिची उपासना नवरात्रीच्या दुसऱ्या दिवशी केली जाते. तिसरे अक्षर 'क्लीं' आहे; चौथे 'चा'; पाचवे 'मुं'; सहावे 'डा'; सातवे 'यै'; आठवे 'वि'; आणि नववे अक्षर 'चै' आहे. ही अक्षरे अनुक्रमे मंगळ, बुध, गुरु, शुक्र, शनी, राहू आणि केतू या ग्रहांचे क्रमाने नियंत्रण करतात.

वैश्विक संतुलन आणि मानवी प्रयत्न

हा मंत्र केवळ ग्रहांच्या प्रभावांना शांत करण्यापुरता मर्यादित नाही. त्याच्या गाभ्याशी, तो त्रिदेवांची—ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश यांची—सामूहिक शक्ती; तसेच तीन महादेवींची—महाकाली, महालक्ष्मी आणि महासरस्वती यांची—एकत्रित ऊर्जा सामावून घेतलेला आहे. जेव्हा पूर्ण श्रद्धेने या मंत्राचा जप केला जातो, तेव्हा साधकाला चार पुरुषार्थ (मानवी जीवनाची उद्दिष्टे)—म्हणजेच धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष यांची प्राप्ती होते.

जप करण्याची पद्धत आणि होणारे परिवर्तन

आध्यात्मिक लाभ प्राप्त करण्यासाठी, १०८ मण्यांची माळ (जपमाळ) वापरून, दररोज किमान तीन फेऱ्या (माळा) या मंत्राचा जप करणे अत्यंत शुभ मानले जाते. एक विशेष लक्षात घेण्यासारखी बाब म्हणजे, दुर्गा सप्तशतीमध्ये आणि विशेषतः विजयादशमीच्या महात्म्याच्या संदर्भात या मंत्राला पवित्र अक्षर 'ॐ' जोडून, ​​दहा अक्षरांच्या स्वरूपात (दशाक्षर मंत्र) देखील सादर केले गेले आहे. मग हा मंत्र नऊ अक्षरांचा असो किंवा दहा अक्षरांचा; जेव्हा तो श्रद्धा आणि एकाग्रतेने जपला जातो, तेव्हा त्याचे कल्याणकारी आणि परिवर्तन घडवून आणणारे परिणाम तितकेच प्रभावी ठरतात. 

सावधगिरी

शास्त्रानुसार, 'नवार्ण मंत्र' हा अत्यंत शक्तिशाली आणि 'जागृत' मंत्र मानला जातो. याचे पूर्ण लाभ मिळवण्यासाठी, विनियोग, ऋष्यादी न्यास आणि कर न्यास यांसह या मंत्राचे पठण करणे सर्वोत्तम मानले जाते. दुर्गा सप्तशतीच्या पठणापूर्वी आणि पठणानंतर, अशा दोन्ही वेळी या मंत्राचा जप वारंवार केला जातो.

या राशींसाठी भाग्याचा काळ :

मेष रास: तुमच्यासाठी ही नवरात्र आत्मविश्वास आणि ऊर्जा वाढवणारी ठरेल. कामात यश मिळण्याचे संकेत आहेत. प्रलंबित कामे पूर्ण होतील आणि नवीन योजनांवर काम करण्याची संधी मिळेल.

मिथुन रास: हा काळ तुमच्यासाठी अत्यंत अनुकूल आहे. नशिबाची साथ मिळाल्याने महत्त्वाची कामे पूर्ण होतील. नोकरी किंवा व्यवसायात नवीन संधी उपलब्ध होऊ शकतात आणि तुमच्या कष्टाचे कौतुक होईल.

सिंह रास: सिंह राशीच्या लोकांसाठी चैत्र नवरात्र सकारात्मक निकाल घेऊन येईल. धनलाभाच्या संधी मिळतील. गुंतवणुकीतून फायदा होऊ शकतो. कौटुंबिक सुख लाभेल.

कन्या रास: करिअरच्या दृष्टीने हा काळ चांगला आहे. कामातील अडथळे दूर होतील. वरिष्ठांचे सहकार्य मिळेल आणि भविष्यातील योजनांना गती मिळेल.

मकर रास: कार्यक्षेत्रात प्रगतीचे संकेत आहेत. नवीन जबाबदाऱ्या मिळू शकतात. आर्थिक स्थितीत सुधारणा होईल आणि बचत करण्यात तुम्ही यशस्वी व्हाल.

मीन रास: मीन राशीच्या लोकांसाठी हा काळ भाग्यवान ठरेल. व्यापार आणि नोकरीत प्रगती होईल. अडकलेली कामे मार्गी लागतील आणि कुटुंबात आनंदाचे वातावरण राहील.

कुंभ रास: न्यायालयीन किंवा कायदेशीर प्रकरणांमध्ये सकारात्मक निकाल मिळण्याची शक्यता आहे. कामात हळूहळू प्रगती होईल.

या राशींनी राहावे सावधान:

वृषभ रास: खर्चावर नियंत्रण ठेवणे आवश्यक आहे. अनावश्यक खर्चामुळे आर्थिक ओढाताण होऊ शकते. गुंतवणुकीचे निर्णय विचारपूर्वक घ्या.

तूळ रास: आर्थिक व्यवहारात सतर्क राहा. धनहानी होण्याची शक्यता असल्याने पैशांची देवाणघेवाण करताना काळजी घ्या. कोणताही मोठा निर्णय घेताना घाई करू नका.

धनु रास: आपल्या वागण्यावर लक्ष द्या. मित्र किंवा जवळच्या व्यक्तीशी मतभेद होऊ शकतात. संयम आणि सामंजस्याने वागणे फायदेशीर ठरेल.

अस्वीकरण: वेबदुनिया वर वैद्यकीय उपचार, आरोग्यविषयक उपाय, योग, धर्म, ज्योतिष, इतिहास, पुराणे इत्यादी विषयांबाबत प्रकाशित किंवा प्रसारित केलेले व्हिडिओ, लेख आणि बातम्या केवळ आपल्या माहितीसाठी उपलब्ध करून देण्यात आले आहेत; तसेच ही माहिती विविध स्रोतांतून संकलित करण्यात आली आहे. येथे सादर करण्यात आलेल्या माहितीच्या सत्यतेबाबत वेबदुनिया कोणत्याही प्रकारची हमी देत ​​नाही. आरोग्यविषयक कोणतेही उपाय किंवा ज्योतिषीय पद्धती अंमलात आणण्यापूर्वी कृपया तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा. ही माहिती केवळ जनहितार्थ येथे सादर करण्यात आली असून, तिला कोणत्याही प्रकारची वैज्ञानिक पुष्टी नाही.

।। श्री गणेशाय नम: ।। इन्द्र उवाच ।।

ॐ नमस्तेऽस्तु महामाये श्रीपीठे सुरपूजिते ।

शङ्खचक्रगदाहस्ते महालक्ष्मि नमोऽस्तुते ।। १ ।।

नमस्ते गरुडारूढे कोलासुरभयज्र्रि ।

सर्वपापहरे देवि महालक्ष्मि नमोऽस्तुते ।। २ ।।

सर्वज्ञे सर्ववरदे सर्वदुष्टभयङ्करि ।

सर्वदुःखहरे देवि महालक्ष्मि नमोऽस्तुते ।। ३ ।।

सिद्धिबुद्धिप्रदे देवि भुक्तिमुक्तिप्रदायिनि ।

मन्त्रमूर्ते सदा देवि महालक्ष्मि नमोऽस्तुते ।। ४ ।।

आद्यन्तरहिते देवि आद्यशक्तिमहेश्वरि ।

योगजे योगसम्भूते महालक्ष्मि नमोऽस्तुते ।। ५ ।।

स्थूलसूक्ष्ममहारौद्रे महाशक्तिमहोदरे ।

महापापहरे देवि महालक्ष्मि नमोऽस्तुते ।। ६ ।।

पद्मासनस्थिते देवि परब्रह्मस्वरूपिणि ।

परमेशि जगन्मातर्महालक्ष्मि नमोऽस्तुते ।। ७ ।।

श्वेताम्बरधरे देवि नानालङ्कारभूषिते ।

जगत्स्थिते जगन्मातर्महालक्ष्मि नमोऽस्तुते ।। ८ ।।

महालक्ष्म्यष्टकं स्तोत्रं यः पठेद्भक्तिमान्नरः ।

सर्वसिद्धिमवाप्नोति राज्यं प्राप्नोति सर्वदा ।। ९ ।।

एककाले पठेन्नित्यं महापापविनाशनम् ।

द्विकालं यः पठेन्नित्यं धनधान्यसमन्वितः ।। १० ।।

त्रिकालं यः पठेन्नित्यं महाशत्रुविनाशनम् ।

महालक्ष्मीर्भवेन्नित्यं प्रसन्ना वरदा शुभा ।। ११ ।।

।। इति श्री इन्द्रकृतं महालक्ष्म्यष्टकस्तोत्रं सम्पूर्णम् ।।

गुप्त नवरात्राचे महत्त्व: ही नवरात्र तंत्र-मंत्र आणि गुप्त सिद्धींसाठी विशेष महत्त्वाची मानली जाते. गुप्त सिद्धींसाठी या नवरात्रात गुप्त साधना केल्या जातात. या नवरात्रात दहा महाविद्यांसह देवी दुर्गेची पूजा केल्याने सर्व इच्छा पूर्ण होतात. गुप्त नवरात्रात दुर्गेची पूजा केल्याने सर्व प्रकारचे त्रास दूर होतात. या नवरात्रात केलेल्या कृती आशीर्वाद देतात. ही नवरात्र तांत्रिक सिद्धींसाठी विशेष महत्त्वाची आहे.

१. दहा महाविद्यांची साधना (तंत्राच्या मध्यभागी)

दहा महाविद्यांचे तीन गट: त्यांच्या स्वरूपानुसार दहा महाविद्यांचे तीन गट आहेत.

पहिला: सौम्य वर्ग (त्रिपुरा सुंदरी, भुवनेश्वरी, मातंगी, कमला).

दुसरा: तीव्र वर्ग (काली, चिन्नमस्ता, धुमावती, बगलामुखी).

तिसरा: सौम्य-उग्र वर्ग (तारा आणि त्रिपुरा भैरवी).

गुप्त: तुमच्या साधनेच्या निवडीनुसार देवींचे साधना करा. हा काळ सांसारिक सुखांपेक्षा आध्यात्मिक शक्ती, शत्रूंवर विजय आणि कठीण साधना साध्य करण्यासाठी आहे. गृहस्थांनी सौम्य वर्गाचा अभ्यास करावा.

२. 'गुपित' ही शक्ती आहे

गुप्त साधना: नावाप्रमाणेच ती 'गुप्त' आहे. या नवरात्रीचा सर्वात आवश्यक नियम म्हणजे तुमची पूजा आणि संकल्प पूर्णपणे गुप्त असले पाहिजेत.

गुप्त: शास्त्रांनुसार, या काळात केलेल्या आध्यात्मिक साधनाची चर्चा जितकी कमी होईल तितके त्याचे परिणाम अधिक आणि तीव्र होतील. जर तुम्ही कोणाला तुम्ही कोणता मंत्र जपत आहात किंवा कोणती साधना करत आहात हे सांगितले तर त्या उपासनेचा परिणाम निष्फळ होतो. म्हणूनच या काळात साधक बाह्य जगापासून अलिप्त राहतात.

३. कठीण इच्छा पूर्ण करण्यासाठी 'सोपा मार्ग':

इच्छा पूर्ण करणे: सामान्य नवरात्र पुण्यपूर्ण आणि भक्तीपूर्ण असते, तर गुप्त नवरात्र 'इच्छा पूर्ण करण्याची रात्र' मानली जाते.

गुप्त: ज्योतिषशास्त्रानुसार, जेव्हा अनेक प्रयत्न करूनही एखादे कार्य अपूर्ण राहते, तेव्हा गुप्त नवरात्राचे नऊ दिवस विशेष तांत्रिक किंवा वैदिक विधींसाठी अचुक मानले जातात. या काळात केलेल्या आध्यात्मिक साधना व्यक्तीला मानसिक आणि आध्यात्मिकदृष्ट्या इतके सक्षम बनवतात की ते सर्वात कठीण परिस्थितींवरही मात करू शकतात.

सावधगिरी: गुप्त नवरात्रातील साधनाचे नियम अतिशय काटेकोरपणे पाळले पाहिजेत. यामध्ये, ब्रह्मचर्य, सात्विक आहार आणि मानसिक शुद्धता आवश्यक आहे.

ॐ नमो भगवते श्रीवीरभद्राय ।

विरुपाक्षी लं निकुंभिनी षोडशी उपचारिणी ।

वरुथिनी मांसचर्विणी ।

चें, चें, चें, चामलरायै ।

धनं धनं कंप कंप आवेशय ।

त्रिलोकवर्ति लोकदायै ।

सहस्त्रकोटिदेवानां आकर्षय आकर्षय ।

नवकोटी गंधर्वानां आकर्षय आकर्षय ।

हंसः, हंसः, सोहं, सोहं, सर्व रक्ष, मां रक्ष,

भूतेभ्यो रक्ष । ग्रहेभ्यो रक्ष । पिशाचेभ्या रक्ष ।

शाकिनीती रक्ष, डाकिनीती रक्ष ।

अप्रत्यक्ष प्रत्यक्षारिष्टेभ्यो रक्ष, रक्ष, ।

महाशक्ति रक्ष । कवचशक्ति रक्ष ।

रक्ष ओजंवाल । गुरुवाल ।

ॐ प्रसह हनुमंत रक्ष ।

श्रीमन्नाथगुरुत्रयं गणपतिं पीठत्रयं भैरव ॥

सिद्धाढ्यं बटुकत्रय पदयुगं द्युतित्र्कंमं मंडल ॥

वैराटाष्टचतुष्टयं च नक्कं वैरावली पंचकं ।

श्रीमन्मालिनीमंत्रराजसहितं वंदे गुरोमंडलम् ।

इति ध्यानम् ॥

अथ प्रार्थना ।

ॐ र्‍हां, र्‍हीं, र्‍हृं, क्षां, क्षीं, क्षुं ।

कृष्णक्षेत्रपालाय नमः आगच्छ आगच्छ ।

बली सर्वग्रहशमन मम कार्यं कुरु कुरु स्वाहा ।

ॐ नमो ॐ र्‍हीं, श्रीं, क्लीं, ऐं, चक्रेश्र्वरी ।

शंख-चक्र गदा पद्मधारिणी ।

मम वांछित सिद्धिं कुरु कुरु स्वाहा ।

ॐ नमो कमलवदन मोहिनी सर्वजनवशकारिणी साक्षात् ।

सूक्ष्मस्वरुपिणी यन्मम वशगा ॐ सुरातुरा भवेयुः स्वाहा ।

गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णु गुरुर्देवो महेश्र्वरः ।

गुरु साक्षात् परब्रह्म तस्मै श्रीगुरुवे नमः ॥

अज्ञानतिमिरांधस्य ज्ञानांजनशलाकया ।

चक्षुरुन्मीलितं येन तस्मै श्रीगुरुवे नमः ॥

अरुणकिरण जालं रंजिता सावकाशा ।

विधृतजपमाला वीटिका पुस्तकहस्ता ।

इतरकरकराढ्या फुल्लकल्हार हस्ता ।

निवसतु हृदि बाला नित्यकल्याणशीला ॥

अथ शाबरीकवचजपे विनियोगः ॥

॥ श्री ॥

॥ अथ शाबरीकवचपाठप्रारंभः ॥

ॐ सर्वविघ्ननाशाय । सर्वारिष्ट निवारणाय ।

सर्व सौख्यप्रदाय । बालानां बुद्धिप्रदाय ।

नानाप्रकारकधनवाहन भूमिप्रदाय ।

मनोवांछितफलप्रदाय । रक्षां कुरु कुरु स्वाहा ।

ॐ गुरुवे नमः । ॐ श्रीकृष्णाय नमः ।

ॐ बल भद्राय नमः । ॐ श्रीरामाय नमः ।

ॐ हनुमते नमः । ॐ शिवाय नमः ।

ॐ जगन्नाथाय नमः । ॐ बद्रिनारायणाय नमः ।

ॐ दुर्गादेव्यै नमः । ॐ सूर्याय नमः ।

ॐ चंद्राय नमः । ॐ भौमाय नमः ।

ॐ बुधाय नमः । ॐ गुरुवे नमः ।

ॐ भृगवे नमः । ॐ शनैश्र्वराय नमः ।

ॐ राहवे नमः । ॐ पुच्छनायकाय नमः ।

ॐ नवग्रह रक्षा कुरु कुरु नमः ।

ॐ मन्ये वरं हरिहरादय एवं दृष्ट्वा ।

दृष्टेषु हृदयं त्वयि तोषमेतिः ।

किं वीक्षितेन भवता भुवि अेन नान्यः

कश्र्चित् मनो हरति नाथ भवानत एहि ।

ॐ नमः श्रीमन्बलभद्रजयविजय अपराजित

भद्रं भद्रं कुरु कुरु स्वाहा ।

ॐ भूर्भुवः स्वः तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि ।

धियो यो नः प्रचोदयात् ॥

सर्वविघ्नशांति कुरु कुरु स्वाहा ।

ॐ ऐं, र्‍हीं, क्लीं, श्री बटुकभैरवाय ।

आपदुद्धरणाय । महानभस्याय स्वरुपाय ।

दीर्घारिष्टं विनाशय विनाशय ।

नानाप्रकारभोगप्रदाय । मम सर्वारिष्टं हन हन ।

पच पच, हर हर, कच कच,

राजद्वारे जयं कुरु कुरु ।

व्यवहारे लाभं वर्धय वर्धय ।

रणे शत्रुं विनाशय विनाशय ।

अनापत्तियोगं निवारय निवारय ।

संतत्युत्पत्तिं कुरु कुरु । पूर्ण आयुः कुरु कुरु ।

स्त्रीप्राप्तिं कुरु कुरु । हुं फट् स्वाहा ॥

ॐ नमो भगवते वासुदेवाय नमः ।

ॐ नमो भगवते विश्र्वमूर्तये नारायणाय ।

श्रीपुरुषोत्तमाय रक्ष रक्ष ।

युष्मदधीनं प्रत्यक्षं परोक्षं वा ।

अजीर्ण पच पच ।

विश्र्वमूर्ते अरीन् हन हन ।

एकाहिकं द्व्याहिकं, त्र्याहिकं, चातुर्थिकं ज्वरं नाशय नाशय ।

चतुरधिकान्वातान् अष्टादशक्षयरोगान्, अष्टादशकुष्टान् हन हन।

सर्वदोषान् भंजय भंजय । तत्सर्वं नाशय नाशय ।

शोषय शोषय, आकर्षय आकर्षय ।

मम शत्रुं मारय मारय । उच्चाटय उच्चाटय, विद्वेषय विद्वेषय ।

स्तंभय स्तंभय, निवारय निवारय ।

विघ्नान् हन हन । दह दह, पच पच,

मथ मथ, विध्वंसय विध्वंसय, विद्रावय विद्रावय

चक्रं गृहीत्वा शीघ्रमागच्छागच्छ चक्रेण हन हन ।

पर विद्या छेदय छेदय ।

चतुरशीतिचेटकान् विस्फोटय नाशय नाशय ।

वातशूलाभिहत दृष्टीन् ।

सर्प-सिंह-व्याघ्र-द्विपद-चतुष्पदान ।

अपरे बाह्यांतरा दिभुव्यंतरिक्षगान् ।

अन्यानपि कश्र्चित् देशकालस्थान् ।

सर्वान् हन हन । विषममेघनदीपर्वतादीन् ।

अष्टव्याधीन् सर्वस्थानानि रात्रिदिनपथग

चोरान् वशमानय वशमानय ।

सर्वोपद्रवान् नाशय नाशय ।

परसैन्यं विदारय विदारय परचक्रं निवारय निवारय ।

दह दह रक्षां कुरु कुरु ।

ॐ नमो भगवते ॐ नमो नारायण हुं फट् स्वाहा ।

ठः ठः ॐ र्‍हां र्‍हीं हृदये स्वदेवता ॥

एषा विद्या महानाम्नी पुरा दत्ता शतक्रतोः ।

असुरान् हन्तु हत्वा तान् सर्वाश्र्च बलिदानवान् ।

यः पुमान् पठते नित्यं वैष्णवीं नियतात्मवान् ।

तस्य सर्वान् हिंसती यस्या दृष्टिगतं विषम् ।

अन्यादृष्टिविषं चैव न देयं संक्रमे ध्रुवम् ।

संग्रामे धारयत्यंगे उत्पातशमनी स्वयम् ॥

सौभाग्यं जायते तस्य परमं नात्र संशयः ।

हते सद्यो जयस्तस्य विघ्नं तस्य न जायते ।

किमत्र बहुनोक्तेन सर्वसौभाग्यसंपदः ।

लभते नात्र संदेहो नान्यथा नदिते भवेत् ॥

गृहीतो यदि वा यत्नं बालानां विविधैरपि ।

शीतं चोष्णतां याति उष्णः शीतमयो भवेत् ॥

नान्यथा श्रुयते विद्यां यः पठेत् कथितां मया ।

भूर्जपत्रे लिखेद्यंत्र गोरोचनमयेन च ।

इमां विद्यां शिरोबंधात्सर्वरक्षां करोनु मे ।

पुरुषस्याथवा नार्या हस्ते बध्वा विचक्षणः ।

विद्रवंति प्रणश्यंति धर्मस्तिष्ठति नित्यशः ।

सर्वशत्रुभयं याति शीघ्रं ते च पलायिताः ॥

ॐ ऐं, र्‍हीं, क्लीं, श्रीं भुवनेश्र्वर्यै ।

श्रीं ॐ भैरवाय नमो नमः ।

अथ श्रीमातंगीभेदा, द्वाविंशाक्षरो मंत्रः ।

समुख्यायां स्वाहातो वा ॥

हरिः ॐ उच्चिष्टदेव्यै नमः ।

डाकिनी सुमुखिदेव्यै महापिशाचिनी ।

ॐ ऐं, र्‍हीं, ठाः, ठः द्वाविंशत् ॐ चक्रीधरायाः ।

अहं रक्षां कुरु कुरु ।

सर्वबाधाहरिणी देव्यै नमो नमः ।

सर्वप्रकार बाधाशमनं, अरिष्टनिवारणं कुरु कुरु ।

फट्, श्री ॐ कुब्जिकादेव्यै र्‍हीं ठः स्वः ।

शीघ्रं अरिष्टनिवारण कुरु कुरु ।

देवी शाबरी कीं ठः, स्वः ।

शारीरिकं भेदाहं माया भेदय पूर्ण आयुः कुरु ।

हेमवती मूलरक्षां कुरु ।

चामुंडायै देव्यै नमः ।

शीघ्रं विघ्ननिवारणं सर्ववायुकफपित्तरक्षां कुरु ।

भूतप्रेतपिशाचान् घातय ।

जादूटोणाशमनं कुरु ।

सती सरस्वत्यै चंडिकादेव्यै गलं विस्फोटकान्,

वीक्षित्य शमनं कुरु ।

महाज्वरक्षयं कुरु स्वाहा ।

सर्वसामग्री भोग सत्यं, दिवसे दिवसे,

देहि देहि रक्षां कुरु कुरु ।

क्षणे क्षणे, अरिष्टं निवारय ।

दिवसे दिवसे, दुःखहरणं, मंगलकरणं,

कार्यासिद्धिं कुरु कुरु ।

हरि ॐ श्रीरामचंद्राय नमः ।

हरिः ॐ भूर्भुवः स्वः

चंद्रतारा-नवग्रह-शेष-नाग-पृथ्वी-देव्यै

आकाश-निवासिनी सर्वारिष्टशमनं कुरु स्वाहा ॥

आयुरारोग्यमैश्र्वर्यं वित्तं ज्ञानं यशोबलम् ॥

नाभिमात्रजले स्थित्वा सहस्त्रपरिसंख्यया ॥

जपेत्कवचमिदं नित्यं वाचां सिद्धिर्भवे त्ततः ॥

अनेन विधिना भक्त्याकवचसिद्धिश्र्च जायते ॥

शतमावर्तयेद्युस्तु मुच्यते नात्र संशयः ॥

सर्वव्याधिभयस्थाने मनसा ऽ स्य तु चिंतनम् ॥

राजानो वश्यतां यांति सर्वकामार्थसिद्धये ॥

अनेन यथाशक्तिपाठेन शाबरीदेवी प्रीयतां नमम ॥

॥ #इति_शाबरीकवचं ॥

दुर्गा विसर्जन २०२५ मुहूर्त

दुर्गा विसर्जन - २ ऑक्टोबर २०२५, गुरुवार

दुर्गा विसर्जन मुहूर्त - सकाळी ०६:१५ ते सकाळी ०८:३७

दशमी तिथी सुरू - १ ऑक्टोबर २०२५ रोजी संध्याकाळी ०७:०१ वाजता

दशमी तिथी संपते - २ ऑक्टोबर २०२५ रोजी संध्याकाळी ०७:१० वाजता

श्रवण नक्षत्र सुरू - २ ऑक्टोबर २०२५ रोजी सकाळी ०९:१३ वाजता

श्रवण नक्षत्र संपते - ३ ऑक्टोबर २०२५ रोजी सकाळी ०९:३४ वाजता

दुर्गा विसर्जन विधी

दुर्गा विसर्जनाच्या दिवशी, देवीच्या मूर्तीसमोर दिवा आणि धूप लावून देवीची पूजा करा. त्यानंतर, देवीला फुले, तांदळाचे दाणे, सिंदूर, लाल स्कार्फ आणि नारळ अर्पण करा.

नंतर देवीला हलवा, पुरी, खीर, नारळ आणि फळे अर्पण करा.

आरती करा. आरती केल्यानंतर, तुमच्या पूजेत असलेल्या कोणत्याही त्रुटींसाठी देवीला क्षमा करा.

शेवटी पाण्याने भरलेल्या भांड्याने देवी दुर्गेला निरोप द्या आणि ती पुढच्या वर्षी परत येईल अशी प्रतिज्ञा करा.

त्यानंतर मूर्तीचे पाण्यात विसर्जन करा.

जर जवळपास नदी किंवा तलाव नसेल तर घरी गंगेच्या पाण्याने मूर्तीला स्नान घाला आणि तिथेच तिचा निरोप द्या.

दुर्गा विसर्जन मंत्र

जेव्हा भक्त दुर्गेची मूर्ती किंवा मूर्ती विसर्जित करतात तेव्हा ते देवीला तिच्या परत येण्याची प्रार्थना करतात. विसर्जनाच्या वेळी हा मंत्र विशेषतः जपला जातो: “नमस्तेऽस्तु महादेवि महा मायि सुरेश्वरि। ख्यातं यत् त्वं प्रसन्ना च प्रसन्नं सर्वतो भव॥”

विसर्जनाच्या वेळी हा मंत्र देखील जपला पाहिजे - "गच्च गच्च परं स्थाना, स्वस्थानं गच्च देवि च। पुनरागमनायाथ सर्वमंगलमस्तु ते॥"

अस्वीकरण: येथे दिलेली माहिती धार्मिक श्रद्धा आणि लोकश्रद्धेवर आधारित आहे. त्यासाठी कोणताही वैज्ञानिक पुरावा नाही. वेबदुनिया याच्या सत्यतेचा पुरावा देत नाही.

एक कप भगर 

दोन कप मखाना

अर्धा कप दही

एक चमचा सेंधव मीठ 

अर्धा कप भाजलेले शेंगदाणे

एक छोटा तुकडा आल्याचा

एक हिरव्या मिरच्या

एक चमचा जिरे

एक चिंचेचा छोटा तुकडा 

कोथिंबीर 

ALSO READ: शारदीय नवरात्री विशेष पाककृती उपवासाचा डोसा

कृती- 

सर्वात आधी मखाना आणि भगर दह्यात अर्धा तास मिनिटे भिजवा. भिजवलेले मखाना आणि भगर मिक्सरमध्ये बारीक करून गुळगुळीत पेस्ट बनवा. पेस्टमध्ये सेंधव मीठ घाला. पीठ इडलीच्या पीठासारखे जास्त जाड किंवा जास्त पातळ नसावे. इडलीच्या साच्याला तूपाने हलके ग्रीस करा. पीठात इनो घाला, चांगले मिसळा आणि लगेच साचा भरा. साधारणदहा मिनिटे वाफ काढा. इडली चांगल्या आकाराच्या बाहेर येतील. आता चटणीसाठी, शेंगदाणे, आले, हिरव्या मिरच्या, चिंच, सेंधव मीठ आणि कोथिंबीर आणि जिरे बारीक करा. तर चला तयार आहे आपली उपवासाची मखाना इडली, चटणीसोबत नक्कीच सर्व्ह करा. 

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

ALSO READ: Sharadiya Navratri Recipe लोकप्रिय आणि पौष्टिक साबुदाणा खिचडी

Edited By- Dhanashri Naik

ALSO READ: शारदीय नवरात्री फराळाच्या यादीत ही खास रेसिपी लिहून घ्या

ALSO READ: Sharadiya Navratri 2025 : खान्देशची कुलदेवी जागृत श्रीक्षेत्र मनुदेवी मंदिर जळगाव

वैशिष्ट्ये- 

भवानी देवी मंदिर हे जळगाव जिल्ह्यातील नशिराबाद गावात वसलेले आहे. नशिराबाद हे जळगावपासून १० किमी अंतरावर आहे. हे शहर राष्ट्रीय महामार्ग ६ वर आहे, ज्यामुळे प्रवास सोपा आहे.

ALSO READ: Bhadrakali Devi Temple नाशिकचे श्रद्धास्थान भद्रकाली देवी मंदिर

इतिहास 

नशिराबाद हे ऐतिहासिक शहर असून ज्याचे प्राचीन नाव 'सोलनिंभोर' होते, असे नाव असल्याचे कारण म्हणजे येतेच १६ हनुमान मंदिरे आणि १६ मुख्य दरवाजे होते. हे शहर मूळतः नासिरुद्दीन बादशहा यांच्या नावाने नशिराबाद म्हणून ओळखले जाते. तसेच भवानी देवी मंदिराचा नेमका इतिहास उपलब्ध नसला तरी, नशिराबादमधील इतर मंदिरांप्रमाणे हे मंदिर देखील स्थानिक धार्मिक परंपरेचा भाग आहे. हे मंदिर देवी भवानीला समर्पित असून आणि स्थानिक भक्तांसाठी श्रद्धास्थान आहे. तसेच जळगाव जिल्ह्यात असलेले नशिराबाद हे गाव काचेच्या बांगड्यांच्या उत्पादनासाठी प्रसिद्ध असले तरी धार्मिकदृष्ट्या हनुमान आणि इतर देवतांच्या मंदिरांसाठी ओळखले जाते, ज्यात भवानी मंदिराचा समावेश होतो.

ALSO READ: Sharadiya Navratri 2025 जागृत श्री चतुरशृंगी देवी मंदिर पुणे

तसेच मंदिराची रचना साधी आणि पारंपरिक असून ज्यात दगडी बांधकाम आणि स्थानिक शैलीतील कोरीव काम दिसते. गर्भगृहात देवी भवानीची प्राचीन आणि प्रसन्न अशी मूर्ती आहे, जी भक्तांना संकटमोचन आणि शक्ती प्रदान करते अशी श्रद्धा आहे. नवरात्रीच्या काळात येथे विशेष पूजा, आरती आणि जत्रा आयोजित केली जाते. स्थानिक भक्त आणि जवळपासच्या गावांमधून गर्दी होते. तसेच भवानी देवी ही शक्ती देवता मानली जाते आणि स्थानिक कुटुंबांसाठी कुलदेवता आहे. भक्त संकटनिवारण, आरोग्य आणि समृद्धीसाठी येथे प्रार्थना करतात.

ALSO READ: आदिशक्ती चंडिकादेवी मंदिर पाटणादेवी चाळीसगाव

प्राचीन जागृत श्री भवानी देवी मंदिर नशिराबाद जावे कसे? 

रेल्वे मार्ग- नशिराबाद या गावापासून भादली हे सर्वात जवळचे रेल्वे स्टेशन आहे. व जळगाव जंक्शनपासून १० किमी अंतरावर आहे. स्थानिक बस किंवा रिक्षा यांच्या मदतीने नशिराबाद मध्ये सहज पोहचता येते. 

रस्ता मार्ग- नशिराबाद हे गाव नॅशनल हायवे ६ वर असून  MSRTC बस किंवा खासगी वाहन उपलब्ध आहे. 

विमान मार्ग-मंदिरापासून जवळचे विमानतळ हे जळगाव विमानतळ आहे जे १० किमी अंतरावर आहे. तसेच औरंगाबाद विमानतळ १५० किमी विमानतळ आहे. 

ALSO READ: Famous Three and a Half Shakti Peethas of Maharashtra देवीचे प्रसिद्ध साडेतीन शक्तिपीठे महाराष्ट्र

नवरात्रीच्या नऊ भक्ती दिवसांचा शेवटचा दिवस देवीच्या सिद्धिदात्री रूपाला समर्पित आहे. देवीचे हे रूप भक्त आणि साधकांना सिद्धी प्रदान करण्यासाठी ओळखले जाते. आज, नऊ देवींबद्दलच्या माहितीच्या मालिकेत, आम्ही तुम्हाला देवी सिद्धिदात्रीच्या गौरवाची कहाणी घेऊन आलो आहोत. सर्वांचे कल्याण करणारी देवीची ही रूप कशी दिसते हे देखील जाणून घ्या:

देवी सिद्धिदात्रीचे रूप

कमळाच्या फुलावर बसलेली, माता सिद्धिदात्रीला चार हात आहेत आणि तिचे वाहन सिंह आहे. तिच्या उजव्या हातात गदा आणि वरच्या हातात चक्र आहे. तिच्या डाव्या हातात कमळाचे फूल आणि वरच्या हातात शंख आहे. देवीने तिच्या डोक्यावर एक उंच मुकुट आणि चेहऱ्यावर मंद हास्य देखील धारण केले आहे.

देवी महिमा

पृथ्वीवरील राक्षसांच्या अत्याचारांचा नाश करण्यासाठी आणि मानवजातीचे आणि धर्माचे कल्याण करण्यासाठी, माता देवीचा जन्म सिद्धिदात्री म्हणून झाला. ही देवी सर्व सिद्धी प्रदान करते.

तिच्या कृपेने, सर्वात कठीण कार्ये देखील सहजपणे पूर्ण होतात. देवी पुराणानुसार, भगवान शिव यांनी तिच्या कृपेने या सिद्धी प्राप्त केल्या आणि देवीच्या कृपेमुळे भगवान शिवाचे अर्धे शरीर देवीचे बनले, म्हणूनच शिवाला 'अर्धनारीश्वर' म्हणून ओळखले जाऊ लागले.

देवीची पूजा करण्याचे अनंत फायदे आहेत.

देवीची पूजा केल्याने सर्व कार्ये पूर्ण होतात.

देवी सर्व सिद्धी प्रदान करते आणि सर्व प्रकारचे भय आणि रोग देखील दूर करते. देवी तिच्या भक्तांचे जीवन अधिक आनंददायी बनविण्याचे मार्ग प्रदान करते. आईच्या परम कृपेने, भक्तांना मोक्ष देखील मिळतो.

कथा

पूर्वी जेव्हा त्रिमूर्तींनी (ब्रह्मा, विष्णू, महेश) समुद्राच्या काठावर दीर्घकाळ तपश्चर्या केली, तेव्हा महाशक्ती प्रसन्न होऊन देवी सिद्धिदात्रीच्या रूपात त्यांच्यासमोर प्रकट झाली. या प्रसंगी देवीने त्रिमूर्तींना त्यांच्या पत्नी प्रदान केल्या. तिने लक्ष्मी, सरस्वती आणि पार्वती या देवता निर्माण केल्या आणि त्या अनुक्रमे विष्णू, ब्रह्मा आणि शिव यांना दिल्या. 

देवी सिद्धिदात्री हे 'सिद्धी' म्हणजे अलौकिक शक्ती आणि 'धात्री' म्हणजे देणारी, या शब्दांचे संयोजन आहे. ती भक्तांना सर्व सिद्धी प्रदान करते, असे मानले जाते. 

सिद्धिधात्रीने जगाचा निर्माता म्हणून ब्रह्मदेवाला, सृष्टी आणि त्यातील प्राण्यांचे रक्षण करण्याची भूमिका विष्णूकडे आणि वेळ आल्यावर जगाचा नाश करण्याची भूमिका शिवाकडे सोपवली. देवीने सांगितले की त्यांची शक्ती त्यांच्या संबंधित पत्नींच्या रूपात आहे, जी त्यांना त्यांचे कार्य करण्यास मदत करतील. देवीने त्यांना आश्वासन दिले की ती त्यांना दैवी चमत्कारी शक्ती देखील प्रदान करेल, ज्यामुळे त्यांना त्यांची कर्तव्ये पार पाडण्यास मदत होईल. असे सांगून तिने त्यांना अणिमा, महिमा, गरिमा, लघिमा, प्राप्ती, प्राकांब्य, इशित्व आणि वशित्व अशी आठ अलौकिक शक्ती बहाल केल्या. अणिमा म्हणजे शरीराचा आकार लहान करून लहान करणे, महिमा म्हणजे शरीराचा अमर्याद आकारात विस्तार करणे, गरिमा म्हणजे असीम जड होणे, लघिमा म्हणजे वजनहीन होणे, प्राप्ती म्हणजे सर्वव्यापी असणे, प्रकांब्य म्हणजे जे काही हवे आहे ते साध्य करणे, इशित्व म्हणजे निरपेक्षता असणे. प्रभुत्व, आणि वशित्व म्हणजे सर्वांना वश करण्याची शक्ती. 

देवी सिद्धिदात्रीने त्रिमूर्ती प्रदान केलेल्या आठ सर्वोच्च सिद्धींव्यतिरिक्त, तिने त्यांना नऊ खजिना आणि इतर दहा प्रकारच्या अलौकिक शक्ती किंवा क्षमता दिल्या आहेत असे मानले जाते. स्त्री आणि पुरुष या दोन भागांनी देव आणि देवी, दैत्य, दानव, असुर, गंधर्व, यक्ष, अप्सरा, भूत, स्वर्गीय प्राणी, पौराणिक प्राणी, वनस्पती, प्राणी, नाग आणि गरुड आणि जगातील अनेक प्रजाती निर्माण केल्या. जन्माला आले आणि अशा प्रकारे त्यांच्यापासून उत्पन्न झाले. संपूर्ण जगाची निर्मिती आता पूर्णपणे पूर्ण झाली होती, असंख्य तारे, आकाशगंगा तसेच नक्षत्रांनी भरलेली होती. सूर्यमाला नऊ ग्रहांसह पूर्ण झाली. पृथ्वीवर, अशा विशाल महासागर, तलाव, नाले, नद्या आणि पाण्याच्या इतर संस्थांनी वेढलेले, मजबूत भूभाग तयार केला गेला. सर्व प्रकारचे वनस्पती आणि प्राणी उत्पत्ती झाले आणि त्यांना त्यांच्या योग्य निवासस्थान देण्यात आले. १४ जगांची निर्मिती आणि संपूर्णपणे निर्मिती केली गेली, वर नमूद केलेल्या प्राण्यांना राहण्यासाठी निवासस्थान दिले, ज्याला ते सर्व घर म्हणतात.

ALSO READ: सिद्धिदात्री आरती- जय सिद्धिदात्री तू सिद्धि की दाता

मार्कण्डेय पुराणानुसार अणिमा, महिमा, गरिमा, लघिमा, प्राप्ती, प्राकाम्य, ईशित्व आणि वशित्व- या आठ सिद्धी आहेत. ब्रह्मवैवर्तपुराणाच्या श्रीकृष्ण जन्म खंडात ही संख्या 18 सांगण्यात आली आहे.

याचे प्रकार- 1. अणिमा 2. लघिमा 3. प्राप्ती 4. प्राकाम्य 5. महिमा 6. ईशित्व,वाशित्व 7. सर्वकामावसायिता 8. सर्वज्ञत्व 9. दूरश्रवण 10. परकायप्रवेशन 11. वाक्‌सिद्धी 12. कल्पवृक्षत्व 13. सृष्टी 14. संहारकरणसामर्थ्य 15. अमरत्व 16. सर्वन्यायकत्व 17. भावना 18. सिद्धी

ALSO READ: Shardiya navratri 2025: शारदीय नवरात्राच्या नवमीला देवी सिद्धिदात्रीची कथा, मंत्र आणि पूजा पद्धत जाणून घ्या

माँ सिद्धिदात्री ही भक्तांना आणि साधकांना सर्व सिद्धी प्रदान करण्यास समर्थ आहे. देवी पुराणानुसार भगवान शिव यांना त्यांच्या कृपेनेच या सिद्धी मिळाल्या होत्या. त्यांच्या कृपेने भगवान शंकराचे अर्धे शरीर देवीचे झाले. या कारणास्तव ते लोकांमध्ये 'अर्धनारीश्वर' या नावाने प्रसिद्ध झाले.

ALSO READ: Siddhidatri Devi Katha सिद्धिदात्री देवीची कथा

माँ सिद्धिदात्रीचे चार हात आहेत. सिंह त्यांचे वाहन आहे. देवी कमळाच्या फुलावर विराजमान आहे. त्याच्या खालच्या उजव्या हातात कमळाचे फूल आहे. माँ सिद्धिदात्रीची कृपा मिळविण्यासाठी सतत प्रयत्न करणे हे प्रत्येक मानवाचे कर्तव्य आहे. त्याच्या कृपेने अनंत दु:खाच्या रूपाने जगापासून अलिप्त राहून, सर्व सुखांचा उपभोग घेऊन भक्त मोक्ष प्राप्त करू शकतो.

नवदुर्गांमध्ये माँ सिद्धिदात्री शेवटची आहे. इतर आठ दुर्गांची शास्त्रीय रीतिरिवाजानुसार पूजा करून, दुर्गापूजेच्या नवव्या दिवशी भक्त त्यांच्या पूजेत गुंततात. या सिद्धिदात्री मातेची आराधना केल्यानंतर भक्तांच्या आणि साधकांच्या सर्व प्रकारच्या ऐहिक, दिव्य इच्छा पूर्ण होतात.

नैवदे्य - नवरात्रीच्या नवव्या दिवशी तीळ अर्पण करून ब्राह्मणाला दान करावे. यामुळे मृत्यूच्या भीतीपासून मुक्ती मिळेल. यासोबतच अघटित  टळेल.

Edited By- Priya Dixit  

तू भक्तों की रक्षक तू दासों की माता,

तेरा नाम लेते ही मिलती है सिद्धि

तेरे नाम से मन की होती है शुद्धि

कठिन काम सिद्ध कराती हो तुम

हाथ सेवक के सर धरती हो तुम,

तेरी पूजा में न कोई विधि है

तू जगदंबे दाती तू सर्वसिद्धि है

रविवार को तेरा सुमरिन करे जो

तेरी मूर्ति को ही मन में धरे जो,

तू सब काज उसके कराती हो पूरे

कभी काम उस के रहे न अधूरे

तुम्हारी दया और तुम्हारी यह माया

रखे जिसके सर पैर मैया अपनी छाया,

सर्व सिद्धि दाती वो है भाग्यशाली

जो है तेरे दर का ही अम्बे सवाली

हिमाचल है पर्वत जहां वास तेरा

महानंदा मंदिर में है वास तेरा,

मुझे आसरा है तुम्हारा ही माता

वंदना है सवाली तू जिसकी दाता..।

ALSO READ: Siddhidatri Devi Katha सिद्धिदात्री देवीची कथा

येथे, देवी सिद्धिदात्रीच्या पूजा पद्धती, कथा, नैवेद्य आणि मंत्रांबद्दल संपूर्ण माहिती जाणून घ्या...

देवी दुर्गेची नववी शक्ती सिद्धिदात्री असे नाव आहे. ती सर्व प्रकारच्या सिद्धी प्रदान करते. माँ सिद्धिदात्रीला चार हात आहेत. तिचे वाहन सिंह आहे. ती कमळाच्या फुलावर देखील बसते. तिच्या उजव्या खालच्या हातात कमळाचे फूल आहे. तिला कमलाराणी असेही म्हणतात. माता सिद्धिदात्री भक्त आणि साधकांना या सर्व सिद्धी देण्यास सक्षम आहे. देवी पुराणानुसार, भगवान शिव यांनी त्यांच्या कृपेने या सिद्धी प्राप्त केल्या. त्यांच्या कृपेनेच भगवान शिवाचे अर्धे शरीर देवीचे बनले. म्हणूनच त्यांना "अर्धनारीश्वर" (अर्धनारीश्वर) असे म्हटले जाऊ लागले.

ALSO READ: महाविद्या पाठ कधी करावा? महाविद्या पाठाचे चमत्कारिक फायदे जाणून घ्या, संपूर्ण महाविद्या स्तोत्र

कथा:

पौराणिक मान्यतेनुसार, एकेकाळी संपूर्ण विश्वावर अंधार पसरला होता. त्या अंधारात प्रकाशाचा एक छोटासा किरण दिसला. हळूहळू, हा किरण मोठा होत गेला आणि नंतर तिने एका दिव्य स्त्रीचे रूप धारण केले. माता सिद्धिदात्री प्रकट झाली आणि ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश या त्रिमूर्तींना जन्म दिला.

ही ती देवी आहे जिची शिव पूजा करत होते. तिने त्यांना सिद्धी दिली. या कारणास्तव, देवी भगवतीच्या नवव्या रूपाला माता सिद्धिदात्री म्हणतात. सिद्धिदात्रीच्या कृपेनेच शिवाचे अर्धे शरीर देवीचे बनले, ज्यामुळे त्यांचे नाव अर्धनारीश्वर पडले.

दुसऱ्या एका आख्यायिकेनुसार, जेव्हा सर्व देवदेवता महिषासुराच्या अत्याचाराने त्रस्त झाले, तेव्हा त्यांनी त्रिमूर्तीचा आश्रय घेतला. तिन्ही देवतांनी (ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश) त्यांच्या तेजातून देवी सिद्धिदात्रीला जन्म दिला. त्यानंतर, सर्व देवतांनी तिला त्यांची शस्त्रे दिली आणि देवीने युद्ध करून महिषासुराचा पराभव केला.

देवी सिद्धिदात्रीची पूजा करण्याची पद्धत:

- नवरात्रीच्या शेवटच्या दिवशी, तूपाचा दिवा लावणे आणि देवी सिद्धिदात्रीला कमळाचे फूल अर्पण करणे शुभ मानले जाते.

- पूजेनंतर, हवन (अग्निबलि) करून, कुमारिकेची पूजा करून, अन्नदान करून आणि ब्राह्मणाला जेवण देऊन विधी पूर्ण केला जातो.

- शिवाय, देवीला अर्पण केलेले कोणतेही फळ किंवा अन्न लाल कपड्यात गुंडाळा.

- गरिबांना जेवण दिल्यानंतरच जेवा. 

मंत्र: ॐ सिद्धिदात्र्यै नम:

ALSO READ: नवरात्रीत मासिक पाळी आल्यास काय करावे? व्रत- पूजा या प्रकारे पूर्ण करावे

प्रार्थना:

सिद्धगंधर्वयक्षदयैरसुरैरमैरपि.

सेव्यमाना सदा भूयात् सिद्धिदा सिद्धिदायिनी

स्तुती

या देवी सर्वभू‍तेषु मां सिद्धिदात्री रूपेण संस्थिता।

नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नम:।।.

देवी सिद्धिदात्रीला नैवेद्य: नवरात्रीच्या नवमीच्या दिवशी, तीळ अर्पण करा आणि ब्राह्मणाला दान करा. यामुळे मृत्यूच्या भीतीपासून मुक्तता मिळेल. याशिवाय, अनुचित घटनांनाही प्रतिबंध होतो. याशिवाय, तीळ, खीर आणि संत्र्यापासून बनवलेल्या मिठाईचा नैवेद्य देखील अर्पण केला जातो.

अस्वीकरण: औषध, आरोग्याशी संबंधित उपाय, योग, धर्म, ज्योतिष, इतिहास, पुराण इत्यादी विषयांवर वेबदुनियावर प्रकाशित/प्रसारित होणारे व्हिडिओ, लेख आणि बातम्या केवळ तुमच्या माहितीसाठी आहेत, जे विविध स्त्रोतांकडून घेतले आहेत. वेबदुनिया याच्या सत्यतेची पुष्टी करत नाही. आरोग्य किंवा ज्योतिषाशी संबंधित कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी, तज्ञांचा सल्ला नक्कीच घ्या.

Edited By - Priya Dixit 

पनीर - 200 ग्रॅम 

टोमॅटो -तीन मध्यम 

काजू - दहा  

ताजे दही - १/४ कप 

मलई (क्रीम) - दोन टेबलस्पून  

बटर - दोन टेबलस्पून

तेल - एक टेबलस्पून

आले - एक इंच  

हिरवी मिरची 

तिखट - एक टीस्पून  

धणे-जिरे पूड- एक टीस्पून

हळद - १/४ टीस्पून

गरम मसाला - अर्धा टीस्पून

कसूरी मेथी - एक टीस्पून 

जिरे -अर्धा टीस्पून

तमालपत्र -एक 

दालचिनी - एक छोटा तुकडा

लवंग -दोन 

हिंग 

कोथिंबीर 

मीठ चवीनुसार

पाणी  

ALSO READ: नवरात्री विशेष बनवा झटपट असे उपवासाचे भगर अप्पे

कृती-

सर्वात आधी पनीरचे चौकोनी तुकडे करा. आता टोमॅटोची प्युरी तयार करा. आता भिजवलेले काजू मिक्सरमध्ये बारीक करून पेस्ट बनवा. यामुळे ग्रेव्हीला क्रीमीपणा येईल. आता कढईत 1 टेबलस्पून बटर आणि 1 टेबलस्पून तेल गरम करा.त्यात जिरे, तमालपत्र, दालचिनी, लवंग आणि हिंग घाला. मसाले परतून त्यांचा सुगंध येईपर्यंत तळा. आता किसलेले आले आणि चिरलेली हिरवी मिरची घाला. व एक मिनिट परतवा. आता टोमॅटो प्युरी घाला आणि मध्यम आचेवर शिजवा, जोपर्यंत तेल सुटू लागत नाही. तसेच काजू पेस्ट आणि दही घाला. चांगले मिसळा. आता हळद, लाल मिरची पावडर, धणे-जिरे पूड आणि मीठ घाला. तसेच दोन मिनिटे शिजवा. आता आवश्यकतेनुसार दीड कप पाणी घालून ग्रेव्हीला इच्छित जाडी द्या.नंतर पाच मिनिटे मंद आचेवर शिजू द्या. आता पनीरचे तुकडे ग्रेव्हीमध्ये घाला. हलक्या हाताने मिसळा आणि दोन मिनिटे शिजवा, जेणेकरून पनीर मसाल्याचा स्वाद घेईल. तसेच कसूरी मेथी चुरून घाला आणि गरम मसाला शिंपडा.नंतर एक मिनिट शिजवून गॅस बंद करा.शेवटी मलई आणि उरलेले बटर घाला. व कोथिंबिरीने गार्निश करा. चला तर तयार आहे आपली पनीरची भाजी रेसिपी. 

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

ALSO READ: नवरात्रीच्या उपवासात हा हलवा नक्कीच ऊर्जा देईल; नक्की ट्राय करा

Edited By- Dhanashri Naik

ALSO READ: दिवसभर ताजेतवाने राहण्यासाठी नवरात्रीच्या उपवासात खास Peanut Butter Banana Smoothie बनवा

"साडेतीन" शक्तिपीठांचे महत्त्व 

महाराष्ट्रातील ही शक्तिपीठे साडेतीन मानली जातात, कारण सप्तशृंगी हे अर्ध शक्तिपीठ आहे, तर कोल्हापूर, तुळजापूर, माहूरगड हे तीन पूर्ण शक्तिपीठे आहे. ही मंदिरे भक्तांच्या श्रद्धेचे केंद्र असून, प्रत्येक मंदिराला स्वतःचे पौराणिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व आहे. नवरात्रीत या ठिकाणी विशेष पूजा, यात्रा आणि उत्सव आयोजित केले जातात.

महालक्ष्मी मंदिर कोल्हापूर 

कोल्हापुरातील महालक्ष्मी म्हणजे अंबाबाई हे सर्वात जुने देऊळ असून या मंदिराचे बांधकाम राष्ट्रकूटांनी किंवा त्या आधी पासूनच शिलाहार राजांनी आठव्या शतकात केले होते. पुराणात याचा उल्लेख 108 पीठांपैकी एक आणि महाराष्ट्रातील साढे तीन शक्तिपीठांपैकी एक असे केलेले आहे. कोल्हापूरची अंबाबाईला महाराष्ट्राची कुलस्वामिनी म्हणतात. ज्या वेळी मुघलांचे शासन होते त्या वेळी त्यांनी हिंदूंवर सूड घेण्यासाठी सर्व देऊळांचा विध्वंस आणि नासधूस केली. त्यावेळी या देऊळाची मूर्ती तिथल्या पुजाऱ्याने बरीच वर्षे लपवून ठेवली. संभाजी महाराजांच्या कारकिर्दीत ई.स. 1715 ते 1722 या सुमारास मंदिराची पुनर्बांधणी केली. या देऊळात महालक्ष्मी आणि त्यांचा समोर गरुडमंडपात गरुड स्थापित केले गेले आहे. देवीची मूर्ती दगडी असून वजन 40 किलोग्रॅम आहे. मागील बाजूस दगडी सिंह आहे. देवी आईच्या मूर्तीच्या डोक्यावर मुकुट असून त्यावर शेषनाग आहे.  

ALSO READ: श्री महालक्ष्मी कोल्हापूर

तुळजाभवानी मंदिर तुळजापुर

तुळजापुरातील तुळजाभवानीचे तीर्थक्षेत्र हे पूर्ण आणि आद्यपीठ मानले जाते. इथे तुळजाभवानीचे प्राचीन देऊळ असून हे महाराष्ट्रातील उस्मानाबाद जिल्ह्यात वसलेले आहे. पुराणानुसार असुरांचा संहार करून धर्माचरण आणि नीतीची पुनर्स्थापना करण्याचे कार्य देवी आईने केले आहे. स्वराज्य हिंदवीचे संस्थापक छत्रपती श्री शिवाजी महाराज भोसले यांची कुलदेवी देखील हीच तुळजाभवानी आहे. भवानीआईच्या आशीर्वादाने महाराजांना स्वराज्य स्थापनेची प्रेरणा मिळाली असून खुद्द देवी आईने छत्रपती शिवाजी महाराजांना दृष्टांत देऊन महाराष्ट्रावरील आलेल्या संकटाचे निवारण करण्यासाठी तलवार दिली होती. या संदर्भात अशी आख्यायिका आहे की देवीचे हे देऊळ डोंगरमाथ्यावर असल्याने याचा कळस दिसत नाही. या देऊळाचे काही भाग हेमाडपंतीने बांधले आहे. नवरात्रोत्सव जरी नऊ दिवसाचा असला तरी हा उत्सव इथे एकूण एकवीस दिवस चालतो.

ALSO READ: महाराष्ट्रातील पहिले शक्तिपीठ – श्री तुळजाभवानी तुळजापूर

रेणुका देवी मंदिर माहूर गड 

माहूर गडाची रेणुका देवी ही महाराष्ट्रातील अनेक परिवारांची कुलदेवी आहे. ही साढे तीन शक्तिपीठांपैकी एक आहे. माहूर गड हे एक जागृत तीर्थ क्षेत्र आहे. माहूरगडावर रेणुके तसेच दत्तात्रय आणि परशुराम यांची देखील देऊळे इथे आहे. या देवीचं देऊळ यादव काळातील राजानी बांधले असे. आख्यायिका आहे की दत्तात्रयांचा जन्म देखील याच माहूर गडावर झाला. माता रेणुकाची एक कथा आहे- या कथेनुसार रेणुका मातेचा वध त्यांचा मुलगा परशुरामाने आपल्या पितृ आदेशावरून केले. नंतर परशुरामाला आपल्या मातेची आठवण येऊ लागली ते दुखी झाले असून शोकाकुल झाले होते. त्याच क्षणी आकाशवाणी झाली. तुझी आई तुला दर्शनास येईल. पण तू मागे वळून बघू नकोस. परंतु परशुरामाला आपल्या आईशी भेटण्याची ओढ लागली होती. त्यामुळे त्याने मागे वळून बघितले. त्यावेळी रेणुकेमातेचा चेहराच जमिनीतून वर आलेला होता. परशुरामाला तेवढेच दिसले. त्यामुळे माहूरगडावर रेणुकेच्या या तांदळारूपातील मुखाचीच पूजा केली जाते. या डोंगरावर परशुरामाला मातेचे दर्शन घडले त्यामुळे या डोंगराला 'मातापूर' म्हटले जाऊ लागले. आणि शेजारीच आंध्रप्रदेशातील 'ऊर' गाव असल्यामुळे 'माऊर' आणि आता ते माहूर म्हणून ओळखले जाते. 

ALSO READ: माहूरगड - श्री रेणुका देवी

सप्तशृंगी देवी मंदिर नाशिक 

या देवीचे तीर्थक्षेत्र महाराष्ट्रातील साडेतीन पीठांपैकी अर्ध पीठ म्हणून ओळखले जाते. ही सप्तशृंगी देवी नाशिक पासून 65 किलोमीटर वर 4800 फूट उंचीवर सप्तशृंगगडावर वास्तव्यास आहे. निसर्गाच्या सानिध्यात असलेली ही सप्तशृंग गडावरील सप्तशृंगी देवी उभ्या रूपात आहे. या मागील अशी आख्यायिका आहे की महिषासुर मर्दन करण्यासाठी देवी देवांनी त्याची याचना केली त्यामुळे देवी होमातून प्रकट झाली. तिचे हेच रूप म्हणजे सप्तशृंगीचे होते. हिला ब्रह्मस्वरूपिणी देखील म्हणतात. हे ब्रह्मदेवाच्या कमंडळापासून निघालेल्या गिरीजा महानदीचे रूप तसेच महाकाली, महालक्ष्मी आणि महासरस्वतीचे त्रिगुणात्मक असे स्वरूप म्हणजे देवी सप्तशृंगी. या महिरपीत देवीची मूर्ती आठ फुटी उंच मूर्ती आहे. तिला अठरा भुजा आहेत. मूर्ती शेंदूर अर्चित असून रक्तवर्णी आहे. या देवीचे डोळे तेजस्वी असून टपोरे आहेत. सर्व हात एकमेकांना लागलेले आहेत. महिषासुराशी लढण्यासाठी देवीला सर्व देवांनी शस्त्रे दिलेली असे.

ALSO READ: स्वयंभू असे हे शक्तिपीठं 'वणीची देवी सप्तशृंगी'

Devi Mahagauri

महागौरी पूजन विधी

अष्टमी तिथीला सकाळी स्नान-ध्यान पश्चात कलश पूजन करुन देवीची विधीपूर्वक पूजा करावी. या दिवशी देवीला पांढरे फुलं अर्पित करावे आणि वंदना मंत्राचे उच्चारण करावे. या दिवशी देवीला शिरा-पुरी, भाजी, काळे चणे आणि नारळाचे नैवेद्य दाखवावे. अष्टमी पूजनाच्या दिवशी कन्या भोज करवावे.

कन्या पूजन लाभ

माँ महागौरीचे ध्यान, स्मरण आणि उपासना भक्तांसाठी सर्वात फायदेशीर आहे. मनुष्याने त्यांचे नेहमी ध्यान केले पाहिजे, त्यांच्या कृपेने अलौकिक सिद्धी प्राप्त होतात. देवी भक्तांचे संकट लवकर दूर करते आणि त्याचे पूजन केल्याने अशक्य कामेही शक्य होतात. ते माणसाच्या प्रवृत्तीला सत्याकडे प्रेरित करतात आणि असत्याचा नाश करतात. भक्तांसाठी देवी अन्नपूर्णा मातेचे रूप आहे, म्हणून अष्टमीच्या दिवशी मुलींची पूजा करण्याची परंपरा आहे. देवी संपत्ती, वैभव आणि आनंद आणि शांतीची प्रमुख देवी आहे.

या प्रकारे देवीचे नाव महागौरी असे पडले

आपल्या पार्वती रूपात या देवीने महादेवाला पती रुपात प्राप्त करण्यासाठी तप केले होते. या कठोर तपामुळे त्यांचे शरीर काळे पडून गेले होते. त्यांच्या तपश्चर्येने प्रसन्न व तृप्त होऊन जेव्हा भगवान शिवाने गंगेच्या पवित्र पाण्याने त्यांचे शरीर धुतले तेव्हा त्या विजेच्या दिव्यासारखी अत्यंत तेजस्वी झाल्या आणि तेव्हापासून त्यांचे नाव महागौरी पडले.

महागौरी स्तुती मंत्र

श्वेते वृषे समरूढा श्वेताम्बराधरा शुचिः।

महागौरी शुभं दद्यान्महादेवप्रमोददा।।

महागौरी प्रिय नैवेद्य आणि पुष्प

माँ दुर्गेचे आठवे रूप महागौरीला मोगर्‍याचं फुलं खूप प्रिय आहे. अशात साधकाने या दिवशी मातेच्या चरणी हे फूल अर्पण करावे. यासोबतच आईला नारळ बर्फी आणि लाडू अर्पण करावेत. कारण नारळ हे आईचे आवडते नैवेद्य मानले जाते.

देवी महागौरीचे रूप

माता महागौरीचे रूप अत्यंत गोरे आणि दिव्य आहे. तिचा गोरा रंग शंख, चंद्र आणि कंदपुष्पासारखा मानला जातो. माता महागौरीचे वाहन बैल आहे. तिला चार हात आहेत. तिच्या उजव्या हातात त्रिशूळ आहे आणि दुसऱ्या हातात अभय मुद्रे आहे. तिच्या डाव्या हातात डमरू आहे आणि दुसऱ्यावर वरद मुद्रे आहे. या स्वरूपात, माता महागौरी अत्यंत शांत दिसते. ती पूर्णपणे पांढरी वस्त्रे आणि दागिने घालते, म्हणूनच तिला श्वेतांबरधारा असेही म्हणतात.

माता महागौरीच्या उत्पत्तीची कथा

पुराणांमध्ये वर्णन केले आहे की, लहानपणापासूनच माता पार्वतीने गुप्तपणे भगवान शिवाला आपला पती मानले होते. भगवान शिवाशी लग्न करण्यासाठी तिने अनेक वर्षे कठोर उपवास आणि तपश्चर्या केली, ज्यामुळे तिचे संपूर्ण शरीर काळे झाले. त्यानंतर, एक वेळ आली जेव्हा भगवान शिवाने तिच्या कठोर तपश्चर्येने प्रसन्न होऊन तिला आपली पत्नी म्हणून स्वीकारले. अशा प्रकारे, माता पार्वतीने तिच्या इच्छित पतीला प्राप्त करण्यासाठी केलेली तपश्चर्या पूर्ण झाली. त्यानंतर तिने स्वतःला शुद्ध करण्यासाठी गंगेत स्नान केले.

वर्षानुवर्षे केलेल्या कठोर तपश्चर्येमुळे आणि त्यानंतर गंगेत स्नान केल्याने आईचा रंग अत्यंत गोरा आणि तेजस्वी झाला. तिची तेजस्वी आभा शंख आणि चंद्रासारखी पांढरी होती. म्हणूनच तिच्या अत्यंत गोरा रंगामुळे तिला देवी महागौरी म्हणून ओळखले जाऊ लागले.

आता आपण नवरात्रीच्या आठव्या दिवशी देवी महागौरीची पूजा कशी करावी आणि त्यामुळे भक्तांना कोणते फायदे मिळतात याबद्दल अधिक जाणून घेऊया.

महागौरी ही छाया ग्रह राहूची अधिपती आहे. म्हणून राहूच्या नकारात्मक प्रभावांनी ग्रस्त असलेल्या भक्तांनी देवीच्या या रूपाची पूजा करावी. यामुळे राहू दोषामुळे येणाऱ्या अडचणींपासून मुक्तता मिळते.

महाअष्टमीला विवाहित महिला आपले सौभाग्य रक्षण करण्यासाठी देवीला चुनरी अर्पण करतात.

महाअष्टमीला अनेक घरांमध्ये कन्या पूजन देखील केले जाते. मुलींना दुर्गा देवीचे रूप मानले जाते, म्हणून या दिवशी मुलींना घरी बोलावून त्यांना हलवा-पुरी, खीर इत्यादी पदार्थ खाऊ घातल्याने दैवी शक्तीचे सर्व सुख प्राप्त होते.

देवी महागौरीचे ध्यान केल्याने भक्तांमध्ये सद्गुणी विचार वाढतात आणि त्यांच्या चंचल मनांमध्ये एकाग्रता येते. मातेची पूजा केल्याने तिच्या भक्तांचे दुःख नष्ट होते आणि मातेच्या कृपेने ते त्यांचे जीवन समृद्धपणे जगतात.

देवी दुर्गा तुमचे जीवन आनंदाने, आरोग्याने आणि यशाने भरो. 

अष्टमीच्या शुभेच्छा! 

या अष्टमीला देवी दुर्गा तुम्हाला शक्ती, बुद्धी आणि आनंद देवो! 

तुम्हाला समृद्ध आणि आशीर्वादित अष्टमीच्या शुभेच्छा. 

दुर्गा अष्टमीच्या या पवित्र दिवशी तुमच्या जीवनात सुख, समृद्धी आणि आनंद येवो. 

या शुभेच्छा तुम्हाला आणि तुमच्या कुटुंबाला. 

देवी दुर्गा तुम्हाला शक्ती देवो आणि तुमच्या सर्व इच्छा पूर्ण करो! 

अष्टमीच्या हार्दिक शुभेच्छा. 

अष्टमीच्या शुभदिनी माता दुर्गेचा आशीर्वाद तुमच्यावर राहो! 

सुख, शांती आणि समृद्धी तुमच्या जीवनात येवो!

नवरात्रीच्या अष्टमीला माँ भगवती तुम्हाला आरोग्य आणि यश देवो! शुभेच्छा!

माता दुर्गेच्या कृपेने तुमचे जीवन आनंदाने आणि यशाने भरून जावो! 

अष्टमीच्या हार्दिक शुभेच्छा!

अष्टमीच्या पवित्र दिवशी माँ तुमच्या सर्व मनोकामना पूर्ण करो! 

शुभ नवरात्र!

माता दुर्गेची कृपा तुमच्या कुटुंबावर सदैव राहो! 

अष्टमीच्या मनापासून शुभेच्छा!

नवरात्रीच्या अष्टमीला तुम्हाला सकारात्मक ऊर्जा आणि सुख मिळो! 

शुभेच्छा!

नवरात्रीमध्ये कन्या पूजनाचे महत्त्व

हिंदू संस्कृतीत कन्या पूजनाचे खूप महत्त्व आहे कारण ते दैवी स्त्रीत्वाबद्दल आदर दर्शवते. नवरात्रीच्या काळात, भाविक आठ दिवस उपवास करतात आणि नवव्या दिवशी देवीच्या विविध रूपांचे प्रतीक असलेल्या नऊ मुलींची पूजा करतात. काही जण आठव्या दिवशीही ही पूजा करतात. हा विधी देवी दुर्गेच्या आदराचे प्रतीक मानला जातो आणि समृद्धी, आरोग्य आणि वाईट शक्तींपासून संरक्षण मिळावे यासाठी तिचा आशीर्वाद घेण्यासाठी भक्तीने केला जातो. कन्या पूजन हा नवरात्रीचा एक आवश्यक भाग मानला जातो, कारण असे मानले जाते की हा विधी भक्ती आणि प्रामाणिकपणाने केल्याने एखाद्याच्या जीवनातील सर्व नकारात्मक ऊर्जा आणि अडथळे दूर होतात. शिवाय हा एक विधी मानला जातो जो शांती, यश आणि इच्छा पूर्ण करतो.

कन्या पूजनासाठी आवश्यक साहित्य

कन्या पूजन करण्यापूर्वी, पूजा कोणत्याही अडथळ्यांशिवाय पार पडावी यासाठी आवश्यक असलेले सर्व साहित्य गोळा करणे महत्वाचे आहे. कन्या पूजनासाठी वापरल्या जाणाऱ्या साहित्यांबद्दल जाणून घेऊया:

कुमकुम किंवा सिंदूर - पूजा दरम्यान मुलींना तिलक लावण्यासाठी कुमकुम किंवा सिंदूर वापरला जातो.

अक्षत - पूजा दरम्यान अक्षत अर्पण केला जातो आणि शुद्धतेचे प्रतीक म्हणून मुलींच्या कपाळावर ठेवला जातो.

फुले - देवी आणि कन्या पूजनाच्या वेळी मुलींना अर्पण केली जातात.

कलश - पूजेदरम्यान पाण्याने भरलेला कलश महत्त्वाचा मानला जातो. विधी दरम्यान मुलींचे पाय धुण्यासाठी याचा वापर केला जातो.

लाल कापड किंवा चुनरी - कन्या पूजनाच्या वेळी मुलींना शालसारखे ओढण्यासाठी लाल कापड किंवा चुनरी - एक पवित्र कापड, सामान्यतः लाल रंगाचे, वापरले जाते.

मिठाई, खीर किंवा हलवा - प्रसाद म्हणून तयार केलेला कोणताही गोड पदार्थ, विशेषतः हलवा आणि खीर, अर्पण केला जातो आणि वाटला जातो.

नारळ - नारळ हे प्रजनन आणि समृद्धीचे प्रतीक मानले जाते. कन्या पूजनाच्या वेळी ते मुलींना दिले जाते.

बिंदी, बांगड्या आणि पायल - कन्या पूजनाच्या वेळी मुलींना सजवण्यासाठी हे वापरले जाऊ शकतात.

कन्या पूजनाची तयारी कशी करावी

कन्या पूजनासाठी तुम्ही प्रथम पूजा करणार असलेली जागा पूर्णपणे स्वच्छ करावी. इच्छित असल्यास, तुम्ही रांगोळीने परिसर सजवू शकता.

मुली जिथे बसतील त्या जमिनीवर स्वच्छ चटई किंवा कापड ठेवा. विधी दरम्यान सर्व साहित्य योग्यरित्या व्यवस्थित आणि सहज उपलब्ध असल्याची खात्री करा.

पारंपारिकपणे कन्या पूजनासाठी नऊ मुली आणि एक मुलगा आमंत्रित केला जातो, परंतु जर नऊ मुली उपलब्ध नसतील तर तुम्ही पाच किंवा सात मुलींनाही जेवण देऊ शकता.

कन्या पूजनाची योग्य पद्धत

घरी आमंत्रित केलेल्या मुलींचे पाय धुवून पूजेची सुरुवात करा. हे देवीच्या पायांचे शुद्धीकरण आणि घरात त्यांचे स्वागत करण्याचे प्रतीक आहे.

प्रत्येक मुलीच्या कपाळावर कुंकू, रोली किंवा सिंदूरचा तिलक लावा. हे आदराचे प्रतीक आहे आणि देवीचे आशीर्वाद मागवते.

तिलक लावल्यानंतर, मुलींच्या डोक्यावर अक्षत (तांदळाचे पीठ) शिंपडा, जे पवित्रता आणि विपुलतेचे प्रतीक आहे.

प्रत्येक मुलीला लाल चुनरी घाला. बांगड्या आणि बिंदी घाला. या वस्तू देवीच्या शक्ती आणि सौंदर्याचे प्रतीक आहेत.

मुलींना कसे जेवण द्यावे

कन्या पूजनाचा एक महत्त्वाचा भाग म्हणजे मुलींना पुरी, चणे आणि हलवा यांचे पारंपारिक जेवण देणे. मुलींना जेवू घालताना, त्यांची आदराने सेवा करा, कारण असे मानले जाते की विधी दरम्यान मुलींना देवीचे अवतार मानले जाते.

प्रसाद म्हणून हलवा, खीर आणि हरभरा नक्की द्या. सर्व मुलींना जेवू घालल्यानंतर, त्यांचे आशीर्वाद घेण्यासाठी त्यांच्या पायांना स्पर्श करणे आणि नंतर त्यांना भेटवस्तू आणि दक्षिणा देणे फायदेशीर आहे.

जेवणानंतर मुलींबद्दल कृतज्ञता आणि आदराचे प्रतीक म्हणून दक्षिणा पाहिली जाते.

कन्या पूजन करताना, पूजेचे पूर्ण फायदे सुनिश्चित करण्यासाठी तुम्ही काही नियमांचे पालन केले पाहिजे.

घर आणि पूजास्थळ पूर्णपणे स्वच्छ करण्याचे लक्षात ठेवा आणि पूजा करणारी व्यक्ती देखील शुद्ध असावी.

कन्या पूजन दरम्यान मनात कोणतेही विचलित घटक नसावेत. पूजेसाठी आमंत्रित केलेल्या तरुण मुलींना अत्यंत आदर आणि प्रेमाने वागवले पाहिजे. त्या देवीचे प्रतिनिधित्व करतात आणि कोणताही अनादर विधीच्या सकारात्मक परिणामांना नकार देऊ शकतो.

पूजेदरम्यान मुलींची योग्य संख्या असणे देखील महत्त्वाचे आहे. तुम्ही नेहमीच विषम संख्येने मुलींना आमंत्रित केले पाहिजे आणि त्यांच्यासोबत एक मुलगा असला पाहिजे.

कन्या पूजनासाठी सकाळची वेळ आदर्श मानली जाते, परंतु योग्य मुहूर्ताचा विचार करूनच पूजा करावी.

कन्या पूजनासाठी तयार केलेले अन्न सात्विक आणि घरी शिजवलेले असावे. पारंपारिकपणे, पुरी, चणे आणि हलवा वापरला जातो.

कन्या पूजनाच्या वेळी ते खायला दिले जाते.

कन्या पूजनासाठी आमंत्रित मुली आदर्शपणे २ ते १० वयोगटातील असाव्यात. हा वयोगट सर्वात शुद्ध मानला जातो आणि देवीच्या निष्पापपणाचे आणि दिव्यतेचे प्रतीक आहे.

चॉकलेट्स आणि केक

1. मुलींना चॉकलेट्स आणि केक आवडतात. छोटे चॉकलेट बार्स किंवा मिठाईचे छोटे बॉक्स देणे एक उत्तम पर्याय आहे.

2. स्टेशनरी किट्स

नवीन पेन्स, शार्पनर्स, टॉय-शेप्ड इरेझर्स आणि पेन टॉपर्स मुलींना आवडतात. हे उपयोगी आणि आकर्षक भेटवस्तू ठरतात. पुस्तके, पेन्सिल बॉक्स, क्रेयॉन, नोटबुक, रंगीत पुस्तके इत्यादी मुलांसाठी नेहमीच उपयुक्त असतात. ही भेट त्यांना अभ्यास करण्यास देखील प्रेरित करते.

3. हेअर अॅक्सेसरीज

ग्लिटर क्लिप्स, कार्टून बँड्स, आणि ब्राइट रबर टायस मुलींना आवडतात. हे भेटवस्तू मुलींना शाळेत किंवा बाहेर जाताना वापरायला आवडतात.

4. लहान पर्स

मुलींना घराबाहेत पडताना स्वत:ची बॅग किंवा पर्स हवी असते. हल्ली बाजारात खूप सुंदर आणि आकर्षक बॅग्ज किंवा पर्स उपलब्ध असतात. ही एक आकर्षक भेटवस्तू ठरू शकते.

5. लंच बॉक्स किंवा सिप्पर

लहान मुलींना रंगीबेरंगी लंच बॉक्स किंवा सिप्पर देणे एक उपयोगी आणि आकर्षक भेटवस्तू आहे.

6. ज्वलेरी

रंगीबेरंगी बांगड्या, बिंदी आणि लहान कानातले हे मुलींसाठी पारंपारिक आणि सुंदर भेटवस्तू असू शकतात. मुलींना या प्रकारच्या गोष्टी खूप आवडतात.

7. सॉफ्ट टॉयज

लहान मुलींना सॉफ्ट टॉयज आवडतात. हे त्यांचे खेळण्याचे साथीदार ठरू शकतात.

8. भांडी

मुलांसाठी आकर्षक अशश प्लेट, वाट्या, ग्लास किंवा चमचा यांचा संच हा एक पारंपारिक आणि उपयुक्त भेटवस्तू पर्याय आहे. तो बराच काळ टिकतो.

9. पिगी बँक किंवा गुल्लक

मुलांमध्ये लहानपणापासूनच बचत करण्याची सवय लावण्यासाठी पिगी बँक देणे ही एक उत्तम भेटवस्तू आहे.

10. फ्रूट बास्केट किंवा ड्राय फ्रूट पॅक

फळे किंवा ड्राय फ्रूटचा पॅक देणे हा देखील निरोगी आणि उपयुक्त भेट म्हणून एक उत्तम पर्याय आहे.

11. हेअर अॅक्सेसरीज

केसांसाठी अॅक्सेसरीज मुलींसाठी उपयुक्त आहेत, त्यांचे वय काहीही असो आणि बहुतेक मुलींना ते आवडतात. नवरात्रीत लहान मुलींसाठी हेअर क्लिप, हेअरबँड आणि रिबन ही एक छोटी पण छान भेट आहे.

साहित्य- 

भगर पीठ - एक कप

दही - अर्धा कप फेटलेले 

सेंधव मीठ चवीनुसार

हिरवी मिरची- एक  

आले किस 

कोथिंबीर 

जिरे - अर्धा टीस्पून

तूप किंवा तेल 

पाणी 

ALSO READ: Navratri Vrat Special Coconut Halwa उपवासाचा नारळ हलवा पाककृती

कृती-

सर्वात आधी भगर पीठ एका मोठ्या भांड्यात घ्या. त्यात दही, मीठ, हिरवी मिरची, जिरे आणि कोथिंबीर घाला व बॅटर तयार करा. आता अप्पे पॅन गस वर ठेवा आणि प्रत्येक साच्यात तूप किंवा तेल हलके ग्रीस करा. चमच्याने पीठ ओता. झाकण ठेवून मंद आचेवर पाच मिनिटे शिजवा. एक बाजू सोनेरी झाल्यावर, आप्पे उलटा आणि दुसरी बाजू शिजवा. तयार गरम अप्पे एका प्लेटमध्ये काढा व चटणी किंवा दह्यासोबत सर्व्ह करा.

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

ALSO READ: Sharadiya Navratri Vrat साबुदाणा थालीपीठ पाककृती

Edited By- Dhanashri Naik

ALSO READ: शारदीय नवरात्री फराळाच्या यादीत ही खास रेसिपी लिहून घ्या

घागरी फुंकणे हे महालक्ष्मी पूजनाचा एक भाग आहे, जो अष्टमीच्या रात्री केला जातो. यात घागरी (मातीचा भांडा) उदाच्या धूपाने भरून फुंकली जाते, ज्यामुळे श्वसनमार्ग शुद्ध होतो आणि अंगात देवीचा संचार (चैतन्य) होतो. हे विधी वातावरणात सकारात्मक ऊर्जा निर्माण करतो आणि जागरणाच्या वेळी भजन, गाणी, आरतींसह केला जातो. आता संपूर्ण विधी स्टेप बाय स्टेप पाहूया.

महालक्ष्मी पूजनाचा संपूर्ण विधी

महालक्ष्मी पूजन तीन वेळा (सकाळ, दुपार आणि संध्याकाळ) केले जाते. निशीथकाळ (रात्री साडेबारा ते दीड) अष्टमी असलेल्या दिवशी हे व्रत घ्यावे.

सकाळची पूजा- चंदनाने महालक्ष्मीची प्रतिमा काढा.

- शेजारी सोळा दोरे एकत्र केलेला आणि सोळा गाठी मारलेला दोरक (सोनेरी धागा) ठेवा.

- षोडषोपचार पूजा करा: सोळा प्रकारच्या पत्री (पाने) आणि फुलांचा समावेश (उदा. तुळस, बेल, कमळ इ.).

- सोळा प्रकारचे घारगे (गोड पदार्थ, उदा. पुरणपोळी, मोदक) नैवेद्य दाखवा.

- पिठाचे सोळा दिवे बनवून आरती करा.

- दोरकाची पूजा करून तो डाव्या मनगटात बांधा.

- सोळा दुर्वा आणि सोळा अक्षता हातात घेऊन महालक्ष्मी कथा ऐका.

प्रदोषकाळ पूजा- तांदुळाच्या पिठाचा (उकडीचा) मुखवटा बनवा. त्यावर काजल आणि कुंकू लावा. दागिने आणि गजरा घालून सजवा.

- महालक्ष्मीची उभी मूर्ती साकार करा: भरजरी लुगडे नेसवा, कापडाच्या पिशव्यांचे हात जोडा.

- सुशोभित मंडपीखाली एका भांड्याच्या उतरंडीवर बसवा.

- वसोळ्या (महिलांचा सन्मान) करा आणि आरती करा.

सायंकाळी/रात्रीची पूजा- दुर्गा सप्तशती किंवा सौंदर्य लहरीचा पाठ करा.

- कडकण्या बांधा आणि नैवेद्य दाखवा (उदा. पुरणाचे नैवेद्य).

- आरतीनंतर घागरी फुंकणे आणि जागरण करा.

सामग्री आवश्यक: चंदन, पत्र-पुष्प, घारगे, पिठ, तांदूळ, कुंकू, काजल, धूप, दोरक, दुर्वा, अक्षता, उतरंडी, मंडप सजावट.

महत्त्व: हे व्रत केल्याने घरात लक्ष्मीचा वास होतो, दारिद्र्य नष्ट होते आणि कुटुंब सुखी राहते. महिलांना सुहाग आणि संततीप्राप्ती मिळते.

घागरी फुंकण्याचा संपूर्ण विधी

घागरी फुंकणे हे कोकणस्थ आणि चित्पावन ब्राह्मण समाजातील वैशिष्ट्यपूर्ण विधी आहे, जो महालक्ष्मी पूजनानंतर रात्रीच्या जागरणात केला जातो. यात प्रत्येक महिलेला किमान पाच वेळा घागरी फुंकावी लागते. हे विधी देवीसमोर पार पाडले जाते आणि भजन, गाणी, आरत्या म्हणत केले जाते.

एक मातीची घागरी (छोटा भांडा किंवा पात्र) घ्या. त्यात उदाचा धूप (सुगंधी धूपबत्ती किंवा लोबण) भरून जाळा. धूपाने भरलेली घागरी तयार होईल. देवीच्या (महालक्ष्मीच्या मुखवट्याच्या) समोर ठेवा. मंडप किंवा पूजास्थळी हे करा. घागरीच्या तोंडाकडे तोंड लावून जोरात फुंका. धूपाचा सुगंध आणि धूर श्वासात घ्या. प्रत्येकी पाच वेळा फुंका. सर्व महिलांनी एकत्र फुंकावे. फुंकताना "ॐ महालक्ष्म्यै नमः" किंवा देवी भजन म्हणावे. हे करताना वातावरणात चैतन्य भरते आणि अंगात देवीचा संचार होतो. फुंकण्यानंतर आरती करा. रात्री बारा वाजल्यानंतर मुख्य आरती आणि पहाटे उद्या (व्रत संपवणे) करा.

या विधीचे महत्त्व: घागरी फुंकण्याने फुफ्फुस आणि श्वसनमार्ग शुद्ध होतात. वैज्ञानिक दृष्ट्या, धूपाचा धूर हवा शुद्ध करतो आणि मेंदूत सकारात्मक कंपने निर्माण करतो. धार्मिकदृष्ट्या, याने अपप्रवृत्ती नष्ट होते आणि देवी प्रसन्न होते. कोरोना सारख्या काळात हे विधी आरोग्यासाठी उपयुक्त मानले जाते. हे व्रत कुटुंबासोबत श्रद्धेने पाळावे. अधिक तपशीलासाठी स्थानिक पंडित किंवा ग्रंथ (जसे दुर्गा सप्तशती)चा आधार घ्यावा.

ALSO READ: महिषासुरमर्दिनी स्तोत्र अय गिरिनंदिनी नंदितमेदिनी

महागौरी पूजन विधी-

अष्टमी तिथीला सकाळी स्नान-ध्यान पश्चात कलश पूजन करुन देवीची विधीपूर्वक पूजा करावी. तसेच या दिवशी देवीला पांढरे फुलं अर्पित करावे अष्टमीला देवीला शिरा-पुरी, भाजी, काळे चणे आणि नारळाचे नैवेद्य दाखवावा. अष्टमी पूजनाच्या दिवशी कन्या भोजन घालावे.

दुर्गामातेचे आठवे रूप आहे महागौरी, गौर अर्थात श्वेत म्हणजे महागौरी म्हणून ओळखली जाते. महागौरीला चार भुजा आहेत. वृषभ तिचे वाहन आहे. तिच्या वरील उजव्या हातात अभयमुद्रा आणि खालील उजव्या हातात त्रिशूळ आहे. वरच्या डाव्या हातात डमरू आणि खालील डाव्या हातात वर-मुद्रा आहे. महागौरी अत्यंत शांत स्वभावाची आहे.

ALSO READ: Sharadiya Navratri Kanya Pujan नवरात्रात कन्या पूजन मध्ये चुकूनही या भेटवस्तू देऊ नका

आपल्या पार्वती रूपात तिने भगवान शंकराला पती रूपात प्राप्त करण्यासाठी कठोर तपस्या केली होती. गोस्वामी तुळशीदास यांच्या अनुसार तिने भगवान शंकराला पती करण्यासाठी कठोर संकल्प केला होता-

जन्म कोटि लगि रगर हमारी।

बरॐ संभु न त रहॐ कुँआरी।।

या कठोर तपस्येमुळे तिचे शरीर काळे पडले होते. तसेच तिच्या कठोर तपस्येवर प्रसन्न होऊन भगवान शंकराने तिला गंगेच्या पवित्र पाण्याने आंघोळ घातल्यावर ती अत्यंत गोरी दिसू लागली. तेव्हापासून तिला महागौरी या नावाने संबोधले जाते. देवी महागौरीचे स्मरण, पूजा भक्तांसाठी सर्वाधिक कल्याणकारी आहे. आपण नेहमी तिचे ध्यान केले पाहिजे. तिच्या कृपेमुळे अलौकीक सिद्धी प्राप्त होते. महागौरी भक्ताचे संकट अवश्य दूर करते. तिच्या उपासनेमुळे अशक्य कार्य शक्य होते. तिला शरण जाण्यासाठी आपण अधिक प्रयत्न केला पाहिजे. देवी महागौरीचा महिमा पुराणात वर्णिला आहे.

ALSO READ: Durga Ashtami 2025 Wishes in Marathi अष्टमी शुभेच्छा संदेश मराठीत

महागौरी स्तुती मंत्र-

श्वेते वृषे समरूढा श्वेताम्बराधरा शुचिः।

महागौरी शुभं दद्यान्महादेवप्रमोददा।।

महागौरी प्रिय नैवेद्य आणि पुष्प-

माँ दुर्गेचे आठवे रूप महागौरीला मोगर्‍याचं फुलं खूप प्रिय आहे. अशात साधकाने या दिवशी मातेच्या चरणी हे फूल अर्पण करावे. यासोबतच देवी आईला नारळ बर्फी आणि लाडू अर्पण करावेत. कारण नारळ हे आईचे आवडते नैवेद्य मानले जाते.

पूजेचे महत्व-

आई महागौरीची पूजा केल्याने लग्नात येणारे सर्व संकट दूर होतात. 

देवी आईच्या आशीर्वादाने उत्तम जोडीदार मिळतो.

देवीची पूजा केल्याने येणारे सर्व संकट दूर होऊन सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते. 

देवीच्या आशीर्वादाने सौख्य, ऐश्वर्याची प्राप्ती होते.

Edited By - Priya Dixit

साहित्य-

एक कप भगर 

एक मोठा बटाटा 

अर्धा कप शेंगदाणे

अर्धा चमचा जिरे

हिरव्या मिरच्या 

एक चमचा तूप

सेंधव मीठ 

कोथिंबीर 

ALSO READ: उपवासाची झटपट बनणारी रेसिपी Cucumber Cutlets

कृती-  

सर्वात आधी भगर धुवून वीस मिनिटे भिजवा. आता पॅनमध्ये तूप गरम करा. जिरे, हिरव्या मिरच्या आणि शेंगदाणे घाला आणि परतून घ्या. आता बटाट्याचे तुकडे घाला आणि सोनेरी तपकिरी होईपर्यंत परतून घ्या. भिजवलेली भगर आणि सेंधव मीठ घाला.व दुप्पट पाणी म्हणजे दोन कप घाला आणि चांगले मिसळा. पॅन झाकून ठेवा आणि मंद आचेवर भगर शिजेपर्यंत शिजवा. चला तर तयार आहे अपला भगर पुलाव रेसिपी, दही किंवा उपवासाच्या चटणीसोबत गरम पुलाव सर्व्ह करा.

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

ALSO READ: उपवासाची स्वादिष्ट बटाटा मखाना भाजी

Edited By- Dhanashri Naik

ALSO READ: उपवासाची मखाना अक्रोड टिक्की रेसिपी

हे मंदिर पांडवकाळातील आहे.त्यांनी आपल्या वनवासाच्या काळात हे बांधले होते.अशी आख्यायिका आहे की पांडवांच्या वनवासाच्या काळात आई एकवीरेने त्यांना दृष्टांत देऊन मंदिर बांधण्याची आज्ञा दिली.आणि देऊळ एका रात्रीच बनवायची अशी अट घातली.पांडवांनी आईची अट मान्यकरून एकाच रात्रीत  हे देऊळ बांधले.त्यांची भक्ती पाहून देवी आई त्यांच्यावर प्रसन्न झाली आणि त्यांना अज्ञातवासात कोणीही ओळखू शकणार नाही असे वर दिले.एकविरा देवी आई ही रेणुका मातेचा अवतार असल्याचे म्हटले जाते.

सदर मंदिर डोंगऱ्यावर असून तेथे जाण्यासाठी बऱ्याच पायऱ्या चढाव्या लागतात.हे मंदिर पुरातत्व विभागाद्वारे  संरक्षित असलेल्या कार्ल्याच्या लेण्यांनी वेढलेले आहे.मुख्य देऊळ आई एकवीरेचे असून तिच्या डावीकडे आई जोगेश्वरी आहे.

कसे यायचे-

हे मंदिर लोणावळ्यापासून 8 किमीच्या अंतरावर आहे.लोणावळ्यापासून आई एकविरेच्या मंदिरात जाण्यासाठी महाराष्ट्र राज्य परिवहन मंडळाच्या बसेसने जाऊ शकतो.

लोणावळातून आटो रिक्षाने देखील जाता येतं. सेंट्रल पॉईंट लोणावळा (शिवनेरी बस स्टॉप) पासून 5 किमी. पुणे शहर (महाराष्ट्र) पासून 49 कि.मी. मुंबईपासून 97 कि.मी अंतरावर आहे. पुणे लोणावळा मार्गावर लोणावळ्याच्या अलीकडील मळवली रेल्वे स्टेशनपासून हे मंदिर पायी चालायच्या अंतरावर आहे. पुणे ते लोणावळा अशी लोकल रेल्वेची सेवा आहे.

ALSO READ: Sharadiya Navratri Kanya Pujan नवरात्रात कन्या पूजन मध्ये चुकूनही या भेटवस्तू देऊ नका

शुंभ, निशुंभ आणि रक्तबीजचा वध करण्यासाठी माता दुर्गेला कालरात्रीचे रूप धारण करावे लागले होते, असे सांगितले जाते. कालरात्री देवीचे शरीर अंधारासारखे काळे आहे. त्यांच्या श्वासातून अग्नी निघतो. गळ्यात विद्युत चमक असलेली माला आहे. आईचे केस मोठे आणि विखुरलेले आहेत. कालरात्री देवीचे तीन डोळे ब्रह्मांडाइतके मोठे आणि गोलाकार आहेत, ज्यातून विजेसारखे किरण बाहेर पडतात. मातेला चार हात आहेत, एका हातात खडग म्हणजे तलवार, दुसऱ्या हातात लोखंडी शस्त्र, तिसरा हात अभय मुद्रा आणि चौथा हात वरमुद्रा आहे. मातेचे हे भय उत्पन्न करणारे रूप पापांचा नाश करण्यासाठीच आहे. ती तिच्या तीन मोठ्या फुगलेल्या डोळ्यांद्वारे भक्तांकडे करुणेने पाहते.

ALSO READ: Kalratri Devi Katha कालरात्री देवी कथा

पूजेचे महत्त्व

नवरात्रीतील सप्तमीची रात्र ही सिद्धींची रात्र असते. या दिवशी देवीची पूजा केल्याने रोगांचा नाश होतो आणि शत्रूंवर विजय प्राप्त होतो. अशा स्थितीत ग्रहांचे अडथळे आणि भय दूर करणाऱ्या देवीची नवरात्रीच्या सातव्या दिवशी पूजा करावी.  

पूजा विधी- 

शारदीय नवरात्रीच्या सातव्या दिवशी सकाळी ब्रह्म मुहूर्तावर स्नान करावे. 

आंघोळीनंतर देवी मातेसमोर तुपाचा दिवा लावावा. 

त्यांना लाल रंगाची फुले अर्पण करा. 

माँ कालरात्रीच्या पूजेमध्ये मिठाई, पाच ड्रायफ्रुट्स, पाच प्रकारची फळे, अखंड, धूप, सुगंध, फुले आणि गुळाचा नैवेद्य इत्यादी अर्पण केले जातात. 

या दिवशी गुळाला विशेष महत्त्व दिले जाते. 

कालरात्रीला गूळ किंवा त्यापासून बनवलेले पदार्थ अर्पण करा. 

पूजा संपल्यानंतर देवीच्या मंत्रांचा उच्चार करून आरती करावी. 

तसेच दुर्गा चालिसा किंवा दुर्गा सप्तशती पाठ करा. 

ALSO READ: महाविद्या पाठ कधी करावा? महाविद्या पाठाचे चमत्कारिक फायदे जाणून घ्या, संपूर्ण महाविद्या स्तोत्र

मंत्र

ऊं ऐं ह्रीं क्लीं चामुण्डायै विच्चै ऊं कालरात्रि दैव्ये नम: .

ॐ कालरात्र्यै नम:

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे. या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

Edited By - Priya Dixit   

साबुदाणा-एक वाटी 

राजगिऱ्याचे पीठ- अर्धा वाटी  

बटाटा-एक मध्यम आकाराचा 

दही- दोन चमचे 

हिरवी मिरची पेस्ट 

जिरे 

कोथिंबीर 

सेंधव मीठ चवीनुसार  

तेल किंवा तूप 

पाणी 

ALSO READ: शारदीय नवरात्रीत बनवा उपवासाची चविष्ट पाककृती शेंगदाण्याची बर्फी

कृती- 

सर्वात आधी साबुदाणा पाच तास पाण्यात भिजवून ठेवा. नंतर निथळून घ्या. नंतर हलक्या हाताने कुस्करून त्यातला ओलसरपणा कमी करा. भिजवलेला साबुदाणा मऊ झाला पाहिजे, पण जास्त पाणी राहू नये. आता एका भांड्यात भिजवलेला साबुदाणा, उकडलेला बटाटा, राजगिऱ्याचे पीठ किंवा शेंगदाण्याचे कूट, दही, हिरवी मिरची, जिरे, कोथिंबीर आणि सेंधव मीठ घाला. सर्व साहित्य एकत्र मळून घ्या. गरज वाटल्यास थोडे पाणी घालून मऊ पीठ तयार करा. पीठ जास्त ओले किंवा चिकट होऊ नये. आता एका प्लास्टिक शीटवर तेल लावा. पीठाचा मध्यम आकाराचा गोळा घ्या आणि हलक्या हाताने थापून गोल थालीपीठ बनवा. मध्यभागी बोटाने छोटे छिद्र करा. आता तवा गरम करा आणि त्यावर थोडे तेल किंवा तूप लावा. तयार थालीपीठ हलक्या हाताने तव्यावर ठेवा. छिद्रात आणि कडेला थोडे तेल घाला. आता मध्यम आचेवर दोन्ही बाजूंनी सोनेरी आणि खमंग भाजून घ्या. आता गरम थालीपीठ उपवासाच्या दह्यासोबत, शेंगदाण्याच्या चटणीसोबत नक्कीच सर्व्ह करा.

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

ALSO READ: शारदीय नवरात्री विशेष पाककृती उपवासाचा डोसा

Edited By- Dhanashri Naik

ALSO READ: Sharadiya Navratri आरोग्यदायी आणि चविष्ट उपवासाची पाककृती साबुदाणा पनीर रोल

ALSO READ: Sharadiya Navratri 2025 : खान्देशची कुलदेवी जागृत श्रीक्षेत्र मनुदेवी मंदिर जळगाव

पाटणादेवी हे धार्मिक आणि नैसर्गिक सौंदर्याचे अनोखे मिश्रण असून चाळीसगाव शहरापासून अवघ्या १८ किमी अंतरावर नैऋत्य दिशेला असलेले हे ठिकाण भक्तांसाठी तसेच पर्यटकांसाठी आकर्षणाचे केंद्र आहे.

इतिहास-

हे मंदिर सुमारे १,००० वर्ष जुने मानले जाते. तसेच हेमाडपंथी स्थापत्यशैलीत बांधले गेले असून संपूर्णपणे काळ्या पाषाणात बांधलेल्या या मंदिराची स्वयंभू मूर्ती पाटण गावाच्या नावाशी जोडली जाते. तसेच एका कथेनुसार, भगवतीने एका भक्ताला कुंडात स्नान करून स्वयंभू मूर्ती मिळवण्यास सांगितले. गोविंद स्वामी यांनी ही मूर्ती मंदिरात स्थापित केली. 

भास्कराचार्यांनी शून्याचा शोध लावला असे सांगितले जाते की, तो पाटण आजचे पाटणादेवी येथे लावला. येथे त्यांच्या नावाचा शिलालेखही आहे. तसेच मंदिर परिसरात कालिका देवीचे मंदिर आहे. जवळच महादेव मंदिर आणि वाल्मिकी ऋषीचे मंदिर आहे. 

उत्सव-

पाटणादेवी येथे शारदीय नवरात्रात मोठ्या थाटाने साजरा होतो. भक्तीमय वातावरण, जत्रा आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम होतात. तसेच सह्याद्रीच्या पायथ्याशी, हिरवीगार वनराई आणि शांत वातावरण यामुळे हे मंदिर पर्यटकांना आकर्षित करते. 

ALSO READ: Bhadrakali Devi Temple नाशिकचे श्रद्धास्थान भद्रकाली देवी मंदिर

पाटणादेवी चाळीसगाव जावे कसे?

रेल्वे मार्ग-चाळीसगाव हे मध्य रेल्वेचे मुंबई-भुसावळ मार्गावरील प्रमुख जंक्शन असून स्टेशनवरून स्थानिक वाहनाच्या मदतीने मंदिरापर्यंत पोहचता येते. 

रस्ता मार्ग-चाळीसगाव एसटी स्टँडवरून सकाळपासून प्रत्येक  तासाला पाटणादेवीच्या बसेस उपलब्ध असतात. तसेच खासगी वाहनाच्या मदतीने देखील मंदिरापर्यंत पोहचता येते. 

ALSO READ: Sharadiya Navratri 2025 जागृत श्री चतुरशृंगी देवी मंदिर पुणे

आरती

कालरात्रि जय जय महाकाली

काल के मुंह से बचाने वाली

दुष्ट संहारिणी नाम तुम्हारा

महा चंडी तेरा अवतारा

पृथ्वी और आकाश पर सारा

महाकाली है तेरा पसारा

खंडा खप्पर रखने वाली

दुष्टों का लहू चखने वाली

कलकत्ता स्थान तुम्हारा

सब जगह देखूं तेरा नजारा

सभी देवता सब नर नारी

गावे स्तुति सभी तुम्हारी

रक्तदंता और अन्नपूर्णा

कृपा करे तो कोई भी दुःख ना

ना कोई चिंता रहे ना बीमारी

ना कोई गम ना संकट भारी

उस पर कभी कष्ट ना आवे

महाकाली मां जिसे बचावे

तू भी 'भक्त' प्रेम से कह

कालरात्रि मां तेरी जय।

ALSO READ: Sharadiya Navratri Kanya Pujan नवरात्रात कन्या पूजन मध्ये चुकूनही या भेटवस्तू देऊ नका

मातेचे रूप:

माते कालरात्री ही देवीच्या कालिकेचे एक रूप आहे. तिचे रूप खालीलप्रमाणे आहे:

त्रिनेत्रधारी: तिला तीन डोळे आहेत.

वाहन: ती गाढवावर स्वार होते.

चार हात: उजवा हात: वरमुद्रा आणि अभयमुद्रा, जी भक्तांना आशीर्वाद आणि संरक्षण देते. डाव्या हातात, ती लोखंडी काटा आणि तलवार धरते.

रंग: तिचा रंग गडद काळा आहे.

ALSO READ: Kalratri Devi Katha कालरात्री देवी कथा

पूजा पद्धत, नैवेद्य आणि मंत्र:

पूजेची तयारी:

सप्तमीच्या सकाळी स्नान करा आणि स्वच्छ कपडे घाला.

लाकडी चौथऱ्यावर माँ कालरात्रीचे चित्र किंवा मूर्ती स्थापित करा.

दिवा आणि अगरबत्ती लावून पूजा सुरू करा.

रोली (सिंदूर), तांदूळ आणि नैवेद्य (नैवेद्य) यासह सोळा विधींनी पूजा करा.

नैवेद्य आणि फुले:

माँ कालरात्रीला गूळ आणि सपोटा यांचा नैवेद्य आवडतो.

तिला रात्रीच्या राणीचे फूल अर्पण करणे शुभ मानले जाते.

ALSO READ: 2025 Kanya Pujan Vidhi शारदीय नवरात्रीत या सोप्या पद्धतीने कन्या पूजन करा, देवी दुर्गेचे अपार आशीर्वाद वर्षभर तुमच्यावर राहतील

मंत्र आणि जप:

माँ कालरात्रीचा मंत्र आहे: "ॐ ऐं ह्रीं क्लीं कालरात्र्यै नमः."

लाल चंदनाच्या माळेने या मंत्राचा जप करा. जर उपलब्ध नसेल तर रुद्राक्ष माळेचा वापर करता येईल.

मंत्राचा जप केल्यानंतर, दुर्गा सप्तशती आणि दुर्गा चालीसा पठण करा.

शेवटी, देवीची आरती करा. आरतीनंतरची कथा ऐका...

माँ कालरात्रीची कथा -

पौराणिक कथेनुसार, रक्तबीज नावाचा एक राक्षस होता जो देवांना आणि मानवांना त्रास देण्यासाठी त्याच्या शक्तींचा वापर करत असे. त्याचे विशेष वैशिष्ट्य असे होते की जर त्याच्या रक्ताचा एक थेंबही जमिनीवर पडला तर त्यातून आणखी एक रक्तबीज जन्माला येत असे. या समस्येने त्रस्त होऊन सर्व देव भगवान शिवाकडे गेले. भगवान शिवाच्या विनंतीनुसार, माँ पार्वतीने तिच्या तेज आणि शक्तीचा वापर करून माँ कालरात्रीची निर्मिती केली. जेव्हा रक्तबीज युद्धात प्रकट झाली तेव्हा माँ कालरात्रीने त्याचा वध केला आणि त्याच्या शरीरातून वाहणारे रक्त जमिनीवर पोहोचण्यापूर्वीच गिळंकृत केले. अशा प्रकारे, रक्तबीजचा नाश झाला आणि विश्व त्याच्या दहशतीतून मुक्त झाले.

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे. या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

Edited By - Priya Dixit   

अय गिरिनंदिनी नंदितमेदिनी विश्वविनोदिनी नंदिनुते

गिरिवरविंध्यशिरोधिनिवासिनी विष्णुविलासिनी जिष्णुते ।

हे भगवान शिव, हे शितिकंठ परिवार, भूरी परिवार, भूरीकृते

, जय, हे महिषासुरमर्दिनी, रम्यकपर्दिनी शैलसुते. ॥1॥

सुरवरवर्षिणी दुर्धरदर्शिनी दुर्मुखमर्षिनी हर्षरते

त्रिभुवनपोशिनी शंकरतोशिनी किलबिष्मोशिनी घोषराते

दनुजनिरोशिनी दितीसुतरोशिनी दुर्मदशोशिनी सिंधुसुते

जय जय हे महिषासुरमर्दिनी रम्यकपर्दिनी शैलसुते. ॥2॥

आयी जगदंब मदंबा कदंब वनप्रियवासिनी हसरेते

शिखरी शिरोमणी तुंगीमालय शृंगानिजलय मध्यगते.

मधुमधुरे मधुकटभगंजिनी कैतभंजिनी रसरेते

जय जय हे महिषासुरमर्दिनी रम्यकपर्दिनी शैलसुते ॥ 3॥

अय शतखंड विखंडितुंड वितुंडितशुंड गजाधिपते

रिपुगजगंड विदारणचंद पराक्रमशुंड मृगाधिपते ।

निजभुजदंड निपातितखंड विपतितमुंड भटाधिपते

जय जय हे महिषासुरमर्दिनी रम्यकपर्दिनी शैलसुते ॥ 4॥

आयी रानदुरमाद शत्रुवद्धोदित दुर्धारनिर्जर शक्तिभ्रते

चत्वृविचार धुरीनमहाशिव दूतकरित प्रम्थादिपते।

दुरितदुरिह दुरशायदुर्मती दानवदुत कृतांतमते

जय जय महिषासुरमर्दिनी रम्यकपर्दिनी शैलसुते ॥ 5॥

हे शरणागत वैरवधुवर वीरवरभय दयाकरे

त्रिभुवनमस्तक शूलविरोधी शिरोधिकृतमाल शुल्कारे.

दुमिदुमितमर धुंदुभिनादमहोमुखारीत दिनमकरे

जय जय महिषासुरमर्दिनी रम्यकपर्दिनी शैलसुते ॥ 6॥

आयी निजहुंकृती केवळ निराकृत धुम्रवलोचन धुम्रुषते

समरबशोषित शोणितबीज समुद्भवशोणित बीजलते ।

शिव शिव शुंभ निशुंभ महाहव तर्पितभूत पिशाचरते

जय जय महिषासुरमर्दिनी रम्यकपर्दिनी शैलसुते ॥ 7 ॥

धनुर्नुषंग रणक्षंसांग परिस्फुर्दंग नटटक्के

कनकपिशंग प्रिशातकनिषंग रसभत्सृंगा हताबतुके ।

कृतचतुरंग बालक्षितिरंग घटदबहुरंग रतडबटूके

जय जय महिषासुरमर्दिनी रम्यकपर्दिनी शैलसुते ॥ 8॥

सुरलालना ततथेय तथयि कृतभिनोदर नृत्यरे

कृत कुकुथाः कुकुथो गद्दादिकटल कुतुहल गणरेते.

धुधुकुट धुक्कुट धिंडमित ध्वनी धीर मृदंग निनादर्ते

जय जय हे महिषासुरमर्दिनी रम्यकपर्दिनी शैलसुते ॥ 9॥

जय जय जप्या जयजयशब्द परस्तुति तत्परविश्वनुते

झांझंझंझिमि झंकृत नूपुरशिंजितमोहित भूपते ।

नटित नटर्द नट नट नायक नटित नाट्य सुगनार्ते

जय जय महिषासुरमर्दिनी रम्यकपर्दिनी शैलसुते ॥ 10 ॥

आयी सुमनहसुमनहसुमनः सुमनहसुमनोहरकांतीयुते

श्रीतर्जनी राजनीरजनी राजनीरजनी करवक्त्रवृते ।

सुनयनविभ्रमर भ्रामरभ्रमर भ्रामरभ्रमराधिपते

जय जय हे महिषासुरमर्दिनी रम्यकपर्दिनी शैलसुते ॥ 11 ॥

साहित्यमहाव मल्लमतल्लीक मल्लितरल्लक मल्लरते

विरचितवल्लीक पल्लिकमल्लीक झिलिकभिल्लिक वर्गवृते.

शितकृतफुल्लसमुल्लासितरुण तल्लजपल्लव सल्ललिते

जय जय महिषासुरमर्दिनी रम्यकपर्दिनी शैलसुते ॥ 12 ॥

अविरलगंड गलनम्मादमेदुर मत्तमतंग जरजपते

त्रिभुवनभूषण भूतकलानिधि रूपपयोनिधि राजसुते ।

हे सुदतिजन लाल समानास मोहन मन्मथराजसुते

जय जय महिषासुरमर्दिनी रम्यकपर्दिनी शैलसुते. ॥13 ॥

कमलदलामल कोमलकांती कलकलितमल भलालते

सकलविलास कलानिलायक्रम केलिचलतकल हंसकुले ।

अलिकुलसंकुल कुवलयमंडल मौलीमिलादबकुललिकुले

जय जय हे महिषासुरमर्दिनी रम्यकपर्दिनी शैलसुते. ॥14 ॥

करमुर्लीरव विजितकुजित लज्जितकोकिल मंजुमते

मिलितपुलिंद मनोहरगुंजीत रणजितशैल निकुंजगते. जय जय जय महिषासुरमर्दिनी रम्यकपर्दिनी शैलसुते

ज्या महापुरुषांना पुण्य लाभते.॥15.॥

कटीतत्पीत दुकुलविचित्र मयुख्तीरस्कृत चंद्ररुचे प्रणतसुरासूर मौलीमनीस्फुर दानशूलसन्नख चंद्ररुचे जितकंकचल मौलिमदोरजित निर्हपनकुंजर कुंभकुचे जय जय हे महिषासुरमर्दिनी रम्यकपर्दिनी शैलसुते. ॥16 ॥ 

विजितसहस्रकार सहस्रकारिक सहस्रकारैकनुते कृतसुरतारका संगरतारका संगरतारक सुनुसुते. सुरथसमाधी, समनसमाधी, समाधीसमाधी, सुजातरते. जय जय हे महिषासुरमर्दिनी रम्यकपर्दिनी शैलसुते ॥ 17 ॥

 पदकमलं करुणानिलये वरिवस्यति योनुदिनम् सुशिवे आयी कमले कमलनिलये कमलानिलय सा कथन न भवेत्. तव पदमेव परमपद्मित्यनुशिलयतो मम किं न शिव जय जय महिषासुरमर्दिनी रम्यकपर्दिनी शैलसुते ॥ 18 ॥

 कंकलासत्कलसिंधुजलैरानुशिंचति तेगुणरंगभुवम् भजति सा किं न शचिकुचकुंभतति परिरंभसुखानुभवम् । मी स्वतःला तुझ्या चरणी शरण जाऊन नटमारवाणीत वास करतो, भगवान शिव, जय जय महिषासुरमर्दिनी रम्यकपर्दिनी शैलसुते. ॥19 ॥ 

तव विमलेन्दुकुलम् वदनेन्दुमलम् सकलम् नानु कुलयते किमू पुरुहुत्पुरिन्दु मुखी सुमुखिभिरसौ विमुखीक्रियाते । मम तू मातम शिवनामधने भवति कृपया किमुत क्रियाते जय जय हे महिषासुरमर्दिनी रम्यकपर्दिनी शैलसुते.॥ 20॥  

आयी मायी दीन दयालुत्या कृपायव त्वया भवितव्यमुमे आयी जगतो जननी कृपासि यथासि तथनुमितासिरेते । यदुचित्मात्रा भवत्युरिकुरुतादुरुतापंपकुरुत्ते जय जय महिषासुरमर्दिनी रम्यकपर्दिनी शैलसुते ॥ 21 ॥

Edited By - Priya Dixit

कथा: देवीचे हे रूप सर्वात शक्तिशाली मानले जाते. तिचा रंग दाट अंधारासारखा काळा आहे आणि तिचे केस अत्यंत लांब, उघडे आणि विस्कटलेले आहेत. माता कालरात्रीच्या गळ्यात विजेचा माळ चमकते. चार हात असलेली देवी कालरात्री गाढवावर बसली आहे. तिच्या डाव्या हातात लोखंडी काटेरी शस्त्र आहे आणि दुसऱ्या हातात एकच बाण आहे. माता कालरात्रीचा उजवा हात नेहमीच वर उचलला जातो आणि लोकांना तिच्या आशीर्वादांचा वर्षाव करतो. तिचा खालचा हात भक्तांना खात्री देतो की ते तिच्या संरक्षणाखाली निर्भयपणे जगू शकतात. तिला गुळाचा नैवेद्य खूप आवडतो आणि तिला लाल कपडे आणि रात्रराणीची फुले खूप आवडतात.

एकदा शुंभ, निशुंभ आणि रक्तबीज हे राक्षस तिन्ही लोकात दहशत पसरवू लागले. त्यावेळी सर्व देव भगवान शिवाकडे गेले. जेव्हा भगवान शिव यांनी सर्व देवांना काळजीत पाहिले तेव्हा त्यांनी त्यांना त्यांच्या काळजीचे कारण विचारले. देवांनी भगवान शिवांना म्हटले, "हे भोलेनाथ, शुंभ, निशुंभ आणि रक्तबीज या राक्षसांनी आपल्या कृत्यांनी आम्हा सर्वांना त्रास दिला आहे. कृपया आम्हाला मदत करा." हे ऐकून भगवान शिवांनी जवळ बसलेल्या माता पार्वतीकडे पाहिले आणि तिला राक्षसांचा वध करण्याची विनंती केली. भगवान शिवाची विनंती ऐकून देवी पार्वतीने त्यांच्यापुढे नतमस्तक झाले, त्यांचे आशीर्वाद मागितले आणि नंतर राक्षसांचा वध करण्यासाठी निघाले.

राक्षसांचा वध करण्यासाठी, देवी पार्वतीने दुर्गेचे रूप धारण केले. या रूपात ती सिंहावर स्वार होऊन मोहक आणि शक्तिशाली दिसली. तिला पाहून सर्व राक्षस आश्चर्यचकित झाले. तिन्ही राक्षसांनी देवीशी भयंकर युद्ध केले. राक्षसांनी त्यांची सर्व शक्ती पणाला लावली, पण तिला तोंड देऊ शकले नाहीत. आदिशक्तीने शुंभ आणि निशुंभाचा वध केला. त्यानंतर देवीने रक्तबीजशी युद्ध सुरू केले.

रक्तबीज हा काही सामान्य राक्षस नव्हता. त्याने कठोर तपश्चर्या केली होती आणि भगवान ब्रह्मदेवाकडून अमरत्वाचे वरदान मिळवले होते. ब्रह्मदेवाने त्याला वरदान दिले होते की जेव्हा जेव्हा कोणी त्याला मारण्याचा प्रयत्न करेल तेव्हा त्याच्या शरीरातील रक्ताचा एक थेंब जमिनीवर पडेल आणि त्यातून असंख्य रक्तबीज जन्माला येतील. या वरदानानुसार, देवीने त्याच्यावर हल्ला करताच त्याच्या रक्ताचे थेंब जमिनीवर पडतील आणि भयंकर रक्तबीज प्रकट होईल.

त्याच क्षणी, देवीने कालरात्रीचे रूप धारण केले. दुर्गा मातेच्या शरीरातून उर्जेचा एक लाट बाहेर पडली आणि कालरात्रीची निर्मिती झाली. राक्षस अत्यंत शक्तिशाली असला तरी, देवीला पराभूत करण्याची शक्ती त्याच्यात नव्हती. कालरात्रीने रक्तबीजला तिच्या खंजीराने मारले आणि त्याच्या शरीरातून रक्त वाहू लागल्याने तिने त्याचे रक्त प्यायले.

सप्तमीला कालरात्रीची पूजा करण्यामागे एक महत्त्वाचे कारण आहे. असे म्हटले जाते की सहा दिवस देवीची पूजा केल्यानंतर, सातव्या दिवशी आपले मन सहस्र चक्रात स्थित केले जाते. हे चक्र सर्वात शुद्ध आणि शुद्ध अवस्था आहे. यावेळी कालरात्रीची पूजा केल्याने आपल्याला विश्वातील सर्व सिद्धी प्राप्त होतात आणि सर्व आसुरी शक्तींना दूर नेले जाते.

कालरात्रीची पूजा करण्याचा मंत्र खालीलप्रमाणे आहे: तिचा जप केल्याने सर्व इच्छा पूर्ण होतात.

ॐ देवी कालरात्र्यै नम:

अर्थ- ओम सारखी अपरिवर्तनीय, आई कालरात्री दुःखाच्या अंधकाराचा नाश करते. दुष्ट आणि राक्षसांचा नाश करणारी आई आपल्या सर्वांना आशीर्वाद देवो.

देवीचे हे कालरात्री रूप शुभ फळे प्रदान करते. म्हणूनच, तिला "शुभकारी" असेही म्हणतात. आई कालरात्रीचे डोळे विश्वासारखे गोल आहेत. प्रत्येक श्वासासोबत, तिच्या नाकपुड्यातून ज्वाला बाहेर पडतात. ती तलवार, लोखंडी शस्त्र, अभयमुद्रा (अभय मुद्रा) आणि वरद मुद्रा (गर्वी हावभाव) धरून तिच्या वाहनावर, गाढवावर स्वार होते.

दुर्गेचे हे अत्यंत शक्तिशाली रूप आपल्याला शिकवते की वाईट कितीही शक्तिशाली असले तरी, तिने चांगल्यासमोर शरण जावे. जो कोणी खऱ्या मनाने आईची पूजा करतो, तो कोणत्या ना कोणत्या स्वरूपात अवतार घेईल आणि त्यांच्या जीवनातून सर्व वाईट गोष्टींचा नाश करेल.

दुर्विल (Durvil) – दुर्गा या नावापासून प्रेरित, अर्थ: शक्तिमान, रक्षण करणारा

आद्या (Aadya) – आदिशक्तीचे रूप, अर्थ: पहिली, सुरुवात करणारी (युनिसेक्स नाव)

त्रिनेत्र (Trinetra) – देवीच्या तीन डोळ्यांचे प्रतीक, अर्थ: सर्वज्ञ, सर्व पाहणारा

शक्तिन (Shaktin) – शक्तीचा अधिष्ठाता, अर्थ: बलशाली

जय (Jaya) – विजय देणारी, अर्थ: विजयी

नंदिकेश (Nandikesh) – नंदा (देवी) चा अधिपती, अर्थ: आनंद देणारा

पारज (Paraj) – पार्वती व विजय यांचा संयोग, अर्थ: विजय प्राप्त करणारा

महानिश (Mahanish) – महामाया, रात्र व ऊर्जा यांचा अधिपती

ऋत्विज (Ritvij) – शक्तीच्या पूजेसाठी यज्ञ करणारा, अर्थ: धार्मिक व तेजस्वी

दुर्जय (Durjay) – ज्याला जिंकता येत नाही, दुर्गेपासून प्रेरित

कुमारेश (Kumaresh) – कुमार व देवीचा अधिपती, अर्थ: शक्ती व सामर्थ्य असलेला

विज्रण (Vijran) – विजय देणारा, दुर्गेच्या विजयाचे प्रतीक

चंडेश (Chandesh) – चंडीचे रूप, अर्थ: तेजस्वी, प्रखर

शूलिन (Shoolin) – त्रिशूल धारण करणारी देवी, अर्थ: संरक्षण करणारा

शिवांश (Shivansh) – शिवाचा अंश, पण देवी शक्तीचेही रूप

ऋद्धिक (Riddhik) – समृद्धी देणारा, देवीच्या आशीर्वादाचे प्रतीक

सत्यजित (Satyajit) – सत्याचा विजय मिळवणारा (देवीच्या विजयादशमीशी संबंधित)

वीरेंद्र (Virendra) – शूरांचा राजा, शक्तीचा अधिपती

प्रणव (Pranav) – पवित्र ओमकार, देवीच्या आराधनेचे प्रतीक

ALSO READ: Baby Names on Lord Vitthal: बाळासाठी विठुरायाची यूनिक नावे

हिंदू धर्मात काली देवीला सतीचे भयंकर रूप म्हणून ओळखले जाते. तिला अनेकदा वाईटाचा नाश करणारी म्हणून पाहिले जाते. जर तुम्ही गंभीर आजाराने ग्रस्त असाल, जीवनात त्रास होत असाल किंवा तुमच्या सर्व समस्यांवर उपाय शोधू शकत नसाल, तर सर्व भक्तांनी एकदा आई कालीची पूजा करून पहावी. कालीची पूजा केल्याने तुमच्या सर्व इच्छा पूर्ण होतील, तुमचे सर्व आजार दूर होतील आणि तुमच्या आयुष्यातील चालू समस्यांपासून मुक्तता मिळेल. येथे देवी कालीला प्रसन्न करण्याचे उपाय सांगत आहोत-

जर तुम्हाला तुमच्या आयुष्याचा कंटाळा आला असेल आणि तुमच्या समस्या तुम्हाला सोडत नसतील, तर खाली दिलेल्या उपायांचे पालन खऱ्या मनाने आणि भक्तीने करा आणि तुम्हाला त्याचे परिणाम स्वतः दिसतील.

देवी काली मंत्राचा जप करा

जर तुम्ही आयुष्यात खूप त्रासलेले असाल आणि तुमच्या समस्या तुम्हाला सोडत नसतील, तर मंगळवारी महाकाली देवीच्या मंदिरात जाऊन खऱ्या मनाने कालीची पूजा करा आणि खाली दिलेल्या मंत्राचा जप करा. तुमच्या आयुष्यातील सर्वात कठीण अडचणी देखील हळूहळू दूर होतील. शिवाय तुम्हाला असलेले कोणतेही आजार देखील हळूहळू बरे होतील.

महाकाली देवीचा मंत्र - ।। ॐ क्रीं क्रीं क्रीं हलीं ह्रीं खं स्फोटय क्रीं क्रीं क्रीं फट ।।

टीप: रुद्राक्षाच्या मण्यांच्या संख्येनुसार या मंत्राचा तीन वेळा जप करा.

गुळाचा नैवेद्य

हिंदू पौराणिक कथेनुसार, देवी कालीला गूळ खूप आवडतो. देवी कालीची पूजा करताना तिला गूळ अवश्य अर्पण करा. हा नैवेद्य गरिबांना वाटून द्या. असे केल्याने तुमच्या जीवनात समृद्धी येईल आणि तुमच्या सर्व समस्या हळूहळू नाहीशा होतील. जर तुम्ही कर्जाने त्रस्त असाल तर तुमचे कर्ज हळूहळू कमी होईल.

पांढरा अबीर

जर तुम्ही सतत कोणत्या ना कोणत्या आजाराने ग्रस्त असाल आणि सर्वात गंभीर आजारांपासूनही मुक्ती मिळवू इच्छित असाल, तर शुक्रवारी देवी कालीची पूजा करा आणि तिच्या चरणी पांढरा अबीर अर्पण करा. तुम्ही दर शुक्रवारी हा उपाय करावा. तुमच्या लक्षात येईल की तुमचे सर्व आजार हळूहळू कमी होऊ लागतील आणि तुम्ही पूर्वीसारखे पूर्णपणे निरोगी आणि सक्रिय व्हाल.

शनिवारी हा उपाय करा

धार्मिक मान्यतेनुसार, जर तुम्हाला देवी कालीला प्रसन्न करायचे असेल, तर दर शनिवारी पिंपळाच्या झाडाखाली मोहरीच्या तेलाचा दिवा लावा आणि झाडाला सात वेळा प्रदक्षिणा घाला. प्रदक्षिणा करताना देवी कालीचे नाव घ्या. या उपायामुळे तुमच्या जीवनातील सर्व समस्या हळूहळू दूर होतील.

देवी कालीला या खास गोष्टी अर्पण करा

जर तुम्हाला संपत्ती, आनंद, समृद्धी आणि कर्जापासून मुक्तता हवी असेल, तर तुम्ही खालील उपाय करून देवी कालीला प्रसन्न करू शकता. देवी कालीच्या आशीर्वादाने तुमच्या आयुष्यात संपत्ती, आनंद आणि समृद्धी येईल. प्रथम, देवी कालीचा मंत्र जप करा आणि पूर्ण विधींनी पूजा करा. पूजेदरम्यान, देवी कालीला लिंबाचा हार घाला आणि ताजी फुले आणि रव्याची खीर अर्पण करा. हा उपाय खूप प्रभावी आहे आणि देवी काली लवकरच तुमच्यावर प्रसन्न होईल.

ALSO READ: 2025 Kanya Pujan Vidhi शारदीय नवरात्रीत या सोप्या पद्धतीने कन्या पूजन करा, देवी दुर्गेचे अपार आशीर्वाद वर्षभर तुमच्यावर राहतील

काळे कपडे

हिंदू धर्मात, काळा रंग शनि आणि नकारात्मक उर्जेशी संबंधित आहे. नवरात्र हा पवित्रता आणि सकारात्मकतेचा उत्सव असल्याने, काळे कपडे भेट देणे अशुभ मानले जाते. त्याऐवजी, लाल, पिवळा किंवा गुलाबी अशा तेजस्वी आणि शुभ रंगांचे कपडे भेट द्या.

चामड्याच्या वस्तू

कन्या पूजनाच्या वेळी पर्स, बेल्ट किंवा बूट यासारख्या चामड्याच्या वस्तू कधीही देऊ नयेत. चामड्याचा संबंध मांसाहार आणि तामसिक उर्जेशी आहे, जो नवरात्रीच्या आध्यात्मिक विधींच्या विरुद्ध आहे. कपडे, खेळणी किंवा स्टेशनरी भेट देणे चांगले.

ALSO READ: Kanya Pujan Gift Ideas बजेट फ्रेंडली कन्या पूजन भेटवस्तू

लोखंड किंवा स्टीलची भांडी

भांडी भेट देणे हे बहुतेकदा शुभ मानले जात असले तरी, लोखंड आणि स्टील हे अपवाद आहे. त्याऐवजी, तांबे, पितळ, माती किंवा काचेची भांडी निवडा, जी अधिक सकारात्मक आणि फायदेशीर मानली जातात.

तीक्ष्ण वस्तू 

धार्मिक विधींमध्ये तीक्ष्ण वस्तूंचा वापर करण्यास सक्त मनाई आहे. चाकू, कात्री किंवा ब्लेड भेटवस्तू देण्याने कलह आणि नकारात्मकता येऊ शकते. शास्त्रांनुसार, अशा वस्तू नातेसंबंधांमध्ये दरी निर्माण करू शकतात. त्याऐवजी, पुस्तके, पेन्सिल बॉक्स किंवा आनंद आणि ज्ञान प्रेरणा देणारी खेळणी भेट द्या.

प्लॅस्टिकच्या वस्तू

जरी प्लास्टिक आजकाल सामान्य झाले असले तरी, ते धार्मिक विधींसाठी योग्य नाही. प्लास्टिक पर्यावरणासाठी हानिकारक आहे आणि ते अशुभ मानले जाते. त्याऐवजी, लाकडी खेळणी, मातीच्या वस्तू किंवा कपडे यासारख्या नैसर्गिक भेटवस्तू निवडा, ज्या पर्यावरणपूरक आणि आध्यात्मिकदृष्ट्या सकारात्मक असतील.

ALSO READ: नवरात्रीत मासिक पाळी आल्यास काय करावे? व्रत- पूजा या प्रकारे पूर्ण करावे

नवरात्रीच्या वेळी, कन्या पूजन केवळ देणगी देण्याबद्दल नाही तर ते लहान मुलींना देवीचे रूप म्हणून सन्मानित करण्याबद्दल आहे. योग्य भेटवस्तू निवडल्याने तुमच्या घरात समृद्धी, शांती आणि आनंद येतो.

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

ALSO READ: नवरात्रीत या फुलांनी देवी दुर्गाला प्रसन्न करा; धनसंपत्तीचा वर्षाव होईल

Edited By- Dhanashri Naik

ALSO READ: Navratri 2025: तुमच्या मुलीला दुर्गा देवीची ही मॉडर्न यूनिक नावे द्या, आयुष्यभर देवीचा आशीर्वाद मिळेल

खवलेला नारळ - दोन कप

दूध - दोन कप

साखर -एक कप  

तूप - चार टेबलस्पून

वेलची पूड - अर्धा टीस्पून

काजू, बदाम आणि पिस्ता 

ALSO READ: Sharadi Navratri Vrat Special Recipe ऊर्जावर्धक फ्रूट रायता

कृती- 

सर्वात आधी एका पॅनमध्ये तूप गरम करा, काजू आणि बदाम हलकेच भाजून घ्या. आता किसलेला नारळ तुपात घाला आणि मंद आचेवर परतून घ्या. आता दूध घाला आणि मंद आचेवर दूध घट्ट होईपर्यंत शिजवत रहा. नंतर साखर घाला आणि चांगले ढवळून घ्या. साखर घातल्यानंतर हलवा थोडा पातळ होईल. ढवळत रहा. यानंतर, वेलची पावडर आणि काजू आणि बदाम घाला. तयार नारळाचा हलवा एका प्लेटमध्ये काढा व पिस्ता गार्निश करा. तयार आहे आपला कोकोनट हलवा गरम नक्कीच सर्व्ह करा. 

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

ALSO READ: Sharadiya Navratri Special Recipe स्वादिष्ट अशी उपवासाची मखाना इडली-चटणी

Edited By- Dhanashri Naik

ALSO READ: Sharadiya Navratri Recipe लोकप्रिय आणि पौष्टिक साबुदाणा खिचडी

ALSO READ: महाविद्या पाठ कधी करावा? महाविद्या पाठाचे चमत्कारिक फायदे जाणून घ्या, संपूर्ण महाविद्या स्तोत्र

कात्यायनीची पूजा करण्याचा काळ म्हणजे संधिकाल. या काळात धूप, दिवे आणि गुग्गुळाने तिची पूजा केल्याने सर्व अडथळे दूर होतात. जे भक्त देवीला पाच प्रकारच्या मिठाई अर्पण करतात आणि अविवाहित मुलींमध्ये प्रसाद वाटतात त्यांना देवाकडून अडचणी दूर होतात आणि व्यक्ती त्यांच्या परिश्रम आणि क्षमतेनुसार पैसे कमवण्यात यशस्वी होते.

ALSO READ: देवी कात्यायनीची कथा

तुमच्यासमोर कात्यायनीची प्रतिमा किंवा यंत्र ठेवा आणि लाल फुलांनी तिची पूजा करा. जर चित्रात यंत्र उपलब्ध नसेल तर देवीची प्रतिमा ठेवा आणि खालील मंत्राचा दररोज 51वेळा जप करा. तुमच्या इच्छा पूर्ण होतील आणि समृद्धी मिळेल.

पूजा कशी करावी:

- पिवळे किंवा लाल कपडे घाला आणि संध्याकाळी तिची पूजा करा.

- तिला पिवळे फुले आणि पिवळे नैवेद्य अर्पण करा.

- देवीसमोर दिवा लावा.

- यानंतर, तीन हळकुंडअर्पण करा

- हळकुंड तुमच्याकडे सुरक्षित ठेवा.

- देवी कात्यायनीला मध अर्पण करा.

- चांदीच्या किंवा मातीच्या भांड्यात हा मध अर्पण करणे अधिक चांगले होईल. यामुळे त्याचा प्रभाव वाढेल आणि तुमचे आकर्षण वाढेल.

- देवीला सुगंधित फुले अर्पण केल्याने लवकर विवाह होण्याची शक्यता निर्माण होईल आणि प्रेमाशी संबंधित अडथळे देखील दूर होतील.

- यानंतर, देवीसमोर तिचे मंत्र जप करा.

कात्यायनी मंत्र मंत्र- 'ॐ ह्रीं नम::.'

चंद्रहासोज्ज्वलकरशैलवरवाहन.

कात्यायनी शुभम् दद्यदेवी राक्षसांचा नाश.

मंत्र- ॐ देवी कात्यायन्यै नमः.

'कात्यायनी महामाये, महायोगिन्यधीश्वरी.

नंदगोपसूतन देवी, पति मे कुरु ते नमः.'

ALSO READ: नवरात्रात शारीरिक संबंध ठेवणे योग्य आहे का?

आरती: जय जय अंबे जय कात्यायनी

जय जय अंबे जय कात्यायनी.

जय जगमाता जग की महारानी ।।

बैजनाथ स्थान तुम्हारा।

वहां वरदाती नाम पुकारा ।।

कई नाम हैं कई धाम हैं।

यह स्थान भी तो सुखधाम है।।

हर मंदिर में जोत तुम्हारी।

कहीं योगेश्वरी महिमा न्यारी।।

हर जगह उत्सव होते रहते।

हर मंदिर में भक्त हैं कहते।।

कात्यायनी रक्षक काया की।

ग्रंथि काटे मोह माया की ।।

झूठे मोह से छुड़ानेवाली।

अपना नाम जपानेवाली।।

बृहस्पतिवार को पूजा करियो।

ध्यान कात्यायनी का धरियो।।

हर संकट को दूर करेगी।

भंडारे भरपूर करेगी ।।

जो भी मां को भक्त पुकारे।

कात्यायनी सब कष्ट निवारे।।

देवीला नैवेद्य - जे कात्यायनीची पूजा आणि पूजा करतात त्यांनी आईला प्रसन्न करण्यासाठी मधात मिसळलेले सुपारीचे पान अर्पण करावे. किंवा तुम्ही स्वतंत्रपणे मध अर्पण करू शकता.

Edited By - Priya Dixit 

ALSO READ: Sharadiya Navratri 2025 : खान्देशची कुलदेवी जागृत श्रीक्षेत्र मनुदेवी मंदिर जळगाव

ALSO READ: Devi Temples in the abroad परदेशात स्थापित आदिशक्तीचे शक्तीपीठ

ALSO READ: Bhadrakali Devi Temple नाशिकचे श्रद्धास्थान भद्रकाली देवी मंदिर

कथा: देवी कात्यायनीचे रूप अत्यंत उज्ज्वल आणि तेजस्वी आहे. या रूपात, देवीला चार हात आहेत. वरचा उजवा हात अभय मुद्रेत आहे, खालचा हात वार मुद्रेत आहे. खालचा डाव्या हातात तलवार आहे आणि वरचा हात कमळाचे फूल आहे. देवी कात्यायनीचे वाहन सिंह आहे. देवी भागवत महात्म्य आणि मार्कंडेय पुराणात देवी कात्यायनीची कथा उल्लेखली आहे.

पुराणांमध्ये असलेल्या कथांनुसार, कट नावाचे एक प्रसिद्ध ऋषी होते. त्यांचा मुलगा कात्या ऋषी होता. नंतर, कात्यायन ऋषींच्या कुळात कात्यायन ऋषींचा जन्म झाला आणि ते ऋषी त्यांच्या तपश्चर्येसाठी जगप्रसिद्ध झाले. कात्यायन ऋषींना त्यांच्या घरी देवी भगवतीचा जन्म त्यांच्या मुलीच्या रूपात व्हावा अशी इच्छा होती. म्हणून त्यांनी अनेक वर्षे कठोर तपश्चर्या केली. असे मानले जाते की कात्यायन ऋषींच्या दृढ तपश्चर्येने प्रसन्न होऊन, देवी भगवतीने त्यांच्या इच्छेचा आदर केला आणि त्यांच्या घरी जन्म घेतला. कात्यायन ऋषींची कन्या असल्याने, देवी भगवतीला देवी कात्यायनी म्हणून ओळखले जात असे.

कात्यायन ऋषींनी देवी कात्यायनीला मोठ्या प्रेमाने वाढवले. काही काळानंतर, पृथ्वीवर महिषासुराचे दुष्ट उपद्रव सर्व मर्यादा ओलांडत होते. महिषासुराला असा वरदान मिळाला होता की कोणीही त्याला कधीही पराभूत किंवा नष्ट करणार नाही. म्हणून, तो कोणाचीही भीती बाळगत नव्हता आणि लवकरच स्वर्ग जिंकला. त्याचा नाश करण्यासाठी, भगवान विष्णू, ब्रह्मा आणि सर्वोच्च देव महादेव यांनी त्यांच्या स्वतःच्या तेजाने एक देवी निर्माण केली. असे मानले जाते की महर्षि कात्यायन यांनी या देवीची विहित पद्धतीने पूजा केली आणि म्हणूनच तिला कात्यायनी म्हणून ओळखले जाऊ लागले.

देवी कात्यायनीशी संबंधित आणखी एका आख्यायिकेनुसार, देवीचा जन्म आश्विन महिन्याच्या कृष्ण चतुर्दशीला महर्षि कात्यायनाच्या पोटी झाला. त्यानंतर, ऋषींनी शुक्ल सप्तमी, अष्टमी आणि नवमीच्या दिवशी आपल्या आश्रमात देवीची विधिवत पूजा केली. दशमीला देवीच्या या रूपाने महिषासुराचा वध केला. म्हणूनच देवीचे हे रूप देवी कात्यायनी म्हणून ओळखले जाऊ लागले. महिषासुराचा वध केल्यामुळे तिला 'महिषासुर मर्दिनी' असेही म्हणतात.

शिवाय, देवी कात्यायनीशी संबंधित आणखी एक श्रद्धा अशी आहे की दुर्गेचे हे रूप अचुक आहे. ब्रजच्या गोपींनी कालिंदी यमुनेच्या तीरावर देवी कात्यायनीची पूजा केली जेणेकरून दयाळू भगवान श्रीकृष्णाला त्यांचा पती म्हणून प्राप्त होईल. म्हणूनच आजही देवी कात्यायनीला संपूर्ण ब्रज प्रदेशाची अधिष्ठात्री देवता म्हणून पूजले जाते. स्कंद पुराणात असेही नमूद केले आहे की देवी कात्यायनीचा जन्म देवाच्या सांसारिक क्रोधातून झाला होता.

नवरात्रीच्या सहाव्या दिवशी दुर्गा देवीच्या या रूपाची पूजा करणे खूप महत्त्वाचे आहे. असे मानले जाते की देवी कात्यायनीच्या पूजेदरम्यान लाल आणि पांढरे कपडे परिधान करणे खूप शुभ आहे. असेही मानले जाते की जे भक्त कात्यायनीच्या चरणी सर्वस्व अर्पण करून तिची पूजा करतात त्यांना तिचे दर्शन मिळते. देवीच्या या रूपाची पूजा केल्याने भक्तांना चमत्कारिक शक्ती मिळते. संध्याकाळी कात्यायनीचे ध्यान करावे.

देवीच्या कात्यायनीची पूजा करण्याचा मंत्र आहे:

ओम देवी कात्यायनीचे नम:

अर्थ, "ओमसारखे पवित्र स्वरूप असलेल्या देवी कात्यायनीची कृपा आणि शुभदृष्टी आपल्यावर राहो; आम्ही तिला वारंवार नमस्कार करतो."

असे मानले जाते की देवी कात्यायनीला मध खूप आवडते. म्हणून, नवरात्रीच्या सहाव्या दिवशी, देवी कात्यायनीच्या पूजेदरम्यान मध किंवा मधापासून बनवलेल्या पदार्थांचा नैवेद्य दाखवावा. देवी कात्यायनीच्या योग्य पूजेनंतर, भगवान शिवाचीही पूजा करावी असे मानले जाते.

देवी दुर्गाच्या कात्यायनीच्या अवताराची कथा आपल्याला शिकवते की जर भक्ती आणि संकल्प खरा असेल तर परमात्माची कृपा नेहमीच राहते. ज्याप्रमाणे देवी दुर्गेने महर्षी कात्यायनाच्या एकाग्र भक्तीने प्रसन्न होऊन त्यांच्या इच्छा आणि तपस्येचा आदर केला, त्याचप्रमाणे मानवांनीही त्यांच्या भक्ती, निष्ठा आणि दृढनिश्चयाच्या मार्गावर स्थिर राहिले पाहिजे.

ALSO READ: महाविद्या पाठ कधी करावा? महाविद्या पाठाचे चमत्कारिक फायदे जाणून घ्या, संपूर्ण महाविद्या स्तोत्र

आई कात्यायनीला चार हात आहेत. तिचा वरचा उजवा हात अभयमुद्रेत आहे, तर तिचा खालचा हात वार मुद्रेत आहे. तिच्या वरच्या डाव्या हातात तलवार आहे आणि तिच्या खालच्या हातात कमळाचे फूल आहे. तिचे वाहन सिंह आहे. तिची पूजा आणि प्रार्थना केल्याने, भक्तांना चारही फळे सहजपणे मिळतात: धन, धर्म, इच्छा आणि मोक्ष. त्यांचे रोग, दुःख, क्लेश आणि भीती कमी होतात. मागील जन्मातील सर्व पापे देखील नष्ट होतात. म्हणून, असे म्हटले जाते की या देवीची पूजा केल्याने परमपदाची प्राप्ती होते.

कथा:

कात्य कुळातील जगप्रसिद्ध ऋषी कात्यायन यांनी परम्बा देवीची पूजा केली आणि कठोर तपस्या केली. त्यांना मुलीची इच्छा होती. देवी भगवती त्यांच्या घरी त्यांच्या कन्या म्हणून जन्मली. म्हणून, ती देवी कात्यायनी म्हणून ओळखली जाऊ लागली. तिची पूजा आणि प्रार्थना केल्याने भक्तांना धन, धर्म, इच्छा आणि मोक्ष चारही फळे सहजपणे मिळतात.

या देवीची पूजा करणाऱ्या भक्तांचे रोग, दुःख, क्लेश आणि भीती नष्ट होतात. मागील जन्मातील सर्व पापे देखील नष्ट होतात. म्हणूनच, असे म्हटले जाते की या देवीची पूजा केल्याने परमपदाची प्राप्ती होते.

ALSO READ: देवी कात्यायनीची कथा

पूजा पद्धत:

- कात्यायनी देवीची पूजा करण्याचा काळ संध्याकाळ आहे. म्हणून, या वेळी धूप, दिवे आणि गुग्गुळाने देवीची पूजा करावी.

- पिवळे किंवा लाल कपडे परिधान करा आणि संध्याकाळी कात्यायनीची पूजा करा.

- तिला पिवळे फुले आणि पिवळे नैवेद्य अर्पण करा.

- देवीच्या समोर दिवा लावा.

- यानंतर,तीन हळकुंडे अर्पण करा.

-  हळकुंडे तुमच्याकडे ठेवा.

- देवी कात्यायनीला मध अर्पण करा.

- हे मध चांदीच्या किंवा मातीच्या भांड्यात अर्पण केल्यास चांगले होईल. यामुळे त्याचा प्रभाव वाढेल आणि आकर्षण वाढेल.

- देवीला सुगंधित फुले अर्पण केल्याने लवकर विवाह होण्याची शक्यता निर्माण होईल आणि प्रेमाशी संबंधित अडथळे देखील दूर होतील.

- यानंतर, देवीच्या समोर तिचे मंत्र जप करा.

मंत्र: ॐ देवी कात्यायन्यै नमः

ALSO READ: नवरात्रीत मासिक पाळी आल्यास काय करावे? व्रत- पूजा या प्रकारे पूर्ण करावे

प्रार्थना:

चन्द्रहासोज्ज्वलकरा शार्दूलवरवाहना।

कात्यायनी शुभं दद्याद् देवी दानवघातिनी॥

स्तुति

या देवी सर्वभूतेषु माँ कात्यायनी रूपेण संस्थिता। 

नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः॥

आई कात्यायनीला नैवेद्य : कात्यायनीची पूजा करणाऱ्यांनी आईला प्रसन्न करण्यासाठी पेरू आणि मध अर्पण करावा.

अस्वीकरण: औषध, आरोग्य टिप्स, योग, धर्म, ज्योतिष, इतिहास, पौराणिक कथा इत्यादी विषयांवर वेबदुनियावर प्रकाशित/प्रसारित होणारे व्हिडिओ, लेख आणि बातम्या केवळ तुमच्या माहितीसाठी आहेत आणि विविध स्त्रोतांकडून घेतल्या आहेत. वेबदुनिया त्यांच्या सत्यतेची पुष्टी करत नाही. आरोग्य किंवा ज्योतिषाशी संबंधित कोणतेही प्रयोग करण्यापूर्वी नेहमीच तज्ञांचा सल्ला घ्या.

Edited By - Priya Dixit

साहित्य- 

संत्री - चार मोठे सोललेले आणि चिरलेले

मध -अर्धा चमचे  

लिंबाचा रस -एक चमचा

पाणी - अर्धा कप 

बर्फाचे तुकडे  

ALSO READ: नवरात्रीच्या उपवासात हा हलवा नक्कीच ऊर्जा देईल; नक्की ट्राय करा

कृती-

सर्वात आधी संत्र्याचे तुकडे ब्लेंडरमध्ये घाला. नंतर मध आणि लिंबाचा रस घाला. जर मिश्रण खूप जाड वाटत असेल तर अर्धा कप पाणी घाला आणि नीट मिसळा. चाळणीतून रस गाळून घ्या, नंतर तो एका ग्लासमध्ये ओता, बर्फ आणि पुदिन्याच्या पानांनी सजवा. तर चला तयार आहे चवीला गोड असे संत्री ज्यूस रेसिपी. 

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

ALSO READ: Sharadiya Navratri Special Drink उपवासाच्या वेळी हे खास थंडगार ताक प्या; शरीर ऊर्जावान राहील

Edited By- Dhanashri Naik

ALSO READ: Sharadi Navratri Vrat Special Recipe ऊर्जावर्धक फ्रूट रायता

दुर्गेचे पाचवे रूप 'स्कंदमाता' या नावाने ओळखले जाते. नवरात्रीच्या पाचव्या दिवशी देवीची पूजा केली जाते. या दिवशी साधकाचे मन 'विशुद्ध' चक्रात स्थिर झालेले असते. भगवान स्कंद लहानपणी या देवीच्या काखेत बसले होते.

ALSO READ: देवी स्कंदमाता पूजन विधी आणि मंत्र

भगवान स्कंद 'कुमार कार्तिकेय' नावानेही ओळखले जातात. ते देवासूर संग्रामात देवतांचे सेनापती बनले होते. पुराणात त्यांना कुमार आणि शक्ती म्हणून त्यांचा महिमा वर्णन केलेला आहे. भगवान स्कंदची आई असल्यामुळे दुर्गाच्या या रूपाला स्कंदमाता म्हणून ओळखले जाते. स्कंदमाता चारभुजाधारी आहे. तिच्या उजव्या बाजूकडील खालील भुजा, जी वर उचललेली आहे, त्या हातात कमळाचे फूल आहे.

ALSO READ: पौराणिक कथा : माता शक्तीला दुर्गा हे नाव कसे पडले?

डावीकडील वरच्या हातात वरमुद्रा तसेच खालील भुजा वरच्या बाजुला उचललेली आहे त्यामध्ये कमळाचे फूल घेतलेले आहे. या देवीचा रंग पूर्णत: शुभ्र आहे. ही देवी कमळाच्या आसनावर विराजमान असते. यामुळे या देवीला पद्मासना असेही म्हटले जाते. तिचे वाहन सिंह आहे.

ALSO READ: Skandmata Aarti नवरात्रीच्या पाचव्या दिवशी आई स्कंदमातेची आरती करा, संततीशी संबंधित सर्व त्रास दूर होतील

नवरात्रीतील पाचव्या दिवसाचे शास्त्रात विशेष महत्त्व सांगितले आहे. यावेळी चक्रात स्थिर झालेल्या साधकांची चित्तवृत्ती लोप पावते. सर्व बंधनातून साधकाचे मन मुक्त होऊन पदमासना स्कंदमातेच्या रूपात तल्ल‍ीन होते. यादरम्यान साधकाला पूर्ण सावधगिरीने उपासना करणे आवश्यक आहे. सर्वतोपरी एकाग्र होऊन साधनेच्या मार्गावर जायला पाहिजे.

स्कंदमातेच्या उपासनेने भक्ताची इच्छा पूर्ण होते. मृत्यूलोकातच त्याला परम शांती आणि सुखाचा अनुभव मिळतो. त्याच्यासाठी मोक्षाचा मार्ग सोपा होतो. स्कंदमातेच्या उपासनेने भगवान स्कंदाची उपासनाही सफल होते. सूर्यमंडळाची अधिष्ठात्री देवी असल्यामुळे तिच्या भक्ताला अलौकीक तेज प्राप्त होते. आपण एकाग्र मनाने पवित्र होवून मातेला शरण येण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. या भवसागरात दु:खापासून मुक्ती मिळवून मोक्षाचा मार्ग सुलभ करण्यासाठी यापेक्षा चांगला पर्याय दुसरा नाही.

स्कंदमाता बाल कार्तिकेयासह सिंहावर आरूढ असे तिचे रूप आहे. हे शौर्य आणि करुणेचे द्योतक आहे. सिंह शौर्याचे द्योतक आहे तर देवी साक्षात करुणेची मूर्ती आहे. स्कंद म्हणजे तज्ञ, निष्णात. देवीच्या या रुपाची आराधना केल्याने कौशल्यासह निरागसपणा आणि शौर्यासह करुणा हे गुण वाढीस लागतात.

स्कंदमाता स्वरूप आणि महत्त्व

मातृत्वाची देवी: स्कंदमाता हे आई व मुलाच्या वात्सल्यपूर्ण प्रेम आणि दयेचे प्रतीक आहेत.

ज्ञान आणि तेज: त्यांची उपासना साधकाला अलौकिक तेज आणि ज्ञान प्रदान करते.

बुद्धीचा विकास: केळीचा भोग लावल्याने बुद्धी आणि स्मरणशक्ती सुधारते.

शारीरिक आणि मानसिक शुद्धी: स्कंदमाताच्या पूजेने विशुद्ध चक्र जागृत होतो, ज्यामुळे साधक मोक्षाच्या मार्गावर प्रवेश करतो आणि सर्व इच्छांची पूर्ती होते.

Edited By - Priya Dixit

Devi Skanda Mata: शारदीय नवरात्रीच्या पाचव्या दिवशी देवी स्कंदमाता, दुर्गा देवीचे पाचवे रूप आहे. स्कंदकुमार कार्तिकेयची आई असल्यामुळे तिचे नाव स्कंदमाता ठेवण्यात आले आहे. भगवान स्कंद त्यांच्या मांडीवर बालस्वरूपात विराजमान आहेत.

ALSO READ: नवरात्रीत मासिक पाळी आल्यास काय करावे? व्रत- पूजा या प्रकारे पूर्ण करावे

देवी स्कंदमातेचे वाहन सिंह आहे. या दिवशी खालील मंत्राच्या जपाने मातेची पूजा केली जाते. पंचमी तिथीची प्रमुख देवता देवी स्कंदमाता आहे, म्हणून ज्यांना संततीची इच्छा आहे त्यांनी देवीची पूजा करून आणि मंत्रजप केल्याने फायदा होऊ शकतो.

पूजा पद्धती आणि मंत्र 

पूजेची पद्धत-

या दिवशी सर्वप्रथम स्कंदमातेची मूर्ती किंवा चित्र पाटावर स्थापित करा.

यानंतर गंगाजल किंवा गोमूत्राने शुद्ध करा.

चांदीचा, तांब्याचा किंवा मातीचा कलश पाण्याने भरून त्यावर ठेवा.

त्याच पाटावर श्री गणेश, वरुण, नवग्रह, षोडश मातृका (16 देवी), सप्त घृत मातृका (7 सिंदूर ठिपके लावा) स्थापन करा.

यानंतर व्रत व उपासनेचा संकल्प करून स्कंदमातेसह सर्व स्थापित देवतांची षोडशोपचार पूजा वैदिक व सप्तशती मंत्रांनी करावी.

यात आमंत्रण, आसन, पाद्य, अर्घ्य, आचमन, स्नान, वस्त्र, शुभ सूत्र, चंदन, रोळी, हळद, सिंदूर, दुर्वा, बिल्वपत्र, दागिने, फुलांचा हार, सुगंधी द्रव, धूप-दीप, नैवेद्य, फळे, पान यांचा समावेश होतो. , दक्षिणा. आरती, प्रदक्षिणा, मंत्र, फुलांच्या माळा इ.त्यानंतर प्रसाद वाटून पूजा पूर्ण करावी.

ALSO READ: Skandmata Aarti नवरात्रीच्या पाचव्या दिवशी आई स्कंदमातेची आरती करा, संततीशी संबंधित सर्व त्रास दूर होतील

स्कंदमातेचे मंत्र-

- या देवी सर्वभूतेषु माँ स्कंदमाता रुपं संस्थिता ।

नमस्तेस्ये नमस्तेस्ये नमस्तेस्ये नमो नमः ।

- सिंहासनगता नित्यं पद्मश्रीताकरद्वय ।

देवी स्कंदमाता यशस्विनी सदैव शुभेच्छा.

 - ॐ देवी स्कंदमातायै नमः॥

- संतान प्राप्ति मंत्र- 'ॐ स्कंदमात्रै नम:।।'

Edited By - Priya Dixit

ALSO READ: महाराष्ट्र दर्शन : आदिशक्ती एकविरा आई

वैशिष्ट्ये- 

भद्रकाली मंदिराची रचना साधी पण प्रभावी आहे. हेमाडपंती शैलीतील काही लक्षणे येथे दिसतात, जसे की दगडी बांधकाम आणि कोरीव काम. मंदिराच्या गर्भगृहात देवी भद्रकालीची सुंदर मूर्ती आहे, जी भक्तांमध्ये भक्ती आणि भय यांचा संमिश्र भाव जागवते. तसेच नवरात्रीच्या काळात येथे मोठ्या प्रमाणात उत्सव साजरा केला जातो. भक्त मोठ्या संख्येने दर्शनासाठी येतात. तसेच विशेष पूजा, आरती आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम देखील आयोजित केले जातात.

इतिहास-

भद्रकाली देवी मंदिर हे प्राचीन काळापासून स्थापित असून त्याची नेमकी स्थापना तारीख अज्ञात आहे.तर काही संदर्भांनुसार, हे मंदिर १३व्या शतकातील असू शकते असा अंदाज वर्तवण्यात येतो आणि त्याचा संबंध हेमाडपंती वास्तुशैलीशी जोडला जातो.

मंदिरातील देवी भद्रकाली ही शक्तीस्वरूप मानली जाते आणि ती काली मातेची एक रूप आहे. स्थानिक कथांनुसार, ही देवी नाशिक शहराची रक्षक आहे आणि भक्तांच्या संकटांचे निवारण करते.  

ALSO READ: Sharadiya Navratri 2025 : खान्देशची कुलदेवी जागृत श्रीक्षेत्र मनुदेवी मंदिर जळगाव

धार्मिक महत्त्व-

भद्रकाली मंदिर हे नाशिकमधील स्थानिकांचे श्रद्धास्थान आहे. येथे येणारे भक्त संकटनिवारण, शांती आणि समृद्धीसाठी प्रार्थना करतात. मंदिराचा परिसर शांत आणि निसर्गरम्य आहे, विशेषतः गोदावरी नदीच्या जवळ असल्याने येथील वातावरण अधिक पवित्र वाटते. नाशिकमधील कुंभमेळ्याच्या वेळीही या मंदिराला विशेष महत्त्व आहे, कारण अनेक तीर्थयात्री येथे दर्शनासाठी येतात.

भद्रकाली देवी मंदिर नाशिक जावे कसे? 

रेल्वे मार्ग-नाशिक रोड रेल्वे स्टेशनपासून हे मंदिर ५ किमी अंतरावर आहे. स्टेशनवरून रिक्षा किंवा टॅक्सीने सहज पोहोचता येते.

रस्ता मार्ग- नाशिक शहर अनेक शहरांना जोडलेलं असून नाशिक मध्ये पोहचण्यास अनेक बस सेवा उपलब्ध आहे.  

विमान मार्ग- नाशिकचे जवळचे विमानतळ ओझर येथे असून २० किमी अंतरावर आहे. विमानतळावरून खासगी वाहन किंवा स्थनिक बस मदतीने पोहोचता येते. 

ALSO READ: Sharadiya Navratri 2025 जागृत श्री मनोरमा देवी मंदिर देवाळ गुजरात

ललिता पंचमी २०२५ तारीख आणि वेळ

उपांग ललिता व्रत (ललिता पंचमी)

दिनांक २६ सप्टेंबर २०२५

दिवस शुक्रवार

पंचमी तिथी २६ सप्टेंबर २०२५ रोजी सकाळी ०९:३३ वाजता सुरू

पंचमी तिथी २७ सप्टेंबर २०२५ रोजी दुपारी १२:०३ वाजता संपत आहे

देवी ललिता ही शक्ती किंवा देवी दुर्गेचा अवतार आहे हे मान्य असल्याने, नऊ दिवसांच्या नवरात्र उत्सवाच्या पाचव्या दिवशी साजरी केली जाणारी ललिता पंचमी साजरी केली जाते. ललिता पंचमीला, अनेक लोकांचा असा विश्वास आहे की देवीची पूजा केल्याने आणि उपवास केल्याने त्यांना आनंद, बुद्धी आणि धनप्राप्ती होते. गुजरात आणि महाराष्ट्रात, ललिता पंचमी हा एक अतिशय प्रसिद्ध सण आहे. 

ALSO READ: ललिता देवीची आरती Lalita Panchami Aarti

ललिता पंचमी पूजा पद्धत व नियम

सकाळी लवकर उठून स्नान करावे.

स्वच्छ वस्त्र परिधान करावे.

घर किंवा मंदिरात देवीचे मंडप/स्थान सजवावे.

देवीची मूर्ती/प्रतिमा/घटासमोर लाल वस्त्र पसरावे.

तांदूळ, फुले, दुर्वा, कुंकू, हळद अर्पण करावी.

देवीला लाल फुले, लाल चुनरी, सुगंधी द्रव्ये अर्पण करावी.

देवीला पंचोपचार/षोडशोपचार पूजा करतात.

नवरात्रातील पंचमीला काही स्त्रिया उपवास करून फळाहार घेतात.

देवीसमोर “ललिता स्तोत्र” किंवा “ललिता सहस्रनाम” पठण केले जाते.

ललिता देवीची आरती करून प्रसाद वितरित करावा.

या दिवशी गरबा, भजन, स्तोत्रपठण यांचे आयोजन अनेक ठिकाणी केले जाते.

ALSO READ: श्री ललिता त्रिशती स्तोत्रम् Sri Lalitha Trisati Stotram

उपांग ललिता पंचमी

उपांग ललिता व्रत सर्व सुख प्रदान करते असे मानले जाते. देवीची पूजा केल्याने भक्ताला शक्ती मिळते. या निमित्ताने भाविक सर्व देवीच्या मंदिरांमध्ये गर्दी करतात. अनेक ठिकाणी भव्य मेळे आयोजित केले जातात आणि हजारो भाविक हा दिवस भक्ती आणि आनंदाने साजरा करतात. ललिता देवीची पूजा करण्याचे विशेष महत्त्व आहे.

हा दिवस संपूर्ण भारतात साजरा केला जातो. पौराणिक श्रद्धेनुसार, देवी ललिता या दिवशी एका राक्षसाचा वध करण्यासाठी अवतार घेते. भाविक षोडशोपचार पद्धतीने देवी ललिता यांची पूजा करतात. शास्त्रानुसार देवी ललितासोबत, स्कंदमाता आणि भगवान शिव यांचीही पूजा केली जाते.

ALSO READ: ललिता सहस्रनाम

उपांग ललिता पूजन

शक्तिरूप देवी ललिता यांना समर्पित उपांग ललिता पंचमी, नवरात्राच्या पाचव्या दिवशी, आश्विन महिन्याच्या शुक्ल पक्षाला साजरी केली जाते. या शुभ दिवशी भाविक उपवास करतात आणि या दिवसाला उपांग ललिता व्रत म्हणतात. देवी ललिता यांचे ध्यानस्थ स्वरूप खूप तेजस्वी आहे. आईची पूजा भक्ती आणि खऱ्या मनाने केली जाते.

कालिका पुराणानुसार, देवीला दोन हात आहेत, तिचा रंग गोरा आहे आणि ती लाल कमळावर विराजमान आहे. ललिता देवीची पूजा केल्याने समृद्धी येते. दक्षिणामार्ग शाक्तांच्या मते, देवी ललिता ही चंडीच्या समतुल्य मानली जाते. तिची पूजा पद्धत देवी चंडीसारखीच आहे. ललिता सहस्रनाम आणि ललिता त्रिशतीचे पठण केले जाते.

उपांग ललिता व्रताचे महत्त्व

देवी दुर्गेची रूप असलेली ललिता देवी पंच महाभूतांशी किंवा पाच घटकांशी जोडलेली आहे. भारताच्या दक्षिण भागात, देवी ललिता यांना देवी चंडी म्हणूनही पूज्य मानले जाते. असे मानले जाते की उपंग ललिता व्रत पाळणाऱ्यांच्या जीवनात आनंद येतो आणि त्यांना सर्व समस्यांपासून मुक्ती मिळते. देवी ललिता तिच्या भक्तांना भाग्य आणि आनंद देते.

पौराणिक कथा

ललिता शक्तीचे वर्णन पुराणांमध्ये आढळते. पुराणांमध्ये, जेव्हा दक्षाची मुलगी सती, तिच्या वडिलांच्या अपमानामुळे दुःखी होऊन, तिचे जीवन अर्पण करते, तेव्हा भगवान शिव, दुःखाने, तिचे नश्वर शरीर आपल्या खांद्यावर घेऊन सर्व दिशांना फिरू लागतात. ही दुर्घटना पाहून, भगवान विष्णू आपल्या चक्राने सतीचे शरीर वेगळे करतात. त्यानंतर, जेव्हा भगवान शिव तिला आलिंगन देतात, तेव्हा तिला ललिता म्हणून ओळखले जाते.

ब्रह्मदेवाने सोडलेले चक्र पाताळाचा नाश करू लागते तेव्हा देवी ललिता प्रकट होते. या परिस्थितीमुळे विचलित होऊन, ऋषी-मुनी देखील घाबरतात आणि संपूर्ण पृथ्वी हळूहळू बुडू लागते. त्यानंतर सर्व ऋषी ललिता देवीची पूजा करू लागतात. त्यांच्या प्रार्थनेने प्रसन्न होऊन, देवी प्रकट होते आणि हे विनाशकारी चक्र थांबवते. विश्वाला त्याचे नवीन जीवन मिळते.

श्री मातेश्वरी जय त्रिपुरेश्वरी!

राजेश्वरी जय नमो नम:!!

करुणामयी सकल अघ हारिणी!

अमृत वर्षिणी नमो नम:!!

जय शरणं वरणं नमो नम:

श्री मातेश्वरी जय त्रिपुरेश्वरी...!

अशुभ विनाशिनी, सब सुखदायिनी!

खलदल नाशिनी नमो नम:!!

भंडासुर वध कारिणी जय मां!

करुणा कलिते नमो नम:!!

जय शरणं वरणं नमो नम:

श्री मातेश्वरी जय त्रिपुरेश्वरी...!

भव भय हारिणी कष्ट निवारिणी!

शरण गति दो नमो नम:!!

शिव भामिनी साधक मन हारिणी!

आदि शक्ति जय नमो नम:!!

जय शरणं वरणं नमो नम:!

श्री मातेश्वरी जय त्रिपुरेश्वरी...!!

जय त्रिपुर सुंदरी नमो नम:!

जय राजेश्वरी जय नमो नम:!!

जय ललितेश्वरी जय नमो नम:!

जय अमृत वर्षिणी नमो नम:!!

जय करुणा कलिते नमो नम:!

श्री मातेश्वरी जय त्रिपुरेश्वरी...!

या घटनेने व्यथित होऊन, भगवान शिव सतीच्या शरीरासह विश्वात भटकू लागले. भगवान शिवाच्या स्थितीचा परिणाम सर्व जगावर झाला. त्यानंतर भगवान विष्णूने आपल्या सुदर्शन चक्राचा वापर करून सतीचे शरीर तुकडे केले आणि जिथे जिथे ते पडले तिथे तिथे शक्तीपीठांची निर्मिती केली. असे म्हटले जाते की सतीचे हृदय नैमिषारण्यमध्ये पडले, ज्यामुळे हे ठिकाण शक्तीपीठ बनले आणि देवी ललिता यांना समर्पित मंदिर देखील येथे आहे.

दुसऱ्या एका आख्यायिकेनुसार, जेव्हा भगवान विष्णूने सोडलेले सुदर्शन चक्र पाताळाचा नाश करू लागले तेव्हा पृथ्वी हळूहळू बुडू लागली. ऋषी-मुनींनी या संकटातून मुक्त होण्यासाठी देवी ललिता यांना प्रार्थना केली. त्यांच्या प्रार्थना ऐकून देवी ललिता प्रकट झाली आणि सुदर्शन चक्र थांबवले, ज्यामुळे विश्वाचा नाश झाला.

दुसऱ्या एका मान्यतेनुसार, देवीच्या ललिता यांचे आगमन कामदेवाच्या राखेतून जन्मलेल्या भांड राक्षसाच्या नाशाशी संबंधित आहे. या राक्षसाचा वध करून देवी ललिता यांनी सर्व जगाला भीतीपासून मुक्त केले.

नवरात्रीच्या पाचव्या दिवशी, आरती आणि कथेसह स्कंदमातेची पूजा देखील विशेष महत्त्व आहे. स्कंदमातेची पूजा तिच्या आरतीशिवाय अपूर्ण मानली जाते. नवरात्रीच्या पाचव्या दिवशी तुम्ही स्कंदमातेची पूजा करावी आणि आरती देखील करावी. स्कंदमातेचा आशीर्वाद मिळविण्यासाठी तुम्ही ही आरती गाऊ शकता.

स्कंदमाता आरती

जय तेरी हो स्कंदमाता।

पांचवां नाम तुम्हारा आता।

सब के मन की जानन हारी।

जग जननी सब की महतारी।

तेरी ज्योत जलाता रहूं मैं।

हर दम तुम्हें ध्याता रहूं मैं।

कई नामों से तुझे पुकारा।

मुझे एक है तेरा सहारा।

कहीं पहाड़ों पर है डेरा।

कई शहरो में तेरा बसेरा।

हर मंदिर में तेरे नजारे।

गुण गाए तेरे भक्त प्यारे।

भक्ति अपनी मुझे दिला दो।

शक्ति मेरी बिगड़ी बना दो।

इंद्र आदि देवता मिल सारे।

करे पुकार तुम्हारे द्वारे।

दुष्ट दैत्य जब चढ़ कर आए।

तुम ही खंडा हाथ उठाएं

दास को सदा बचाने आईं

‘चमन’ की आस पुराने आई।

हिंदू धर्मग्रंथांमध्ये उपासनेला खूप महत्त्व आहे. कधीकधी आपल्या कठोर परिश्रम, संघर्ष आणि असंख्य प्रयत्नांनंतरही, आपल्या जीवनातील दुःख अनुत्तरीत राहते. याची अनेक कारणे असतात. मग सर्वत्र पराभूत होऊन, आपण देवाकडे वळतो. देवाची पूजा केल्याने आपल्या समस्या कमी होण्यास मदत होते. अशीच एक पद्धत म्हणजे महाविद्या पाठ. महाविद्या पाठ कधी करावा हे जाणून घेऊया.

महाविद्या पाठ कधी करावा?

महाविद्या पाठ केल्याने देवी दुर्गेच्या कृपेने भक्ती, मुक्ती, आनंद आणि संपत्ती मिळते, तसेच नकारात्मक उर्जेपासून मुक्तता मिळते. जर तुम्हाला तुमच्या जीवनात आनंद, समृद्धी आणि शांती हवी असेल आणि तुमच्या जीवनातील सर्व त्रास, दुःख आणि रोगांपासून मुक्त व्हायचे असेल, तर फक्त एकच रामबाण उपाय आहे: महाविद्या पाठ.

तुम्ही नवरात्र किंवा गुप्त नवरात्रासह कोणत्याही शुभ दिवशी महाविद्या पाठ सुरू करू शकता. तुमची इच्छा असल्यास, तुम्ही माँ दुर्गा अष्टमी, अमावस्या, शनिवार, मंगळवार किंवा गुरुवारी महाविद्या पाठ सुरू करू शकता. तुमच्या क्षमतेनुसार ९ दिवस, ११ दिवस किंवा २१ दिवस नियमितपणे महाविद्या पथ पठण केल्यास महाविद्या पाठाचे फळ मिळेल. तसेच चतुर्दशी किंवा अमावस्येला महाविद्या पथ पठण करणे अत्यंत शुभ मानले जाते.

महाविद्या पाठाचे फायदे

महाविद्या पाठ केल्याने पूर्वजांच्या शापांपासून आणि सर्व प्रकारच्या आजारांपासून मुक्तता मिळते.

महाविद्या विधी केल्याने भूत-प्रेतांपासून मुक्तता मिळते आणि जीवनात भूत-प्रेत कधीही तुमच्या जवळ येत नाहीत.

महाविद्येचे पठण केल्याने वास्तुदोष आणि ग्रहदोष दूर होतात.

महाविद्या पाठ केल्याने घरात वाईट शक्तींनी निर्माण केलेले अडथळे, जसे की इतरांनी निर्माण केलेले अडथळे, दूर होतात.

महाविद्येचे पठण केल्याने सर्व प्रकारचे भूत-प्रेत आणि घरात निर्माण केलेले सर्वात कठीण अडथळे दूर होतात.

महाविद्या पाठ केल्याने, सर्वात मोठ्या शत्रूवरही विजय मिळतो.

महाविद्येचे पठण केल्याने, घरात सुख, समृद्धी आणि शांती येते आणि जीवनातील सर्व दुःख आणि संकटांपासून मुक्तता मिळते, मग ते काहीही असोत.

Mahavidya Stotra महाविद्या स्तोत्र

श्री गणेशाय नमः ।

आचार्य-आचार्यपण्डित-पं.पं रामलक्षण पाण्डेय -संस्कृतम्

सप्रयोग-महाविद्यास्तोत्रम् ।महाविद्यास्तोत्रम्

भाषाटीकासहितम् ।भाषाटीकासहितम्

महाविद्यां प्रवक्ष्यामि महादेवेन निर्मिताम् ।निर्मिताम्

उत्तमां सर्वविद्यानां सर्वभूताघशङ्करीम् ॥सर्वभूताघशङ्करीम्

सङ्कल्पः – ॐ तत्सदद्याऽमुकमासे अमुकपक्षे अमुकतिथौ अमुकवासरे

अमुकगोत्रः – अमुकशर्माऽहं मम (अथवाऽमुकयजमानस्य )

गृहे उत्पन्न भूत -प्रेत -पिशाचादि-सकलदोषशमनार्थं

झटित्यारोग्यताप्राप्त्यर्थं च महाविद्यास्तोत्रस्य पाठं करिष्ये ।

विनियोगः – ॐ अस्य श्रीमहाविद्यास्तोत्रमन्त्रस्याऽर्यमा ऋषिः,

कालिका देवता , गायत्री छन्दः, श्रीसदाशिवदेवताप्रीत्यर्थे

मनोवाञ्छितसिद्ध्यर्थे च जपे (पाठे) विनियोगः ।

भगवान् शङ्कर भगवान् द्वारा निर्मित उस महाविद्या को मैं कहता

हूं, जो सब विद्याओं में श्रेष्ठ तथा सब जीवों को वश में

करनेवाली हैं । पाठकर्ता दाहिने हाथ में पुष्प , अक्षत,

जल लेकर – ॐ तत्सदद्याऽमुकमासे अमुकपक्षे अमुकतिथौ

अमुकवासरे अमुकगोत्रः अमुकशर्माहं मम (अथवाऽमुकयजमानस्य )

गृहे उत्पन्न भूत -प्रेत -पिशाचादि-सकलदोषशमनार्थं

झटित्यारोग्यताप्राप्त्यर्थं च महाविद्यास्तोत्रस्य पाठं करिष्ये

इति पाठ का सङ्कल्प करे ।

ध्यानम्

उद्यच्छीतांशु -उद्यच्छीतांशुरश्मि-द्युतिचय -सदृशीं फुल्लपद्मोपविष्टां

वीणा-नागेन्द्र -शङ्खायुध -परशुधरां दोर्भिरीड्यैश्चतुर्भिः ।

ताहारांशु -मुक्ताहारांशुनानामणियुतहृदयां सीधुपात्रं वहन्तीं

वन्देऽभीज्यां भवानीं प्रहसितवदनां साधकेष्टप्रदात्रीम् ॥साधकेष्टप्रदात्रीम्

पश्चात् ॐपश्चात् अस्य श्रीमहाविद्यास्तोत्रमन्त्रस्य – से विनियोगः तक

पढकर भूमि पर जल छोड दे ।

उसके बाद उद्यच्छीतांशु से साधकेष्टप्रदात्रीं तक श्लोक

पढकर महाविद्या का ध्यान कर, ॐ कुलकरीं गोत्रकरीं से आरम्भ कर,

प्रेतशान्तिर्विशेषतः तक स्तोत्र का पाठ करे ।

ॐ कुलकरीं गोत्रकरीं धनकरीं पुष्टिकरीं वृद्धिकरीं हलाकरीं

सर्वशत्रुक्षयकरीं उत्साहकरीं बलवर्धिनीं सर्ववज्रकायाचितां

सर्वग्रहोत्पाटिनीं पुत्र -पौत्राभिवर्द्धिनीमायुरारोग्यैश्वर्याभिवर्द्धिनीं

सर्वभूतस्तम्भिनीं द्राविणीं मोहिनीं सर्वाकर्षिणीं सर्वलोकवशङ्करीं

सर्वराजवशङ्करीं सर्वयन्त्र -मन्त्र-प्रभेदिनीमेकाहिकं

द्व्याहिकं त्र्याहिकं चातुर्थिकं पाञ्चाहिकं

साप्ताहिकमार्द्धमासिकं मासिकं चातुर्मासिकं षाण्मासिकं

सांवत्सरिकं वैजयन्तिकं पैत्तिकं वातिकं श्लैष्मिकं सान्निपातिकं

कुष्ठरोगजठररोगमुखरोगगण्डरोगप्रमेहरोगशुल्काविशिक्षयकरीं

विस्फोटकादिविनाशनाय स्वाहा ।

ॐ वेतालादिज्वर -रात्रिज्वर-दिवसज्वराग्निज्वर-प्रत्यग्निज्वरराक्षसज्वर-पिशाचज्वर-ब्रह्मराक्षसज्वर-प्रस्वेदज्वर विषमज्वर-त्रिपुरज्वर -मायाज्वर-आभिचारिकज्वर-वष्टिअज्वरस्मरादिज्वर-दृष्टिज्वर-प्रोगादिविनाशनाय

स्वाहा । सर्वव्याधिविनाशनाय स्वाहा । सर्वशत्रुविनाशनाय स्वाह

ॐ अक्षिशूल -कुक्षिशूल -कर्णशूल -घ्राणशूलोदरशूल -गलशूल गण्डशूल -पादशूल -पादार्धशूल -सर्वशूलविनाशनाय स्वाहा ।

ॐ सर्वशत्रुविनाशनाय स्वाहा ।

सर्वस्फोटक -सर्वक्लेशविनाशनाय स्वाहा ।

ॐ आत्मरक्षा ॐ परमात्मरक्षा मित्ररक्षा अग्निरक्षा प्रत्यग्निरक्षा

परगतिवातोरक्षा तेषां सकलबन्धाय स्वाहा । ॐ हरदेहिनी स्वाहा ।

ॐ इन्द्रदेहिनी स्वाहा । ॐ स्वस्य ब्रह्मदण्डं विश्रामय । ॐ विश्रामय

विष्णुदण्डम् ।विष्णुदण्डम् ॐ ज्वर-ज्वरेश्वर -कुमारदण्डम् ।कुमारदण्डम् ॐ हिलि मिलि

मायादण्डम् ।मायादण्डम् ॐ नित्यं नित्यं विश्रामय विश्रामय वारुणी शूलिनी

गारुडी रक्षा स्वाहा ।

गंगादिपुलिने जाता पर्वते च वनान्तरे ।

रुद्रस्य हृदये जाता विद्याऽहं कामरूपिणी ॥

ॐ ज्वल ज्वल देहस्य देहेन सकललोहपिङ्गिलि कटि मपुरी

किलि किलि किलि महादण्ड कुमारदण्ड नृत्य नृत्य विष्णुवन्दितहंसिनी

शङ्खिनी चक्रिणी गदिनी शूलिनी रक्ष रक्ष स्वाहा ।

अथ बीजमन्त्राः

ॐ ह्राँस्वाहा । ॐ ह्राँह्राँस्वाहा ।

ॐ ह्रीँ स्वाहा । ॐ ह्रीँ ह्रीँ स्वाहा ।

ॐ ह्रूँ स्वाहा । ॐ ह्रूँ ह्रूँ स्वाहा ।

ॐ ह्रेँ स्वाहा । ॐ ह्रेँ ह्रेँ स्वाहा ।

ॐ ह्रैँस्वाहा । ॐ ह्रैँह्रैँस्वाहा ।

ॐ ह्रोँ स्वाहा । ॐ ह्रोँ ह्रोँ स्वाहा ।

ॐ ह्रौँ स्वाहा । ॐ ह्रौँ ह्रौँ स्वाहा ।

ॐ ह्रँस्वाहा । ॐ ह्रँह्रँस्वाहा ।

ॐ ह्रः स्वाहा । ॐ ह्रः ह्रः स्वाहा ।

ॐ क्राँस्वाहा । ॐ क्राँक्राँस्वाहा ।

ॐ क्रीँ स्वाहा । ॐ क्रीँ क्रीँ स्वाहा ।

ॐ क्रूँ स्वाहा । ॐ क्रूँ क्रूँ स्वाहा ।

ॐ क्रेँ स्वाहा । ॐ क्रेँ क्रेँ स्वाहा ।

ॐ क्रैँस्वाहा । ॐ क्रैँक्रैँस्वाहा ।

ॐ क्रोँ स्वाहा । ॐ क्रोँ क्रोँ स्वाहा ।

ॐ क्रौँ स्वाहा । ॐ क्रौँ क्रौँ स्वाहा ।

ॐ क्रँस्वाहा । ॐ क्रँक्रँस्वाहा ।

ॐ क्रः स्वाहा । ॐ क्रः क्रः स्वाहा ।

ॐ कँस्वाहा । ॐ कँकँस्वाहा ।

ॐ खँस्वाहा । ॐ खँखँस्वाहा ।

ॐ गँस्वाहा । ॐ गँगँस्वाहा ।

ॐ घँस्वाहा । ॐ घँघँस्वाहा ।

ॐ ङँस्वाहा । ॐ ङँङँस्वाहा ।

ॐ चँस्वाहा । ॐ चँचँस्वाहा ।

ॐ छँस्वाहा । ॐ छँछँस्वाहा ।

ॐ जँस्वाहा । ॐ जँजँस्वाहा ।

ॐ झँस्वाहा । ॐ झँझँस्वाहा ।

ॐ ञँस्वाहा । ॐ ञँञँस्वाहा ।

ॐ टँस्वाहा । ॐ टँटँस्वाहा ।

ॐ ठँस्वाहा । ॐ ठँठँस्वाहा ।

ॐ डँस्वाहा । ॐ डँडँस्वाहा ।

ॐ ढँ स्वाहा । ॐ ढँ ढँ स्वाहा ।

ॐ णँस्वाहा । ॐ णँणँस्वाहा ।

ॐ तँस्वाहा । ॐ तँतँस्वाहा ।

ॐ थँस्वाहा । ॐ थँथँस्वाहा ।

ॐ दँस्वाहा । ॐ दँदँस्वाहा ।

ॐ धँ स्वाहा । ॐ धँ धँ स्वाहा ।

ॐ नँस्वाहा । ॐ नँनँस्वाहा ।

ॐ पँस्वाहा । ॐ पँपँस्वाहा ।

ॐ फँस्वाहा । ॐ फँफँस्वाहा ।

ॐ बँस्वाहा । ॐ बँबँस्वाहा ।

ॐ भँस्वाहा । ॐ भँभँस्वाहा ।

ॐ मँस्वाहा । ॐ मँमँस्वाहा ।

ॐ यँस्वाहा । ॐ यँयँस्वाहा ।

ॐ रँस्वाहा । ॐ रँरँस्वाहा ।

ॐ लँस्वाहा । ॐ लँलँस्वाहा ।

ॐ वँस्वाहा । ॐ वँवँस्वाहा ।

ॐ शँस्वाहा । ॐ शँशँस्वाहा ।

ॐ षँस्वाहा । ॐ षँषँस्वाहा ।

ॐ सँस्वाहा । ॐ सँसँस्वाहा ।

ॐ हँस्वाहा । ॐ हँहँस्वाहा ।

ॐ क्षँस्वाहा । ॐ क्षँक्षँस्वाहा ।

ॐ नमो भगवते रुद्राय स्वाहा ।

ॐ लेषाय स्वाहा । ॐ गणेश्वराय स्वाहा ।

ॐ दुर्गे महाशक्तिक-भूत -प्रेत -पिशाच-राक्षस-ब्रह्मराक्षससर्ववेताल -वृश्चिकादिभयविनाशनाय स्वाहा ।

ॐ नमो भगवते रुद्राय स्वाहा ।

ॐ ह्राँह्रीँ ह्रूँ ह्रैँह्रौँ ह्रः स्वाहा ।

ॐ क्राँक्रीँ क्रूँ क्रैँक्रौँ क्रः स्वाहा ।

ॐ ब्रं ब्रह्मणे स्वाहा । ॐ विं विष्णवे स्वाहा ।

ॐ शिं शिवाय स्वाहा । ॐ सूं सूर्याय स्वाहा ।

ॐ सों सोमाय स्वाहा ।

ॐ विं विष्णवे स्वाहा । ॐ शिं शिवाय स्वाहा ।

ॐ सूं सूर्याय स्वाहा । ॐ सों सोमाय स्वाहा ।

ॐ मं मंगलाय स्वाहा । ॐ बुं बुधाय स्वाहा ।

ॐ बृं बृहस्पतये स्वाहा । ॐ शुं शुक्राय स्वाहा ।

ॐ शं शनैश्चराय स्वाहा । ॐ रां राहवे स्वाहा ।

ॐ कें केतवे स्वाहा । ॐ महाशान्तिक-भूत प्रेत -पिशाच-राक्षसब्रह्मराक्षस-वेताल -वृश्चिकभयविनाशनाय स्वाहा ।

ॐ सिंह -शार्दूल -गजेन्द्र -ग्राह-व्याघ्रादिमृगान् बध्नामि व्याघ्रादिमृगान् स्वाहा ।

ॐ शस्त्रं बध्नामि स्वाहा । ॐ अस्त्रं बध्नामि स्वाहा ।

ॐ आशां बध्नामि स्वाहा । ॐ सर्वं बध्नामि स्वाहा ।

ॐ सर्वजन्तून् बध्नामि सर्वजन्तून् स्वाहा ।

ॐ बन्ध बन्ध मोचनं कुरु कुरु स्वाहा ।

दिग्बन्धनम्

ॐ नमो भगवते रुद्राय

महेन्द्रदिशायामैरावतारूढं हेमवर्णं वज्रहस्तं

परिवारसहितं इन्द्रदेवताधिपतिमैन्द्रमण्डलं बध्नामि स्वाहा ।

ॐ ऐन्द्रमण्डलं बन्ध बन्ध रक्ष रक्ष माचल माचल

माक्रम्य माक्रम्य स्वाहा ।

ॐ ह्राँह्रीँ ह्रूँ ह्रैँह्रौँ ह्रः स्वाहा ।

ॐ क्राँक्रीँ क्रूँ क्रैँक्रौँ क्रः स्वाहा ।

ॐ नमो भगवते रुद्राय स्वाहा । ॐ भैरवाय स्वाहा ।

ॐ नमो गणेश्वराय स्वाहा । ॐ नमो दुर्गायै स्वाहा ।

ॐ नमो भगवते रुद्राय

अग्निदिशायां मार्जारारूढं शक्तिहस्तं परिवारसहितं

दिग्देवताधिपतिमग्निमण्डलं बध्नामि स्वाहा ।

ॐ अग्निमण्डलं बन्ध बन्ध रक्ष रक्ष माचल माचल

माक्रम्य माक्रम्य स्वाहा ।

ॐ ह्राँह्रीँ ह्रूँ ह्रैँह्रौँ ह्रः स्वाहा ।

ॐ क्राँक्रीँ क्रूँ क्रैँक्रौँ क्रः स्वाहा ।

ॐ नमो भैरवाय स्वाहा । ॐ नमो भगवते रुद्राय स्वाहा ।

ॐ नमो गणेश्वराय स्वाहा । ॐ नमो दुर्गायै नमः स्वाहा ।

ॐ नमो भगवते रुद्राय

दक्षिणदिशायां महिषारूढं कृष्णवर्णं दण्डहस्तं परिवारसहितं

दिग्देवताधिपतिं यममण्डलं बध्नामि स्वाहा ।

ॐ यममण्डलं बन्ध बन्ध रक्ष रक्ष माचल माचल

माक्रम्य माक्रम्य स्वाहा ।

ॐ ह्राँह्रीँ ह्रूँ ह्रैँह्रौँ ह्रः स्वाहा ।

ॐ क्राँक्रीँ क्रूँ क्रैँक्रौँ क्रः स्वाहा ।

ॐ नमो भैरवाय स्वाहा । ॐ नमो भगवते रुद्राय स्वाहा ।

ॐ नमो गणेश्वराय स्वाहा । ॐ नमो दुर्गायै नमः स्वाहा ।

ॐ नैरृत्यदिशायां प्रेतारूढं खड्गहस्तं परिवारसहितं

दिग्देवताधिपतिं नैरृत्यमण्डलं बध्नामि स्वाहा ।

ॐ नैरृत्यमण्डलं बन्ध बन्ध रक्ष रक्ष माचल माचल

माक्रम्य माक्रम्य स्वाहा ।

ॐ ह्रां ह्रीं ह्रूं ह्रैं ह्रौं ह्रः स्वाहा ।

ॐ क्रां क्रीं क्रूं क्रैं क्रौं क्रः स्वाहा ।

ॐ पश्चिमदिशायां मकरारूढं पाशहस्तं परिवारसहितं

दिग्देवताधिपतिं वरुणमण्डलं बध्नामि स्वाहा ।

ॐ नमो भगवते रुद्राय स्वाहा । ॐ भैरवाय स्वाहा ।

ॐ नमो गणेश्वराय स्वाहा । ॐ नमो दुर्गायै नमः स्वाहा ।

ॐ वरुणमण्डलं बन्ध बन्ध रक्ष रक्ष माचल माचल

माक्रम्य माक्रम्य स्वाहा ।

ॐ ह्राँह्रीँ ह्रूँ ह्रैँह्रौँ ह्रः स्वाहा ।

ॐ क्राँक्रीँ क्रूँ क्रैँक्रौँ क्रः स्वाहा ।

ॐ वायव्यदिशायां मृगारूढं धनुर्हस्तं परिवारसहितं

दिग्देवताधिपतिं वायव्यमण्डलं बध्नामि स्वाहा ।

ॐ नमो भगवते रुद्राय स्वाहा । ॐ भैरवाय स्वाहा ।

ॐ नमो गणेश्वराय स्वाहा । ॐ नमो दुर्गायै नमः स्वाहा ।

ॐ वायव्यमण्डलं बन्ध बन्ध रक्ष रक्ष माचल माचल

माक्रम्य माक्रम्य स्वाहा ।

ॐ ह्राँह्रीँ ह्रूँ ह्रैँह्रौँ ह्रः स्वाहा ।

ॐ क्राँक्रीँ क्रूँ क्रैँक्रौँ क्रः स्वाहा ।

ॐ उत्तरदिशायां यक्षारुढं मदाहस्तं परिवारसहितं

दिग्देवताधिपतिं कुबेरमण्डलं बध्नामि स्वाहा ।

ॐ नमो भगवते रुद्राय स्वाहा । ॐ भैरवाय स्वाहा ।

ॐ नमो गणेश्वराय स्वाहा । ॐ नमो दुर्गायै नमः स्वाहा ।

ॐ कुबेरमण्डलं बन्ध बन्ध रक्ष रक्ष माचल माचल

माक्रम्य माक्रम्य स्वाहा ।

ॐ ह्राँह्रीँ ह्रूँ ह्रैँह्रौँ ह्रः स्वाहा ।

ॐ क्राँक्रीँ क्रूँ क्रैँक्रौँ क्रः स्वाहा ।

ॐ अग्निदिशायां कूर्मारूढं लोष्ठभागं कुपरिघहस्तं

स्वपरिवारसहितं दिग्देवतधिपतिं पातालमण्डलं बध्नामि स्वाहा ।

ॐ नमो भगवते रुद्राय स्वाहा । ॐ भैरवाय स्वाहा ।

ॐ गणेश्वराय स्वाहा । ॐ नमो दुर्गायै नमः स्वाहा ।

ॐ पातालमण्डलं बन्ध बन्ध रक्ष रक्ष माचल माचल

माक्रम्य माक्रम्य स्वाहा।

ॐ ह्राँह्रीँ ह्रूँ ह्रैँह्रौँ ह्रः स्वाहा ।

ॐ क्राँक्रीँ क्रूँ क्रैँक्रौँ क्रः स्वाहा ।

ॐ दुर्गे महाशान्तिक-भूत -प्रेत -पिशाच-राक्षसब्रह्मराक्षस-वेताल -वृश्चिकादिभयविनाशनाय स्वाहा ।

ॐ पूर्वदिशायां व्रजको नाम राक्षसस्तस्य

व्रजकस्याष्टादशकोटिसहस्रस्य पिशाचस्य दिशां बध्नामि स्वाहा ।

ॐ अस्त्राय फट् स्वाहा । ॐ नमो भगवते रुद्राय स्वाहा ।

ॐ अग्निदिशायामग्निज्वालो नाम राक्षसस्तस्याग्निज्वालस्याष्टादशकोटिसहस्रस्य पिशाचस्य दिशां वध्नामि स्वाहा ।

ॐ अस्त्राय फट् स्वाहा । ॐ नमो भगवते रुद्राय स्वाहा ।

ॐ दक्षिणदिशायामेकपिङ्गलिको नाम राक्षसस्तस्यैकपिङ्गलिकस्याष्टा दशकोटिसहस्रस्य पिशाचस्य दिशां बध्नामि स्वाहा ।

ॐ अस्त्राय फट् स्वाहा । ॐ नमो भगवते रुद्राय स्वाहा ।

ॐ नैरृत्यदिशायां मरीचिको नाम राक्षसस्तस्य

मरीचिकस्याष्टादशकोटिसहस्रस्य पिशाचस्य दिशां बध्नामि स्वाहा ।

ॐ अस्त्राय फट् स्वाहा । ॐ नमो भगवते रुद्राय स्वाहा ।

ॐ पश्चिमदिशायां मकरो नाम राक्षसस्तस्य

मकरस्याष्टादशकोटिसहस्रस्य पिशाचस्य दिशां बध्नामि स्वाहा।

ॐ अस्त्राय फट् स्वाहा । ॐ नमो भगवते रुद्राय स्वाहा ।

ॐ वायव्यदिशायां तक्षको नाम राक्षसस्तस्य

तक्षकस्याष्टादशकोटिसहस्रस्य पिशाचस्य दिशां बध्नामि स्वाहा ।

ॐ अस्त्राय फट् स्वाहा । ॐ नमो भगवते रुद्राय स्वाहा ।

ॐ उत्तरदिशायां महाभीमो नाम राक्षसस्तस्य

भीमस्याष्टादसकोटिसहस्रस्य पिशाचस्य दिशां बध्नामि स्वाहा ।

ॐ अस्त्राय फट् स्वाहा । ॐ नमो भगवते रुद्राय स्वाहा ।

ॐ ईशानदिशायां भैरवो नाम राक्षसस्तस्याष्टादशकोटिसहस्रस्य पिशाचस्य दिशां बध्नामि स्वाहा ।

ॐ अस्त्राय फट् स्वाहा । ॐ नमो भगवते रुद्राय स्वाहा ।

ॐ अधः दिशायां पातालनिवासिनो नाम राक्षसस्तस्याष्टादशकोटिसहस्रस्य तस्य पिशाचस्य दिशां बध्नामि स्वाहा ।

ॐ ब्रह्मदिशायां ब्रह्मरूपो नाम राक्षसस्तस्य

ब्रह्मरूपस्याष्टादशकोटिसहस्रस्य पिशाचस्य दिशां बध्नामि स्वाहा ।

ॐ अस्त्राय फट् स्वाहा ।

ॐ नमो भगवते रुद्राय स्वाहा । ॐ नमो भगवते भैरवाय स्वाहा ।

ॐ नमो गणेश्वराय स्वाहा । ॐ नमो दुर्गायै स्वाहा ।

ॐ नमो महाशान्तिक-भूत -प्रेत -पिशाच-राक्षस-ब्रह्मराक्षसवेताल -वृश्चिकभयविनाशनाय स्वाहा ।

ॐ शिखायां मे क्लीं ब्रह्माणी रक्षतु ।

ॐ ह्रां ह्रीं व्रीं व्लीं क्षौं हुं फट् स्वाहा ।

ॐ शिरो मे रक्षतु माहेश्वरी ।

ॐ ह्रां ह्रीं व्रीं व्लीं क्षौं हुं फट् स्वाहा ।

ॐ भुजौ रक्षतु सर्वाणी ।

ॐ ह्रां ह्रीं व्रीं व्लीं क्षौं हुं फट् स्वाहा ।

ॐ उदरे रक्षतु रुद्राणी ।

ॐ ह्रां ह्रीं व्रीं व्लीं क्षौं हुं फट् स्वाहा ।

ॐ जङ्घे रक्षतु नारसिंही ।

ॐ ह्रां ह्रीं व्रीं व्लीं क्षौं हुं फट् स्वाहा ।

ॐ पादौ रक्षतु महालक्ष्मी ।

ॐ ह्रां ह्रीं व्रीं व्लीं क्षौं हुं फट् स्वाहा ।

ॐ सर्वाङ्गे रक्षतु सुन्दरी ।

ॐ ह्रां ह्रीं व्रीं व्लीं क्षौं हुं फट् स्वाहा ।

परिणामे महाविद्या महादेवस्य सन्निधौ ।

एकविंशतिवारं च पठित्वा सिद्धिमाप्नुयात् ॥सिद्धिमाप्नुयात् १॥

स्त्रियो वा पुरुषो वापि पापं भस्म समाचरेत् ।समाचरेत्

दुष्टानां मारणं चैव सर्वग्रहनिवारणम् ।सर्वग्रहनिवारणम्

सर्वकार्येषु सिद्धिः स्यात् प्रेतशान्तिर्विशेषतःस्यात्प्रेतशान्तिर्विशेषतः ॥ २॥

इति श्रीभैरवीतन्त्रे शिवप्रोक्ता महाविद्या समाप्ता ।

अथाऽस्य स्तोत्रस्योत्कीलनमन्त्रः ॐ उग्रं वीरं महाविष्णुं ज्वलन्तं सर्वतोमुखम् ।सर्वतोमुखम्

नृसिंहं भीषणं भद्रं मृत्युमृत्युं नमाम्यहम् ॥

अष्टोत्तरशतमभिमन्त्र्य जलं पाययेत् अथवा पाययेत् कुशैर्मार्जयेत् ।कुशैर्मार्जयेत्

इति सप्रयोगमहाविद्यास्तोत्रं समाप्तम् ।समाप्तम्

महादेवाजवळ हे महाविद्या स्तोत्र एकवीस वेळा पठण केल्याने सिद्धी प्राप्त होते. १ ॥

पुरुष असो वा स्त्री, तिचे सर्व पाप नष्ट होतात.

दुष्टांचा नाश आणि सर्व ग्रहांची शांती देखील होते.

आणि सर्व कार्यात यश मिळते. 

विशेषतः भूतांपासून निश्चितच शांती मिळते. २ ॥

श्री भैरवी तंत्रात भगवान शंकरांना असे म्हटले होते

या स्तोत्राचा उत्किलन मंत्र आहे - ॐ उग्रं वीरं से – नमाम्यहम्. 

या मंत्राने एकशे आठ वेळा जल अभिमंत्रित करुन पाजावे आणि 

कुशाने मार्जन करावे.

स्कंदमातेची पूजा केल्याने मोक्षप्राप्ती होते आणि निपुत्रिक जोडप्यांना पुत्रप्राप्तीचे आशीर्वाद मिळतात. स्कंदमाता पूजेचे वेळी, तुम्ही देवीला बताशा अर्पण करावी आणि त्याशिवाय, तुम्ही पूजामध्ये कमलगट्टा पान, सुपारी, लवंग आणि मनुका अर्पण करावे. नवरात्रीच्या पाचव्या दिवशी माताजींच्या पूजेदरम्यान मंत्र आणि आरतीमध्ये कोणत्याही प्रकारची अडचण येऊ नये म्हणून स्कंदमाता मंत्राच्या जपाबद्दल खाली तुम्हाला सांगितले जात आहे.

स्कंदमातेची कथा

नवरात्रीच्या पाचव्या दिवशी स्कंदमातेची पूजा केली जाते. स्कंदमाता ही देवी दुर्गेचा पाचवा अवतार आहे. स्कंदमातेचे नाव दोन शब्दांपासून बनलेले आहे: स्कंद आणि माता, ज्याचा अर्थ "स्कंदाची आई" आहे. स्कंद म्हणजे भगवान शिव आणि देवी पार्वतीचा मुलगा कार्तिकेय. माता म्हणजे "आई" आणि स्कंदमाता हे पार्वतीचे एक रूप आहे. तर स्कंदमातेची कथा वाचूया.

कथा: स्कंदमातेची चार हात आहेत. तिने एका हातात कार्तिकेय धरले आहे आणि तिच्या दुसऱ्या आणि तिसऱ्या हातात कमळाची फुले आहेत. तिच्या चौथ्या हातात स्कंदमाता तिच्या भक्तांना आशीर्वाद देते. स्कंदमाता सिंहावर स्वार होते. स्कंदमाता ही विशुद्धि चक्राची प्रमुख देवता आहे, जी आपल्या घशाच्या बाहेर पडलेल्या भागाच्या अगदी खाली स्थित आहे. प्रामाणिक अंतःकरणाने स्कंदमातेची पूजा केल्याने विशुद्धि चक्र जागृत होते, ज्यामुळे प्रेमाची सिद्धी प्राप्त होते. स्कंदमातेचे वाहन मोर आहे, म्हणून तिला मयुरवाहन असेही म्हणतात. तिचा रंग पांढरा आहे. ती नेहमी कमळावर बसते आणि म्हणूनच तिला पद्मासन देवी म्हणूनही पूज्य मानले जाते. स्कंदमातेचे मन सांसारिक आणि भौतिक संबंधांपासून पूर्णपणे अलिप्त आहे. स्कंदमातेची पूजा करणारे मूलतः सांसारिक बंधनांपासून मुक्त होतात.

दुर्गेचा स्कंदमाता अवतार हा या वस्तुस्थितीचा प्रकटीकरण असल्याचे मानले जाते की सतीच्या मृत्यूनंतर, भगवान शिव स्वतःला शिक्षा करण्यासाठी, सांसारिक आसक्तींपासून दूर गेले आणि कडक हिवाळ्यात तपस्वी म्हणून तपश्चर्या करण्यासाठी पर्वतांमध्ये गेले. या काळात, तारकासुर आणि सुरपद्मन नावाच्या दोन राक्षसांनी देवांवर हल्ला केला. त्यावेळी, देवांना मदत करण्यासाठी कोणीही नव्हते.

तारकासुर आणि सुरपद्मन या दोन राक्षसांना भगवान ब्रह्माकडून वरदान मिळाले होते की भगवान शिवाचे फक्त एक मूलच त्यांना मारू शकेल. त्यांनी कलहाचे वातावरण निर्माण केले होते आणि त्यांच्या सभोवतालच्या सर्वांना त्रास देत होते. या दोन राक्षसांचे अत्याचार पाहून देवही चिंतेत पडले. त्यानंतर सर्व देव भगवान विष्णूकडे गेले आणि त्यांना त्यांच्या दुर्दशेबद्दल सांगितले. तथापि विष्णूने कोणतीही मदत केली नाही. विष्णूकडून मदत न मिळाल्याने देवतांनी नारदाकडे वळण्याचा निर्णय घेतला.

त्यांनी नारदाला सांगितले की जर त्यांनी देवी पार्वतीला भगवान शिवाला पती म्हणून मिळवण्यासाठी तपश्चर्या करण्यास सांगितले तर कदाचित भगवान शिव तिच्याशी लग्न करतील आणि त्यांच्या मिलनातून महादेवाचे एक मूल जन्माला येईल, जो राक्षसांचा वध करू शकेल. म्हणून नारदांनी सांगितल्याप्रमाणे, देवी पार्वतीने भगवान शिवाला पती म्हणून मिळवण्यासाठी कठोर तपश्चर्या केली आणि तिच्या भक्तीने प्रसन्न होऊन भगवान शिवाने तिच्याशी लग्न करण्याचा निर्णय घेतला.

त्यांच्या लग्नानंतर, देवी पार्वती आणि भगवान शिव यांच्या उर्जेतून एक बीज जन्माला आले. बीजाच्या तीव्र उष्णतेमुळे, ते बीज सर्वण नदीत सुरक्षित ठेवण्यासाठी अग्निदेवाकडे सोपवण्यात आले. अग्निदेवालाही उष्णता सहन झाली नाही, म्हणून त्यांनी ते गंगेला दिले, जी शेवटी ते सर्वण तलावात घेऊन गेली, जिथे देवी पार्वती आधीच पाण्याच्या रूपात उपस्थित होती आणि बीज मिळाल्यावर ती गर्भवती झाली. काही काळानंतर, कार्तिकेय सहा मुखांसह जन्माला आला.

कार्तिकेयच्या जन्मानंतर, तो तारकासुर आणि सुरपद्मनचा नाश करण्यासाठी तयार झाला. सर्व देवतांनी मिळून त्याला विविध ज्ञान दिले आणि राक्षसांशी लढण्यासाठी त्याला महत्त्वाची शस्त्रे दिली. शेवटी कार्तिकेयाने सर्व राक्षसांचा वध केला. या कारणास्तव, देवी दुर्गाला स्कंदमाता म्हणून ओळखले जाते, ज्याचा अर्थ "कार्तिकेयाची आई" असा होतो. स्कंदमातेला समर्पित मंदिरे संपूर्ण भारतात अनेक ठिकाणी आहेत, परंतु सर्वात लोकप्रिय मंदिरांपैकी एक उत्तर प्रदेशातील वाराणसी येथे आहे.

स्कंदमातेला दुर्गेचे पाचवे रूप म्हणून पूजा केली जाते. तिला अत्यंत दयाळू मानले जाते. असे म्हटले जाते की देवीचे हे रूप मातृत्व परिभाषित करते. स्कंदमाता देखील कमळाच्या आसनावर बसते, म्हणूनच तिला पद्मासन देवी असेही म्हणतात. मुलांच्या आनंदासाठी, देवीची पूजा करणे आणि तिचा मंत्र जप करणे विशेषतः फलदायी आहे असे म्हटले जाते.

स्कंदमाता मंत्र ( Skandamata Mantra )

स्कंदमाता बीज मंत्र

ह्रीं क्लीं स्वमिन्यै नम:

स्कंदमाता प्रार्थना मंत्र

सिंहासनगता नित्यं पद्माञ्चित करद्वया॥

शुभदास्तु सदा देवी स्कन्दमाता यशस्विनी॥

स्कंदमाता मंत्र

महाबले महोत्साहे। महाभय विनाशिनी।

त्राहिमाम स्कन्दमाते। शत्रुनाम भयवर्धिनि।।

ओम देवी स्कन्दमातायै नमः॥

ALSO READ: शारदीय नवरात्रीत बनवा उपवासाची चविष्ट पाककृती शेंगदाण्याची बर्फी

साहित्य-

एक कप सिंगाडा पीठ 

अर्धा कप तूप

अर्धा कप साखर

दोन कप पाणी

मनुका आणि चिरलेले बदाम 

अर्धा चमचा वेलची पावडर

ALSO READ: Sharadiya Navratri Special Drink उपवासाच्या वेळी हे खास थंडगार ताक प्या; शरीर ऊर्जावान राहील

कृती- 

सर्वात आधी एका पॅनमध्ये तूप गरम करा आणि त्यात सिंगाडा पीठ  घाला आणि मंद आचेवर सोनेरी तपकिरी होईपर्यंत भाजून घ्या. आता एका पॅनमध्ये पाणी आणि साखर वेगळे उकळी आणा. भाजलेल्या पिठात हळूहळू साखरेचे द्रावण घाला, गुठळ्या होऊ नयेत म्हणून सतत ढवळत रहा. तसेच वेलची पावडर घाला आणि हलवा घट्ट होईपर्यंत शिजवा. आता मनुका आणि बदाम गार्निश करा. व गरम नक्कीच सर्व्ह करा.

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

ALSO READ: शारदीय नवरात्री विशेष पाककृती उपवासाचा डोसा

Edited By- Dhanashri Naik

नवरात्रीच्या चौथ्या दिवशी या देवीची पूजा केली जाते. या दिवशी साधकाचे मन 'अदाहत' चक्रात स्थिर झालेले असते. या दिवशी अत्यंत पवित्र आणि अचंचल मनाने कुष्मांडा देवीला समोर ठेवून पूजा-उपासना केली पाहिजे. सृष्टीचे अस्तित्व नव्हते तेव्हा या देवीनेच आपल्या स्मित हास्याने ब्रह्मांडाची रचना केली होती. म्हणून ती सृष्टीची आद्यशक्ती आहे.

या देवीचे निवासस्थान सूर्यमंडळात आहे. तिथे निवास करण्याची शक्ती केवळ या देवीमध्येच आहे. तिचे शरीर सूर्याप्रमाणे देदीप्यमान आहे. तिचे तेज आणि प्रकाशामुळे दहा दिशा उजळून निघतात. ब्रह्मांडात असलेल्या सर्व वस्तू आणि प्राण्यांमधील तेज केवळ या देवीच्या कृपेमुळेच आहे. देवीच्या आठ भुजा आहेत. ही देवी अष्टभुजा या नावाने देखील प्रसिद्ध आहे. तिच्या सात हातात क्रमश: कमंडलू, धनुष्य, बाण, कमळाचे फूल, अमृत कलश, चक्र आणि गदा आहे. आठव्या हातात जपमाळा असून तिचे वाहन सिंह आहे.

कुष्मांडाच्या उपासनेमुळे भक्तांचा आजार बरा होतो. या भक्तीमुळे आयुष्य, यश, शक्ती आणि आरोग्यात वाढ होते. या देवीला प्रसन्न करण्यासाठी फार काही करावे लागत नाही. मनुष्य पूर्णपणे देवीला शरण गेला तर त्याला शांती आणि समृद्धीच्या वाटेवर जाता येते. कुष्मांडाची उपासना मनु्‍ष्याला रोगापासून मुक्त करते. त्याला सुख, समृद्धी आणि प्रगतीकडे घेऊन जाणारी ही देवी आहे.

ALSO READ: छिन्नमस्ता देवी मंदिर ५१ शक्तीपीठांपैकी एक, येथे डोके नसलेल्या देवीची पूजा केली जाते

परदेशात आदिशक्तीचे शक्तीपीठ मंदिरे

ALSO READ: Meenakshi Amman Temple मीनाक्षी अम्मन मंदिर मदुराई तामिळनाडू

हे शक्तीपीठ नेपाळमधील पशुपतिनाथ मंदिरापासून थोड्या अंतरावर बागमती नदीच्या काठावर आहे. माता सतीचे दोन्ही गुडघे येथे पडले. येथे शक्तीचे महामाया किंवा महाशिर रूप पूजले जाते.

तिबेटमधील मानसरोवर नदीजवळ माता सतीचा उजवा तळहाता पडला. येथे तिला माता दक्षायणी म्हणतात. देवीची येथे दगडाच्या रूपात स्थापना केली आहे.

आद्य शक्तीपीठ

नेपाळमध्ये, आद्य शक्तीपीठ गंडक नदीजवळ आहे. असे मानले जाते की देवी सतीचा डावा गाल याच ठिकाणी पडला. देवी सतीचे गंडकी चंडी रूप येथे पूजले जाते.

भारताच्या शेजारील देश नेपाळमध्येही मिथिला शक्तीपीठ नावाचे एक प्राचीन आणि दिव्य शक्तीपीठ आहे. असे मानले जाते की माता सतीचा डावा खांदा भारत-नेपाळ सीमेवर पडला होता. येथे देवीला देवी उम म्हणतात. नेपाळमध्ये आणखी तीन शक्तीपीठे आहे ती म्हणजे गुहेश्वरी शक्तीपीठ, आद्य शक्तीपीठ आणि दंतकाली शक्तीपीठ होय.

दंतकाली शक्तीपीठ

नेपाळमधील विजयपूर गावात, देवी सतीचे दात पडले. या शक्तीपीठाला दंतकाली शक्तीपीठ म्हणून ओळखले जाते.

चट्टल भवानी शक्तीपीठ

बांगलादेशमध्ये दुर्गा देवीला समर्पित अनेक मंदिरे देखील आहे. काही सिद्ध शक्तीपीठे आहेत, त्यापैकी एक चितगाव जिल्ह्यातील चंद्रनाथ पर्वतावरील चट्टल भवानी शक्तीपीठ आहे. सतीचा उजवा हात येथे पडला.

यशोरेश्वरी माता शक्तीपीठ

बांगलादेशातील खुलना जिल्ह्यात यशोर नावाचे एक ठिकाण आहे जिथे माता सतीचा डावा तळहाता पडला.

इंद्राक्षी शक्तीपीठ

श्रीलंकेतही देवीचे मंदिर आहे. येथे देवीचे सिद्ध शक्तिपीठ देखील आहे. सतीचा पाय जाफना नल्लूरमध्ये पडला. या शक्तीपीठाला इंद्राक्षी म्हणतात.

हिंगुला शक्तीपीठ

ही देवी पाकिस्तानातील बलुचिस्तानमध्ये आहे, जिथे देवीला हिंगलाज देवी म्हणून ओळखले जाते. धार्मिक श्रद्धा अशी आहे की येथे सती मातेचे डोके पडले होते.

बांगलादेशातील शिकारपूरपासून २० किमी अंतरावर देवी सतीचे नाक पडले. या शक्तीपीठात देवीला सुगंधा म्हणतात. या शक्तीपीठाचे दुसरे नाव उग्रतारा शक्तीपीठ आहे.

जयंती शक्तीपीठ

देवतेचा डावा मांडी बांगलादेशातील सिल्हेट जिल्ह्यातील जैंतिया परगणा येथे पडला. येथे देवीला जयंती या नावाने विराजमान केले आहे.

श्रीशैल महालक्ष्मी

बांगलादेशातील सिल्हेट जिल्ह्यात माता सतीचा कंठ पडला होता. या शक्तीपीठात महालक्ष्मीचे रूप पूजले जाते.

ALSO READ: Shri Koti Mata Temple या मंदिरात पती-पत्नी एकत्र माता भवानीचे दर्शन घेऊ शकत नाही

Kushmanda ki Aarti

जिसने रचा ब्रह्मांड यह, पूजन है उनका 

आद्य शक्ति कहते जिन्हें, अष्टभुजी है रूप।

इस शक्ति के तेज से कहीं छांव कहीं धूप॥

कुम्हड़े की बलि करती है तांत्रिक से स्वीकार।

पेठे से भी रीझती सात्विक करें विचार॥

क्रोधित जब हो जाए यह उल्टा करे व्यवहार।

उसको रखती दूर मां, पीड़ा देती अपार॥

सूर्य चंद्र की रोशनी यह जग में फैलाए।

शरणागत की मैं आया तू ही राह दिखाए॥

नवरात्रों की मां कृपा कर दो मां 

नवरात्रों की मां कृपा करदो मां॥

जय मां कूष्मांडा मैया।

देवी कुष्मांडा

नवरात्रीच्या चौथ्या दिवशी पूजा केली जाणारी, देवी कुष्मांडा ही दुर्गेची चौथी अवतार आहे. तिचे नाव "कु" म्हणजे लहान, "अंड" म्हणजे अंड्याच्या आकाराचे आणि "मंड" म्हणजे हास्य किंवा प्रकाश या संस्कृत शब्दांपासून बनले आहे, जे सूचित करते की तिने तिच्या सूक्ष्म हास्याने संपूर्ण विश्वाची निर्मिती केली. मार्कंडेय पुराण आणि देवी भागवत पुराणात मातेच्या रूपाचे तपशीलवार वर्णन केले आहे. तिच्या आठ हात आहेत, एका हातात कमंडलू, दुसऱ्या हातात धनुष्य, तिसऱ्या हातात बाण, चौथ्या हातात चक्र, पाचव्या हातात कमळ, सहाव्या हातात अमृताचे भांडे, सातव्या हातात गदा आणि आठव्या हातात तलवार आहे. तिचे वाहन सिंह आहे, जे शक्ती आणि धैर्याचे प्रतीक आहे. तिचे तेज सूर्यासारखे तेजस्वी आहे, म्हणूनच तिला "अद्भुत चारित्र्य असलेली" असेही म्हणतात.

देवी कुष्मांडा सिंहावर स्वार होऊन तिच्या भक्तांना भीतीपासून मुक्त करते, तर तिचा कमंडलू जीवनाला पवित्रता प्रदान करतो. नवरात्रीच्या या दिवशी, भक्तांनी स्थिर मनाने तिची पूजा करावी, कारण यामुळे केवळ शारीरिक आजार बरे होत नाहीत तर मानसिक दुःख देखील दूर होते. तज्ञांच्या मते या दिवशी ध्यान केल्याने एखाद्याचे जीवन उजळते, जसे देवीच्या स्मिताने विश्वाला जन्म दिला होता.

कुष्मांडा देवी पूजा विधी

सकाळी लवकर उठा, स्नान करा आणि स्वच्छ पिवळे कपडे घाला, कारण पिवळा हा कुष्मांडा देवीचा आवडता रंग आहे. पूजास्थळ गंगाजलाने शुद्ध करा आणि स्वतःभोवती पवित्र धागा बांधा.

नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी स्थापित केलेला कलश (कलश) सजवा. देवीच्या मूर्ती किंवा चित्राला चंदन, कुंकू, तांदळाचे दाणे आणि फुले सजवा. झेंडू किंवा चमेली सारख्या पिवळ्या फुलांचे विशेष महत्त्व आहे.

पूर्वेकडे किंवा उत्तरेकडे तोंड करून बसा. प्रथम ध्यान मंत्राचा जप करा. त्यानंतर नवरात्र व्रत यशस्वीरित्या पूर्ण करण्यासाठी ही पूजा करण्याचा संकल्प करा.

धूपदांड्या आणि दिवे लावा. देवीला पिवळ्या मिठाई, तूप मालपुआ, भोपळ्याची करी किंवा हलवा अर्पण करा. पवित्र धागा, कुंकू, तांदळाचे दाणे, तीळ आणि पिवळ्या बांगड्या घाला. आरती करताना घंटा वाजवा.

 "सर्वमंगल मांगल्ये" किंवा दुर्गा आरती म्हणा. नैवेद्य अर्पण केल्यानंतर, कुटुंबात प्रसाद वाटा. काही परंपरांमध्ये भोपळ्याचा बळी देण्याचाही समावेश आहे, जो प्रतीकात्मकपणे नकारात्मक उर्जेचा नाश करतो.

पूजेच्या शेवटी, ब्रह्मचारिणीची कथा करा, जी दुसऱ्या दिवसाची तयारी करण्यास प्रेरणा देते.

कुष्मांडा देवीच्या पूजेदरम्यान मंत्रांचा जप करण्याचे विशेष महत्त्व आहे. माळेचा वापर करून त्यांचा किमान १०८ वेळा जप करा.

पूजा मंत्र

ऊं कुष्माण्डायै नमः  

बीज मंत्र  

कुष्मांडा: ऐं ह्री देव्यै नम:  

या ऊं ऐं ह्रीं क्लीं कूष्मांडायै नमः  

ध्यान मंत्र 

या देवी सर्वभूतेषु मां कूष्माण्डा रूपेण संस्थिता।  

नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः।  

उपासना मंत्र

वन्दे वांछित कामार्थे चन्द्रार्धकृतशेखराम्।  

सिंहरूढ़ा अष्टभुजा कूष्माण्डा यशस्विनीम्॥  

मां कूष्मांडा की स्तुति

सुरासम्पूर्ण कलशं रुधिराप्लुतमेव च।  

दधाना हस्तपद्माभ्यां कूष्माण्डा शुभदास्तु मे॥  

या देवी सर्वभूतेषु सृष्टि रूपेण संस्थिता।  

नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः।  

देवी कुष्मांडाची आख्यायिका

आख्यायिकेनुसार प्राचीन काळी सृष्टी सुरू होण्यापूर्वी, सर्वत्र दाट अंधार पसरला होता. प्रकाश नव्हता, आवाज नव्हता, हालचाल नव्हती. संपूर्ण विश्व एका लहान बिंदूसारखे शांत होते, जसे की अनंत शून्य. या शून्यात देव नव्हते, मानव नव्हते, कोणतेही सजीव प्राणी नव्हते. सर्व काही निष्क्रिय होते आणि अंधारात बुडाले होते. या अंधाऱ्या अवस्थेत, सर्वोच्च शक्ती, माता दुर्गेने तिचे चौथे रूप - कुष्मांडा - धारण केले.

विश्वाची निर्मिती करण्यासाठी माता कुष्मांडा जन्माला आली. ती सिंहावर स्वार होऊन दिसली, तिच्या आठ हात दैवी शस्त्रांनी सज्ज होत्या. तिचे रूप सूर्यासारखे तेजस्वी होते, जे अंधाराला छेद देण्याइतके होते. आईने तिचा तेजस्वी चेहरा प्रकट करताच, एक दिव्य प्रकाश सर्वत्र पसरला. परंतु विश्वाची संपूर्ण निर्मिती अजून व्हायची होती. ध्यानात असताना, मातेने तिचे सूक्ष्म स्मित पसरवले. हे स्मित इतके सौम्य आणि शक्तिशाली होते की त्याने अंधाराचा पडदा फाडून टाकला. तिच्या हास्याने एक लहान अंडे तयार केले, विश्वाचे प्रारंभिक स्वरूप, जे हळूहळू विस्तारले.

या अंड्यापासून, विश्वाचा जन्म झाला - प्रथम प्रकाशाचा विस्तार, नंतर आकाश, पृथ्वी, पाणी, अग्नी आणि वायू या घटकांचा उदय. आईच्या स्मिताने सूर्याला जन्म दिला, ज्याला तिने तिचा विशेष मंत्र दिला. "ओम घृणी सूर्याय नमः" असा जप करत तिने सूर्याला विश्वात पाठवले, जेणेकरून ते प्रकाशाचा शाश्वत स्रोत राहील. सूर्याने आईच्या चरणी नतमस्तक होऊन म्हटले, "हे आई, फक्त तुझ्या कृपेनेच मी हे जग प्रकाशित करू शकेन." आईने हसत हसत आशीर्वाद दिला की जो कोणी भक्त तिची ही कथा ऐकवेल त्याच्या जीवनात सूर्याचे तेज येईल आणि अंधाराचे दुःख दूर होईल.

तसेच विश्वाचा विस्तार होत असताना, अंधारातूनच काही आसुरी शक्ती निर्माण झाल्या. आई कुष्मांडाने तिच्या कमळाच्या फुलाने त्यांना शांत केले आणि म्हटले, "प्रकाशाच्या शक्तीत अंधाराला स्थान नाही." यामुळे राक्षस देखील भक्त बनले. अशाप्रकारे आईच्या हास्याने केवळ विश्वाची निर्मितीच केली नाही तर संतुलन देखील स्थापित केले. पुराणात असे म्हटले आहे की कुष्मांडाच्या या दिव्य खेळातूनच नऊ ग्रहांचा जन्म झाला आणि ते सर्व आईचे भक्त बनले.

या कथेचा शेवटचा भाग भक्तांसाठी एक विशेष संदेश देतो. एकदा एका भक्ताने आईला प्रार्थना केली की त्याचे जीवन नेहमीच प्रकाशाने भरलेले राहावे. आई प्रकट झाली आणि म्हणाली, "माझे हास्य लक्षात ठेवा, कारण हा विश्वाचा मूलभूत मंत्र आहे." भक्ताने नियमितपणे कथा पठण केले आणि त्याच्या आयुष्यात समृद्धी, आरोग्य आणि कीर्ती येऊ लागली. फक्त या कथेचे पठण केल्याने भक्तांचे पाप नष्ट होतात आणि त्यांना आईचे आशीर्वाद मिळतात.

मां कूष्माण्डा आरती

कूष्माण्डा जय जग सुखदानी। मुझ पर दया करो महारानी॥

पिङ्गला ज्वालामुखी निराली। शाकम्बरी माँ भोली भाली॥

लाखों नाम निराले तेरे। भक्त कई मतवाले तेरे॥

भीमा पर्वत पर है डेरा। स्वीकारो प्रणाम ये मेरा॥

सबकी सुनती हो जगदम्बे। सुख पहुँचती हो माँ अम्बे॥

तेरे दर्शन का मैं प्यासा। पूर्ण कर दो मेरी आशा॥

माँ के मन में ममता भारी। क्यों ना सुनेगी अरज हमारी॥

तेरे दर पर किया है डेरा। दूर करो माँ संकट मेरा॥

मेरे कारज पूरे कर दो। मेरे तुम भंडारे भर दो॥

तेरा दास तुझे ही ध्याए। भक्त तेरे दर शीश झुकाए॥

ALSO READ: नवरात्रीत मासिक पाळी आल्यास काय करावे? व्रत- पूजा या प्रकारे पूर्ण करावे

पूजा पद्धत - देवी कुष्मांडा पूजा विधि

या दिवशी पूजेसाठी हिरव्या आसनाचा वापर करणे चांगले.

देवीला लाल कपडे, लाल फुले आणि लाल बांगड्या देखील अर्पण कराव्यात.

आई कुष्मांडा ची आशीर्वादाने तुम्हाला आणि तुमच्या प्रियजनांना चांगले आरोग्य मिळावे अशी विनंती करून तिला पाणी आणि फुले अर्पण करा.

ALSO READ: नवरात्रीत या फुलांनी देवी दुर्गाला प्रसन्न करा; धनसंपत्तीचा वर्षाव होईल

जर तुमच्या घरात कोणी बराच काळ आजारी असेल तर या दिवशी तुम्ही तुमच्या आईला विशेष विनंती करावी आणि तिच्या आरोग्याची कामना करावी.

देवीला मनापासून फुले, धूप, गंध आणि नैवेद्य अर्पण करा.

कुष्मांडा मातेला आपल्या क्षमतेनुसार विविध प्रकारची फळे अर्पण करा.

पूजेनंतर आपल्या ज्येष्ठांना नमस्कार करून प्रसाद वाटप करा.

मंत्र-देवी कुष्मांडा मंत्र वाचा

श्लोक

सुरसंपूर्णकलशम् रुधिराप्लुतमेव च ।

दधाना हस्तपद्माभ्यां कुष्मांडा शुभदास्तु मे ।

सर्वात सोपा मंत्र आहे -

'ॐ कूष्माण्डायै नम:।'

कुष्मांडा मातेच्या पूजेचा मंत्र-

या मंत्राचा जप करून कुष्मांडा देवीची पूजा केली जाते -

 कुष्मांडाः ऐं ह्रीं देवायै नमः.

वन्दे वांछित कामार्थे चन्द्रार्धकृतशेखराम्।

सिंहरूढ़ा अष्टभुजा कूष्माण्डा यशस्विनीम्॥

मंत्र: या देवी सर्वभूतेषु सृष्टि रुपेण संस्थिता

नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नम: 

अर्थ :  सर्वत्र विराजमान असलेल्या आणि कुष्मांडा म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या अंबे, तुला मी वारंवार नमस्कार करतो. किंवा मी तुला पुन्हा पुन्हा नमस्कार करतो. हे माते, मला सर्व पापांपासून मुक्त कर.

Edited By - Priya Dixit  

दही - एक कप  

थंडगार पाणी - दोन कप

सेंधव मीठ  

भाजलेले जिरे पूड- अर्धा चमचा

मिरे पूड - एक चिमूटभर

हिरवी मिरची - एक बारीक चिरलेली 

कोथिंबीर- एक टेबलस्पून 

पुदिन्याची पाने - बारीक चिरलेली 

ALSO READ: Sharadiya Navratri आरोग्यदायी आणि चविष्ट उपवासाची पाककृती साबुदाणा पनीर रोल

कृती- 

सर्वात आधी एका मोठ्या भांड्यात दही घ्या आणि फेटा. नंतर थंड पाणी घाला आणि ब्लेंडर किंवा व्हिस्कने चांगले मिसळा. आता सेंधव मीठ, जिरे पूड आणि मिरे पूड घाला आणि मिक्स करा.आता  बारीक चिरलेल्या हिरव्या मिरच्या, पुदिना आणि कोथिंबीर घाला. तयार ताक एका ग्लासमध्ये ओता आणि वर भाजलेले जिरे पूड शिंपडा.फराळ करतांना थंडगार ताक नक्कीच सर्व्ह करा.

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

ALSO READ: Sharadiya Navratri Special Recipe स्वादिष्ट अशी उपवासाची मखाना इडली-चटणी

Edited By- Dhanashri Naik

ALSO READ: Sharadi Navratri Vrat Special Recipe ऊर्जावर्धक फ्रूट रायता

नवरात्रात शारीरिक संबंध ठेवावेत का?

नवरात्र हा शक्तीच्या उपासनेचा सण मानला जातो. धार्मिक शास्त्रे आणि पुराणांमध्ये स्पष्टपणे सांगितले आहे की कोणत्याही व्रत किंवा उत्सवादरम्यान शारीरिक संबंध ठेवणे योग्य नाही. नवरात्र व्रत पाळणाऱ्यांनी आणि दुर्गा देवीची पूजा करणाऱ्यांनी नवरात्रात असे विचार मनात आणू नयेत. नवरात्रात जवळजवळ प्रत्येक हिंदू कुटुंब शक्तीची देवी दुर्गेची पूजा करते. म्हणून या काळात शारीरिक संबंध ठेवल्याने उपवास आणि पूजेचे फायदे नष्ट होतील. नवरात्रात पती-पत्नींनीही शारीरिक संबंध ठेवण्यापासून परावृत्त केले पाहिजे.

नवरात्रीच्या उपवासात संयम आवश्यक आहे

बरेच लोक नवरात्रात उपवास करतात आणि त्याचे नियम काटेकोरपणे पाळतात. म्हणून जर जोडीदाराने उपवास केला तर त्यांच्याशी शारीरिक संबंध ठेवल्याने उपवास मोडण्याचे पाप होईल. शिवाय जो कोणी उपवास मोडतो तो देखील यात सहभागी असतो. म्हणून नवरात्र उपवासात शरीर आणि मन नियंत्रित ठेवणे आवश्यक आहे.

शास्त्राप्रमाणे काय योग्य?

नवरात्रात, दुर्गा देवी नऊ रूपात पृथ्वीवर अवतरते. सनातन धर्मात, महिलांना देवी म्हणून पाहण्याची परंपरा शतकानुशतके प्रचलित आहे. आजही समाजात ही परंपरा चालू आहे. नवरात्रीत कुमारी मुलींची पूजा केली जाते. शिवाय महिलांकडे आदराने पाहिले जाते. मनुस्मृती म्हणते, “यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते रमन्ते तत्र देवताः, यत्रैतास्तु न पूज्यन्ते सर्वास्तत्राफलाः क्रियाः” या श्लोकाचा अर्थ असा आहे की ज्या समाजात, घरात आणि कुटुंबात महिलांचा आदर केला जातो, तिथे देव-देवता देखील वास करतात. जिथे महिलांचा आदर केला जात नाही, तिथे सर्व कृती निष्फळ होतात.

ALSO READ: Chandraghanta Devi : नवरात्रीची तिसरी देवी, चंद्रघंटा, यांची पूजा करण्यासाठी 4 मंत्र

माँ चंद्राघंटाच्या कृपेने भक्तांचे सर्व पाप आणि संकट दूर केले जाते. माँ भक्तांच्या संकटाचे निवारण लगेच करते. तिचा उपासक सिंहाप्रमाणे पराक्रमी आणि निर्भय होतो. तीच्या घंटेच्या आवाज प्रेतबाधेपासून भक्तांचे रक्षण करतो. या देवीच्या चरणी शरणागती पत्करल्यास घंटेचा आवाज निनादतो. या माँ देवीचे रूप अत्यंत सौम्य व शांतिपूर्ण आहे. या देवीची आराधना केल्यास विरता-निर्भयता बरोबर सौम्यतेचा विकास होवून संपूर्ण शरीरात कांती-गुणांची वाढ होते.

ALSO READ: Shardiya Navratri 2025: शारदीय नवरात्राचा तिसरा दिवस देवी चंद्रघंटा यांची कथा, मंत्र आणि पूजा पद्धत

आवाजात मधुरता येते. माँ चंद्राघंटाचे भक्त आणि उपासक जेथे जातात तेथील लोक त्यांना पाहून शांती आणि सुखाचा अनुभव करतात. आपण आपले मन, वचन, कर्म हे पवित्र करून देवीची उपासना करण्यासाठी तयार व्हा. तिची उपासना केल्यामुळे सर्व सांसारिक संकटातून मुक्ती मिळते. आपण नेहमी तिची उपासना करण्यासाठी अग्रेसर असावे. इहलोक आणि परलोक दोन्हीच्या कल्याणकारी आणि समृद्धीसाठी तिचे लक्ष आहे.

ALSO READ: चंद्रघंटा देवी आरती : जय मां चंद्रघंटा सुख धाम, पूर्ण कीजो मेरे काम

नवरात्रीच्या तिसऱ्या दिवशी देवीच्या चंद्रघंटा या रूपाची आराधना केली जाते. या रूपांमध्ये देवीला चंद्राच्या आकाराच्या घंटांनी युक्त दागिने परिधान करतात. चंद्राचा संबंध मानवी मनाशी आहे आणि घंटेचा ध्वनी मनाला त्वरित वर्तमान क्षणात घेऊन येते. चंद्राच्या कलांप्रमाणे मन देखील सतत आकुंचित प्रसारित होत असते. देवीच्या या रूपाच्या नामोच्चार मात्रे आपले मन सजग होऊन आपल्या नियंत्रणात येते.

जेव्हा सजगता आणि खंबीरपणा हे गुण वाढू लागतात तेव्हा आपले मन, आपले व्यक्तिमत्त्व आकर्षक बनते. चंद्रघंटा ही मनाच्या या आकर्षकतेचे प्रतीक आहे

माँ चंद्रघंटाचा बीज मंत्र आहे - 'ऐं श्रीं शक्तयै नम:’'

Edited By - Priya Dixit  

ALSO READ: Shardiya Navratri 2025: शारदीय नवरात्राचा तिसरा दिवस देवी चंद्रघंटा यांची कथा, मंत्र आणि पूजा पद्धत

चंद्रघंटा आईची पूजा करणाऱ्यांचा अहंकार नष्ट होतो आणि त्यांना सौभाग्य, शांती आणि समृद्धी प्राप्त होते.

मंत्र:

सोपा मंत्र: ॐ एं ह्रीं क्लीं

माता चंद्रघंटा यांचा पूजा मंत्र

पिण्डजप्रवरारूढा चण्डकोपास्त्रकैर्युता।

प्रसादं तनुते मह्यं चंद्रघण्टेति विश्रुता।।

ALSO READ: Navratri 3rd Day नवरात्रीच्या तिसऱ्या दिवशी चंद्रघंटा देवीला हे फुल आणि नैवेद्य अर्पित करा

महामंत्र -

‘यं देवी सर्वभूतेषु मां चंद्रघण्टा रूपेण संस्था नमस्तेस्यै नमस्तेस्यै नमो नम:’’

हा देवीचा महामंत्र आहे ज्याचा पूजेदरम्यान जप करावा लागतो.

माँ चंद्रघंटाचा बीज मंत्र आहे - 'ऐं श्रीं शक्तयै नम:’'

Edited By - Priya Dixit  

ALSO READ: चंद्रघंटा देवी आरती : जय मां चंद्रघंटा सुख धाम, पूर्ण कीजो मेरे काम

पूर्ण कीजो मेरे काम 

चंद्र समान तू शीतल दाती

चंद्र तेज किरणों में समाती

क्रोध को शांत बनाने वाली

मीठे बोल सिखाने वाली

मन की मालक मन भाती हो

चंद्र घंटा तुम वरदाती हो 

सुंदर भाव को लाने वाली 

हर संकट मे बचाने वाली 

हर बुधवार जो तुझे ध्याये 

श्रद्धा सहित जो विनय सुनाय 

मूर्ति चंद्र आकार बनाएं 

सन्मुख घी की ज्योत जलाएं 

शीश झुका कहे मन की बाता 

पूर्ण आस करो जगदाता 

कांची पुर स्थान तुम्हारा 

करनाटिका में मान तुम्हारा 

नाम तेरा रटू महारानी 

'भक्त' की रक्षा करो भवानी 

दही - एक कप

सफरचंद - एक 

केळी - एक 

द्राक्षे - सहा 

पपई - दोन तुकडे

सेंधव मीठ - चवीनुसार

ALSO READ: Sharadiya Navratri आरोग्यदायी आणि चविष्ट उपवासाची पाककृती साबुदाणा पनीर रोल

कृती- 

सर्वात आधी दही क्रिमी होईपर्यंत नीट फेटून घ्या. नंतर, सर्व फळे लहान तुकडे करा. चिरलेली फळे दह्यात घाला. यानंतर, सेंधव मीठ घाला आणि हलक्या हाताने मिसळा. रायता रेफ्रिजरेटरमध्ये ठेवा आणि पंधरा मिनिटे थंड करा. नंतर एका बाऊलमध्ये काढून नक्कीच सर्व्ह करा. 

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

ALSO READ: Sharadiya Navratri Recipe लोकप्रिय आणि पौष्टिक साबुदाणा खिचडी

Edited By- Dhanashri Naik

ALSO READ: Sharadiya Navratri Special Recipe स्वादिष्ट अशी उपवासाची मखाना इडली-चटणी

ALSO READ: Navratri 3rd Day नवरात्रीच्या तिसऱ्या दिवशी चंद्रघंटा देवीला हे फुल आणि नैवेद्य अर्पित करा

माँ चंद्रघंटा यांचा रंग सोन्यासारखा तेजस्वी आहे. त्यांना तीन डोळे आणि दहा हात आहेत. त्यांच्याकडे गदा, बाण, धनुष्य, त्रिशूळ, तलवार, कवटी, चक्र आणि शस्त्रे आहेत. अग्नीसारख्या रंगाची चंद्रघंटा ही ज्ञानाने तेजस्वी, तेजस्वी देवी आहे. ती सिंहावर स्वार होते आणि युद्धात लढण्यास सज्ज असते.

कथा:

पौराणिक कथेनुसार, जेव्हा राक्षसांचा दहशत वाढू लागला, तेव्हा महिषासुर देवांशी भयंकर युद्धात गुंतला होता. त्याला स्वर्ग ताब्यात घ्यायचा होता. देवांना त्याची इच्छा कळताच ते विचलित झाले. सर्व देव भगवान ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश यांच्याकडे गेले. देवांचे शब्द ऐकून ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश यांनी आपला राग व्यक्त केला.

ALSO READ: नवरात्रीत मासिक पाळी आल्यास काय करावे? व्रत- पूजा या प्रकारे पूर्ण करावे

क्रोधित होऊन तिघांच्या मुखातून ऊर्जा बाहेर पडली. त्या उर्जेतून एक देवीचा उदय झाला. भगवान शिवाने तिला आपले त्रिशूळ, भगवान विष्णू यांना चक्र, इंद्र यांना घंटा, सूर्य यांना तेज, तलवार आणि सिंह दिले. त्यानंतर देवी चंद्रघंटा यांनी महिषासुराचा वध केला आणि देवांचे रक्षण केले.

माँ चंद्रघंटा पूजा पद्धत -

- नवरात्रीच्या तिसऱ्या दिवशी देवी चंद्रघंटा यांची पूजा करणे महत्त्वाचे आहे.

- देवी चंद्रघंटा यांना प्रसन्न करण्यासाठी भक्तांनी तपकिरी वस्त्र परिधान करावे.

- आई चंद्रघंटा यांना त्यांचे वाहन सिंह आवडते, म्हणून सोनेरी वस्त्र परिधान करणे शुभ मानले जाते.

- तृतीयेच्या दिवशी देवी भगवतीच्या पूजेमध्ये दुधाला प्राधान्य असले पाहिजे.

- पूजा केल्यानंतर, ते दूध ब्राह्मणाला देणे योग्य मानले जाते.

- या दिवशी सिंदूर लावण्याची प्रथा देखील आहे.

मंत्र: ओम देवी चंद्रघंटायै नम:.

ALSO READ: Sharadiya Navratri 2025 देवी दुर्गाला ही फळे अर्पण करू नयेत

प्रार्थना:

पिंडजप्रवररुद्ध चंडकोपास्त्रकारयुत.

प्रसादं तनुते मह्यं चंद्रघंतेति विश्रुत.

स्तुती

किंवा देवी सर्वभूतेषु माँ चंद्रघंटा रूपण संस्था.

नमस्तस्यै नास्तस्यै नमस्तस्यै नमो नम:.

माँ चंद्रघंटा यांना नैवेद्य  - या दिवशी, एखाद्याने माँला दूध किंवा खीरसारखे पांढरे चीज अर्पण करावे. याशिवाय, आई चंद्रघंटा यांना मध देखील अर्पण केला जातो.

अस्वीकरण: औषध, आरोग्य टिप्स, योग, धर्म, ज्योतिष, इतिहास, पौराणिक कथा इत्यादी विषयांवर वेबदुनियावर प्रकाशित/प्रसारित होणारे व्हिडिओ, लेख आणि बातम्या केवळ तुमच्या माहितीसाठी आहेत आणि विविध स्त्रोतांकडून घेतल्या आहेत. वेबदुनिया या माहितीची सत्यता पडताळत नाही. आरोग्य किंवा ज्योतिषाशी संबंधित कोणतेही प्रयोग करण्यापूर्वी नेहमीच तज्ञांचा सल्ला घ्या. जनहित लक्षात घेऊन हा मजकूर येथे सादर केला आहे

Edited By - Priya Dixit  

ALSO READ: Meenakshi Amman Temple मीनाक्षी अम्मन मंदिर मदुराई तामिळनाडू

वैशिष्ट्य-

या मंदिराचे सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे पती-पत्नी एकत्र मंदिरात पूजा आणि दर्शन घेऊ शकत नाहीत. धार्मिक श्रद्धेनुसार, असे करणे पाप मानले जाते आणि वैवाहिक जीवनावर नकारात्मक परिणाम करते. श्री कोटी माता मंदिर हे सामान्यतः माता दुर्गा मंदिर म्हणून ओळखले जाते. हे मंदिर समुद्रसपाटीपासून सुमारे ११,००० फूट उंचीवर आहे आणि नवरात्रात हजारो भाविक येतात.  या मंदिराचे सर्वात खास वैशिष्ट्य म्हणजे पती-पत्नी एकत्र पूजा करू शकत नाहीत आणि मंदिरात जाऊ शकत नाहीत. धार्मिक श्रद्धेनुसार, असे करणे पाप मानले जाते आणि वैवाहिक जीवनावर नकारात्मक परिणाम करते. म्हणूनच विवाहित जोडपे सावधगिरी बाळगतात आणि वेगवेगळ्या वेळी मंदिरात जातात.

पौराणिक आख्यायिका- 

असे मानले जाते की हा नियम भगवान कार्तिकेय आणि भगवान गणेशाच्या कथेशी जोडलेला आहे. भगवान गणेश आणि भगवान कार्तिकेय यांनी एकदा विश्वाला कोण जलद प्रदक्षिणा घालू शकेल यावर पैज लावली होती. गणेशाने त्यांचे पालक शिव आणि पार्वती यांना प्रदक्षिणा घातली आणि म्हटले, "माझ्यासाठी, माझ्या पालकांचे पाय हे विश्व आहे."त्यानंतर कार्तिकेयाने संपूर्ण विश्वाला प्रदक्षिणा घातली. परंतु तो परत येईपर्यंत गणेशाने आधीच लग्न केले होते. यामुळे संतापलेल्या कार्तिकेयाने लग्न न करण्याची प्रतिज्ञा केली. देवी पार्वती तिच्या मुलाच्या निर्णयाने दुःखी झाली आणि कार्तिकेय ज्या ठिकाणी उपस्थित होता त्या जागेला शाप दिला. आज, हे ठिकाण श्री कोटी माता मंदिर म्हणून ओळखले जाते. आख्यायिका अशी आहे की जर विवाहित जोडपे एकत्र या मंदिराला भेट दिली तर त्यांचे वैवाहिक जीवन नेहमीच संघर्षांनी भरलेले राहील.

ALSO READ: Sharadiya Navratri 2025 जागृत श्री मनोरमा देवी मंदिर देवाळ गुजरात

तसेच या रहस्यमय आणि दिव्य स्थळाचे पावित्र्य आणि उंची दोन्ही भक्तांना मोहित करते. नवरात्रीच्या काळात होणाऱ्या भव्य रांगा आणि श्रद्धेच्या उत्सवांमुळे मंदिराचे वैभव आणखी वाढते. म्हणूनच पती-पत्नी वेगवेगळ्या वेळी मंदिरात जाऊन भक्ती आणि श्रद्धाने देवी आईचे दर्शन घेतात. 

ALSO READ: Sharadiya Navratri 2025 : खान्देशची कुलदेवी जागृत श्रीक्षेत्र मनुदेवी मंदिर जळगाव

chandraghanta mata navratri

नवरात्रीचा तिसरा दिवस

नवरात्रीचा तिसरा दिवस दुर्गेचे तिसरे रूप देवी चंद्रघंटा यांना समर्पित आहे. या दिवशी देवी चंद्रघंटा यांची पूर्ण विधींनी पूजा केली जाते. देवी चंद्रघंटा यांच्या कपाळावरील घंटा आकाराचा चंद्र चंद्र सर्व भक्तांना देवी चंद्रघंटा म्हणून ओळखला जातो.

देवी चंद्रघंटा पूजेचे महत्त्व

नवरात्रीच्या तिसऱ्या दिवशी माता चंद्रघंटा यांची पूजा केल्याने देवीच्या कृपेने जीवनात आनंद, समृद्धी आणि शांती येते. शिवाय, देवी दुर्गेच्या आशीर्वादाने वैवाहिक आनंद देखील वाढतो. या दिवशी पूजा केल्याने देवीच्या कृपेने वैवाहिक समस्या दूर होतात.

देवी चंद्रघंटा यांचे आवडते रंग, फुले आणि नैवेद्य

नवरात्रीच्या तिसऱ्या दिवशी, भक्तांनी आई चंद्रघंटा यांना सोनेरी किंवा पिवळे कपडे अर्पण करावेत. त्यांच्या चरणी पांढऱ्या कमळाच्या किंवा पिवळ्या गुलाबाच्या माळा अर्पण केल्याने त्यांच्या सर्व इच्छा पूर्ण होतात. या दिवशी माता चंद्रघंटा यांना केशराची खीर आणि दुधापासून बनवलेल्या मिठाई अर्पण केल्याने आनंद, समृद्धी आणि शांती मिळते. तुम्ही या दिवशी माता देवीला पंचामृत, साखर आणि साखरेची मिठाई देखील अर्पण करू शकता.

देवी चंद्रघंटा पूजा पद्धत

प्रथम, ब्रह्म मुहूर्तावर उठा, स्नान करा आणि स्वच्छ कपडे घाला.

आता सर्व पूजा साहित्य गोळा करा, नंतर मातेच्या आसनाजवळ बसा आणि पूजा सुरू करा.

आता देवीला लाल आणि पिवळे कपडे अर्पण करा आणि नंतर तिला कुंकू आणि तांदळाचे दाणे अर्पण करा.

यानंतर देवीच्या चरणी तिचे आवडते पिवळे फुले अर्पण करा.

आता देवीला केशराची खीर आणि दुधापासून बनवलेल्या मिठाई अर्पण करा.

आता आई चंद्रघंटाच्या मंत्राचा जप करा आणि त्यानंतर दुर्गा सप्तशती म्हणा.

शेवटी देवीची आरती म्हणा.

चंद्रघंटा देवीची आरती

Chandraghanta Mata Aarti चंद्रघंटा माता आरती 

जय मां चंद्रघंटा सुख धाम

पूर्ण कीजो मेरे काम

चंद्र समान तू शीतल दाती

चंद्र तेज किरणों में समाती

क्रोध को शांत बनाने वाली

मीठे बोल सिखाने वाली

मन की मालक मन भाती हो

चंद्र घंटा तुम वरदाती हो

सुंदर भाव को लाने वाली

हर संकट मे बचाने वाली

हर बुधवार जो तुझे ध्याये

श्रद्धा सहित जो विनय सुनाय

मूर्ति चंद्र आकार बनाएं

सन्मुख घी की ज्योत जलाएं

शीश झुका कहे मन की बाता

पूर्ण आस करो जगदाता

कांची पुर स्थान तुम्हारा

करनाटिका में मान तुम्हारा

नाम तेरा रटू महारानी

‘भक्त’ की रक्षा करो भवानी

बंगालमध्ये नवरात्र व्रतापेक्षा उत्सव अधिक

बंगालमध्ये, नवरात्र म्हणजे केवळ उपवास आणि संयम नाही. हा या प्रदेशातील सर्वात महत्त्वाचा सांस्कृतिक आणि धार्मिक उत्सव दुर्गापूजेचा एक पूर्वसंध्या आहे. उत्तर भारतीय व्याख्येप्रमाणे, जो संयमावर भर देतो, बंगालमध्ये नवरात्र हा आनंद, भोग आणि सामुदायिक बंधनाचा काळ म्हणून पाहिला जातो. हा भावनिक बिंदू बंगाली लोकांच्या उत्सवाच्या पद्धतीत बदल घडवून आणतो. संयमाऐवजी, उत्सव, सामुदायिक बंधन आणि वेळ घालवणे आणि कुटुंब आणि मित्रांसोबत आठवणी निर्माण करणे आहे. मांसाहारी अन्न, विशेषतः मासे आणि मांस, त्या उत्सवाच्या प्रसाराचा भाग बनतात.

ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक संदर्भ

बंगालमधील अन्न सवयी भूगोल आणि इतिहासाने आकार घेतल्या आहेत. नद्या आणि सुपीक जमिनीने वेढलेले, मासे शतकानुशतके बंगाली पाककृतीचा केंद्रबिंदू राहिले आहेत. बंगालमध्ये, धार्मिक सणांमध्ये मासे आणि मांस खाणे हे फार पूर्वीपासून दैवी आशीर्वादाचे एक रूप मानले जाते. अन्न पवित्र आणि उत्सवपूर्ण दोन्ही असू शकते ही कल्पना बंगाली परंपरेत बसते.

खरं तर, बंगालमधील अनेक मंदिरांच्या विधींमध्ये मांसाहारी नैवेद्यांचा सक्रियपणे समावेश असतो. देवीचे आणखी एक भयंकर रूप असलेल्या कालीच्या पूजेमध्ये बहुतेकदा बकरीचे बळी दिले जातात, मांस नंतर शिजवले जाते आणि प्रसाद म्हणून वाटले जाते. दुर्गेची पूजा भोगाने केली जाते ज्यामध्ये खिचडी, तळलेल्या भाज्या आणि काही समुदायांमध्ये मासे आणि मांस देखील असतात.

हे भारतातील काही भागांमध्ये वैष्णव परंपरांनी प्रभावित आहे, जिथे शाकाहार हा भक्तीचा सर्वात शुद्ध प्रकार मानला जातो. बंगालच्या शाक्त परंपरा, देवीच्या पूजेभोवती केंद्रित, शाकाहारी आणि मांसाहारी दोन्ही नैवेद्यांना तितकेच पवित्र मानतात. 

व्यावहारिक दृष्टीकोन

बंगालचे हवामान आणि अन्न सवयी धर्माच्या पलीकडे, एक व्यावहारिक कारण देखील आहे. बंगालचे दमट हवामान आणि नदी-समृद्ध भूगोल यामुळे मासे हे प्रदेशाचे मुख्य प्रथिने बनले. पिढ्यान्पिढ्या मासे केवळ अन्नच नव्हे तर एक आवश्यक दैनंदिन पोषक तत्व मानून वाढल्या. नवरात्रीच्या नऊ दिवसांसाठी अचानक ते सोडून देणे हे इतर राज्यांप्रमाणे बंगालमध्ये कधीही सांस्कृतिक रूढी बनले नाही.

शुष्क प्रदेशांपेक्षा वेगळे जिथे शाकाहारी आहार अधिक शाश्वत होता, बंगालमध्ये नद्यांच्या विपुलतेमुळे मांसाहारी अन्न सहज आणि परवडणारे होते.
 

नवरात्रीत बंगाली लोक काय खातात

शाकाहारी पदार्थ (भोग / प्रसाद / सामूहिक जेवण)

हे पदार्थ देवीला नैवेद्य म्हणून अर्पण केले जातात आणि पंडालात “भोग” म्हणून भक्तांना वाटले जातात.

खिचुरी – मूग डाळ आणि तांदळाची खिचडी (साधारण प्रसादातील मुख्य पदार्थ)

लाब्रा – विविध भाज्यांचा मिसळ केलेला झणझणीत प्रकार

आलूर दम – बटाट्याची खास बंगाली पद्धतीतील भाजी

बेगुन भाजा – वांग्याचे तळलेले काप

चना दाल आणि लुची – गव्हाच्या पुरीसारखी लुची आणि चना डाळ

पोलाओ – गोडसर चव असलेला सुगंधी भात

पायेश – गोड दुधाची खीर

सगुल्ला, संदेश, मिष्टी दोई – गोड पदार्थ

मासाहारी पदार्थ (घरगुती / उत्सवी जेवण)

भोग/प्रसाद शाकाहारीच असतो; पण घराघरात दुर्गापूजेत साजरा करण्यासाठी मांसाहारी मेजवानी असते.

कोशा मंगशो - हळू-हळू, रसाळ चवीने शिजवलेले मांस

माछेर झोल – फिश करी (रोहू, इलिश, कतला मासा इ.)

इलिश माछ भाजा – बंगालचा प्रसिद्ध हिलसा मासा तळून केलेला पदार्थ

चिंग्री मलाई करी – कोळंबी (प्रॉन्स) नारळाच्या दुधात बनवलेली करी

मटन करी – मसालेदार मटण करी

चिकन करी / डो पियाझा – सणासुदीला बनवली जाणारी चिकन डिश

फिश कटलेट / चॉप्स – बंगाली स्नॅक्समध्ये प्रसिद्ध

पोस्टो – काही वेळा भाज्यांसोबत मासे-मांसातही वापरले जाते

पंडालमध्ये भोग - शाकाहारी खिचुरी, लबडा, चटणी आणि पायेश (तांदळाची खीर) भक्तांना दिले जाते. पंडालमध्ये तुम्हाला एक पौष्टिक शाकाहारी भोग मिळतो, परंतु घरी, स्वयंपाकघर मटण आणि माशाच्या सुगंधाने भरलेले असते. बंगाली लोकांसाठी, दोघेही आनंदाने एकत्र राहतात. आणि आपण रस्त्यावरील पदार्थ कसे विसरू शकतो. फुचका, एग रोल, चिकन रोल, चौमीन, मुघलाई पराठा, चॉप, कटलेट आणि यादी अशीच आहे.

उत्तरेकडील नवरात्र विरुद्ध पूर्वेकडील नवरात्र: उत्तर प्रदेश, गुजरात आणि राजस्थानसारख्या राज्यांमध्ये, नवरात्र उपवास धान्य, डाळी, कांदा, लसूण आणि निश्चितच मांस पूर्णपणे वर्ज्य करून साजरा केला जातो. या प्रदेशांमधील रेस्टॉरंट्स अगदी "नवरात्री मेनू" वर स्विच करतात ज्यामध्ये व्रत थाली, कुट्टू पुरी आणि पनीर-आधारित पदार्थ असतात. तुम्हाला ते फूड डिलिव्हरी अॅप्सवर देखील मिळू शकतात.

दरम्यान बंगालमध्ये, तुम्हाला दुर्गा पूजा मंडपांजवळ बिर्याणी, फिश फ्राय, एग रोल आणि मटण करी विकणारे स्टॉल सापडतील. बंगालींसाठी, हे अनादर नाही, तर उत्सवी भोग आहे.

हा विरोधाभास दर्शवितो की प्रादेशिक संस्कृती धार्मिक पद्धतींना कसे आकार देतात. तुम्ही भारतात कुठे आहात यावर अवलंबून एकच सण पूर्णपणे वेगळा दिसू शकतो.

संपूर्ण भारतात नवरात्राच्या जेवणाच्या पद्धती: नवरात्र हा एकच सण आहे, परंतु तुम्ही भारतात कुठे आहात यावर अवलंबून अन्न परंपरा खूप वेगळ्या दिसतात: 

उत्तर भारत (उत्तर प्रदेश, दिल्ली, हरियाणा, पंजाब): कुट्टू पुरी, साबुदाणा खिचडी, पनीर आणि आलूसारखे उपवासाचे पदार्थ प्रबळ असतात. कांदा आणि लसूण टाळले जातात. गुजरात आणि महाराष्ट्र: नवरात्र म्हणजे गरबा रात्री आणि व्रत थाली, ज्यामध्ये फराली ढोकळा आणि राजगिरा लाडू सारखे नाश्ते असतात. 

दक्षिण भारत (तामिळनाडू, कर्नाटक, आंध्र प्रदेश): गोलू उत्सवात घरे बाहुल्या दाखवतात आणि कुटुंबे पाहुण्यांना सुंदळ (मसालेदार डाळ) आणि गोड पदार्थांनी सत्कार करतात. पश्चिम बंगाल: मांसाहारी अन्न मुक्तपणे वाहते, मासे, चिकन आणि मटण हे कुटुंबातील मेजवानीचा भाग असतात, तर शाकाहारी भोग हा मंडपांमध्ये केंद्रस्थानी राहतो.

ही विविधता भारताच्या सांस्कृतिक विविधतेवर प्रकाश टाकते. आणि नेमके हेच विविधता देशभरात नवरात्राला इतका समृद्ध उत्सव बनवते. उत्तर प्रदेशातील साबुदाणा खिचडी असो, तामिळनाडूतील सुंदळ असो किंवा पश्चिम बंगालमधील कोशा मांगशो असो, नवरात्र हा भारतीयांच्या श्रद्धेचा केंद्रबिंदू आहे याचा पुरावा आहे.

अस्वीकारण: हा लेख पूर्णत: सामान्य माहितीवर आधारित आहे. वेबदुनिया याची पुष्टी करत नाही.

यापैकी एक परिस्थिती म्हणजे मासिक पाळी. नवरात्रीच्या आधी किंवा दरम्यान मासिक पाळी आली तर बहुतेक महिलांना पूजा खंडित करण्याचा पर्याय असतो. तर जाणून घ्या की नवरात्रीच्या काळात मासिक पाळी आली तरीही तुम्ही पूजा कशी पूर्ण करू शकता हे स्पष्ट केले.

मासिक पाळीच्या काळात नवरात्री पूजा कशी करावी?

शास्त्रांमध्ये असे म्हटले आहे की मासिक पाळी हा असा आजार नाही ज्यामुळे स्त्रीला तिच्या प्रार्थना सोडाव्या लागतात. पूर्वीच्या काळात, महिलांना मासिक पाळीच्या काळात पूजा करण्यास मनाई होती जेणेकरून त्यांना या काळात होणाऱ्या वेदनांपासून आराम मिळेल. तथापि नंतर मासिक पाळी अस्पृश्य असल्याची धारणा आणखी कायम राहिली आणि आजही अनेक घरांमध्ये ही मानसिकता कायम आहे.

शास्त्रात काय सांगितले आहे

शास्त्रांमध्ये याबद्दल काही नियम सांगितले आहेत, जे आम्ही येथे सांगत आहोत. खरं तर, शास्त्रांमध्ये असे म्हटले आहे की नवरात्रीत मासिक पाळी आली तरी महिला त्यांचे उपवास चालू ठेवू शकतात. तथापि महिलांनी पूजा करणे किंवा कोणत्याही पूजा साहित्याला स्पर्श करणे टाळावे. त्यांनी मानसिकरित्या देवी दुर्गेची प्रार्थना करावी. उपवासाचे पूर्ण फायदे घेण्यासाठी, महिला देवी दुर्गेचे मंत्र देखील जपू शकतात. शिवाय जर घरात एखादा पुरुष किंवा महिला असेल तर तुम्ही त्यांना आरती करून पूजा करण्यास सांगू शकता. जर तुम्ही नऊ दिवस उपवास करण्याचे व्रत घेतले असेल, तर तुम्ही मासिक पाळीनंतरच्या शेवटच्या दिवसापर्यंत उपवास चालू ठेवून तुमचे व्रत पूर्ण करू शकता. तुमची मासिक पाळी संपल्यानंतर, तुम्ही स्नान करू शकता, पूजा करू शकता आणि नंतर तुमचा पुढचा उपवास नेहमीप्रमाणे सुरू ठेवू शकता.

धार्मिक श्रद्धा

धार्मिक श्रद्धांनुसार, देवावरील श्रद्धा ही सर्वोपरि आहे. मासिक पाळी ही महिलांमध्ये एक नैसर्गिक शारीरिक प्रक्रिया आहे आणि त्यामुळे तुमचा उपवास खंडित होत नाही. अशा परिस्थितीत, तुम्ही तुमचा उपवास चालू ठेवू शकता; देवी दुर्गा तुमची श्रद्धा समजून घेईल.

अस्वीकरण: या लेखातील माहिती पूर्णपणे खरी किंवा अचूक आहे असा वेबदुनिया दावा करत नाही. या संदर्भात अचूक माहितीसाठी संबंधित तज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

ललितात्रिशतीस्तोत्रं

॥ श्रीललितात्रिशती पूर्वपीठिका ॥

अगस्त्य उवाच --

हयग्रीव दयासिन्धो भगवन्शिष्यवत्सल ।

त्वत्तः श्रुतमशेषेण श्रोतव्यं यद्यदस्ति तत् ॥ १॥

रहस्य-नाम-साहस्रमपि त्वत्तः श्रुतं मया ।

इतः परं मे नास्त्येव श्रोतव्यमिति निश्चयः ॥ २॥

तथापि मम चित्तस्य पर्याप्तिर्नैव जायते ।

कार्त्स्न्यार्थः प्राप्य इत्येव शोचयिष्याम्यहं प्रभो ॥ ३॥

किमिदं कारणं ब्रूहि ज्ञातव्यांशोऽस्ति वा पुनः ।

अस्ति चेन्मम तद्ब्रूहि ब्रूहीत्युक्ता प्रणम्य तम् ॥ ४॥

सूत उवाच -

समाललम्बे तत्पाद युगळं कलशोद्भवः ।

हयाननो भीतभीतः किमिदं किमिदं त्विति ॥ ५॥

मुञ्चमुञ्चेति तं चोक्त्वा चिन्ताक्रान्तो बभूव सः ।

चिरं विचार्य निश्चिन्वन् वक्तव्यं न मयेत्यसौ ॥ ६॥

तूष्णीं स्थितः स्मरन्नाज्ञां ललिताम्बाकृतां पुरा ।

प्रणम्य विप्रं स मुनिस्तत्पादावत्यजन्स्थितः ॥ ७॥

वर्षत्रयावधि तथा गुरुशिष्यौ तथा स्थितौ ।

तछृंण्वन्तश्च पश्यन्तः सर्वे लोकाः सुविस्मिताः ॥ ८॥

तत्र श्रीललितादेवी कामेश्वरसमन्विता ।

प्रादुर्भूता हयग्रीवं रहस्येवमचोदयत् ॥ ९॥

श्रीदेवी उवाच -

अश्वाननावयोः प्रीतिः शास्त्रविश्वासिनि त्वयि ।

राज्यं देयं शिरो देयं न देया षोडशाक्षरी ॥ १०॥

स्वमातृ-जारवत् गोप्या विद्यैषेत्यागमा जगुः ।

ततोऽतिगोपनीया मे सर्वपूर्तिकरी स्तुतिः ॥ ११॥

मया कामेश्वरेणापि कृता साङ्गोपिता भृशम् ।

मदाज्ञया वचोदेव्यश्चत्ररर्नामसहस्रकम् ॥ १२॥

आवाभ्यां कथिता मुख्या सर्वपूर्तिकरी स्तुतिः ।

सर्वक्रियाणां वैकल्यपूर्तिर्यज्जपतो भवेत् ॥ १३॥

सर्वपूर्तिकरं तस्मादिदं नाम कृतं मया ।

तद्ब्रूहि त्वमगस्त्याय पात्रमेव न संशयः ॥ १४॥

पत्न्यस्य लोपामुद्राख्या मामुपास्तेऽतिभक्तितः ।

अयञ्च नितरां भक्तस्तस्मादस्य वदस्व तत् ॥ १५॥

अमुञ्चमानस्त्वत्पादौ वर्षत्रयमसौ स्थितः ।

एतज्ज्ञातुमतो भक्त्या हितमेव निदर्शनम् ॥ १६॥

चित्तपर्याप्तिरेतस्य नान्यथा सम्भविष्यति ।

सर्वपूर्तिकरं तस्मादनुज्ञातो मया वद ॥ १७॥

सूत उवाच -

इत्युक्त्वाऽन्तरधादम्बा कामेश्वरसमन्विता ।

अथोत्थाप्य हयग्रीवः पाणिभ्यां कुम्भसम्भवम् ॥ १८॥

संस्थाप्य निकटेवाचमुवाच भृशविस्मितः ।

हयग्रीव उवाच --

कृतार्थोऽसि कृतार्थोऽसि कृतार्थोऽसि घटोद्भव ॥ १९॥

त्वत्समो ललिताभक्तो नास्ति नास्ति जगत्त्रये ।

येनागस्त्य स्वयं देवी तव वक्तव्यमन्वशात् ॥ २०॥

सच्छिष्येण त्वया चाहं दृष्टवानस्मि तां शिवाम् ।

यतन्ते यद्दर्शनाय ब्रह्मविष्ण्वीश-पूर्वकाः ॥ २१॥

अतः परं ते वक्ष्यामि सर्वपूर्तिकरं स्तवम् ।

यस्य स्मरणमात्रेण पर्याप्तिस्ते भवेद्धृदि ॥ २२॥

रहस्यनाम-साह्स्रादपि गुह्यतमं मुने ।

आवश्यकं ततोऽप्येतल्ललितां समुपासितुम् ॥ २३॥

तदहं सम्प्रवक्ष्यामि ललिताम्बानुशासनात् ।

श्रीमत्पञ्चदशाक्षर्याः कादिवर्णान्क्रमान् मुने ॥ २४॥

पृथग्विंशति नामानि कथितानि घटोद्भव ।

आहत्य नाम्नां त्रिशती सर्वसम्पूर्तिकारिणी ॥ २५॥

रहस्यातिरहस्यैषा गोपनीया प्रयत्नतः ।

तां श‍ृणुष्व महाभाग सावधानेन चेतसा ॥ २६॥

केवलं नामबुद्धिस्ते न कार्या तेषु कुम्भज ।

मन्त्रात्मकत्वमेतेषां नाम्नां नामात्मतापि च ॥ २७॥

तस्मादेकाग्र-मनसा श्रोतव्यं च त्वया सदा ।

सूत उवाच -

इत्युक्त्वा तं हयग्रीवः प्रोचे नामशतत्रयम् ॥ २८॥

॥ इति श्रीललितात्रिशतीस्तोत्रस्य पूर्वपीठिका सम्पूर्णा ।

॥ न्यासः ॥

अस्य श्रीललितात्रिशती-स्तोत्र-महामन्त्रस्य भगवान् हयग्रीव ऋषिः,

अनुष्टुप्छन्दः, श्रीललितामहात्रिपुरसुन्दरी देवता,

ऐं बीजम्, सौः शक्तिः, क्लीं कीलकम्,

मम चतुर्विध-फलपुरुषार्थे जपे (वा) पारायणे विनियोगः ॥

ऐं अङ्गुष्ठाभ्यां नमः ।

क्लीं तर्जनीभ्यां नमः ।

सौः मध्यमाभ्यां नमः ।

ऐं अनामिकाभ्यां नमः ।

क्लीं कनिष्ठिकाभ्यां नमः ।

सौः करतलकरपृष्ठाभ्यां नमः ॥

ऐं हृदयाय नमः ।

क्लीं शिरसे स्वाहा ।

सौः शिखायै वषट् ।

ऐं कवचाय हुम् ।

क्लीं नेत्रत्रयाय वौषट् ।

सौः अस्त्राय फट् ।

भूर्भुवस्सुवरोमिति दिग्बन्धः ॥

॥ ध्यानम् ॥

अतिमधुर-चापहस्तामपरिमितामोद-बाण-सौभाग्याम् ।

अरुणामतिशयकरुणामभिनव-कुलसुन्दरीं वन्दे ॥

॥ लं इत्यादि पञ्चपूजा ॥

लं पृथिव्यात्मिकायै श्रीललिताम्बिकायै गन्धं समर्पयामि ।

हं आकाशात्मिकायै श्रीललिताम्बिकायै पुष्पैः पूजयामि ।

यं वाय्वात्मिकायै श्रीललिताम्बिकायै धूपमाघ्रापयामि ।

रं वह्यात्मिकायै श्रीललिताम्बिकायै दीपं दर्शयामि ।

वं अमृतात्मिकायै श्रीललिताम्बिकायै अमृतं महानैवेद्यं निवेदयामि ।

सं सर्वात्मिकायै श्रीललिताम्बिकायै सर्वोपचारपूजां समर्पयामि ॥

॥ अथ श्रीललितात्रिशती स्तोत्रम् ॥

ककाररूपा कल्याणी कल्याणगुणशालिनी ।

कल्याणशैलनिलया कमनीया कलावती ॥ १॥

कमलाक्षी कल्मषघ्नी करुणामृतसागरा ।

कदम्ब-काननावासा कदम्ब- कुसुमप्रिया ॥ २॥

कन्दर्पविद्या कन्दर्प-जनकापाङ्गवीक्षणा ।

कर्पूरवीटी-सौरभ्य-कल्लोलित-ककुप्तटा ॥ ३॥

कलिदोषहरा कञ्जलोचना कम्रविग्रहा ।

कर्मादिसाक्षिणी कारयित्री कर्मफलप्रदा ॥ ४॥

एकाररूपा चैकाक्षर्येकानेकाक्षराकृतिः ।

एतत्तदित्यनिर्देश्या चैकानन्दचिदाकृतिः ॥ ५॥

एवमित्यागमाबोध्या चैकभक्तिमदर्चिता ।

एकाग्रचित्त-निर्ध्याता चैषणा-रहितादृता ॥ ६॥

एलासुगन्धिचिकुरा चैनः कूटविनाशिनी ।

एकभोगा चैकरसा चैकैश्वर्यप्रदायिनी ॥ ७॥

एकातपत्र-साम्राज्यप्रदा चैकान्तपूजिता ।

एधमानप्रभा चैजदनेकजगदीश्वरी ॥ ८॥

एकवीरादि-संसेव्या चैकप्राभव-शालिनी ।

ईकाररूपा चेशित्री चेप्सितार्थ-प्रदायिनी ॥ ९॥

ईदृगित्यविनिर्देश्या चेश्वरत्व-विधायिनी ।

ईशानादि-ब्रह्ममयी चेशित्वाद्यष्टसिद्धिदा ॥ १०॥

ईक्षित्रीक्षण-सृष्टाण्डकोटिरीश्वरवल्लभा ।

ईडिता चेश्वरार्धाङ्गशरीरेशाधिदेवता ॥ ११॥

ईश्वरप्रेरणकरी चेशताण्डव-साक्षिणी ।

ईश्वरोत्सङ्गनिलया चेतिबाधा-विनाशिनी ॥ १२॥

ईहाविराहिता चेशशक्तिरीषत्स्मितानना ।

लकाररूपा ललिता लक्ष्मीवाणीनिषेविता ॥ १३॥

लाकिनी ललनारूपा लसद्दाडिमपाटला ।

ललन्तिका-लसत्फाला ललाटनयनार्चिता ॥ १४॥

लक्षणोज्ज्वल-दिव्याङ्गी लक्षकोट्यण्ड-नायिका ।

लक्ष्यार्था लक्षणागम्या लब्धकामा लतातनुः ॥ १५॥

ललामराजदलिका लम्बिमुक्तालताञ्चिता ।

लम्बोदरप्रसूर्लभ्या लज्जाढ्या लयवर्जिता ॥ १६॥

ह्रींकाररूपा ह्रींकारनिलया ह्रींपदप्रिया ।

ह्रींकारबीजा ह्रींकारमन्त्रा ह्रींकारलक्षणा ॥ १७॥

ह्रींकारजपसुप्रीता ह्रींमती ह्रींविभूषणा ।

ह्रींशीला ह्रींपदाराध्या ह्रींगर्भा ह्रींपदाभिधा ॥ १८॥

ह्रींकारवाच्या ह्रींकारपूज्या ह्रींकारपीठिका ।

ह्रींकारवेद्या ह्रींकारचिन्त्या ह्रीं ह्रींशरीरिणी ॥ १९॥

हकाररूपा हलधृत्पूजिता हरिणेक्षणा ।

हरप्रिया हराराध्या हरिब्रह्मेन्द्रवन्दिता ॥ २०॥

हयारूढा-सेविताङ्घ्रिर्हयमेध-समर्चिता ।

हर्यक्षवाहना हंसवाहना हतदानवा ॥ २१॥

हत्यादिपापशमनी हरिदश्वादिसेविता ।

हस्तिकुम्भोत्तुङ्गकुचा हस्तिकृत्ति-प्रियाङ्गना ॥ २२॥

हरिद्राकुङ्कुमादिग्धा हर्यश्वाद्यमरार्चिता ।

हरिकेशसखी हादिविद्या हालामदालसा ॥ २३॥ (हालामदोल्लसा)

सकाररूपा सर्वज्ञा सर्वेशी सर्वमङ्गला ।

सर्वकर्त्री सर्वभर्त्री सर्वहन्त्री सनातना ॥ २४॥

सर्वानवद्या सर्वाङ्गसुन्दरी सर्वसाक्षिणी ।

सर्वात्मिका सर्वसौख्यदात्री सर्वविमोहिनी ॥ २५॥

सर्वाधारा सर्वगता सर्वावगुणवर्जिता ।

सर्वारुणा सर्वमाता सर्वभूषणभूषिता ॥ २६॥

ककारार्था कालहन्त्री कामेशी कामितार्थदा ।

कामसञ्जीविनी कल्या कठिनस्तनमण्डला ॥ २७॥

करभोरुः कलानाथमुखी कचजिताम्बुदा ।

कटाक्षस्यन्दिकरुणा कपालिप्राणनायिका ॥ २८॥

कारुण्यविग्रहा कान्ता कान्तिधूत-जपावलिः ।

कलालापा कम्बुकण्ठी करनिर्जित-पल्लवा ॥ २९॥

कल्पवल्ली-समभुजा कस्तूरी-तिलकाञ्चिता ।

हकारार्था हंसगतिर्हाटकाभरणोज्ज्वला ॥ ३०॥

हारहारि-कुचाभोगा हाकिनी हल्यवर्जिता ।

हरित्पति-समाराध्या हठात्कार-हतासुरा ॥ ३१॥

हर्षप्रदा हविर्भोक्त्री हार्द-सन्तमसापहा ।

हल्लीसलास्यसन्तुष्टा हंसमन्त्रार्थ-रूपिणी ॥ ३२॥

हानोपादान-निर्मुक्ता हर्षिणी हरिसोदरी ।

हाहाहूहू-मुखस्तुत्या हानिवृद्धि-विवर्जिता ॥ ३३॥

हय्यङ्गवीन-हृदया हरिगोपारुणांशुका ।

लकाराख्या लतापूज्या लयस्थित्युद्भवेश्वरी ॥ ३४॥

लास्यदर्शन-सन्तुष्टा लाभालाभ-विवर्जिता ।

लङ्घ्येतराज्ञा लावण्य-शालिनी लघुसिद्धिदा ॥ ३५॥

लाक्षारस-सवर्णाभा लक्ष्मणाग्रज-पूजिता ।

लभ्येतरा लब्धभक्ति-सुलभा लाङ्गलायुधा ॥ ३६॥

लग्नचामर-हस्त-श्रीशारदा-परिवीजिता ।

लज्जापद-समाराध्या लम्पटा लकुलेश्वरी ॥ ३७॥

लब्धमाना लब्धरसा लब्धसम्पत्समुन्नतिः ।

ह्रींकारिणी ह्रींकाराद्या ह्रींमध्या ह्रींशिखामणिः ॥ ३८॥

ह्रींकार-कुण्डाग्निशिखा ह्रींकार-शशिचन्द्रिका ।

ह्रींकार-भास्कररुचिर्ह्रींकाराम्भोद-चञ्चला ॥ ३९॥

ह्रींकारकन्दाङ्कुरिका ह्रींकारैक-परायणा ।

ह्रींकार-दीर्घिकाहंसी ह्रींकारोद्यान-केकिनी ॥ ४०॥

ह्रींकारारण्य-हरिणी ह्रींकारावाल-वल्लरी ।

ह्रींकार-पञ्जरशुकी ह्रींकाराङ्गण-दीपिका ॥ ४१॥

ह्रींकार-कन्दरासिंही ह्रींकाराम्भोज-भृङ्गिका ।

ह्रींकारसुमनो-माध्वी ह्रींकार-तरुमञ्जरी ॥ ४२॥

सकाराख्या समरसा सकलागम-संस्तुता ।

सर्ववेदान्त-तात्पर्यभूमिः सदसदाश्रया ॥ ४३॥

सकला सच्चिदानन्दा साध्या सद्गतिदायिनी ।

सनकादि-मुनिध्येया सदाशिव-कुटुम्बिनी ॥ ४४॥

सकालाधिष्ठानरूपा सत्यरूपा समाकृतिः ।

सर्वप्रपञ्च-निर्मात्री समानाधिक-वर्जिता ॥ ४५॥

सर्वोत्तुङ्गा सङ्गहीना सगुणा सकलेष्टदा । (सकलेश्वरी)

ककारिणी काव्यलोला कामेश्वर-मनोहरा ॥ ४६॥

कामेश्वर-प्राणनाडी कामेशोत्सङ्ग-वासिनी ।

कामेश्वरालिङ्गिताङ्गी कामेश्वर-सुखप्रदा ॥ ४७॥

कामेश्वर-प्रणयिनी कामेश्वर-विलासिनी ।

कामेश्वर-तपःसिद्धिः कामेश्वर-मनःप्रिया ॥ ४८॥

कामेश्वर-प्राणनाथा कामेश्वर-विमोहिनी ।

कामेश्वर-ब्रह्मविद्या कामेश्वर-गृहेश्वरी ॥ ४९॥

कामेश्वराह्लादकरी कामेश्वर-महेश्वरी ।

कामेश्वरी कामकोटि-निलया काङ्क्षितार्थदा ॥ ५०॥

लकारिणी लब्धरूपा लब्धधीर्लब्धवाञ्छिता ।

लब्धपाप-मनोदूरा लब्धाहङ्कार-दुर्गमा ॥ ५१॥

लब्धशक्तिर्लब्धदेहा लब्धैश्वर्य-समुन्नतिः ।

लब्धवृद्धिर्लब्धलीला लब्धयौवन-शालिनी ॥ ५२॥ (लब्धबुधिः)

लब्धातिशय-सर्वाङ्ग-सौन्दर्या लब्ध-विभ्रमा ।

लब्धरागा लब्धपतिर्लब्धनानागम-स्थितिः ॥ ५३॥ (लब्धगति)

लब्धभोगा लब्धसुखा लब्धहर्षाभिपूरिता । (पूजिता)

ह्रींकारमूर्तिर्ह्रींकार-सौधश‍ृङ्ग-कपोतिका ॥ ५४॥

ह्रींकार-दुग्धाब्धि-सुधा ह्रींकार-कमलेन्दिरा ।

ह्रींकार-मणिदीपार्चिर्ह्रींकार-तरुशारिका ॥ ५५॥

ह्रींकार-पेटकमणिर्ह्रींकारदर्श-बिम्बिता ।

ह्रींकार-कोशासिलता ह्रींकारास्थान-नर्तकी ॥ ५६॥

ह्रींकार-शुक्तिका-मुक्तामणिर्ह्रींकार-बोधिता ।

ह्रींकारमय-सौवर्ण-स्तम्भ-विद्रुम-पुत्रिका ॥ ५७॥

ह्रींकार-वेदोपनिषद् ह्रींकाराध्वर-दक्षिणा ।

ह्रींकार-नन्दनाराम-नवकल्पक-वल्लरी ॥ ५८॥

ह्रींकार-हिमवद्गङ्गा ह्रींकारार्णव-कौस्तुभा ।

ह्रींकार-मन्त्रसर्वस्वा ह्रींकारपर-सौख्यदा ॥ ५९॥

॥ इति श्रीललितात्रिशतीस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥

॥ श्रीललिता त्रिशती उत्तरपीठिका ॥

हयग्रीव उवाच -

इत्येवं ते मयाख्यातं देव्या नामशतत्रयम् ।

रहस्यातिरहस्यत्वाद्गोपनीयं त्वया मुने ॥ १॥

शिववर्णानि नामानि श्रीदेव्या कथितानि हि ।

शक्तयक्षराणि नामानि कामेश-कथितानि च ॥ २॥

उभयाक्षर-नामानि ह्युभाभ्यां कथितानि वै ।

तदन्यैर्ग्रथितं स्तोत्रमेतस्य सदृशं किमु ॥ ३॥

नानेन सदृशं स्तोत्रं श्रीदेवी-प्रीतिदायकम् ।

लोकत्रयेऽपि कल्याणं सम्भवेन्नात्र संशयः ॥ ४॥

सूत उवाच -

इति हयमुखगीतं स्तोत्रराजं निशम्य

प्रगलित-कलुषोऽभूच्चित्त-पर्याप्तिमेत्य ।

निजगुरुमथ नत्वा कुम्भजन्मा तदुक्तं

पुनरधिक-रहस्यं ज्ञातुमेवं जगाद ॥ ५॥

अगस्त्य उवाच --

अश्वानन महाभाग रहस्यमपि मे वद ।

शिववर्णानि कान्यत्र शक्तिवर्णानि कानि हि ॥ ६॥

उभयोरपि वर्णानि कानि वा वद देशिक ।

इति पृष्टः कुम्भजेन हयग्रीवोऽवदत् पुनः ॥ ७॥

हयग्रीव उवाच -

तव गोप्यं किमस्तीह साक्षादम्बानुशासनात् ।

इदं त्वतिरहस्यं ते वक्ष्यामि श‍ृणु कुम्भज ॥ ८॥

एतद्विज्ञान-मात्रेण श्रीविद्या सिद्धिदा भवेत् ।

कत्रयं हद्बयं चैव शैवो भागः प्रकीर्तितः ॥ ९॥

शक्त्यक्षराणि शेषाणि ह्रींकार उभयात्मकः ।

एवं विभागमज्ञात्वा ये विद्याजप-शालिनः ॥ १०॥

न तेषां सिद्धिदा विद्या कल्पकोटि-शतैरपि ।

चतुर्भिः शिवचक्रैश्च शक्तिचक्रैश्च पञ्चभिः ॥ ११॥

नवचक्रैश्च संसिद्धं श्रीचक्रं शिवयोर्वपुः ।

त्रिकोणमष्टकोणं च दशकोणद्बयं तथा ॥ १२॥

चतुर्दशारं चैतानि शक्तिचक्राणि पञ्च च ।

बिन्दुश्चाष्टदलं पद्मं पद्मं षोडश-पत्रकम् ॥ १३॥

चतुरश्रं च चत्वारि शिवचक्राण्यनुक्रमात् ।

त्रिकोणे बैन्दवं श्लिष्टं अष्टारेऽष्ट-दलाम्बुजम् ॥ १४॥

दशारयोः षोडशारं भूगृहं भुवनाश्रके ।

शैवानामपि शाक्तानां चक्राणां च परस्परम् ॥ १५॥

अविनाभाव-सम्बन्धं यो जानाति स चक्रवित् ।

त्रिकोणरूपिणी शक्तिर्बिन्दुरूपपरः शिवः ॥ १६॥

अविनाभाव-सम्बन्धं तस्माद्बिन्दु-त्रिकोणयोः ।

एवं विभागमज्ञात्वा श्रीचक्रं यः समर्चयेत् ॥ १७॥

न तत्फलमवाप्नोति ललिताम्बा न तुष्यति ।

ये च जानन्ति लोकेऽस्मिन् श्रीविद्या-चक्रवेदिनः ॥ १८॥

सामान्य-वेदिनः सर्वे विशेषज्ञोऽतिदुर्लभः ।

स्वयं विद्या-विशेषज्ञो विशेषज्ञं समर्चयेत् ॥ १९॥

तस्मै देयं ततो ग्राह्यमशक्तस्तस्य दापयेत् ।

अन्धं तमः प्रविशन्ति येऽविद्यां समुपासते ॥ २०॥

इति श्रुतिरपाहैतानविद्योपासकान्पुनः ।

विद्यान्योपासकानेव निन्दत्यारुणिकी श्रुतिः ॥ २१॥

अश्रुता सश्रुतासश्च यज्चानो येऽप्ययज्वनः ।

स्वर्यन्तो नापेक्षन्ते इन्द्रमग्निञ्च ये विदुः ॥ २२॥

सिकता इव संयन्ति रश्मिभिः समुदीरिताः ।

अस्माल्लोकादमुष्माच्चेत्याह चारण्यक-श्रुतिः ॥ २३॥

यस्य नो पश्चिमं जन्म यदि वा शङ्करः स्वयम् ।

तेनैव लभ्यते विद्या श्रीमत्पञ्चदशाक्षरी ॥ २४॥

इति मन्त्रेषु बहुधा विद्याया महिमोच्यते ।

मोक्षैकहेतुविद्या तु श्रीविद्या नात्र संशयः ॥ २५॥

न शिल्पादि-ज्ञानयुक्ते विद्वच्छब्दः प्रयुज्यते ।

मोक्षैकहेतुविद्या सा श्रीविद्यैव न संशयः ॥ २६॥

तस्माद्विद्या-विदेवात्र विद्वान्विद्वानितीर्यते ।

स्वयं विद्याविदे दद्यात्ख्यापयेत्तद्गुणान्सुधीः ॥ २७॥

स्वयंविद्या-रहस्यज्ञो विद्या-माहात्म्य-वेद्यपि

विद्याविदं नार्चयेच्चेत्को वा तं पूजयेज्जनः ॥ २८॥

प्रसङ्गादिदमुक्तं ते प्रकृतं श‍ृणु कुम्भज ।

यः कीर्तयेत्सकृत्भक्त्या दिव्य-नामशत-त्रयम् ॥ २९॥

तस्य पुण्यमहं वक्ष्ये श‍ृणु त्वं कुम्भसम्भव ।

रहस्यनाम-साहस्रपाठे यत्फलमीरितम् ॥ ३०॥

तत्फलं कोटिगुणितमेक-नामजपाद्भवेत् ।

कामेश्वरी-कामेशाभ्यां कृतं नामशतत्रयम् ॥ ३१॥

नान्येन तुलयेदेतत् स्तोत्रेणान्य-कृतेन च ।

श्रियः परम्परा यस्य भावि वा चोत्तरोत्तरम् ॥ ३२॥

तेनैव लभ्यते चैतत्पश्चाच्छ्रेयः परीक्षयेत् ।

अस्या नाम्नां त्रिशत्यास्तु महिमा केन वर्ण्यते ॥ ३३॥

या स्वयं शिवयोर्वक्त्र-पद्माभ्यां परिनिःसृता ।

नित्यं षोडश-सङ्ख्याकान्विप्रानादौ तु भोजयेत् ॥ ३४॥

अभ्यक्तांस्तिल-तैलेन स्नातानुष्णेन वारिणा ।

अभ्यर्च गन्धपुष्पाद्यैः कामेश्वर्यादि-नामभिः ॥ ३५॥

सूपापूपैः शर्कराद्यैः पायसैः फलसंयुतैः ।

विद्याविदो विशेषेण भोजयेत् षोडश द्विजान् ॥ ३६॥

एवं नित्यार्चनं कुर्यादादौ ब्राह्मण-भोजनम् ।

त्रिशतीनामभिः पश्चाद्ब्राह्मणान्क्रमशोऽर्चयेत् ॥ ३७॥

तैलाभ्यङ्गादिकं दत्वा विभवे सति भक्तितः ।

शुक्ल-प्रतिपदारभ्य पौर्णमास्यवधि क्रमात् ॥ ३८॥

दिवसे दिवसे विप्रा भोज्या विंशति-सङ्ख्यया ।

दशभिः पञ्चभिर्वापि त्रीभिरेकेन वा दिनैः ॥ ३९॥

त्रिंशत्षष्टिः शतं विप्राः सम्भोज्यास्त्रिशतं क्रमात् ।

एवं यः कुरुते भक्त्या जन्ममध्ये सकृन्नरः ॥ ४०॥

तस्यैव सफलं जन्म मुक्तिस्तस्य करे स्थिरा ।

रहस्यनाम-साहस्त्र-भोजनेऽप्येवमेव हि ॥ ४१॥

आदौ नित्यबलिं कुर्यात्-पश्चाद्-ब्राह्मणभोजनम् ।

रहस्यनाम-साहस्र-महिमा यो मयोदितः ॥ ४२॥

स शीकराणुरत्रैक-नाम्नो महिम-वारिधेः ।

वाग्देवी-रचिते नामसाहस्ने यद्यदीरितम् ॥ ४३॥

तत्फलं कोटिगुणितं नाम्नोऽप्येकस्य कीर्तनात् ।

एतदन्यैर्जपैः स्तोत्रैरर्चनैर्यत्फलं भवेत् ॥ ४४॥

तत्फलं कोटिगुणितं भवेन्नाम-शतत्रयात् ।

वाग्देवी-रचिते स्तोत्रे तादृशो महिमा यदि ॥ ४५॥

साक्षात्कामेश-कामेशी-कृतेऽस्मिन् गृह्यतामिति ।

सकृत् सङ्कीर्तनादेव नाम्नाम्नस्मिन् शतत्रये ॥ ४६॥

भवेच्चित्तस्य पर्याप्तिर्न्यूनमन्यानपेक्षिणी ।

न ज्ञातव्यमितोऽप्यन्यन्-न जप्तव्यं च कुम्भज ॥ ४७॥

यद्यत्साध्यतमं कार्यं तत्तदर्थमिदं जपेत् ।

तत्तत्फलमवाप्नोति पश्चात्कार्यं परीक्षयेत् ॥ ४८॥

ये ये प्रयोगास्तन्त्रेषु तैस्तैर्यत्साध्यते फलम् ।

तत्सर्वं सिद्ध्यति क्षिप्रं नामत्रिशत-कीर्तनात् ॥ ४९॥

आयुष्करं पुष्टिकरं पुत्रदं वश्यकारकम् ।

विद्याप्रदं कीर्तिकरं सुकवित्व-प्रदायकम् ॥ ५०॥

सर्वसम्पत्प्रदं सर्वभोगदं सर्वसौख्यदम् ।

सर्वाभीष्टप्रदं चैव देव्या नामशतत्रयम् ॥ ५१॥

एतज्जपपरो भूयान्नान्यदिच्छेत् कदाचन ।

एतत्कीर्तनसन्तुष्टा श्रीदेवी ललिताम्बिका ॥ ५२॥

भक्तस्य यद्यदिष्टं स्यात्तत्तत् पूरयते ध्रुवम् ।

तस्मात् कुम्भोद्भव मुने कीर्तय त्वमिदं सदा ॥ ५३॥

नापरं किञ्चिदपि ते बोद्धव्यमवशिष्यते ।

इति ते कथितं स्तोत्र ललिता-प्रीतिदायकम् ॥ ५४॥

नाविद्यावेदिने ब्रूयान्नाभक्ताय कदाचन ।

न शठाय न दुष्टाय नाविश्वासाय कहिर्चित् ॥ ५६॥

यो ब्रूयात् त्रिशतीं नाम्नां तस्यानर्थो महान्भवेत् ।

इत्याज्ञा शाङ्करी प्रोक्ता तस्माद्गोप्यमिदं त्वया ॥ ५७॥

ललिता-प्रेरितेनैव मयोक्तं स्तोत्रमुत्तमम् ।

रहस्यनाम-साहस्रादपि गोप्यमिदं मुने ॥ ५८॥

सूत उवाच -

एवमुक्त्वा हयग्रीवः कुम्भजं तापसोत्तमम् ।

स्तोत्रेणानेन ललितां स्तुत्वा त्रिपुरसुन्दरीम् ॥

आनन्दलहरी-मग्नमानसः समवर्तत ॥ ५९॥

॥ इति श्री ब्रह्माण्डपुराणे उत्तराखण्डे श्री हयग्रीवागस्त्य-संवादे

श्रीललितात्रिशती-स्तोत्रकथनं सम्पूर्णम् ॥

ALSO READ: ललिता सहस्रनाम

वायना : पवित्र ज्ञान व शक्ती

आश्वी : देवीशी जोडलेले नक्षत्र, प्रकाश

ओव्या : स्तोत्र, देवीच्या स्तुतीतील ओवी

मायरा : अद्भुत, विलक्षण, देवीचा आशीर्वाद

जिया : हृदय, जीवन लावणारी देवी

अमाया : अद्वितीय, अपराजिता शक्ती
शाम्भवी  : हे नाव भगवान शिवाची पत्नी देवी पार्वतीशी संबंधित आहे

आर्या :  पूजनीय किंवा महान

दिविशा :   सर्व देव-देवतांची राणी

श्रेयानवी : देवी लक्ष्मी आणि देवी दुर्गा यांचे मिलन

वामिका :  दुर्गे देवीचे एक सुंदर आणि दुर्मिळ नाव

नित्या : शाश्वत किंवा अनंत

शैलजा : पर्वतराज हिमालयाची कन्या (पार्वती)

आद्या : आरंभ किंवा सुरुवात

अनिका : कृपा किंवा सौंदर्य

अनन्ता : स्वरूपाला अंत नसणारी

अपराजिता : नाश न होणारी

कौमारी : कुमार स्वरूपात प्रकट झालेली

शुभांगी : सुंदर व पवित्र अंग असलेली

अन्विका : शक्तिशाली, संरक्षक (देवीचे एक नाव)

धृति : धैर्य व स्थैर्य देणारी (देवीची शक्ती)

ईशानी : पार्वती, महादेवाची पत्नी, शक्तीस्वरूपा

तन्वी : नाजूक, सुंदर, देवीचे एक रूप

व्यासा : ज्ञानाची अधिष्ठात्री, देवी सरस्वतीशीही संबंधित

मीरा : भक्ती व शक्तीचे प्रतीक, देवीचा अंश

सिया : सीता माता, शक्तीस्वरूपा

नव्या : नवी, सदैव ताजीतवानी शक्ती

कियारा : प्रकाश, तेजस्विता (देवीचे तेज दर्शवते)

वेदिका : पवित्र जागा, यज्ञभूमी, देवीचे आसन

काव्या : काव्य, सर्जनशीलतेची देवी

रिद्धी : समृद्धी, ऐश्वर्य देणारी

॥ न्यासः ॥

अस्य श्रीललितासहस्रनामस्तोत्रमाला मन्त्रस्य । वशिन्यादिवाग्देवता ऋषयः । अनुष्टुप् छन्दः ।

श्रीललितापरमेश्वरी देवता । श्रीमद्वाग्भवकूटेति बीजम् । मध्यकूटेति शक्तिः । शक्तिकूटेति कीलकम् ।

श्रीललितामहात्रिपुरसुन्दरी-प्रसादसिद्धिद्वारा  चिन्तितफलावाप्त्यर्थे जपे विनियोगः ।

॥ ध्यानम् ॥

सिन्दूरारुण विग्रहां त्रिनयनां माणिक्यमौलि स्फुरत्

तारा नायक शेखरां स्मितमुखी मापीन वक्षोरुहाम् ।

पाणिभ्यामलिपूर्ण रत्न चषकं रक्तोत्पलं बिभ्रतीं

सौम्यां रत्न घटस्थ रक्तचरणां ध्यायेत् परामम्बिकाम् ॥

अरुणां करुणा तरङ्गिताक्षीं

धृत पाशाङ्कुश पुष्प बाणचापाम् ।

अणिमादिभि रावृतां मयूखै-

रहमित्येव विभावये भवानीम् ॥

ध्यायेत् पद्मासनस्थां विकसितवदनां पद्मपत्रायताक्षीं

हेमाभां पीतवस्त्रां करकलितलसद्धेमपद्मां वराङ्गीम् ।

सर्वालङ्कार युक्तां सतत मभयदां भक्तनम्रां भवानीं

श्रीविद्यां शान्त मूर्तिं सकल सुरनुतां सर्व सम्पत्प्रदात्रीम् ॥

सकुङ्कुम विलेपनामलिकचुम्बि कस्तूरिकां

समन्द हसितेक्षणां सशर चाप पाशाङ्कुशाम् ।

अशेषजन मोहिनीं अरुण माल्य भूषाम्बरां

जपाकुसुम भासुरां जपविधौ स्मरे दम्बिकाम् ॥

॥ अथ श्रीललितासहस्रनामस्तोत्रम् ॥

ॐ श्रीमाता श्रीमहाराज्ञी श्रीमत्-सिंहासनेश्वरी ।

चिदग्नि-कुण्ड-सम्भूता देवकार्य-समुद्यता ॥ १॥

उद्यद्भानु-सहस्राभा चतुर्बाहु-समन्विता ।

रागस्वरूप-पाशाढ्या क्रोधाकाराङ्कुशोज्ज्वला ॥ २॥

मनोरूपेक्षु-कोदण्डा पञ्चतन्मात्र-सायका ।

निजारुण-प्रभापूर-मज्जद्ब्रह्माण्ड-मण्डला ॥ ३॥

चम्पकाशोक-पुन्नाग-सौगन्धिक-लसत्कचा ।

कुरुविन्दमणि-श्रेणी-कनत्कोटीर-मण्डिता ॥ ४॥

अष्टमीचन्द्र-विभ्राज-दलिकस्थल-शोभिता ।

मुखचन्द्र-कलङ्काभ-मृगनाभि-विशेषका ॥ ५॥

वदनस्मर-माङ्गल्य-गृहतोरण-चिल्लिका ।

वक्त्रलक्ष्मी-परीवाह-चलन्मीनाभ-लोचना ॥ ६॥

नवचम्पक-पुष्पाभ-नासादण्ड-विराजिता ।

ताराकान्ति-तिरस्कारि-नासाभरण-भासुरा ॥ ७॥

कदम्बमञ्जरी-कॢप्त-कर्णपूर-मनोहरा ।

ताटङ्क-युगली-भूत-तपनोडुप-मण्डला ॥ ८॥

पद्मराग-शिलादर्श-परिभावि-कपोलभूः ।

नवविद्रुम-बिम्बश्री-न्यक्कारि-रदनच्छदा ॥ ९॥

शुद्ध-विद्याङ्कुराकार-द्विजपङ्क्ति-द्वयोज्ज्वला ।

कर्पूर-वीटिकामोद-समाकर्षि-दिगन्तरा ॥ १०॥

निज-सल्लाप-माधुर्य-विनिर्भर्त्सित-कच्छपी ।

मन्दस्मित-प्रभापूर-मज्जत्कामेश-मानसा ॥ ११॥

अनाकलित-सादृश्य-चिबुकश्री-विराजिता ।

कामेश-बद्ध-माङ्गल्य-सूत्र-शोभित-कन्धरा ॥ १२॥

कनकाङ्गद-केयूर-कमनीय-भुजान्विता ।

रत्नग्रैवेय-चिन्ताक-लोल-मुक्ता-फलान्विता ॥ १३॥

कामेश्वर-प्रेमरत्न-मणि-प्रतिपण-स्तनी ।

नाभ्यालवाल-रोमालि-लता-फल-कुचद्वयी ॥ १४॥

लक्ष्यरोम-लताधारता-समुन्नेय-मध्यमा ।

स्तनभार-दलन्मध्य-पट्टबन्ध-वलित्रया ॥ १५॥

अरुणारुण-कौसुम्भ-वस्त्र-भास्वत्-कटीतटी ।

रत्न-किङ्किणिका-रम्य-रशना-दाम-भूषिता ॥ १६॥

कामेश-ज्ञात-सौभाग्य-मार्दवोरु-द्वयान्विता ।

माणिक्य-मुकुटाकार-जानुद्वय-विराजिता ॥ १७॥

इन्द्रगोप-परिक्षिप्त-स्मरतूणाभ-जङ्घिका ।

गूढगुल्फा कूर्मपृष्ठ-जयिष्णु-प्रपदान्विता ॥ १८॥

नख-दीधिति-संछन्न-नमज्जन-तमोगुणा ।

पदद्वय-प्रभाजाल-पराकृत-सरोरुहा ॥ १९॥

सिञ्जान-मणिमञ्जीर-मण्डित-श्री-पदाम्बुजा ।

मराली-मन्दगमना महालावण्य-शेवधिः ॥ २०॥

सर्वारुणाऽनवद्याङ्गी सर्वाभरण-भूषिता ।

शिव-कामेश्वराङ्कस्था शिवा स्वाधीन-वल्लभा ॥ २१॥

सुमेरु-मध्य-श‍ृङ्गस्था श्रीमन्नगर-नायिका ।

चिन्तामणि-गृहान्तस्था पञ्च-ब्रह्मासन-स्थिता ॥ २२॥

महापद्माटवी-संस्था कदम्बवन-वासिनी ।

सुधासागर-मध्यस्था कामाक्षी कामदायिनी ॥ २३॥

देवर्षि-गण-संघात-स्तूयमानात्म-वैभवा ।

भण्डासुर-वधोद्युक्त-शक्तिसेना-समन्विता ॥ २४॥

सम्पत्करी-समारूढ-सिन्धुर-व्रज-सेविता ।

अश्वारूढाधिष्ठिताश्व-कोटि-कोटिभिरावृता ॥ २५॥

चक्रराज-रथारूढ-सर्वायुध-परिष्कृता ।

गेयचक्र-रथारूढ-मन्त्रिणी-परिसेविता ॥ २६॥

किरिचक्र-रथारूढ-दण्डनाथा-पुरस्कृता ।

ज्वाला-मालिनिकाक्षिप्त-वह्निप्राकार-मध्यगा ॥ २७॥

भण्डसैन्य-वधोद्युक्त-शक्ति-विक्रम-हर्षिता ।

नित्या-पराक्रमाटोप-निरीक्षण-समुत्सुका ॥ २८॥

भण्डपुत्र-वधोद्युक्त-बाला-विक्रम-नन्दिता ।

मन्त्रिण्यम्बा-विरचित-विषङ्ग-वध-तोषिता ॥ २९॥

विशुक्र-प्राणहरण-वाराही-वीर्य-नन्दिता ।

कामेश्वर-मुखालोक-कल्पित-श्रीगणेश्वरा ॥ ३०॥

महागणेश-निर्भिन्न-विघ्नयन्त्र-प्रहर्षिता ।

भण्डासुरेन्द्र-निर्मुक्त-शस्त्र-प्रत्यस्त्र-वर्षिणी ॥ ३१॥

कराङ्गुलि-नखोत्पन्न-नारायण-दशाकृतिः ।

महा-पाशुपतास्त्राग्नि-निर्दग्धासुर-सैनिका ॥ ३२॥

कामेश्वरास्त्र-निर्दग्ध-सभण्डासुर-शून्यका ।

ब्रह्मोपेन्द्र-महेन्द्रादि-देव-संस्तुत-वैभवा ॥ ३३॥

हर-नेत्राग्नि-संदग्ध-काम-सञ्जीवनौषधिः ।

श्रीमद्वाग्भव-कूटैक-स्वरूप-मुख-पङ्कजा ॥ ३४॥

कण्ठाधः-कटि-पर्यन्त-मध्यकूट-स्वरूपिणी ।

शक्ति-कूटैकतापन्न-कट्यधोभाग-धारिणी ॥ ३५॥

मूल-मन्त्रात्मिका मूलकूटत्रय-कलेवरा ।

कुलामृतैक-रसिका कुलसंकेत-पालिनी ॥ ३६॥

कुलाङ्गना कुलान्तस्था कौलिनी कुलयोगिनी ।

अकुला समयान्तस्था समयाचार-तत्परा ॥ ३७॥

मूलाधारैक-निलया ब्रह्मग्रन्थि-विभेदिनी ।

मणि-पूरान्तरुदिता विष्णुग्रन्थि-विभेदिनी ॥ ३८॥

आज्ञा-चक्रान्तरालस्था रुद्रग्रन्थि-विभेदिनी ।

सहस्राराम्बुजारूढा सुधा-साराभिवर्षिणी ॥ ३९॥

तडिल्लता-समरुचिः षट्चक्रोपरि-संस्थिता ।

महासक्तिः कुण्डलिनी बिसतन्तु-तनीयसी ॥ ४०॥

भवानी भावनागम्या भवारण्य-कुठारिका ।

भद्रप्रिया भद्रमूर्तिर् भक्त-सौभाग्यदायिनी ॥ ४१॥

भक्तिप्रिया भक्तिगम्या भक्तिवश्या भयापहा ।

शाम्भवी शारदाराध्या शर्वाणी शर्मदायिनी ॥ ४२॥

शाङ्करी श्रीकरी साध्वी शरच्चन्द्र-निभानना ।

शातोदरी शान्तिमती निराधारा निरञ्जना ॥ ४३॥

निर्लेपा निर्मला नित्या निराकारा निराकुला ।

निर्गुणा निष्कला शान्ता निष्कामा निरुपप्लवा ॥ ४४॥

नित्यमुक्ता निर्विकारा निष्प्रपञ्चा निराश्रया ।

नित्यशुद्धा नित्यबुद्धा निरवद्या निरन्तरा ॥ ४५॥

निष्कारणा निष्कलङ्का निरुपाधिर् निरीश्वरा ।

नीरागा रागमथनी निर्मदा मदनाशिनी ॥ ४६॥

निश्चिन्ता निरहंकारा निर्मोहा मोहनाशिनी ।

निर्ममा ममताहन्त्री निष्पापा पापनाशिनी ॥ ४७॥

निष्क्रोधा क्रोधशमनी निर्लोभा लोभनाशिनी ।

निःसंशया संशयघ्नी निर्भवा भवनाशिनी ॥ ४८॥

निर्विकल्पा निराबाधा निर्भेदा भेदनाशिनी ।

निर्नाशा मृत्युमथनी निष्क्रिया निष्परिग्रहा ॥ ४९॥

निस्तुला नीलचिकुरा निरपाया निरत्यया ।

दुर्लभा दुर्गमा दुर्गा दुःखहन्त्री सुखप्रदा ॥ ५०॥

दुष्टदूरा दुराचार-शमनी दोषवर्जिता ।

सर्वज्ञा सान्द्रकरुणा समानाधिक-वर्जिता ॥ ५१॥

सर्वशक्तिमयी सर्व-मङ्गला सद्गतिप्रदा ।

सर्वेश्वरी सर्वमयी सर्वमन्त्र-स्वरूपिणी ॥ ५२॥

सर्व-यन्त्रात्मिका सर्व-तन्त्ररूपा मनोन्मनी ।

माहेश्वरी महादेवी महालक्ष्मीर् मृडप्रिया ॥ ५३॥

महारूपा महापूज्या महापातक-नाशिनी ।

महामाया महासत्त्वा महाशक्तिर् महारतिः ॥ ५४॥

महाभोगा महैश्वर्या महावीर्या महाबला ।

महाबुद्धिर् महासिद्धिर् महायोगेश्वरेश्वरी ॥ ५५॥

महातन्त्रा महामन्त्रा महायन्त्रा महासना ।

महायाग-क्रमाराध्या महाभैरव-पूजिता ॥ ५६॥

महेश्वर-महाकल्प-महाताण्डव-साक्षिणी ।

महाकामेश-महिषी महात्रिपुर-सुन्दरी ॥ ५७॥

चतुःषष्ट्युपचाराढ्या चतुःषष्टिकलामयी ।

महाचतुः-षष्टिकोटि-योगिनी-गणसेविता ॥ ५८॥

मनुविद्या चन्द्रविद्या चन्द्रमण्डल-मध्यगा ।

चारुरूपा चारुहासा चारुचन्द्र-कलाधरा ॥ ५९॥

चराचर-जगन्नाथा चक्रराज-निकेतना ।

पार्वती पद्मनयना पद्मराग-समप्रभा ॥ ६०॥

पञ्च-प्रेतासनासीना पञ्चब्रह्म-स्वरूपिणी ।

चिन्मयी परमानन्दा विज्ञान-घनरूपिणी ॥ ६१॥

ध्यान-ध्यातृ-ध्येयरूपा धर्माधर्म-विवर्जिता ।

विश्वरूपा जागरिणी स्वपन्ती तैजसात्मिका ॥ ६२॥

सुप्ता प्राज्ञात्मिका तुर्या सर्वावस्था-विवर्जिता ।

सृष्टिकर्त्री ब्रह्मरूपा गोप्त्री गोविन्दरूपिणी ॥ ६३॥

संहारिणी रुद्ररूपा तिरोधान-करीश्वरी ।

सदाशिवाऽनुग्रहदा पञ्चकृत्य-परायणा ॥ ६४॥

भानुमण्डल-मध्यस्था भैरवी भगमालिनी ।

पद्मासना भगवती पद्मनाभ-सहोदरी ॥ ६५॥

उन्मेष-निमिषोत्पन्न-विपन्न-भुवनावली ।

सहस्र-शीर्षवदना सहस्राक्षी सहस्रपात् ॥ ६६॥

आब्रह्म-कीट-जननी वर्णाश्रम-विधायिनी ।

निजाज्ञारूप-निगमा पुण्यापुण्य-फलप्रदा ॥ ६७॥

श्रुति-सीमन्त-सिन्दूरी-कृत-पादाब्ज-धूलिका ।

सकलागम-सन्दोह-शुक्ति-सम्पुट-मौक्तिका ॥ ६८॥

पुरुषार्थप्रदा पूर्णा भोगिनी भुवनेश्वरी ।

अम्बिकाऽनादि-निधना हरिब्रह्मेन्द्र-सेविता ॥ ६९॥

नारायणी नादरूपा नामरूप-विवर्जिता ।

ह्रींकारी ह्रीमती हृद्या हेयोपादेय-वर्जिता ॥ ७०॥

राजराजार्चिता राज्ञी रम्या राजीवलोचना ।

रञ्जनी रमणी रस्या रणत्किङ्किणि-मेखला ॥ ७१॥

रमा राकेन्दुवदना रतिरूपा रतिप्रिया ।

रक्षाकरी राक्षसघ्नी रामा रमणलम्पटा ॥ ७२॥

काम्या कामकलारूपा कदम्ब-कुसुम-प्रिया ।

कल्याणी जगतीकन्दा करुणा-रस-सागरा ॥ ७३॥

कलावती कलालापा कान्ता कादम्बरीप्रिया ।

वरदा वामनयना वारुणी-मद-विह्वला ॥ ७४॥

विश्वाधिका वेदवेद्या विन्ध्याचल-निवासिनी ।

विधात्री वेदजननी विष्णुमाया विलासिनी ॥ ७५॥

क्षेत्रस्वरूपा क्षेत्रेशी क्षेत्र-क्षेत्रज्ञ-पालिनी ।

क्षयवृद्धि-विनिर्मुक्ता क्षेत्रपाल-समर्चिता ॥ ७६॥

विजया विमला वन्द्या वन्दारु-जन-वत्सला ।

वाग्वादिनी वामकेशी वह्निमण्डल-वासिनी ॥ ७७॥

भक्तिमत्-कल्पलतिका पशुपाश-विमोचिनी ।

संहृताशेष-पाषण्डा सदाचार-प्रवर्तिका ॥ ७८॥

तापत्रयाग्नि-सन्तप्त-समाह्लादन-चन्द्रिका ।

तरुणी तापसाराध्या तनुमध्या तमोऽपहा ॥ ७९॥

चितिस्तत्पद-लक्ष्यार्था चिदेकरस-रूपिणी ।

स्वात्मानन्द-लवीभूत-ब्रह्माद्यानन्द-सन्ततिः ॥ ८०॥

परा प्रत्यक्चितीरूपा पश्यन्ती परदेवता ।

मध्यमा वैखरीरूपा भक्त-मानस-हंसिका ॥ ८१॥

कामेश्वर-प्राणनाडी कृतज्ञा कामपूजिता ।

श‍ृङ्गार-रस-सम्पूर्णा जया जालन्धर-स्थिता ॥ ८२॥

ओड्याणपीठ-निलया बिन्दु-मण्डलवासिनी ।

रहोयाग-क्रमाराध्या रहस्तर्पण-तर्पिता ॥ ८३॥

सद्यःप्रसादिनी विश्व-साक्षिणी साक्षिवर्जिता ।

षडङ्गदेवता-युक्ता षाड्गुण्य-परिपूरिता ॥ ८४॥

नित्यक्लिन्ना निरुपमा निर्वाण-सुख-दायिनी ।

नित्या-षोडशिका-रूपा श्रीकण्ठार्ध-शरीरिणी ॥ ८५॥

प्रभावती प्रभारूपा प्रसिद्धा परमेश्वरी ।

मूलप्रकृतिर् अव्यक्ता व्यक्ताव्यक्त-स्वरूपिणी ॥ ८६॥

व्यापिनी विविधाकारा विद्याविद्या-स्वरूपिणी ।

महाकामेश-नयन-कुमुदाह्लाद-कौमुदी ॥ ८७॥

भक्त-हार्द-तमोभेद-भानुमद्भानु-सन्ततिः ।

शिवदूती शिवाराध्या शिवमूर्तिः शिवङ्करी ॥ ८८॥

शिवप्रिया शिवपरा शिष्टेष्टा शिष्टपूजिता ।

अप्रमेया स्वप्रकाशा मनोवाचामगोचरा ॥ ८९॥

चिच्छक्तिश् चेतनारूपा जडशक्तिर् जडात्मिका ।

गायत्री व्याहृतिः सन्ध्या द्विजवृन्द-निषेविता ॥ ९०॥

तत्त्वासना तत्त्वमयी पञ्च-कोशान्तर-स्थिता ।

निःसीम-महिमा नित्य-यौवना मदशालिनी ॥ ९१॥

मदघूर्णित-रक्ताक्षी मदपाटल-गण्डभूः ।

चन्दन-द्रव-दिग्धाङ्गी चाम्पेय-कुसुम-प्रिया ॥ ९२॥

कुशला कोमलाकारा कुरुकुल्ला कुलेश्वरी ।

कुलकुण्डालया कौल-मार्ग-तत्पर-सेविता ॥ ९३॥

कुमार-गणनाथाम्बा तुष्टिः पुष्टिर् मतिर् धृतिः ।

शान्तिः स्वस्तिमती कान्तिर् नन्दिनी विघ्ननाशिनी ॥ ९४॥

तेजोवती त्रिनयना लोलाक्षी-कामरूपिणी ।

मालिनी हंसिनी माता मलयाचल-वासिनी ॥ ९५॥

सुमुखी नलिनी सुभ्रूः शोभना सुरनायिका ।

कालकण्ठी कान्तिमती क्षोभिणी सूक्ष्मरूपिणी ॥ ९६॥

वज्रेश्वरी वामदेवी वयोऽवस्था-विवर्जिता ।

सिद्धेश्वरी सिद्धविद्या सिद्धमाता यशस्विनी ॥ ९७॥

विशुद्धिचक्र-निलयाऽऽरक्तवर्णा त्रिलोचना ।

खट्वाङ्गादि-प्रहरणा वदनैक-समन्विता ॥ ९८॥

पायसान्नप्रिया त्वक्स्था पशुलोक-भयङ्करी ।

अमृतादि-महाशक्ति-संवृता डाकिनीश्वरी ॥ ९९॥

अनाहताब्ज-निलया श्यामाभा वदनद्वया ।

दंष्ट्रोज्ज्वलाऽक्ष-मालादि-धरा रुधिरसंस्थिता ॥ १००॥

कालरात्र्यादि-शक्त्यौघ-वृता स्निग्धौदनप्रिया ।

महावीरेन्द्र-वरदा राकिण्यम्बा-स्वरूपिणी ॥ १०१॥

मणिपूराब्ज-निलया वदनत्रय-संयुता ।

वज्रादिकायुधोपेता डामर्यादिभिरावृता ॥ १०२॥

रक्तवर्णा मांसनिष्ठा गुडान्न-प्रीत-मानसा ।

समस्तभक्त-सुखदा लाकिन्यम्बा-स्वरूपिणी ॥ १०३॥

स्वाधिष्ठानाम्बुज-गता चतुर्वक्त्र-मनोहरा ।

शूलाद्यायुध-सम्पन्ना पीतवर्णाऽतिगर्विता ॥ १०४॥

मेदोनिष्ठा मधुप्रीता बन्धिन्यादि-समन्विता ।

दध्यन्नासक्त-हृदया काकिनी-रूप-धारिणी ॥ १०५॥

मूलाधाराम्बुजारूढा पञ्च-वक्त्राऽस्थि-संस्थिता ।

अङ्कुशादि-प्रहरणा वरदादि-निषेविता ॥ १०६॥

मुद्गौदनासक्त-चित्ता साकिन्यम्बा-स्वरूपिणी ।

आज्ञा-चक्राब्ज-निलया शुक्लवर्णा षडानना ॥ १०७॥

मज्जासंस्था हंसवती-मुख्य-शक्ति-समन्विता ।

हरिद्रान्नैक-रसिका हाकिनी-रूप-धारिणी ॥ १०८॥

सहस्रदल-पद्मस्था सर्व-वर्णोप-शोभिता ।

सर्वायुधधरा शुक्ल-संस्थिता सर्वतोमुखी ॥ १०९॥

सर्वौदन-प्रीतचित्ता याकिन्यम्बा-स्वरूपिणी ।

स्वाहा स्वधाऽमतिर् मेधा श्रुतिः स्मृतिर् अनुत्तमा ॥ ११०॥

पुण्यकीर्तिः पुण्यलभ्या पुण्यश्रवण-कीर्तना ।

पुलोमजार्चिता बन्ध-मोचनी बन्धुरालका ॥ १११॥

विमर्शरूपिणी विद्या वियदादि-जगत्प्रसूः ।

सर्वव्याधि-प्रशमनी सर्वमृत्यु-निवारिणी ॥ ११२॥

अग्रगण्याऽचिन्त्यरूपा कलिकल्मष-नाशिनी ।

कात्यायनी कालहन्त्री कमलाक्ष-निषेविता ॥ ११३॥

ताम्बूल-पूरित-मुखी दाडिमी-कुसुम-प्रभा ।

मृगाक्षी मोहिनी मुख्या मृडानी मित्ररूपिणी ॥ ११४॥

नित्यतृप्ता भक्तनिधिर् नियन्त्री निखिलेश्वरी ।

मैत्र्यादि-वासनालभ्या महाप्रलय-साक्षिणी ॥ ११५॥

परा शक्तिः परा निष्ठा प्रज्ञानघन-रूपिणी ।

माध्वीपानालसा मत्ता मातृका-वर्ण-रूपिणी ॥ ११६॥

महाकैलास-निलया मृणाल-मृदु-दोर्लता ।

महनीया दयामूर्तिर् महासाम्राज्य-शालिनी ॥ ११७॥

आत्मविद्या महाविद्या श्रीविद्या कामसेविता ।

श्री-षोडशाक्षरी-विद्या त्रिकूटा कामकोटिका ॥ ११८॥

कटाक्ष-किङ्करी-भूत-कमला-कोटि-सेविता ।

शिरःस्थिता चन्द्रनिभा भालस्थेन्द्र-धनुःप्रभा ॥ ११९॥

हृदयस्था रविप्रख्या त्रिकोणान्तर-दीपिका ।

दाक्षायणी दैत्यहन्त्री दक्षयज्ञ-विनाशिनी ॥ १२०॥

दरान्दोलित-दीर्घाक्षी दर-हासोज्ज्वलन्-मुखी ।

गुरुमूर्तिर् गुणनिधिर् गोमाता गुहजन्मभूः ॥ १२१॥

देवेशी दण्डनीतिस्था दहराकाश-रूपिणी ।

प्रतिपन्मुख्य-राकान्त-तिथि-मण्डल-पूजिता ॥ १२२॥

कलात्मिका कलानाथा काव्यालाप-विनोदिनी ।

सचामर-रमा-वाणी-सव्य-दक्षिण-सेविता ॥ १२३॥

आदिशक्तिर् अमेयाऽऽत्मा परमा पावनाकृतिः ।

अनेककोटि-ब्रह्माण्ड-जननी दिव्यविग्रहा ॥ १२४॥

क्लींकारी केवला गुह्या कैवल्य-पददायिनी ।

त्रिपुरा त्रिजगद्वन्द्या त्रिमूर्तिस् त्रिदशेश्वरी ॥ १२५॥

त्र्यक्षरी दिव्य-गन्धाढ्या सिन्दूर-तिलकाञ्चिता ।

उमा शैलेन्द्रतनया गौरी गन्धर्व-सेविता ॥ १२६॥

विश्वगर्भा स्वर्णगर्भाऽवरदा वागधीश्वरी ।

ध्यानगम्याऽपरिच्छेद्या ज्ञानदा ज्ञानविग्रहा ॥ १२७॥

सर्ववेदान्त-संवेद्या सत्यानन्द-स्वरूपिणी ।

लोपामुद्रार्चिता लीला-कॢप्त-ब्रह्माण्ड-मण्डला ॥ १२८॥

अदृश्या दृश्यरहिता विज्ञात्री वेद्यवर्जिता ।

योगिनी योगदा योग्या योगानन्दा युगन्धरा ॥ १२९॥

इच्छाशक्ति-ज्ञानशक्ति-क्रियाशक्ति-स्वरूपिणी ।

सर्वाधारा सुप्रतिष्ठा सदसद्रूप-धारिणी ॥ १३०॥

अष्टमूर्तिर् अजाजैत्री लोकयात्रा-विधायिनी ।

एकाकिनी भूमरूपा निर्द्वैता द्वैतवर्जिता ॥ १३१॥

अन्नदा वसुदा वृद्धा ब्रह्मात्मैक्य-स्वरूपिणी ।

बृहती ब्राह्मणी ब्राह्मी ब्रह्मानन्दा बलिप्रिया ॥ १३२॥

भाषारूपा बृहत्सेना भावाभाव-विवर्जिता ।

सुखाराध्या शुभकरी शोभना सुलभा गतिः ॥ १३३॥

राज-राजेश्वरी राज्य-दायिनी राज्य-वल्लभा ।

राजत्कृपा राजपीठ-निवेशित-निजाश्रिता ॥ १३४॥

राज्यलक्ष्मीः कोशनाथा चतुरङ्ग-बलेश्वरी ।

साम्राज्य-दायिनी सत्यसन्धा सागरमेखला ॥ १३५॥

दीक्षिता दैत्यशमनी सर्वलोक-वशङ्करी ।

सर्वार्थदात्री सावित्री सच्चिदानन्द-रूपिणी ॥ १३६॥

देश-कालापरिच्छिन्ना सर्वगा सर्वमोहिनी ।

सरस्वती शास्त्रमयी गुहाम्बा गुह्यरूपिणी ॥ १३७॥

सर्वोपाधि-विनिर्मुक्ता सदाशिव-पतिव्रता ।

सम्प्रदायेश्वरी साध्वी गुरुमण्डल-रूपिणी ॥ १३८॥

कुलोत्तीर्णा भगाराध्या माया मधुमती मही ।

गणाम्बा गुह्यकाराध्या कोमलाङ्गी गुरुप्रिया ॥ १३९॥

स्वतन्त्रा सर्वतन्त्रेशी दक्षिणामूर्ति-रूपिणी ।

सनकादि-समाराध्या शिवज्ञान-प्रदायिनी ॥ १४०॥

चित्कलाऽऽनन्द-कलिका प्रेमरूपा प्रियङ्करी ।

नामपारायण-प्रीता नन्दिविद्या नटेश्वरी ॥ १४१॥

मिथ्या-जगदधिष्ठाना मुक्तिदा मुक्तिरूपिणी ।

लास्यप्रिया लयकरी लज्जा रम्भादिवन्दिता ॥ १४२॥

भवदाव-सुधावृष्टिः पापारण्य-दवानला ।

दौर्भाग्य-तूलवातूला जराध्वान्त-रविप्रभा ॥ १४३॥

भाग्याब्धि-चन्द्रिका भक्त-चित्तकेकि-घनाघना ।

रोगपर्वत-दम्भोलिर् मृत्युदारु-कुठारिका ॥ १४४॥

महेश्वरी महाकाली महाग्रासा महाशना ।

अपर्णा चण्डिका चण्डमुण्डासुर-निषूदिनी ॥ १४५॥

क्षराक्षरात्मिका सर्व-लोकेशी विश्वधारिणी ।

त्रिवर्गदात्री सुभगा त्र्यम्बका त्रिगुणात्मिका ॥ १४६॥

स्वर्गापवर्गदा शुद्धा जपापुष्प-निभाकृतिः ।

ओजोवती द्युतिधरा यज्ञरूपा प्रियव्रता ॥ १४७॥

दुराराध्या दुराधर्षा पाटली-कुसुम-प्रिया ।

महती मेरुनिलया मन्दार-कुसुम-प्रिया ॥ १४८॥

वीराराध्या विराड्रूपा विरजा विश्वतोमुखी ।

प्रत्यग्रूपा पराकाशा प्राणदा प्राणरूपिणी ॥ १४९॥

मार्ताण्ड-भैरवाराध्या मन्त्रिणीन्यस्त-राज्यधूः ।

त्रिपुरेशी जयत्सेना निस्त्रैगुण्या परापरा ॥ १५०॥

सत्य-ज्ञानानन्द-रूपा सामरस्य-परायणा ।

कपर्दिनी कलामाला कामधुक् कामरूपिणी ॥ १५१॥

कलानिधिः काव्यकला रसज्ञा रसशेवधिः ।

पुष्टा पुरातना पूज्या पुष्करा पुष्करेक्षणा ॥ १५२॥

परंज्योतिः परंधाम परमाणुः परात्परा ।

पाशहस्ता पाशहन्त्री परमन्त्र-विभेदिनी ॥ १५३॥

मूर्ताऽमूर्ताऽनित्यतृप्ता मुनिमानस-हंसिका ।

सत्यव्रता सत्यरूपा सर्वान्तर्यामिनी सती ॥ १५४॥

ब्रह्माणी ब्रह्मजननी बहुरूपा बुधार्चिता ।

प्रसवित्री प्रचण्डाऽऽज्ञा प्रतिष्ठा प्रकटाकृतिः ॥ १५५॥

प्राणेश्वरी प्राणदात्री पञ्चाशत्पीठ-रूपिणी ।

विश‍ृङ्खला विविक्तस्था वीरमाता वियत्प्रसूः ॥ १५६॥

मुकुन्दा मुक्तिनिलया मूलविग्रह-रूपिणी ।

भावज्ञा भवरोगघ्नी भवचक्र-प्रवर्तिनी ॥ १५७॥

छन्दःसारा शास्त्रसारा मन्त्रसारा तलोदरी ।

उदारकीर्तिर् उद्दामवैभवा वर्णरूपिणी ॥ १५८॥

जन्ममृत्यु-जरातप्त-जनविश्रान्ति-दायिनी ।

सर्वोपनिष-दुद्-घुष्टा शान्त्यतीत-कलात्मिका ॥ १५९॥

गम्भीरा गगनान्तस्था गर्विता गानलोलुपा ।

कल्पना-रहिता काष्ठाऽकान्ता कान्तार्ध-विग्रहा ॥ १६०॥

कार्यकारण-निर्मुक्ता कामकेलि-तरङ्गिता ।

कनत्कनकता-टङ्का लीला-विग्रह-धारिणी ॥ १६१॥

अजा क्षयविनिर्मुक्ता मुग्धा क्षिप्र-प्रसादिनी ।

अन्तर्मुख-समाराध्या बहिर्मुख-सुदुर्लभा ॥ १६२॥

त्रयी त्रिवर्गनिलया त्रिस्था त्रिपुरमालिनी ।

निरामया निरालम्बा स्वात्मारामा सुधासृतिः ॥ १६३॥

संसारपङ्क-निर्मग्न-समुद्धरण-पण्डिता ।

यज्ञप्रिया यज्ञकर्त्री यजमान-स्वरूपिणी ॥ १६४॥

धर्माधारा धनाध्यक्षा धनधान्य-विवर्धिनी ।

विप्रप्रिया विप्ररूपा विश्वभ्रमण-कारिणी ॥ १६५॥

विश्वग्रासा विद्रुमाभा वैष्णवी विष्णुरूपिणी ।

अयोनिर् योनिनिलया कूटस्था कुलरूपिणी ॥ १६६॥

वीरगोष्ठीप्रिया वीरा नैष्कर्म्या नादरूपिणी ।

विज्ञानकलना कल्या विदग्धा बैन्दवासना ॥ १६७॥

तत्त्वाधिका तत्त्वमयी तत्त्वमर्थ-स्वरूपिणी ।

सामगानप्रिया सौम्या सदाशिव-कुटुम्बिनी ॥ १६८॥

सव्यापसव्य-मार्गस्था सर्वापद्विनिवारिणी ।

स्वस्था स्वभावमधुरा धीरा धीरसमर्चिता ॥ १६९॥

चैतन्यार्घ्य-समाराध्या चैतन्य-कुसुमप्रिया ।

सदोदिता सदातुष्टा तरुणादित्य-पाटला ॥ १७०॥

दक्षिणा-दक्षिणाराध्या दरस्मेर-मुखाम्बुजा ।

कौलिनी-केवलाऽनर्घ्य-कैवल्य-पददायिनी ॥ १७१॥

स्तोत्रप्रिया स्तुतिमती श्रुति-संस्तुत-वैभवा ।

मनस्विनी मानवती महेशी मङ्गलाकृतिः ॥ १७२॥

विश्वमाता जगद्धात्री विशालाक्षी विरागिणी ।

प्रगल्भा परमोदारा परामोदा मनोमयी ॥ १७३॥

व्योमकेशी विमानस्था वज्रिणी वामकेश्वरी ।

पञ्चयज्ञ-प्रिया पञ्च-प्रेत-मञ्चाधिशायिनी ॥ १७४॥

पञ्चमी पञ्चभूतेशी पञ्च-संख्योपचारिणी ।

शाश्वती शाश्वतैश्वर्या शर्मदा शम्भुमोहिनी ॥ १७५॥

धराधरसुता धन्या धर्मिणी धर्मवर्धिनी ।

लोकातीता गुणातीता सर्वातीता शमात्मिका ॥ १७६॥

बन्धूक-कुसुमप्रख्या बाला लीलाविनोदिनी ।

सुमङ्गली सुखकरी सुवेषाढ्या सुवासिनी ॥ १७७॥

सुवासिन्यर्चन-प्रीताऽऽशोभना शुद्धमानसा ।

बिन्दु-तर्पण-सन्तुष्टा पूर्वजा त्रिपुराम्बिका ॥ १७८॥

दशमुद्रा-समाराध्या त्रिपुराश्री-वशङ्करी ।

ज्ञानमुद्रा ज्ञानगम्या ज्ञानज्ञेय-स्वरूपिणी ॥ १७९॥

योनिमुद्रा त्रिखण्डेशी त्रिगुणाम्बा त्रिकोणगा ।

अनघाऽद्भुत-चारित्रा वाञ्छितार्थ-प्रदायिनी ॥ १८०॥

अभ्यासातिशय-ज्ञाता षडध्वातीत-रूपिणी ।

अव्याज-करुणा-मूर्तिर् अज्ञान-ध्वान्त-दीपिका ॥ १८१॥

आबाल-गोप-विदिता सर्वानुल्लङ्घ्य-शासना ।

श्रीचक्रराज-निलया श्रीमत्-त्रिपुरसुन्दरी ॥ १८२॥

श्रीशिवा शिव-शक्त्यैक्य-रूपिणी ललिताम्बिका ।

एवं श्रीललिता देव्या नाम्नां साहस्रकं जगुः ॥

॥ इति श्रीब्रह्माण्डपुराणे उत्तरखण्डे श्रीहयग्रीवागस्त्यसंवादे

श्रीललिता सहस्रनाम स्तोत्र कथनं सम्पूर्णम् ॥

साहित्य- 

केळी - एक पिकलेले

शेंगदाणे बटर - दोन टेबलस्पून

दूध - एक कप

मध -एक टीस्पून

बर्फाचे तुकडे 

काजू आणि बदाम भिजवलेले 

अक्रोडाचे तुकडे 

ALSO READ: Sharadiya Navratri आरोग्यदायी आणि चविष्ट उपवासाची पाककृती साबुदाणा पनीर रोल

कृती- 

सर्वात आधी केळी कापून ब्लेंडरमध्ये ठेवा. आता पीनट बटर, दूध आणि मध घाला. तसेच ब्लेंडरमध्ये भिजवलेले काजू, बदाम आणि अक्रोड घाला. आता, बर्फाचे तुकडे घाला आणि सर्वकाही नीट मिसळा, ज्यामुळे स्मूदी क्रिमी आणि स्मूथ होईल. आता ते एका ग्लासमध्ये ओता, वर काही चिरलेले सुके मेवे गार्निश करा आणि सर्व्ह करा.

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

ALSO READ: शारदीय नवरात्री विशेष पाककृती उपवासाचा डोसा

Edited By- Dhanashri Naik

ALSO READ: शारदीय नवरात्रीत बनवा उपवासाची चविष्ट पाककृती शेंगदाण्याची बर्फी

ALSO READ: शारदीय नवरात्र 2025: शारदीय नवरात्राच्या दुसऱ्या दिवशी देवी ब्रह्मचारिणीची कथा, मंत्र आणि पूजा पद्धत

तिच्या उजव्या हातात जपमाळा आणि डाव्या हातात कमंडलू असतो. तिने पूर्वजन्मात हिमालयाची कन्या म्हणून जन्म घेतला त्यावेळी नारदमुनींने तिला भगवान शंकर पती म्हणून मिळावा यासाठी कठोर तपस्या करायला सांगितली होती. या तपस्येमुळे या देवीला तपश्चा‍र‍िणी किंवा ब्रह्मचारिणी असे म्हणतात.

एक हजार वर्षापर्यंत तिने फळे खाऊन तपश्चर्या केली. उपवास काळात तिला ऊन आणि पावसाचा भयानक त्रास सहन करावा लागला होता. या तपश्चर्येनंतर तीन हजार वर्षांपर्यंत केवळ जमिनीवर पडलेली बेलपत्रे खाऊन दिवस काढले. यानंतर सुकलेले बेलपत्र खायचे सोडून दिल्यामुळे तिला 'अपर्णा' हे एक नाव पडले.

अनेक वर्षे कठोर तपश्चर्या केल्यामुळे तिचे शरीर क्षीण झाले होते. तिची ही अवस्था पाहून तिची आई मेना खूप दु:खी झाली होती. तिने तिला या कठीण तपस्येपासून मुक्त करण्यासाठी 'उमा' अगं! नको ग नको! अशी हाक दिली.

ALSO READ: Navratri nine days Prasad नवरात्र 2025 देवीचे आवडते नऊ नैवेद्य

ALSO READ: Navratri 2025 Colours : ९ दिवसांचे ९ रंग आणि त्यांचे महत्त्व जाणून घ्या

ब्रह्मचारिणी भक्तांना अनंत फळे देणारी आहे. तिची उपासना केल्याने मनुष्याच्या तप, त्याग, वैराग्य आणि संयमात वाढ होते. देवीच्या कृपेने मानवाला सर्वत्र विजय आणि सिद्धी प्राप्त होते. अशा प्रकारे हे दुर्गेचे दुसरे रूप आहे.

Edited By - Priya Dixit  

ALSO READ: नवरात्रीत या फुलांनी देवी दुर्गाला प्रसन्न करा; धनसंपत्तीचा वर्षाव होईल

देवी दुर्गेच्या नवशक्तीचे दुसरे रूप ब्रह्मचारिणी आहे. येथे, ब्रह्म म्हणजे तप. ब्रह्मचारिणी म्हणजे तपस्याचे अवतार, म्हणजेच तपस्या करणारा. तिची पूजा केल्याने तपस्या, त्याग, अलिप्तता, चांगले आचरण आणि आत्मसंयम वाढतो.

चला दुसरी देवी ब्रह्मचारिणीची पूजा, कथा आणि मंत्र जाणून घेऊया.

कथा:

देवी ब्रह्मचारिणीच्या कथेनुसार, तिच्या मागील जन्मात, ही देवी हिमालयाची कन्या म्हणून जन्माला आली होती. नारदांच्या मार्गदर्शनाखाली तिने भगवान शिव यांना पती म्हणून प्राप्त करण्यासाठी कठोर तपश्चर्या केली. या कठोर तपश्चर्येमुळे तिचे नाव तपश्चर्येणी किंवा ब्रह्मचारिणी ठेवण्यात आले.

तिने एक हजार वर्षे फक्त फळे आणि फुले खाऊन घालवली आणि शंभर वर्षे ती जमिनीवर भाज्या खाऊन जगली. तिने अनेक दिवस कठोर उपवास केले आणि उघड्या आकाशाखाली पाऊस आणि उन्हाचा कठोर त्रास सहन केला. तीन हजार वर्षे तिने तुटलेली बेलव पाने खाल्ली आणि भगवान शिवाची पूजा करत राहिली. त्यानंतर तिने वाळलेली बेलव पाने खाणे देखील सोडून दिले.

ALSO READ: शारदीय नवरात्र 2025: नवरात्रात दुर्गा सप्तशती पाठ करण्याचे नियम आणि पद्धती

तिने अनेक हजार वर्षे पाणी आणि अन्नाशिवाय तपश्चर्या केली. पानांपासून दूर राहिल्यामुळे तिचे नाव अपर्णा ठेवण्यात आले. कठोर तपश्चर्येमुळे देवीचे शरीर अत्यंत कमकुवत झाले. देव, ऋषी, सिद्धगण आणि ऋषींनी ब्रह्मचारिणीच्या तपश्चर्येला एक अभूतपूर्व पुण्यकर्म म्हणून प्रशंसा केली आणि म्हटले - हे देवी, आजपर्यंत कोणीही इतके कठोर तपश्चर्य केले नाही. हे फक्त तुमच्यामुळेच शक्य झाले.

तुमच्या इच्छा पूर्ण होतील आणि तुम्हाला भगवान चंद्रमौली शिवजी तुमचा पती म्हणून मिळतील. आता तपश्चर्या सोडून घरी परत या. तुमचे वडील लवकरच तुम्हाला बोलावण्यासाठी येत आहेत. या देवीच्या कथेचा सार असा आहे की जीवनाच्या कठीण संघर्षातही मन विचलित होऊ नये. सर्व सिद्धी आई ब्रह्मचारिणी देवीच्या कृपेने प्राप्त होतात. दुर्गापूजेच्या दुसऱ्या दिवशी देवीचे हे रूप पूजा केले जाते.

मंत्र: ओम ऐम ह्रीम क्लीम ब्रह्मचारिणीय नम:.

स्तुती

किंवा देवी सर्वभूतेषु माँ ब्रह्मचारिणीची संस्था म्हणून पूजा केली जाते.

नमस्तेस्यये नमस्तेस्यये नमो नम:.

अर्थ: हे आई! सर्वव्यापी आणि ब्रह्मचारिणी म्हणून प्रसिद्ध, अंबे, मी तुम्हाला वारंवार नमस्कार करतो. हे श्लोक सर्वांसाठी सोपे आणि स्पष्ट आहे.

हे स्तोत्र, पूजनीय, सोपे आणि स्पष्ट आहे. आई जगदंबेची भक्ती प्राप्त करण्यासाठी, ते लक्षात ठेवा आणि नवरात्रीच्या दुसऱ्या दिवशी त्याचा जप करा.

ALSO READ: Navratri 2025 नवरात्रीच्या देवीला नऊ माळा

देवी ब्रह्मचारिणीची पूजा करण्याची पद्धत:

देवी ब्रह्मचारिणीची पूजा करताना, प्रथम हातात फूल घेऊन तिचे ध्यान करा आणि प्रार्थना करताना खालील मंत्राचा जप करा.

प्रार्थना:

दाधान कर्पद्माभ्यमक्षमलकमंडलु.

देवी प्रसीदतु मयी ब्रह्मचारिण्यनुत्तम.

- यानंतर, देवीला पंचामृताने स्नान घाला.

- त्यानंतर, विविध प्रकारची फुले, तांदळाचे दाणे, कुंकू आणि सिंदूर अर्पण करा.

- देवीला पांढरे आणि सुगंधित फुले अर्पण करा.

- याव्यतिरिक्त, देवीला कमळाचे फूल अर्पण करा आणि खालील मंत्रांनी प्रार्थना करा.

- यानंतर, देवीला प्रसाद अर्पण करा आणि तिला आचमन (पाण्याचा घोट) करायला सांगा.

प्रसादानंतर, सुपारी आणि सुपारीचा पाला अर्पण करा आणि प्रदक्षिणा (प्रदक्षिणा) करा, म्हणजेच तुमच्या जागी उभे राहून तीन वेळा प्रदक्षिणा करा.

प्रदक्षिणा केल्यानंतर, तूप आणि कापूर मिसळून देवीची आरती करा.

हे सर्व केल्यानंतर, क्षमेसाठी प्रार्थना करा आणि प्रसाद वाटा.

ब्रह्मचारिणी देवीचा नैवेद्य - नवरात्रीच्या दुसऱ्या दिवशी, देवी भगवतीला साखर अर्पण करा. देवी ब्रह्मचारिणीला साखर आवडते. असे मानले जाते की असे केल्याने दीर्घायुष्य मिळते. नैवेद्य दाखवल्यानंतर, साखर ब्राह्मणाला दान करावी.

अस्वीकरण: औषध, आरोग्य टिप्स, योग, धर्म, ज्योतिष, इतिहास, पौराणिक कथा इत्यादी विषयांवर वेबदुनियावर प्रकाशित/प्रसारित होणारे व्हिडिओ, लेख आणि बातम्या केवळ तुमच्या माहितीसाठी आहेत आणि विविध स्त्रोतांकडून घेतल्या आहेत. वेबदुनिया याच्या सत्यतेची पुष्टी करत नाही. आरोग्य किंवा ज्योतिषशास्त्राशी संबंधित कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी, तज्ञांचा सल्ला नक्कीच घ्या. जनहित लक्षात घेऊन हा मजकूर येथे सादर केले आहे. 

Edited By - Priya Dixit

छिन्नमस्ता देवी मंदिर राजरप्पा इतिहास

राजरप्पा येथे छिन्नमस्ता देवी मंदिर येथे, डोके नसलेल्या देवीची पूजा केली जाते. असे मानले जाते की या मंदिरात गेल्याने भक्तांच्या सर्व इच्छा पूर्ण होतात. म्हणूनच, दरवर्षी हजारो भाविक देवीचे दर्शन घेण्यासाठी मंदिरात येतात. हे मंदिर ५१ शक्तीपीठांपैकी दुसरे सर्वात मोठे आहे. हे मंदिर ६,००० वर्षे जुने असल्याचे म्हटले जाते आणि ते देवी चिन्नमस्ता म्हणून ओळखले जाते. येथे, देवीला प्रेमाच्या देवता कामदेव आणि प्रेमाच्या देवी रती यांच्यावर उभ्या असलेल्या नग्न देवी म्हणून चित्रित केले आहे. हे मंदिर तांत्रिक स्थापत्यकलेसाठी देखील प्रसिद्ध आहे.

देवी छिन्नमस्ता मंदिर राजरप्पा पौराणिक आख्यायिका 

या मंदिराबद्दल अनेक दंतकथा प्रचलित आहे. छिन्नमस्ता यांचे कापलेले डोके पाहून लोकांना आश्चर्य वाटते की देवी तिचे कापलेले डोके हातात का धरते. यामागेही एक मनोरंजक कथा आहे. एका आख्यायिकेनुसार, एकदा देवी तिच्या मैत्रिणींसोबत गंगा नदीत स्नान करण्यासाठी गेली तेव्हा काही काळ तिथे राहिल्यानंतर तिच्या दोन मैत्रिणींना भूक लागली. तिची भूक इतकी तीव्र होती की तिचा रंग काळवंडला. ती देवीला अन्नासाठी भीक मागू लागली. देवीने तिला धीर धरण्याचा आग्रह केला, पण ती अजूनही भुकेने व्याकूळ होती. तिच्या मैत्रिणींची अवस्था पाहून आईने तिचे डोके कापले. शिरच्छेद करताना तिचे डोके तिच्या डाव्या हातात पडले. त्यातून रक्ताच्या तीन धारा वाहत होत्या. देवीने तिच्या मैत्रिणींना दोन धारा दिल्या आणि उरलेला धारा स्वतः सेवन केली.

ALSO READ: भारतातील पाच प्रसिद्ध महालक्ष्मी मंदिर

देवी छिन्नमस्ता का पूजा केली जाते?

छिन्नमस्ता देवी विशेषतः शत्रूंवर विजय मिळवण्यासाठी पूजा केली जाते. तिचे उग्र रूप हे देवीचे वैशिष्ट्य आहे. म्हणूनच, तांत्रिक विधींमध्ये तिची पूजा करण्याची परंपरा आहे. भक्त यज्ञ आणि तांत्रिक पद्धतींद्वारे त्यांच्या इच्छा पूर्ण करतात. तसेच मंदिरातील देवी छिन्नमस्ताची मूर्ती उल्लेखनीय आहे. ती कमळाच्या फुलावर विराजमान आहे. तिचे तीन डोळे आहे. तिच्या उजव्या हातात तलवार आहे आणि डाव्या हातात तिचे कापलेले डोके आहे. कामदेव आणि रती देवीच्या पायाजवळ विरुद्ध स्थितीत आहे. देवीचे केस उघडे आणि विस्कटलेले आहे. तिने साप आणि कवटीचा माळ घातला आहे. येथे, देवीचे तिच्या दिव्य आणि विशाल रूपात, नग्न आणि दागिन्यांनी सजवलेले चित्रण आहे.

ALSO READ: दुर्गा मातेच्या नऊ रूपांशी जोडलेले खास मंदिरे

छिन्नमस्ता देवी मंदिर राजरप्पा जावे कसे? 

विमान मार्ग-छिन्नमस्तिका मंदिरापासून सर्वात जवळचे विमानतळ रांची येथे आहे, जे ७० किमी अंतरावर आहे. रांचीला पोहोचल्यानंतर, टॅक्सी किंवा स्थानिक बसच्या मदतीने मंदिरापर्यंत पोहचता येते. 

रेल्वे मार्ग- मंदिरापासून जवळचे रामगड रेल्वे स्टेशन आहे जे  २८ किमी अंतरावर आहे. स्टेशनवरून थेट स्थानिक वाहनाने किंवा टॅक्सीने मंदिरापर्यंत पोहचू शकतात.   

रस्ता मार्ग- बस किंवा खासगी वाहनाने  छिन्नमस्तिका मंदिर पर्यंत सहज पोहोचता येते. 

ALSO READ: Sharadiya Navratri 2025 जागृत श्री मनोरमा देवी मंदिर देवाळ गुजरात

ALSO READ: Navratri nine days Prasad नवरात्र 2025 देवीचे आवडते नऊ नैवेद्य

नवरात्र पूजेत फुलांचे महत्त्व

नवरात्रीमध्ये दुर्गा देवीच्या पूजेत फुलांचा वापर केवळ सजावटीसाठीच नाही तर ते पवित्रता, भक्ती आणि समर्पणाचे प्रतीक देखील आहे. असे मानले जाते की योग्य फुले अर्पण केल्याने पूजेचे पुण्य अनेक पटीने वाढते. याकरिता श्रद्धेनुसार देवी दुर्गेला या फुलांनी प्रसन्न करा आणि तिच्या आशीर्वादाने तुमच्या जीवनात आनंद आणि समृद्धी आणा. तसेच, फुले नेहमीच ताजी आणि स्वच्छ असावीत.

चमेलीची फूल

चमेलीची फुले ही देवी दुर्गेची आवडती पूजा सामग्री आहे. तिचा सुगंध आणि मनमोहक स्वरूप पूजेत विशेष आकर्षण वाढवते. घराच्या मंदिरात ते अर्पण केल्याने कुटुंबात आनंद, शांती आणि आनंद येतो.

गुलाबाचे फूल

गुलाबाची फुले दुर्गेला देखील प्रिय आहे. पूजेदरम्यान ते अर्पण केल्याने घरात प्रेम आणि समृद्धीचे वातावरण निर्माण होते. गुलाब मानसिक शांती आणि आत्मविश्वास देखील वाढवतात.

झेंडू

नवरात्रीत झेंडूची फुले खूप खास मानली जातात. ही फुले केवळ देवी दुर्गेला प्रिय असून पर्यावरण शुद्ध देखील करतात. पूजास्थळी अर्पण करणे आणि घराच्या प्रत्येक कोपऱ्याला सजवणे शुभ मानले जाते. ही फुले नकारात्मक ऊर्जा दूर करतात आणि घरात सकारात्मकता आणतात.

कमळाचे फूल

कमळाचे फूल हे धन आणि समृद्धीची देवी लक्ष्मीचे प्रतीक मानले जाते. नवरात्रीत, विशेषतः देवी दुर्गेच्या पूजेत कमळाच्या फुलाचा वापर अत्यंत शुभ मानला जातो. देवी दुर्गेच्या चरणी अर्पण केल्याने घरात धन आणि समृद्धी येते.

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

ALSO READ: Sharadiya Navratri 2025 देवी दुर्गाला ही फळे अर्पण करू नयेत

Edited By- Dhanashri Naik

ALSO READ: शारदीय नवरात्र 2025: नवरात्रात दुर्गा सप्तशती पाठ करण्याचे नियम आणि पद्धती

ALSO READ: Navratri 2025 नवरात्रीच्या देवीला नऊ माळा

नवरात्रीत नैवेद्य नियम-

शारदीय नवरात्रीत, देवीच्या नऊ रूपांची पूजा, पूजा आणि अन्नदान केले जाते. नवरात्रीचे व्रत करणाऱ्या भक्तांनी नवरात्रीच्या नऊ दिवसांमध्ये फक्त सात्विक अन्न किंवा फळे खावीत. जरी तुम्ही उपवास करत नसलात तरी नवरात्रीत सात्विक अन्न सेवन करावे. ज्या घरांमध्ये देवी दुर्गेची पूजा आणि अन्नदान केले जाते, तेथे या नऊ दिवसांत कांदा आणि लसूण शिजवू नये किंवा खाऊ नये. मांस आणि मद्य सेवन करण्यास देखील मनाई आहे.  

नवरात्रीत देवीला ही फळे अर्पण करू नये-

नवरात्रीच्या काळात देवीला कोणतेही निषिद्ध फळ अर्पण करू नका. असे केल्याने उपवासाचे फायदे नष्ट होतात आणि घरात नकारात्मक ऊर्जा आणि दारिद्र्य येते. या फळांमध्ये लिंबू, चिंच, सुका नारळ, नाशपाती, अंजीर, उरलेली फळे, कुजलेली फळे हे समाविष्ट आहे. ही काही फळे देवीला अर्पण करण्यास मनाई आहे.

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

ALSO READ: Navratri nine days Prasad नवरात्र 2025 देवीचे आवडते नऊ नैवेद्य

Edited By- Dhanashri Naik

ALSO READ: अम्बे तू है जगदम्बे काली... आरती श्री दुर्गाजी

केळीचे पान (कदली)- केळीचे पान हे समृद्धी आणि शुद्धतेचे प्रतीक आहे. हे माता ब्रह्मचारिणीच्या शक्तीशी संबंधित आहे.

हळदीचे पान (हरिद्रा) -हळद ही पवित्र आणि औषधी वनस्पती आहे, जी शुद्धता आणि संरक्षणाचे प्रतीक आहे.

जयंतीचे पान (शेवरी)- जयंती ही विजय आणि सकारात्मक ऊर्जेची प्रतीक आहे, जी माता कुष्मांडाशी जोडली जाते.

बिल्वाचे पान (बेल)- बिल्वपत्र हे भगवान शिव आणि माता स्कंदमातेशी संबंधित आहे. हे शांती आणि समृद्धीचे प्रतीक आहे.

डाळिंबाचे पान (डाळिंब)- डाळिंबाचे पान प्रजननक्षमता आणि समृद्धी दर्शवते, जे माता कात्यायनीशी जोडले जाते.

अशोकाचे पान (सीता अशोक)- अशोक वृक्षाचे पान दुखःनाशक आणि सुखाचे प्रतीक आहे, जे माता कालरात्रीशी संबंधित आहे.

आंब्याचे पान (आम्र)- आंब्याची पाने शुभता आणि समृद्धीचे प्रतीक मानली जातात आणि माता महागौरीशी जोडली जातात.

धान्याचे पान (तांदूळ)- धान हे अन्न आणि समृद्धीचे प्रतीक आहे, जे माता सिद्धिदात्रीच्या कृपेशी संबंधित आहे.

कोलू किंवा अळूचे पान (कोलू/अळू)- कोलू (अळू) ही औषधी वनस्पती आहे, जी माता शैलपुत्रीच्या शक्तीशी जोडली जाते आणि आरोग्याचे प्रतीक आहे.

या नऊ पानांना केळीच्या खोडासोबत (कदली स्तंभ) बांधून एकत्र केले जाते आणि त्याला नवपत्रिका किंवा नबपत्रिका असे म्हणतात. ही नवपत्रिका माता दुर्गेच्या मूर्तीच्या उजव्या बाजूला स्थापित केली जाते. पूजेत या पानांना पवित्र जलाने स्नान घालून, गंध, फुले, धूप, आणि नैवेद्य अर्पण केले जाते. मंत्रोच्चार आणि प्रार्थनेसह नवपत्रिकेची पूजा केली जाते, ज्यामुळे माता दुर्गेच्या नऊ रूपांचा आशीर्वाद प्राप्त होतो.

ही परंपरा प्रामुख्याने बंगाली आणि पूर्व भारतीय संस्कृतीत पाळली जाते, त्यामुळे काही ठिकाणी पानांची नावे किंवा त्यांच्याशी संबंधित देवींची यादी थोडी वेगळी असू शकते. काही ठिकाणी दारुहळद आणि बहावा याची पाने घेतली जातात. जर तुम्ही ही पूजा करत असाल, तर स्थानिक पंडित किंवा परंपरेच्या तज्ज्ञांशी सल्लामसलत करणे उचित ठरेल.

दिवस १ - शुद्ध तूप

नवरात्रीचा पहिला दिवस देवी शैलपुत्रीला समर्पित आहे. देवी सती म्हणून आत्मदहन केल्यानंतर, देवी पार्वतीने भगवान हिमालयाची कन्या म्हणून जन्म घेतला. संस्कृतमध्ये शैल म्हणजे पर्वत आणि म्हणूनच देवीला पर्वताची कन्या शैलपुत्री असे म्हणतात. ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश यांच्या शक्तीचे मूर्त स्वरूप असलेल्या माँ शैलपुत्रीचा आशीर्वाद घेण्यासाठी देसी तूपाचा प्रसाद अर्पण करा.

दिवस २ - साखर

नवरात्रीचा दुसरा दिवस देवी ब्रह्मचारिणीला समर्पित आहे. या रूपात, देवी पार्वती एक महान सती होती आणि तिचे अविवाहित रूप देवी ब्रह्मचारिणी म्हणून पूजले जाते. ती तपस्येचे मूर्त स्वरूप आहे. तिच्या गुणांना मूर्त रूप देण्यासाठी देवीला साखरेचा प्रसाद अर्पण करा.

दिवस ३ - खीर

नवरात्रीचा तिसरा दिवस चंद्रघंटा देवीला समर्पित आहे. देवी चंद्रघंटा ही देवी पार्वतीचे विवाहित रूप आहे. भगवान शिवाशी लग्न केल्यानंतर, देवी पार्वतीने तिच्या कपाळावर अर्धचंद्र सजवण्यास सुरुवात केली आणि त्यामुळे तिला देवी चंद्रघंटा म्हणून ओळखले जाऊ लागले. देवी चंद्रघंटा यांना खीरचा प्रसाद अर्पण करा ज्याने देवी आपल्या भक्तांना धैर्यासारख्या गुणांनी सुभोषित करते आणि त्यांना वाईटापासून वाचवते.

दिवस ४ - मालपुआ

नवरात्रीच्या चौथ्या दिवशी देवी कुष्मांडा यांची पूजा केली जाते. कुष्मांडा ही सूर्याच्या आत राहण्याची शक्ती आणि क्षमता असलेली देवी आहे. देवीच्या शरीराचे तेज आणि आभा सूर्यासारखेच तेजस्वी आहे. देवी कुष्मांडा यांना मालपुआचा प्रसाद अर्पण करा ज्याने देवी भक्तांच्या जीवनातील अंधार दूर करते आणि त्यांना संपत्ती आणि आरोग्य देते.

दिवस ५ - केळी

नवरात्रीच्या पाचव्या दिवशी स्कंदमातेची पूजा केली जाते. जेव्हा देवी स्कंद (ज्याला भगवान कार्तिकेय असेही म्हणतात) यांची आई झाली, तेव्हा माता पार्वतीला देवी स्कंदमाता या नावाने ओळखले जात असे. नवरात्रीच्या वेळी देवी स्कंदमातेला केळीचा प्रसाद अर्पण करा, देवी भक्तांना समृद्धी आणि शक्ती देते.

दिवस ६ - मध

नवरात्रीच्या सहाव्या दिवशी कात्यायनीची पूजा केली जाते. महिषासुर राक्षसाचा नाश करण्यासाठी, देवी पार्वतीने देवी कात्यायनीचे रूप धारण केले. ते देवी पार्वतीचे सर्वात हिंसक रूप होते. रागाला सकारात्मक दिशेने कसे वळवायचे आणि क्रूरतेचा उत्पादकपणे वापर कसा करायचा हे शिकण्यासाठी नवरात्रीच्या वेळी देवी कात्यायनीला मधाचा प्रसाद अर्पण करा.

दिवस ७ - गूळ

नवरात्रीच्या सातव्या दिवशी देवी कालरात्रीची पूजा केली जाते. जेव्हा देवी पार्वतीने शुंभ आणि निशुंभ नावाच्या राक्षसांना मारण्यासाठी बाह्य सोनेरी त्वचा काढून टाकली, तेव्हा तिला देवी कालरात्री म्हणून ओळखले जात असे आणि ती देवी पार्वतीचे सर्वात भयंकर आणि क्रूर रूप आहे. नवरात्रीच्या वेळी देवी कालरात्रीला गुळाचा प्रसाद अर्पण करा जेणेकरून देवीच्या शरीरातून बाहेर पडणारी शक्तिशाली ऊर्जा ग्रहण केली जाईल.

दिवस ८ - नारळ

नवरात्रीच्या आठव्या दिवशी महागौरीची पूजा केली जाते. हिंदू पौराणिक कथेनुसार, सोळा वर्षांच्या वयात देवी शैलपुत्री अत्यंत सुंदर आणि गोरी वर्णाची होती. तिच्या अत्यंत गोरी वर्णामुळे तिला देवी महागौरी म्हणून ओळखले जात असे. पापांपासून मुक्त होण्यासाठी आणि सांसारिक लाभाच्या रूपात तिचे आशीर्वाद मिळविण्यासाठी देवी महागौरीला नारळाचा प्रसाद अर्पण करा.

दिवस ९ - तीळ

नवरात्रीच्या नवव्या दिवशी सिद्धिदात्रीची पूजा केली जाते. विश्वाच्या सुरुवातीला, भगवान रुद्रने सृष्टीसाठी आदि-पराशक्तीची पूजा केली. असे मानले जाते की देवी आदि-पराशक्तीचे कोणतेही रूप नव्हते. शक्तीची सर्वोच्च देवी, आदि-पराशक्ती, भगवान शिवाच्या डाव्या अर्ध्या भागातून सिद्धिदात्रीच्या रूपात प्रकट झाली. नवरात्रीत सर्व प्रकारच्या सिद्धी प्राप्त करण्यासाठी देवी सिद्धिदात्रीला तिळाचा प्रसाद अर्पण करा.

अस्वीकारण: हा लेख धार्मिक आणि सामाजिक मान्यतेवर आधारित आहे. वेबदुनिया याची पुष्टी करत नाही.

ALSO READ: Navratri 2025 नवरात्रीच्या देवीला नऊ माळा

1. पहिली पद्धत: 3 दिवसांपेक्षा जास्त पठण करण्याची पद्धत: पहिल्या दिवशी पहिला अध्याय, दुसऱ्या दिवशी दुसरा, तिसरा आणि चौथा अध्याय आणि तिसऱ्या दिवशी पाचवा अध्याय, शेवटच्या तेराव्या अध्यायापर्यंत विस्तारित.

2. दुसरी पद्धत: 7 दिवसांपर्यंत पठण करण्याची पद्धत: पहिल्या दिवशी पहिला अध्याय, दुसऱ्या दिवशी दुसरा आणि तिसरा अध्याय, तिसऱ्या दिवशी चौथा अध्याय, पाचवा, सहावा, सातवा आणि आठवा अध्याय पाचवा, सहावा अध्याय सहावा आणि बारावा अध्याय सातवा.

3. तिसरा अध्याय: 9 दिवसांपर्यंत पठण करण्याची पद्धत: पहिल्या दिवशी पहिला अध्याय, दुसऱ्या दिवशी दुसरा आणि तिसरा अध्याय, तिसऱ्या दिवशी चौथा अध्याय, चौथ्या दिवशी पाचवा अध्याय, पाचव्या दिवशी सहावा आणि आठवा अध्याय सातवा, नववा आणि दहावा अध्याय आठवा, अकरावा अध्याय नववा आणि तेरावा अध्याय नववा.

ALSO READ: नवरात्रीत उपवास करू शकत नसाल तर हे ३ उपाय व्रत करण्याइतकेच पुण्य देतील

दुर्गा सप्तशती पाठ करण्याची पद्धत:

सुरुवातीला, पवित्र स्थानाच्या मातीपासून वेदी बांधा आणि त्यावर जव आणि गहू पेरा. नंतर, विहित विधीनुसार त्यावर कलश (मातीचे भांडे) ठेवा. कलशाच्या वर मूर्ती ठेवा. जर मूर्ती कच्च्या माती, कागद किंवा सिंदूरपासून बनलेली असेल आणि आंघोळीमुळे ती खराब होण्याचा धोका असेल तर त्यावर आरसा ठेवा. जर मूर्ती नसेल तर कलशाच्या पाठीवर स्वस्तिक आणि दोन्ही हातांमध्ये त्रिशूळ बनवा आणि दुर्गेचे चित्र, पुस्तक आणि शालग्राम ठेवून विष्णूची पूजा करा. पूजा सात्विक असावी, राजसिक आणि तामसिक नसावी.

नवरात्र उपवासाच्या सुरुवातीला स्वस्ति वाहक शांतीचा पाठ करून संकल्प करा आणि नंतर प्रथम गणेशाची पूजा करा आणि योग्य विधींनी मातृका, लोकपाल, नवग्रह आणि वरुण यांची पूजा करा. त्यानंतर पंतप्रधानाची षोडशोपचार पूजा करावी. तुमच्या प्रमुख देवतेची पूजा करावी. पूजा वैदिक पद्धतीने किंवा पंथाने सांगितलेल्या पद्धतीने करावी. दुर्गा देवीच्या पूजा विधीमध्ये महाकाली, महालक्ष्मी आणि महासरस्वतीची पूजा आणि मार्कंडेय पुराणानुसार श्री दुर्गा सप्तशतीचे पठण हे मुख्य विधी कर्तव्य आहेत.

ALSO READ: शारदीय नवरात्र 2025 : नवरात्रीत काय खावे आणि काय खाऊ नये

श्री दुर्गा सप्तशती पठण पद्धत:-

श्री दुर्गा सप्तशती ग्रंथाची योग्य प्रकारे पूजा केल्यानंतर या मंत्राने प्रार्थना करावी.

नमो देवयै महादेवयै शिवाययै साततम् नमः.

नमः प्रकृत्यै भद्रायै नियतः प्रणतः स्म तम्.

या मंत्राने पंचोपचाराची पूजा केल्यानंतर, विहित पद्धतीने त्याचा पाठ करावा. देवी व्रत दरम्यान कुमारी पूजा अत्यंत आवश्यक मानली जाते. जर तुमच्याकडे क्षमता असेल तर तुम्ही नवरात्रभर दररोज नऊ कुमारींचे पाय धुवावेत, त्यांना देवी मानावेत, सुगंध आणि फुलांनी त्यांची पूजा करावी आणि तुमच्या इच्छेनुसार त्यांना मिठाईने वागवावे आणि त्यांना कपडे इत्यादींनी सन्मानित करावे.

कुमारीका  पूजेमध्ये दहा वर्षांपर्यंतच्या मुलींची पूजा विशेष महत्त्व आहे. दोन वर्षांच्या मुली म्हणजे कुमारी, तीन वर्षांची त्रिमूर्तीनी, चार वर्षांची कल्याणी, पाच वर्षांची रोहिणी, सहा वर्षांची काली, सात वर्षांची चंडिका, आठ वर्षांची शांभवी, नऊ वर्षांची दुर्गा आणि दहा वर्षांची सुभद्रा स्वरूपा. दुर्गा पूजेमध्ये दैनंदिन पूजेला विशेष महत्त्व आहे ज्यामध्ये पहिल्या शैलपुत्रीपासून नवव्या सिद्धिदात्रीपर्यंत नऊ दुर्गांच्या नवीन शक्ती आणि रूपांची विशेष पूजा केली जाते.

Edited By - Priya Dixit 

एक कप- शेंगदाणे

काजू

बदाम

१/४ कप- नारळाचे तुकडे

तीन चमचे- मावा

१/२ कप गूळ

एक चमचा- तूप

ALSO READ: Sharadiya Navratri Recipe लोकप्रिय आणि पौष्टिक साबुदाणा खिचडी

कृती- 

सर्वात आधी शेंगदाणे, काजू, बदाम आणि नारळाचे तुकडे भाजून घ्या. आता शेंगदाण्याचे कवच काढून टाका आणि सर्व भाजलेले साहित्य मिक्सरमध्ये बारीक वाटून घ्या. आता तूप गरम करा, मावा घाला आणि परतून घ्या. माव्यात गूळ घाला आणि वितळेपर्यंत शिजवा. व शेंगदाण्याचे मिश्रण घाला आणि तूप वेगळे होईपर्यंत अर्धा मिनिटे शिजवा. आता एका प्लेटला तूप लावून तयार मिश्रण प्लेटवर पसरवा. थंड झाल्यावर, इच्छित आकारात कापून घ्या. तर चला तयार आहे आपली शेंगदाणा बर्फी. 

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

ALSO READ: Sharadiya Navratri आरोग्यदायी आणि चविष्ट उपवासाची पाककृती साबुदाणा पनीर रोल

Edited By- Dhanashri Naik

ALSO READ: शारदीय नवरात्री विशेष पाककृती उपवासाचा डोसा

पहिली माळ

शेवंती आणि सोनचाफ्यासारख्या पिवळ्या फुलांची माळ.

दुसरी माळ

अनंत, मोगरा, चमेली, किंवा तगर यांसारख्या पांढऱ्या फुलांची माळ.

तिसरी माळ

निळी फुले. गोकर्णीच्या किंवा कृष्णकमळ|कृष्णकमळाच्या. फुलांच्या माळ.

चौथी माळ

केशरी अथवा भगवी फुले. अबोली, तेरडा, अशोक किंवा तिळाची फुले.

पाचवी माळ

बेल किंवा कुंकवाची वाहतात..

सहावी माळ

कर्दळीच्या फुलांची माळ.

सातवी माळ

झेंडू किंवा नारिंगीची फुले.

आठवी माळ

तांबडी फुले. कमळ, जास्वंद, कण्हेर किंवा गुलाबाच्या फुलांची माळ.

नववी माळ

कुंकुमार्चन करतात.

देवी दुर्गा तुमच्या जीवनातील सर्व अडथळे दूर करून यशाचा मार्ग दाखवो. 

शुभ नवरात्री!

या पवित्र उत्सवात देवी दुर्गेच्या चरणी आपले दुःख अर्पण करून 

आनंद, समाधान आणि सुखाचे आशीर्वाद घेऊया. 

तुमचे जीवन सदैव प्रकाशमय राहो.

नवरात्री हा केवळ उपवासाचा नाही तर आत्मशुद्धीचा काळ आहे. 

या दिवसांत देवीच्या कृपेने तुमच्या मनातली नकारात्मकता नाहीशी होवो आणि सकारात्मकतेने जीवन उजळो.

देवी दुर्गेच्या आराधनेतून मिळणारी शक्ती, श्रद्धा आणि प्रेरणा 

तुमच्या प्रत्येक पावलावर सोबत राहो. 

तुमचे कुटुंब सदैव समृद्धीने नटलेले राहो.

नवरात्रीच्या या मंगल प्रसंगी तुमच्या आयुष्यातील प्रत्येक दिवस 

नवरंगाप्रमाणे सुंदर आणि आनंदी होवो. 

देवी दुर्गेचे आशीर्वाद कायम तुमच्यावर राहोत.

नवरात्रीचा उत्सव म्हणजे स्त्रीशक्तीचा सन्मान. 

या दिवसांत देवीच्या स्मरणाने तुमच्या घरात सुख, शांतता आणि प्रेमाचा सुगंध दरवळो. 

जय माता दी!

नवरात्रीच्या शुभ प्रसंगी तुमच्या जीवनातले अंधार दूर होवोत आणि 

आनंद, सौख्य व यशाचा दिवा प्रज्वलित होवो. 

देवीची कृपा तुमच्यावर सदैव राहो.

नवरात्रीत उपासनेसोबतच मनातील सद्भावना आणि दयाभाव वाढवण्याचा संकल्प करूया. 

देवी दुर्गेच्या कृपेने तुमचे जीवन उत्तम मार्गावर जावो.

या नवरात्रीत देवी दुर्गेचे नामस्मरण तुम्हाला नवी ऊर्जा देवो, 

संकटांवर विजय मिळवण्याची ताकद देवो 

आणि आनंदमय जीवनाचा आशीर्वाद देवो.

नवरात्री हा उत्सव श्रद्धा, उत्साह आणि शक्तीचा आहे. 

या दिवसांत देवीचे आशीर्वाद तुमच्या कुटुंबावर राहो व सर्व कार्य सिद्धीला लाभो.

या नवरात्रीत तुमच्या मनातील प्रत्येक स्वप्न देवीच्या कृपेने साकार होवो 

आणि जीवनात सुख-समृद्धी नांदो. शुभ नवरात्री!

नवरात्री हा पवित्र उत्सव आपल्या आयुष्याला नवा रंग, नवा उमेद आणि नवा विश्वास देतो. 

देवीची कृपा तुमच्यावर आणि तुमच्या परिवारावर सदैव राहो.

देवी दुर्गेच्या उपासनेने तुमच्या घरातील दुःख दूर होवोत, सौख्य, शांती आणि संपन्नतेचा वर्षाव होवो. 

या मंगल दिवसांच्या शुभेच्छा!

नवरात्रीच्या या पवित्र दिवसांत देवी दुर्गेच्या चरणी प्रार्थना करतो की 

तुमच्या प्रत्येक कार्यात यश लाभो आणि आयुष्य सुखसमाधानाने उजळो.

नवरात्रीचा उत्सव आपल्या मनाला भक्ती, शक्ती आणि शांती देतो. 

या नऊ रात्री तुमच्या आयुष्याला नवा उत्साह आणि आनंद देवोत.

नवरात्रीत प्रज्वलित केलेले अखंड दिवे तुमच्या जीवनात आशेचा प्रकाश आणोत आणि अंधार दूर करोत. 

शुभ नवरात्री!

या नवरात्रीत देवी दुर्गेच्या कृपेने तुमच्या जीवनात यश, प्रेम आणि आनंदाचा सतत प्रवाह वाहू दे.

तुम्हाला आणि तुमच्या परिवाराला नवरात्रीच्या हार्दिक शुभेच्छा!

नवरात्रीचा उत्सव आपल्या आयुष्यातील नकारात्मकता दूर करून सकारात्मकतेचा प्रकाश पसरवतो. 

तोच प्रकाश तुमच्या जीवनात सदैव राहो.

देवी दुर्गेच्या शक्तीने प्रेरित होऊन प्रत्येक अडचणीवर विजय मिळवा आणि जीवनाचा प्रत्येक क्षण मंगलमय बनवा.

तुम्हाला आणि तुमच्या परिवाराला नवरात्रीच्या हार्दिक शुभेच्छा!

नवरात्रीच्या नऊ दिवसांत देवी दुर्गेच्या आशीर्वादाने तुमच्या घरात सुख, समृद्धी आणि प्रेमाचे वास होवो. 

तुम्हाला आणि तुमच्या परिवाराला नवरात्रीच्या हार्दिक शुभेच्छा!

धार्मिक कारणे

नवरात्रात उपासक शक्यतो सात्त्विक आहार घेतात. लिंबू कापल्यावर त्याचा रस जमिनीवर गळतो, ज्यामुळे पवित्रता भंगते असे मानले जाते.

अनेक ठिकाणी देवीच्या नवरात्र पूजेत अखंड लिंबूचा वापर होतो (जसे की तोरण, नवरात्रातील विशेष प्रयोग). त्यामुळे ते अखंड ठेवणे शुभ मानले जाते.

काही मान्यतेनुसार, लिंबू कापल्याने नकारात्मक ऊर्जा आकर्षित होऊ शकते. लिंबूंचा वापर जादूटोण्यात आणि नकारात्मकतेपासून बचाव करण्यासाठी केला जातो, म्हणून नवरात्रीसारख्या पवित्र काळात कोणतेही दुष्परिणाम टाळण्यासाठी ते कापणे टाळण्याची शिफारस केली जाते.

नवरात्रात सात्विक आहार आणि जीवनशैलीवर भर दिला जातो. लिंबू तोडणे किंवा रस काढणे हे काही लोक तामसिक किंवा हिंसक कृत्य मानू शकतात, कारण त्यात फळाचा "नाश" होतो. म्हणून, या काळात अशा कृती टाळणे उचित आहे.

व्यावहारिक कारणे

नवरात्र साधारण पावसाळ्याच्या शेवटी व हिवाळ्याच्या सुरुवातीला येते. या काळात पोटाचे विकार होण्याचा धोका जास्त असतो. लिंबू आंबट असल्याने उपाशी पोटी त्याचा अतिरेक टाळला गेला असावा.

आधी रेफ्रिजरेटर नव्हते. लिंबू कापले तर लगेच खराब व्हायचे. म्हणून "नवरात्रात लिंबू कापू नये" अशी सवय लावली गेली असावी.

दुर्गा देवीला नाराज होते

हिंदू धर्मात असेही मानले जाते की नवरात्रात लिंबू कापल्याने देवी दुर्गेला राग येऊ शकतो. उपवास करणाऱ्यांना लिंबू कापण्यास विशेषतः मनाई आहे. असे मानले जाते की या काळात लिंबू कापणे हे बलिदान देण्यासारखे आहे आणि घरात वाईट शक्तींचा प्रभाव आणू शकते. असेही म्हटले जाते की या काळात लिंबू कापल्याने व्यक्तीच्या आयुष्यात नकारात्मकता येऊ शकते.

अस्वीकारण: हा लेख धार्मिक आणि सामाजिक मान्यतेवर आधारित आहे. वेबदुनिया याची पुष्टी करत नाही.

नवरात्रीच्या नऊ दिवसांत दुर्गा देवीचे उपवास आणि पूजा केल्याने तुमच्या जीवनातील सर्व दुःख दूर होतात. तथापि जे लोक संपूर्ण नऊ दिवस उपवास करू शकत नाहीत ते देवी दुर्गासमोर एक शाश्वत ज्योत प्रज्वलित करू शकतात. 

अखंड दिवा लावा

नवरात्रीत अखंड दिवा लावा. नऊ दिवस दुर्गा देवीच्या मूर्तीसमोर दिवा तेवत ठेवण्याचा प्रयत्न करा. तसेच दुर्गा देवीची ओटी भरा. असे केल्याने तुमच्या सर्व इच्छा पूर्ण होऊ शकतात.

दुर्गा मंत्राचा जप

जर काही कारणास्तव तुम्ही नवरात्रीचे व्रत करू शकत नसाल, तर तुम्ही दुर्गा देवीच्या मंत्रांचा जप करू शकता. देवीच्या मंत्रांचा नियमित जप केल्याने समृद्धी आणि आशीर्वाद मिळतो. देवीच्या मंत्रांमध्ये प्रचंड शक्ती आहे. म्हणून दररोज दुर्गा देवीच्या मंत्रांचा जप केल्याने तुम्हाला उपवासाइतकेच पुण्य मिळेल. "ॐ ऐं ह्रीं क्लीं चामुण्डायै विच्चे" या नववर्ण मंत्राचा दररोज जप केल्याने नवरात्र उपवास करण्यासारखेच पुण्य मिळते.

कन्या पूजन

जर प्रतिकूल परिस्थितीमुळे तुम्ही नवरात्रीचे व्रत करू शकत नसाल, तर नऊ दिवस मुलीला जेवण द्या. मुलीला जेवण दिल्याने तुम्हालाही पुण्य मिळेल. तिला जेवण दिल्यानंतर तिला काहीतरी भेट द्या. शिवाय नऊ दिवस सतत श्रीयंत्राची पूजा करा.

जर तुम्हाला शारीरिकदृष्ट्या कमकुवत वाटत असेल, तर नवरात्रीच्या वेळी दररोज सकाळी दुर्गा देवीला दूध आणि मध अर्पण करा. नंतर ते सेवन करा. यामुळे आत्मविश्वास आणि शारीरिक शक्ती वाढते.

अस्वीकरण: हा लेख धार्मिक समजुतींवर आधारित आहे. येथे सादर केलेल्या माहिती आणि तथ्यांच्या अचूकतेसाठी किंवा पूर्णतेसाठी वेबदुनिया जबाबदार नाही.

उदोकारे गर्जती काय महिमा वर्णू तिचा हो ।।धृ।।

आश्विनशुद्धपक्षीं अंबा बैसली सिंहासनी हो।

प्रतिपदेपासून घटस्थापना ती करूनि हो।

मूलमंत्रजप करूनी भोवतें रक्षक ठेऊनि हो।

ब्रह्माविष्णुरुद्र आईचे पूजन करिती हो।।1।।

द्वितीयेचे दिवशी मिळती चौसष्ट योगिनि हो।

सकळांमध्ये श्रेष्ठ परशुरामाची जननी हो।।

कस्तुरीमळवट भांगी शेंदुर भरूनी हो।

उदोकारें गर्जती सकळ चामुंडा मिळुनि हो ।।उदो।।2।।

तृतीयेचे दिवशी अंबे शृंगार मांडिला हो।

मळकट पातळ चोळी कंठी हार मुक्ताफळा हो।।

कंठीची पदके कांसे पीतांबर पिवळा हो।

अष्टभुजा मिरविती अंबे सुंदर दिसे लीला हो। उदो।।3।।

चतुर्थीचे दिवशी विश्वव्यापक जननी हो।

उपासकां पाहसी अंबे प्रसन्न अंत:करणीं हो।।

पूर्ण कृपें पाहसी जगन्माते मनमोहिनी हो।

भक्तांच्या माऊली सुर ते येती लोटांगणी हो।।उदो।।4।।

पंचमीचे दिवशीं व्रत तें उपांगललिता हो।

अर्घ्यपाद्यपूजनें तुजला भवानी स्तविती हो।।

रात्रीचे समयी करिती जागरण हरिकथा हो।

आनंदे प्रेम तें आलें सद्भावे क्रिडता हो।।उदो।।5।।

षष्ठीचे दिवशी भक्तां आनंद वर्तला हो।

घेऊनि दिवट्या हस्ती हर्षे गोंधळ घातला हो।।

कवडी एक अर्पितां देसी हार मुक्तफलांचा हो।

जोगावा मागतां प्रसन्न झाली भक्तकुळा हो।।उदो।।6।।

सप्तमीचे दिवशी सप्तशृंगगडावरी हो।

तेथें तूं नांदसी भोवतें पुष्पें नानापरी हो।।

जाईजुई- शेवंती पूजा रेखियली बरवी हो।

भक्त संकटी पडतां झे‍लूनि घेसी वरचे वरी हो।।उदो।।7।।

अष्टमीचे दिवशी अष्टभुजां नारायणी हो।

सह्याद्रीपर्वती पाहिली उभी जगज्जननी हो।।

मन माझें मोहिलें शरण आलों तुजलागुनी हो।

स्तनपान देऊनि सुखी केली अंत:करणीं हो।।उदो।।8।।

नवमीचे दिवशी नवदिवसांचें पारणें हो।

सप्तशतीजप होम हवनें सद्गक्ती करूनी हो।।

षड्रसअन्ने नैवेद्यासी अर्पियेली भोजनी हो।

आचार्य ब्राह्मणा तृप्त केलें कृपेंवरूनी हो।।उदो।।9।।

दशमीच्या दिवशी अंबा निघे सीमोल्लंघनी हो।

सिंहारुढे दारुण शस्त्रें अंबे त्वां घेऊनी हो।।

शुंभनिशुंभादिक राक्षसा किती मारिसी रणी हो।

विप्रा रामदासा आश्रय दिधला तो चरणी हो।।उदा।।10

साहित्य-

साबुदाणा-एक वाटी 

भगर किंवा राजगिरा पीठ-अर्धा वाटी

बटाटा 

जिरे-अर्धा टीस्पून

एक-हिरवी मिरची 

सैंधव मीठ 

पाणी गरजेनुसार

तेल किंवा तूप

ALSO READ: Navratri 2025 Kheer Naivedyam नवरात्रीत देवीसाठी या प्रकारे बनवा खीर

कृती-

सर्वात आधी साबुदाणा कमीतकमी पाच तास पाण्यात भिजवून ठेवा. नंतर पाणी काढून टाकून साबुदाणा मिक्सरमध्ये बारीक दळून घ्या. दळलेला साबुदाणा एका भांड्यात काढा आणि त्यात भगर किंवा राजगिरा पीठ मिसळा. मिश्रणात हळूहळू पाणी घालून डोश्याच्या पिठासारखी पातळ सरबरी तयार करा. पिठात गुठळ्या राहणार नाहीत याची काळजी घ्या.आता त्यात सैंधव मीठ, जिरे आणि बारीक चिरलेली हिरवी मिरची   घाला. पिठाला दहा मिनिटे तसेच ठेवा.  आता नॉन-स्टिक तवा गरम करा. तव्यावर थोडे तेल किंवा तूप लावून पिठाचा पातळ थर पसरवा. व मध्यम आचेवर डोसा दोन्ही बाजूंनी खरपूस भाजून घ्या. डोसा सोनेरी रंगाचा आणि कुरकुरीत झाला पाहिजे. आता उकडलेल्या बटाट्यात सैंधव मीठ, जिरे आणि हिरवी मिरची मिसळा. डोसाच्या मधोमध हि भाजी ठेवून डोसा गुंडाळा. आता उपवासाचा डोसा गरमागरम शेंगदाण्याच्या चटणीसोबत किंवा दह्यासोबत सर्व्ह करा.  तसेच साबुदाण्याऐवजी फक्त राजगिरा किंवा भगरीचे  पीठ वापरूनही डोसा बनवता येतो.

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

ALSO READ: शारदीय नवरात्री फराळाच्या यादीत ही खास रेसिपी लिहून घ्या

Edited By- Dhanashri Naik

ALSO READ: Sharadiya Navratri Recipe लोकप्रिय आणि पौष्टिक साबुदाणा खिचडी

ALSO READ: Shardiya Navratri 2025 शारदीय नवरात्र घटस्थापना मुहूर्त

घटस्थापना शारदीय नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी म्हणजेच 22 सप्टेंबरला केली जाईल. नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी घरातील मंदिरात कलशाची स्थापना करून देवी आईची प्रतिष्ठापना केली जाते. घटस्थापना शुभ मुहूर्तावर विधी विधानाने करावी. कलशाची स्थापना मंदिराच्या उत्तर-पूर्व दिशेला करावी. चौरंग ठेऊन कलशाची स्थापना करावी.

सर्व प्रथम गंगाजल शिंपडून ते स्थान पवित्र करा.

यानंतर पाट किंवा चौरंगावर कुंकुने स्वस्तिक बनवून कलश स्थापित करा.

पाटाच्या किंवा चौरंगाच्या आजू बाजूला रांगोळी काढा.

कलशात आंब्याचे पान ठेवून त्यात पाणी किंवा गंगाजल भरावे. एक सुपारी, काही नाणी, तांदूळ, दुर्वा ,हळकुंड एकत्र करून कलशात टाकावे.कलशाचा आठ ही बाजूनं हळदी-कुंकवाची बोटे ओढा. 

कलशाच्यावर नारळ लाल कापडाने गुंडाळून ठेवा .

तांदळापासून अष्टदल बनवा आणि देवीचे टाक किंवा मूर्ती ताम्हण्यात ठेवा. 

कलशाच्या स्थापनेबरोबरच एक अखंड नंदादीप प्रज्वलित केले जाते.

कलशाची स्थापना केल्यानंतर माँ शैलपुत्रीची पूजा करा.

हातात लाल फुले व तांदूळ घेऊन माँ शैलपुत्रीचे ध्यान केल्यानंतर मंत्राचा जप करून मातेच्या चरणी फुले व तांदूळ अर्पण करा.

माँ शैलपुत्रीचा भोग गाईच्या तुपापासून बनवावा. केवळ गाईचे तूप अर्पण केल्याने रोग आणि समस्यांपासून मुक्ती मिळते.

ALSO READ: Shardiya Navratri 2025 या वर्षी शारदीय नवरात्र कधी सुरू होईल, अष्टमी, नवमी आणि दसरा कोणत्या दिवशी ?

पूजेचे साहित्य -

हळद-कुंकू, नागलीची पाने, सुपारी, नारळ, दुर्वा, पाच फळे, कापसाची वात, चौरंग, तांदूळ, हळकुंड, देवीचे टाक किंवा मूर्ती किंवा फोटो. ज्वारी, किंवा गहू किंवा सात वेगवेगळे धान्य(मूग, मसूर, गहू, बाजरी, ज्वारी, हरभरा, तांदूळ), देवीची ओटी, अखंड नंदादीप. निरांजन, कापूर, उदबत्ती, धूपबत्ती, नैवेद्य. 

घटस्थापना पूजाविधी-

आपल्या कुलदेवाचा  किंवा नित्य पूजेच्या देवाच्या उजव्या बाजूस तांबड्या मातीची देवी करुन त्यावर शुद्धोदकानें भरलेल्या वा वारळ गोठण इत्यादि पवित्र ठिकाणीची माती आणूंन 7 प्रकारची धान्ये पेरतात. किंवा ज्वारी ,गहू घालतात.  कलशाची स्थापना करुन त्यावर पूर्णपात्र ठेवून त्यात श्रीदेवीची मूर्ती किंवा तदभावी नारळ ठेवून पूजा वगैरे करणे याला घटस्थापना असे म्हणतात. ही पहिल्या दिवशी करुन नऊ दिवस तो घट तसाच ठेवायचा असतो.

वेदांची प्रार्थना

वेदीला हात लावून मंत्र म्हणावा-

ॐ मही द्यौ: पृथिवी च न ऽइमं यज्ञं मिमिक्षताम । पिपृतान्नो भरीमभि: ॥

कलश स्थापना- 

ॐ आकलशेषु धावति पवित्रे परिषिच्यते । उक्थैर्यज्ञषु वर्धते ।।

कलशात पाणी घालावे-

ॐ इम मे गंगे यमुने ॐ इम मे गंगे यमुने सरस्वती

शुतुद्रि स्तोमं सचता परुषण्या ।

असिक्न्यामरुद्वृधे वितस्तयर्जीकीये शृणृह्या सुषोमया।

कलशात गंध घालणे- 

ॐ गन्धद्वारां दुराधर्षां नित्यपुष्टां करीषिणीम्।

ईश्वरीं सर्वभूतानां तामिहोपह्वये श्रियम्॥

हळद, आंबे हळद, नागरमोथा इत्यादि औषधि घालावी

शक्य ति‍तक्या औ‍‍षधि कलाशात घालून मंत्र म्हणावा- 

ॐ या औषधी: पूर्वा जाता देवेभ्य स्त्रियुगं पुरा 

मनैनु वभ्रूणामह ग्वंग शतं धामानि सप्त च ॥

दुर्वा घालणे 

पुढील मंत्र म्हणून कलाशात दुर्वा घालाव्या

ॐ काण्डात्काण्डा तप्ररोहन्ती परुषः परूषस्परि ।

एवा नो दुर्वे प्रतनु सहस्त्रेण शतेन च ॥  

कलशावर ठेवणे

पुढील मंत्र म्हणून पल्लव ठेवावा-

ॐ अश्वत्थेवो निषदन पर्णेवोवसतिष्कृता ।

गोभाजइत्किलासथ यत्सवनथ पुरुषं । 

मृत्तिका अर्थात माती कलाशात घालणे

ॐ स्योना पृथिवी भवानृक्षरानिवेशवी: । 

यच्छान: शर्मसप्रथ: ।।

दोन सुपार्‍या घालत हे मंत्र म्हणावं- 

ॐ याः फलिनीर्या अफला अपुष्पा याश्‍च पुष्पिणीः ।

बृहस्पतिप्रसूतास्ता नो मुञ्चन्त्व हसः ॥

पंचरत्ने किंवा तदभावी तांब्याची पाच नाणी घालणे

ही घालताना पुढील मंत्र म्हणावा

ॐ सहिरत्नानि दाशुषे सुवाति सविता भग: ।

तं भागं चित्रमीमहे ।।

सोन्याचे व रुपयांचे नाणे घालणे

ॐ हिरण्यरुप: सहिरण्य संहगपान्नपात्सेदुहिरण्यवर्ण: ।

हिरण्यात् परियोनेर्निषद्या हिरण्यदाददत्यन्नमस्मै ।।

गंध-फूल-अक्षता हळद- कंकुं आणि पंचामृत घालणे

हे सर्व पदार्थ घालताना मंत्र म्हणावा-

ॐ युवा सुवासा: परिवीत आगात्

स उ श्रेयान्‍ भवति जायमान: । 

तं धीरास: कवय उन्नयति

स्वा ध्यो 3 मनसा देवयंत: ।।

ALSO READ: Navratri 2025 Colours : ९ दिवसांचे ९ रंग आणि त्यांचे महत्त्व जाणून घ्या

पूर्णपात्र म्हणजे ताम्हणात तांदूळ भरुन ते पात्र कलशावर ठेवणे

हे ठेवताना मंत्र म्हणावा- 

ॐ पूर्णादर्विपरापत सुपूर्णा पुनरापत । 

वस्नेव विक्रीणा वहाऽइषमूर्ज शतक्रतो ।।

या प्रमाणे कलश स्थापना झाल्यावर त्या कलशावर कुंकवाने अष्टदल काढावे. आणि ''श्रीवरुणाय नम: सकलपूजार्थे गंधाक्षत-पुष्पं समर्पयामि'' असे म्हणून त्या घटाला गंध-फुल-अक्षता वहाव्या.

यानंतर त्या पूर्णपात्रामध्ये देवीची किंवा आपल्या मुख्य कुलदेवाची मूर्ती ठेवावी. तसे शक्य नसल्यास त्या कलशावर नारळ ठेवावा म्हणजे हे देवतास्थापन पूर्ण झाले.

अंकुरारोपण

घटस्थापना झाल्यावर त्या घट किंवा कलशाभोवती बारीक तांबडी माती पसरावी आणि त्या मातीत नवधान्य-भात, गहू, जोंधळे, मका, मूग, हरभरे इत्यादी परावे आणि पुन्हा माती पसरवावी. यावेळी म्हणवाचये मंत्र

ॐ स्योना पृथिविभवानृक्षर निवेशनी। 

यच्छा नः शर्म्म सप्रथाः ।

ॐ येनतोकाय तनयाय धान्यं । बीजं वहध्वे आक्षितं । 

अस्मभ्यं तध्दत्तन यद्वईमहे राधो विश्वासु सौभागम् ।।

ॐ पर्जन्याय प्रगायत दिवस्पुत्राय मीळहुषे ।

स नोयवसमिच्छतु ।।

ॐ वर्षतुते विभावरि दिवो अभ्रस्य् विद्युत: । 

रोहंतु सर्व बीजान्यव ब्रह्मविषो जहि।।

हे मं‍त्र म्हणून त्यावर पाणी शिंपडावे. अंकुर पिवळा येण्यासाठी हळदीचे पाणी करुन शिंपणे किंवा मूळ धान्यच हळदीच्या पाण्यात थोडा वेळ भिजत घालून नंतर रुजत घालावे.

घटप्रार्थना

धान्य रुजत घातल्यावर घटप्रार्थना करताना म्हणावयाचे मंत्र-

देवदानव संवादे मथ्यमाने महोदधौ । उत्पन्नौऽसि तदा कुंभ विधृतो विष्णुना स्वयम ॥१॥ 

त्वत्तोये सर्वतीर्थानि देवा: सर्वे त्वयि स्थिता: । त्वयि तिष्ठन्ति भूतानि त्वयि प्राणा: प्रतिष्ठता: ॥२॥ 

शिवः स्वयं त्वमेवासि, विष्णुस्त्वं च प्रजापतिः । आदित्या वसवो रुद्रा, विश्वेदेवाः सपैतृकाः ॥३॥ 

त्वयि तिष्ठन्ति सर्वेऽपि, यतः कामफलप्रदाः । त्वत्प्रसादादिमं यज्ञं, कर्तुमीहे जलोद्भव । 

सान्निध्यं कुरु मे देव! प्रसन्न भव सर्वदा ॥४॥ 

आगच्छ वरदे देवि दैत्यर्दनिषूदनि । पूजां गृहाण सुमुखि नमस्ते शंकरप्रिये ।।

सर्वतीर्थमयं वारि सर्वदेवसमन्तिम् । इमं घटं समागच्छ सानिध्यमिह कल्पया ।।

घटस्थापना केल्यावर नऊ दिवस कलशावर माळ बांधतात. दररोज एक एक माळ बांधायची आहे. दररोज देवीची आरती करावी आणि कुटुंबात सर्वांचे मंगल होवो अशी कामना करावी.  

नवरात्रात पूजेचे नियम -

* अश्विन शुक्ल प्रतिपदेला ब्रह्म मुहुर्तात स्नान करावे.

* घरातील कोणत्याही पवित्र जागेत स्वच्छ मातीने वेदी बनवावी.

* वेदीत जव आणि गव्हाचे दाणे मिसळून पेरावे.

* वेदीवर किंवा त्याचा जवळच्या पवित्र जमिनीची पूजा करावी आणि त्या ठिकाणी सोनं, चांदी, तांबा किंवा मातीचे घट स्थापित करावे.

* या नंतर त्या कलशात किंवा घटात आंब्याचे पानं, दुर्वा आणि पंचामृत टाकून त्याच्या तोंडाला पवित्र सूत्र बांधावे.

* कलश किंवा घट स्थापनेनंतर गणपतीची पूजा करावी.

* या नंतर वेदीच्या बाजूने देवी आईची कोणतीही धातू, दगड, माती आणि तसवीरीची विधी-विधानाने स्थापना करावी.

* नंतर मूर्तीचे आसन, पाद्य, अर्ध, आचमन, स्नान, कापड, गंध, अक्षत, फुले, धूप दिवा, नैवेद्य, आचमन, पुष्पांजली, नमस्कार आणि प्रार्थना करून पूजा करावी.

* दुर्गा सप्तशतीचा पाठ आणि दुर्गा स्तुती करावी.

* पाठाचे वाचन केल्यावर दुर्गेची आरती करून प्रसाद वाटप करावा.

* कन्यांना जेवण द्या. नंतर स्वतः फळे खा.

प्रतिपदेपासूनच घरात जव पेरण्याचा विधान आहे. नवमीच्या दिवशी हे जव डोक्यावर ठेवून एखाद्या नदी किंवा तलावात विसर्जित करावे. अष्टमी आणि नवमी या महातिथी असतात. या दोन्ही दिवसात पारायण केल्यावरच हवन करावे आणि आपल्या सामर्थ्यानुसार सवाष्ण ,ब्राह्मण ,कुमारिकांना जेवायला द्यावं.

Edited By - Priya Dixit 

ALSO READ: दीर्घायुष्य आणि निरोगी हृदयासाठी दररोज हे ड्रायफ्रूट खा, फायदे जाणून घ्या

नवरात्रीच्या उपवासात गहू, तांदूळ, मसूर, मक्याचे पीठ, सोयाबीन, तांदळाचे पीठ, संपूर्ण गहू, रवा, लसूण, कांदा, साधे मीठ इत्यादी धान्ये खाऊ नयेत आणि तुम्ही बटाटा, टोमॅटो, रताळे, काकडी, अरबी, लौकी, दूध, दुधापासून बनवलेल्या मिठाई आणि पेठा, तूप, दही, फळे, पनीर, मावा, साबुदाणा खिचडी, शेंगदाणे, बटाट्याचे चिप्स/पापड, जिरे पावडर, हिरवी वेलची, काळी मिरी पावडर, खडे मीठ इत्यादी भाज्या वापरू शकता.

जर तुम्ही या नवरात्रीचे उपवास करण्याचा विचार करत असाल तर येथे जाणून घ्या की या दिवशी काय खावे आणि काय खाऊ नये...

ALSO READ: चिया बिया तुमच्या आरोग्यालाही हानी पोहोचवू शकतात, या चुका करू नका

* जर तुम्ही नवरात्रीच्या उपवासात साबुदाणा खिचडी बनवून खाल्ली आणि साबुदाणा तुम्हाला हानी पोहोचवत असेल तर तुम्ही त्यात दही वापरू शकता. यामुळे तुम्हाला अतिरिक्त ऊर्जा मिळेल आणि दही पोटाच्या समस्या दूर करण्यास मदत करेल. तुम्हाला वारंवार तहान लागणार नाही.

* जर तुम्हाला साबुदाण्याची खीर किंवा मसालेदार पदार्थ आवडत नसेल, तर तुम्ही साबुदाण्याची गोड खिचडी बनवून खाऊ शकता. ती तूप आणि साखर घालून बनवली जाते आणि ती ताकद देखील देते.

* बटाट्याचे चिप्स किंवा इतर तळलेले पदार्थ खाण्याऐवजी,कुट्टू  किंवा शिंगाड्याच्या पीठापासून बनवलेले पदार्थ वापरणे चांगले. तुम्ही तुमच्या आवडीनुसार ते गोड किंवा खारट बनवू शकता. तुम्ही त्यासोबत काही फळे किंवा काकडी आणि टोमॅटो घेऊ शकता.

* नवरात्रीत गॅस किंवा पोटाच्या इतर समस्या टाळण्यासाठी, बटाट्याचा जास्त वापर करण्याऐवजी, तुम्ही दह्यात शिंगाड्या पीठ, शेंगदाणे आणि बटाटे घालून फरियाली कढी बनवू शकता. ते चव आणि आरोग्यासाठी चांगले राहील.

ALSO READ: सावधगिरी बाळगा! या 7 चुकांमुळे तुमची हाडे कमकुवत होत आहेत

* जर तुम्हाला द्रवपदार्थ घ्यायचे असतील, तर तुम्ही दुधासोबत कुट्टू  आणि शिंगाड्याच्या पीठाची आमटी  बनवू शकता. याशिवाय, रताळ्याचा शिरा आणि उकडलेले कंद तुमच्या शरीराला दीर्घकाळ ऊर्जा देण्यास मदत करतील.

* तुम्हाला हवे असल्यास, तुम्ही फळे आणि भाज्या मिसळून सॅलड बनवू शकता आणि चवीसाठी त्यात सेंधव मीठ आणि काळी मिरी वापरू शकता. यामुळे तुमचे पोट लवकर भरेल आणि चवही येईल.

* या दिवसात कुट्टू  किंवा शिंगाड्याच्या पिठापासून पुरी बनवण्याऐवजी तुम्ही त्याची रोटी बनवू शकता, ती आरोग्यासाठी अधिक फायदेशीर ठरेल.

* या उपवासात, फळांचा रायता तुमची गरज पूर्ण करण्यास देखील मदत करेल. तुमच्या आवडीनुसार दह्यात फळे आणि सुकामेवा मिसळून रायता बनवा. यामुळे तुम्हाला शक्ती आणि ऊर्जा दोन्ही मिळेल.

* नवरात्रीत शारीरिक ऊर्जा आणि कॅलरीज वाढवण्यासाठी तुम्ही सुकामेवा खाऊ शकता. जरी तुम्ही ते कमी प्रमाणात खाल्ले तरी तुम्हाला इतर काहीही खाण्याची गरज भासणार नाही आणि थकवाही जाणवणार नाही.

* जर तुम्हाला तळलेले किंवा मसालेदार काहीही खायचे नसेल, तर तुम्ही दिवसातून 2 ते 3 वेळा दूध आणि केळीपासून बनवलेला मिल्कशेक घेऊ शकता. यामुळे तुम्हाला भूक लागणार नाही आणि तुम्ही दिवसभर उत्साही राहाल.

अस्वीकरण: वेबदुनियामध्ये औषध, आरोग्य टिप्स, योग, धर्म, ज्योतिष, इतिहास, पौराणिक कथा इत्यादी विषयांवर प्रकाशित/प्रसारित केलेले व्हिडिओ, लेख आणि बातम्या केवळ तुमच्या माहितीसाठी आहेत, जे विविध स्त्रोतांकडून घेतले आहेत. वेबदुनिया याच्या सत्यतेची पुष्टी करत नाही. आरोग्य किंवा ज्योतिषशास्त्राशी संबंधित कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी, तज्ञांचा सल्ला नक्कीच घ्या. ही सामग्री जनहित लक्षात घेऊन येथे सादर केली आहे.

Edited By - Priya Dixit 

ALSO READ: Navratri 2025 Colours : ९ दिवसांचे ९ रंग आणि त्यांचे महत्त्व जाणून घ्या

शुभ मुहूर्त पहाटे 4:32 ते 6:07 च्या दरम्यान.

अभिजित मुहूर्त: सकाळी 11:46 ते दुपारी 12:34 पर्यंत.

अमृत मुहूर्त: सकाळी 6:07 ते 7:38 पर्यंत.

शुभ मुहूर्त: सकाळी 9:08 ते 10:39 पर्यंत.

लाभ मुहूर्त : दुपारी 3:12 ते 4:43पर्यंत.

अमृत मुहूर्त: दुपारी 4:43 ते 6:13 पर्यंत.

विजय मुहूर्त: दुपारी 2:15 ते 3:03 पर्यंत.

गोधुली मुहूर्त: संध्याकाळी 6:13 ते 6:37 पर्यंत.

निशीथ काल पूजा मुहूर्त: मध्यरात्री 11:46 ते 12:33 पर्यंत.

शुभ योग: श्रीवत्स, शुक्ल योग आणि ब्रह्मयोगात उत्तराफाल्गुनी नंतर हस्त नक्षत्र राहील.

सर्वार्थ सिद्धी योग सकाळी 6.19 पर्यंत राहील.

ALSO READ: दुर्गा देवीला आठ हात का असतात? अष्टभुजा देवीच्या हातांचे गूढ जाणून घ्या

 नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी घरातील मंदिरात कलशाची स्थापना करून देवी आईची प्रतिष्ठापना केली जाते. घटस्थापना शुभ मुहूर्तावर विधी विधानाने करावी. कलशाची स्थापना मंदिराच्या उत्तर-पूर्व दिशेला करावी.

ALSO READ: Shardiya Navratri 2025 या वर्षी शारदीय नवरात्र कधी सुरू होईल, अष्टमी, नवमी आणि दसरा कोणत्या दिवशी ?

Edited By - Priya Dixit

ईश्‍वर उवाच

शतनाम प्रवक्ष्यामि श्रृणुष्व​ कमलानने।

यस्य प्रसादमात्रेण दुर्गा प्रीता भवेत् सती॥१॥

ॐ सती साध्वी भवप्रीता भवानी भवमोचनी।

आर्या दुर्गा जया चाद्या त्रिनेत्रा शूलधारिणी॥२॥

पिनाकधारिणी चित्रा चण्डघण्टा महातपाः।

मनो बुद्धिरहंकारा चित्तरूपा चिता चितिः॥३॥

सर्वमन्त्रमयी सत्ता सत्यानन्दस्वरूपिणी।

अनन्ता भाविनी भाव्या भव्याभव्या सदागतिः॥४॥

शाम्भवी देवमाता च चिन्ता रत्‍‌नप्रिया सदा।

सर्वविद्या दक्षकन्या दक्षयज्ञविनाशिनी॥५॥

अपर्णानेकवर्णा च पाटला पाटलावती।

पट्टाम्बरपरीधाना कलमञ्जीररञ्जिनी॥६॥

अमेयविक्रमा क्रूरा सुन्दरी सुरसुन्दरी।

वनदुर्गा च मातङ्गी मतङ्गमुनिपूजिता॥७॥

ब्राह्मी माहेश्‍वरी चैन्द्री कौमारी वैष्णवी तथा।

चामुण्डा चैव वाराही लक्ष्मीश्‍च पुरुषाकृतिः॥८॥

विमलोत्कर्षिणी ज्ञाना क्रिया नित्या च बुद्धिदा।

बहुला बहुलप्रेमा सर्ववाहनवाहना॥९॥

निशुम्भशुम्भहननी महिषासुरमर्दिनी।

मधुकैटभहन्त्री च चण्डमुण्डविनाशिनी॥१०॥

सर्वासुरविनाशा च सर्वदानवघातिनी।

सर्वशास्त्रमयी सत्या सर्वास्त्रधारिणी तथा॥११॥

अनेकशस्त्रहस्ता च अनेकास्त्रस्य धारिणी।

कुमारी चैककन्या च कैशोरी युवती यतिः॥१२॥

अप्रौढा चैव प्रौढा च वृद्धमाता बलप्रदा।

महोदरी मुक्तकेशी घोररूपा महाबला॥१३॥

अग्निज्वाला रौद्रमुखी कालरात्रिस्तपस्विनी।

नारायणी भद्रकाली विष्णुमाया जलोदरी॥१४॥

शिवदूती कराली च अनन्ता परमेश्‍वरी।

कात्यायनी च सावित्री प्रत्यक्षा ब्रह्मवादिनी॥१५॥

य इदं प्रपठेन्नित्यं दुर्गानामशताष्टकम्।

नासाध्यं विद्यते देवि त्रिषु लोकेषु पार्वति॥१६॥

धनं धान्यं सुतं जायां हयं हस्तिनमेव च।

चतुर्वर्गं तथा चान्ते लभेन्मुक्तिं च शाश्‍वतीम्॥१७॥

कुमारीं पूजयित्वा तु ध्यात्वा देवीं सुरेश्‍वरीम्।

पूजयेत् परया भक्त्या पठेन्नामशताष्टकम्॥१८॥

तस्य सिद्धिर्भवेद् देवि सर्वैः सुरवरैरपि।

राजानो दासतां यान्ति राज्यश्रियमवाप्नुयात्॥१९॥

गोरोचनालक्तककुङ्कुमेन सिन्दूरकर्पूरमधुत्रयेण।

विलिख्य यन्त्रं विधिना विधिज्ञो भवेत् सदा धारयते पुरारिः॥२०॥

भौमावास्यानिशामग्रे चन्द्रे शतभिषां गते।

विलिख्य प्रपठेत् स्तोत्रं स भवेत् सम्पदां पदम्॥२१॥

इति श्रीविश्‍वसारतन्त्रे दुर्गाष्टोत्तरशतनामस्तोत्रं समाप्तम्।