कलाधरावतंसकं विलासिलोक रक्षकम् ।

अनायकैक नायकं विनाशितेभ दैत्यकम् ।

नताशुभाशु नाशकं नमामि तं विनायकम् ॥ 1 ॥

नतेतराति भीकरं नवोदितार्क भास्वरम् ।

नमत्सुरारि निर्जरं नताधिकापदुद्ढरम् ।

सुरेश्वरं निधीश्वरं गजेश्वरं गणेश्वरम् ।

महेश्वरं तमाश्रये परात्परं निरंतरम् ॥ 2 ॥

समस्त लोक शंकरं निरस्त दैत्य कुंजरम् ।

दरेतरोदरं वरं वरेभ वक्त्रमक्षरम् ।

कृपाकरं क्षमाकरं मुदाकरं यशस्करम् ।

मनस्करं नमस्कृतां नमस्करोमि भास्वरम् ॥ 3 ॥

अकिंचनार्ति मार्जनं चिरंतनोक्ति भाजनम् ।

पुरारि पूर्व नंदनं सुरारि गर्व चर्वणम् ।

प्रपंच नाश भीषणं धनंजयादि भूषणम् ।

कपोल दानवारणं भजे पुराण वारणम् ॥ 4 ॥

नितांत कांति दंत कांति मंत कांति कात्मजम् ।

अचिंत्य रूपमंत हीन मंतराय कृंतनम् ।

हृदंतरे निरंतरं वसंतमेव योगिनाम् ।

तमेकदंतमेव तं विचिंतयामि संततम् ॥ 5 ॥

महागणेश पंचरत्नमादरेण योऽन्वहम् ।

प्रजल्पति प्रभातके हृदि स्मरन् गणेश्वरम् ।

अरोगतामदोषतां सुसाहितीं सुपुत्रताम् ।

समाहितायु रष्टभूति मभ्युपैति सोऽचिरात् ॥

इथी श्री गणेश पंचरत्नम् ||

गणेश जयंती (माघ शुद्ध चतुर्थी): ही माघ महिन्यात (जानेवारी-फेब्रुवारी) येते. याला माघी गणेश जयंती किंवा तिलकुंद चतुर्थी म्हणतात. ही गणपतीच्या वास्तविक जन्मदिन म्हणून साजरी केली जाते (पुराणानुसार गणेशाचा जन्म माघ शुद्ध चतुर्थीला). हा एकदिवसीय उत्सव असतो, जन्मोत्सव म्हणून पूजा केली जाते.

माघ मास चतुर्थी पूजा नियम आणि विधी (माघी गणेश जयंती / गौरी गणेश चतुर्थी / तिलकुंड चतुर्थी):

माघ शुद्ध चतुर्थीला गणेश जयंती साजरी होते. येथे मुख्यतः तिळ-गूळ किंवा तिल लाडू प्रसाद म्हणून दिला जातो. पूजा साधारणतः षोडशोपचार पद्धतीने होते, पण सोपी घरगुती पद्धतही चालते.

मुख्य नियम:

व्रतात फलाहार किंवा निर्जळ/एकभुक्त व्रत (कुटुंबातील महिलांसाठी संतानसुखासाठी विशेष).

तिळ, गूळ, लाडू, मोदक हे मुख्य प्रसाद.

चंद्र दर्शन टाळणे (काही ठिकाणी चंद्र पाहिल्यास मिथ्या दोष होतो अशी मान्यता).

दूर्वा, हळद-कुंकू, फुले, दीप-धूप आवश्यक.

पूजा मध्याह्न काळात करणे उत्तम.

सोप्या पद्धतीने पूजा (घरगुती पद्धत):

सकाळी स्नान करून स्वच्छ वस्त्रे घाला. पूजास्थान साफ करा.

गणपतीची मूर्ती किंवा चित्र स्थापित करा.

संकल्प घेऊन पूजा सुरू करा. 

षोडशोपचार पूजा करुन नैवेद्य दाखवा.

गणपतीला लाल फुले आणि दुर्वा अर्पित करा.

गणपतीची आरती करा. गणेश जयंतीची कथा किंवा गणेश अथर्वशीर्ष पाठ करा.

"ॐ गं गणपतये नमः" मंत्राचा जप करा.

प्रसाद वाटप करुन व्रत सोडा (चंद्र दिसल्यावर किंवा रात्री).

विशेष: माघी जयंतीला तिळ-गूळाचा प्रसाद याचे महत्तव आहे.

संतानासाठी हे व्रत विशेष फलदायी मानले जाते.

सर्वप्रथम पूजनीय देवता गणपती भक्तांचे सर्व संकट दूर करतात. देवाला प्रसन्न करण्यासाठी पूजन, स्तोत्र पाठ आणि मंत्रोच्चारण करावे. सोबतच गणपती अथर्वशीर्ष स्त्रोताचा पाठ करणे फलदायी ठरतं. याचे पाठ केल्याने व्यक्तीच्या दु:खाचा अंत होतो. सर्व सिद्धी प्रा‍प्त होते. तसेच पाठ करताना पूजन करुन गणरायाला सुगंध, अक्षत, पुष्प, धूप, दीप व नैवेद्य दाखवावा. सोबतच गणपतीला प्रिय दूर्वा ‍अर्पित कराव्या. लाल फुलांची माळ अर्पित करावी. याने घरात सुखाचे आगमन होतं. सोबतच उच्चारण स्पष्ट असावं. 

ज्यांच्या कुंडलीत राहू, केतू आणि शनी यांचा अशुभ प्रभाव असेल त्यांच्यासाठी हा गणपती अथर्वशीर्ष पाठ खूप फायदेशीर ठरेल. अशा व्यक्तीने दररोज गणपती अथर्वशीर्षाचे पठण करावे. यामुळे व्यक्तीचे दुःख दूर होतं.

जर मुले आणि तरुणांना अभ्यासात मन लागत नसेल, अभ्यासात लक्ष केंद्रित करता येत नसेल, तर हे पठण नियमितपणे करावे. यामुळे एकाग्रता वाढते.

गणपती अथर्वशीर्ष पाठ करण्याचे फायदे

गणपती अथर्वशीर्षाचे पठण केल्याने अशुभ ग्रह शांत होतात आणि भाग्यासाठी कारणीभूत ग्रह बलवान होतात.

गणपती अथर्वशीर्षाचे पठण केल्याने मानसिक शांती लाभते आणि आत्मविश्वास वाढतो. यामुळे मन स्थिर राहून अचूक निर्णय घेण्यास सक्षम होते.

रोज गणपती अथर्वशीर्ष पाठ केल्यास जीवनात स्थिरता येते.

याने कामातील अनावश्यक अडथळे दूर होतात.

अथर्वशीर्ष अनेक भाविक दररोज म्हणत असतात. मात्र गणपती अथर्वशीर्ष पठण करताना काही नियम पाळावे लागतात. ते नियम पाळून अथर्वशीर्षाचे पठण केल्यास उत्तम फलश्रुती प्राप्त होते.

* उच्चार अगदी स्पष्ट असावे.

* अथर्वशीर्ष एकाच गतीने अतिशय हळू बोलला पाहिजे.

* अथर्वशीर्ष म्हणण्यापूर्वी स्नान करावे.

*  अथर्वशीर्ष अर्थपूर्णरीत्या पठण केले पाहिजे.

* अथर्वशीर्ष एकापेक्षा जास्त वेळा म्हणावे लागेल तेव्हा 'वरदमूर्तये नमः'. इथपर्यंत वाचावे. त्यानंतर वटच्या आवर्तनानंतर पठण करावे.

* अथर्वशीर्षापूर्वी दिलेला शांती मंत्र प्रत्येक पठणापूर्वी न म्हणता सुरुवातीला एकदाच उच्चारावा.

* गणेश अथर्वशीर्षाची एकवीस आवृत्ती म्हणजे अभिषेक.

* गणेश अथर्वशीर्षाचे पठण करताना धूतशास्त्र, मृगजीन, धबली किंवा दर्भ चटई वापरावी.

* अथर्वशीर्ष पठण करताना मांडी बदलणार नाही याची काळजी घ्यावी.

* दक्षिण दिशेशिवाय इतर कोणत्याही दिशेला तोंड करून बसावे.

* अथर्वशीर्ष पाठ करण्यापूर्वी गुरूंना तसेच ज्येष्ठांना नमस्कार करावा.

* अथर्वशीर्ष पठण करण्यापूर्वी गणपतीची पूजा करून अक्षता, दुर्वा, शमी आणि लाल फुले वाहावीत.

* पूजा करणे शक्य नसेल तर गणपतीच्या मनःस्थितीचे ध्यान करावे, नमस्कार करावा.

गणपती अथर्वशीर्ष 

श्री गणेशाय नम:'

ॐ भद्रं कर्णेभि शृणुयाम देवा:।

भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्रा:।।

स्थिरै रंगै स्तुष्टुवां सहस्तनुभि::।

व्यशेम देवहितं यदायु:।1।

ॐ स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवा:।

स्वस्ति न: पूषा विश्ववेदा:।

स्वस्ति न स्तार्क्ष्र्यो अरिष्ट नेमि:।।

स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु।2।

ॐ शांति:। शांति:।। शांति:।।।

त्वमेव प्रत्यक्षं तत्वमसि।।

त्वमेव केवलं कर्त्ताऽसि।

त्वमेव केवलं धर्तासि।।

त्वमेव केवलं हर्ताऽसि।

त्वमेव सर्वं खल्विदं ब्रह्मासि।।

त्वं साक्षादत्मासि नित्यम्।

ऋतं वच्मि।। सत्यं वच्मि।।

अव त्वं मां।। अव वक्तारं।।

अव श्रोतारं। अवदातारं।।

अव धातारम अवानूचानमवशिष्यं।।

अव पश्चातात्।। अवं पुरस्तात्।।

अवोत्तरातात्।। अव दक्षिणात्तात्।।

अवचोर्ध्वात्तात्।। अवाधरात्तात्।। 

सर्वतो माँ पाहि-पाहि समंतात्।।3।। 

त्वं वाङग्मयचस्त्वं चिन्मय।

त्वं वाङग्मयचस्त्वं ब्रह्ममय:।।

त्वं सच्चिदानंदा द्वितियोऽसि।

त्वं प्रत्यक्षं ब्रह्मासि।

त्वं ज्ञानमयो विज्ञानमयोऽसि।4।

सर्व जगदि‍दं त्वत्तो जायते।

सर्व जगदिदं त्वत्तस्तिष्ठति।

सर्व जगदिदं त्वयि लयमेष्यति।।

सर्व जगदिदं त्वयि प्रत्येति।।

त्वं भूमिरापोनलोऽनिलो नभ:।।

त्वं चत्वारिवाक्पदानी।।5।।

त्वं गुणयत्रयातीत: त्वमवस्थात्रयातीत:।

त्वं देहत्रयातीत: त्वं कालत्रयातीत:।

त्वं मूलाधार स्थितोऽसि नित्यं।

त्वं शक्ति त्रयात्मक:।।

त्वां योगिनो ध्यायंति नित्यम्।

त्वं शक्तित्रयात्मक:।।

त्वां योगिनो ध्यायंति नित्यं।

त्वं ब्रह्मा त्वं विष्णुस्त्वं रुद्रस्त्वं इन्द्रस्त्वं अग्निस्त्वं।

वायुस्त्वं सूर्यस्त्वं चंद्रमास्त्वं ब्रह्मभूर्भुव: स्वरोम्।।6।।

गणादिं पूर्वमुच्चार्य वर्णादिं तदनंतरं।।

अनुस्वार: परतर:।। अर्धेन्दुलसितं।।

तारेण ऋद्धं।। एतत्तव मनुस्वरूपं।।

गकार: पूर्व रूपं अकारो मध्यरूपं।

अनुस्वारश्चान्त्य रूपं।। बिन्दुरूत्तर रूपं।।

नाद: संधानं।। संहिता संधि: सैषा गणेश विद्या।।

गणक ऋषि: निचृद्रायत्रीछंद:।। ग‍णपति देवता।।

ॐ गं गणपतये नम:।।7।।

एकदंताय विद्महे। वक्रतुण्डाय धीमहि तन्नोदंती प्रचोद्यात।।

एकदंत चतुर्हस्तं पारामंकुशधारिणम्।।

रदं च वरदं च हस्तै र्विभ्राणं मूषक ध्वजम्।।

रक्तं लम्बोदरं शूर्पकर्णकं रक्तवाससम्।।

रक्त गंधाऽनुलिप्तागं रक्तपुष्पै सुपूजितम्।।8।।

भक्तानुकंपिन देवं जगत्कारणम्च्युतम्।।

आविर्भूतं च सृष्टयादौ प्रकृतै: पुरुषात्परम।।

एवं ध्यायति यो नित्यं स योगी योगिनांवर:।। 9।।

नमो व्रातपतये नमो गणपतये।। नम: प्रथमपत्तये।।

नमस्तेऽस्तु लंबोदारायैकदंताय विघ्ननाशिने शिव सुताय।

श्री वरदमूर्तये नमोनम:।।10।।

एतदथर्वशीर्ष योऽधीते।। स: ब्रह्मभूयाय कल्पते।।

स सर्वविघ्नैर्न बाध्यते स सर्वत: सुख मेधते।। 11।।

सायमधीयानो दिवसकृतं पापं नाशयति।।

प्रातरधीयानो रात्रिकृतं पापं नाशयति।।

सायं प्रात: प्रयुंजानो पापोद्‍भवति।

सर्वत्राधीयानोऽपविघ्नो भवति।।

धर्मार्थ काममोक्षं च विदंति।।12।।

इदमथर्वशीर्षम शिष्यायन देयम।।

यो यदि मोहाददास्यति स पापीयान भवति।।

सहस्त्रावर्तनात् यं यं काममधीते तं तमनेन साधयेत।।13 ।।

अनेन गणपतिमभिषिं‍चति स वाग्मी भ‍वति।।

चतुर्थत्यां मनश्रन्न जपति स विद्यावान् भवति।।

इत्यर्थर्वण वाक्यं।। ब्रह्माद्यारवरणं विद्यात् न विभेती कदाचनेति।।14।।

यो दूर्वां कुरैर्यजति स वैश्रवणोपमो भवति।।

यो लाजैर्यजति स यशोवान भवति।। स: मेधावान भवति।।

यो मोदक सहस्त्रैण यजति।

स वांञ्छित फलम् वाप्नोति।।

य: साज्य समिभ्दर्भयजति, स सर्वं लभते स सर्वं लभते।।15।।

अष्टो ब्राह्मणानां सम्यग्राहयित्वा सूर्यवर्चस्वी भवति।।

सूर्य गृहे महानद्यां प्रतिभासंनिधौ वा जपत्वा सिद्ध मंत्रोन् भवति।।

महाविघ्नात्प्रमुच्यते।। महादोषात्प्रमुच्यते।। महापापात् प्रमुच्यते।स सर्व विद्भवति स सर्वविद्भवति। य एवं वेद इत्युपनिषद।।16।।

गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या!

गणपती चालले गावाला चैन पडेना आम्हाला!

बाप्पांचा निरोप, पुढच्या भेटीची आस!

बाप्पा मोरया, मंगलमूर्ती मोरया!

बाप्पा मोरया रे, तुझ्या कृपेचा वर्षाव कर!

गणपती बाप्पा, सर्वांचे रक्षक तू!

विघ्नहर्ता, सुखकर्ता, तुझ्या चरणी नमन!

बाप्पा तुझ्या दर्शनाने, जीवन झाले धन्य!

गणपती बाप्पा, तुझ्या कृपेने सर्व सिद्ध!

मोरया मोरया, गणपती बाप्पा मोरया!

गणेशा तुझ्या चरणी, आम्ही सदा नतमस्तक!

बाप्पा तुझ्या कृपेने, सारे विघ्न दूर हो!

गणपती बाप्पा, तुझ्या भक्तांचा जयजयकार!

तुझ्या नावाने, बाप्पा, जीवन आनंदमय!

गणपती बाप्पा, तुझ्या भक्तीने मन पावन!

विघ्नविनाशक, सिद्धिविनायक, तुझी जय हो!

बाप्पा मोरया, तुझ्या कृपेचा आशीर्वाद दे!

विसर्जन म्हणजे मूर्तीला निरोप, श्रद्धेला नाही!

मन जड झाले, पण आनंदात निरोप देतो, बाप्पा परत ये लवकरच!

आम्ही गाऊ भजन, ढोल ताशात येऊ पुन्हा!

ही घोषवाक्ये गणपती विसर्जन मिरवणुकीत उत्साहाने उच्चारली जातात आणि भक्तांचा उत्साह व श्रद्धा वाढवतात.

१. तनुष

हे नाव श्री गणेशाच्या नावाशी जोडलेले आहे. तथापि, ते शिवाचे नाव देखील मानले जाते. ज्याप्रमाणे तनुष मुलांसाठी आहे, त्याचप्रमाणे तनुश्री, तनुषा, तनुषी इत्यादी नावे मुलींसाठी असू शकतात.

२. अथर्व

हे नाव खूपच सुंदर आहे. अथर्वचा शब्दशः अर्थ ज्ञान असा होतो. अथर्व एक वेद देखील आहे. ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद आणि अथर्ववेद हे आपण स्वीकारलेले चार वेद आहेत जे ज्ञान आणि धार्मिक शिक्षणाचे भांडार मानले जातात. अथर्व हे गणपतीचे एक नाव देखील आहे. जर तुम्हाला तुमच्या बाळाचे नाव 'अ' अक्षरापासून सुरू होणारे आणि ट्रेंडी असे काहीतरी आवडणारे नाव ठेवायचे असेल, तर हे खूप चांगले ठरू शकते.

३. अमेय

जर तुम्ही तुमच्या मुलासाठी सामान्य नावांव्यतिरिक्त दुसरे नाव ठेवण्याचा विचार करत असाल, तर अमेय हे नाव खूप चांगले ठरू शकते. अमेय नावाचा अर्थ अमर्याद किंवा उदार आहे, म्हणजेच असा उपाय जो सर्वांच्या पलीकडे आहे. 

४. शुभम

शुभम हे नाव खूप लोकप्रिय आहे. गणपतीला नेहमीच शुभ मानले गेले आहे आणि म्हणूनच त्यांना शुभ म्हटले जाते. शुभम नावाचा शाब्दिक अर्थ असा आहे की जो प्रत्येक काम शुभतेने करतो.

५. अवनीश

अवनीशचा शब्दशः अर्थ शासक किंवा राज्य करणारा असा होतो. हे नाव संपूर्ण जगाचे देव मानल्या जाणाऱ्या गणपतीच्या नावाशी संबंधित आहे. हे नाव फारसे आधुनिक नसले तरी खूप सुंदर आणि प्रशस्त भावना देणारे आहे.

ALSO READ: मारुतीच्या नावावरून मुलांची नावे

६. कविश

जर तुम्हाला तुमच्या बाळाचे नाव थोडे सर्जनशील ठेवायचे असेल तर तुम्ही हे नाव निवडू शकता. कविश म्हणजे कवींचा राजा जो भगवान गणेशाची पदवी मानला जातो. जर तुम्ही काही वेगळे नाव विचारत असाल तर कविश हे नाव ठेवता येईल.

७. तारक

तारक नावाचे अनेक अर्थ असू शकतात. त्याला डोळ्याची बाहुली, डोळ्याचा तारा असेही म्हणतात आणि गणपतीला तारक म्हणतात कारण तो सर्वांचे रक्षण करतो.

८. विघ्नेश- जो सर्व समस्या आणि अडथळे दूर करतो त्याला विघ्नेश म्हणतात. पौराणिक मान्यतेनुसार, भगवान गणेश हे विघ्न दूर करणारे मानले जातात. त्याला विघ्नहर्ता असेही म्हणतात.

ALSO READ: बाळासाठी भगवान दत्तात्रेयाच्या नावावरुन सुंदर नावे

९. रिद्धेश

रिद्धेश किंवा रिधेश म्हणजे हृदय किंवा हे भगवान गणेशाचे नाव आहे. हे शांतीच्या देवाचे प्रतीक देखील मानले जाते. हे गणपतीचे चांगले नाव आहे.

१०. हरिद्रा - हरिद्रा हे गणपतीचे एक नाव आहे ज्याचा अर्थ सोनेरी त्वचा असलेला असा होतो.

११. अद्वैत - अद्वैत नावाचा अर्थ असा आहे की ज्याच्यासारखा कोणी नाही, म्हणजेच तो भगवान गणेशासारखा अद्वितीय आहे.

- सुमुख

- एकदंत

- कपिल

- गजकर्णक

- लम्बोदर

- विकट

- विघ्ननाशक

- विनायक

- धूम्रकेतु

- गणाध्यक्ष

- भालचन्द्र

- गजानन।

भाद्रपद महिन्यातील अनुराधा नक्षत्रावर गौरींचे आवाहन केले जाते. या दिवशी त्यांना घरी आणले जाते. गौरींना घरी आणण्यापूर्वी घराची स्वच्छता करून प्रवेशद्वारापासून गौरी बसवण्याच्या जागेपर्यंत रांगोळीने लक्ष्मीच्या पावलांचे ठसे काढले जातात. 

गौरी गणपती सणाची वेळ आणि मुहूर्त (२०२५ साठी)

आवाहन: ३१ ऑगस्ट २०२५, रविवार (भाद्रपद शुक्ल सप्तमी, अनुराधा नक्षत्र).

पूजन: १ सप्टेंबर २०२५, सकाळी ५:५९ ते संध्याकाळी ६:४३ पर्यंत (ज्येष्ठा नक्षत्र).

विसर्जन: २ सप्टेंबर २०२५.

मुहूर्त: अनुराधा नक्षत्र सुरू होण्यापासून ते संध्याकाळी ०५ वाजून २५ मिनिटापर्यंत.

तयारी आणि साहित्य-

गौरीची मूर्ती/प्रतिमा: धातूची, मातीची किंवा कागदावर चित्र काढलेली गौरीची मूर्ती. काही ठिकाणी नदीकाठचे ५ खडे, ५ मडकीची उतरंड किंवा तेरड्याच्या रोपांवर मुखवटा लावून सजवतात. मूर्तीला साडी नेसवून, दागिने घालून सजवा. काही घरांत गौरीसोबत सखी-पार्वती आणि मुले (एक मुलगा, एक मुलगी) मांडतात.

साहित्य: कुंकू, हळद, अक्षता, फुले, दुर्वा, जानवे, उदबत्ती, निरांजन, गंध, शेंदूर, अबीर, तांदूळ, सुपारी, गुळ-खोबरे, समई, घंटा, कलश, नैवेद्यासाठी भाज्या, फराळ (रव्याचे लाडू, करंजी, चकली इ.), पुरणपोळी, १६ भाज्या, चटण्या, पंचामृत इ.

घर साफ-स्वच्छ करा, रांगोळी काढा, देवघर सजवा. गौरी आणण्यासाठी घरात एक शुभ व स्वच्छ जागा निवडा. तिथे फुलांची रांगोळी काढून किंवा वेदी तयार करून देवी पार्वतीला आसन द्या. 

गौरीचे आवाहन कसे करावे? योग्य पद्धत जाणून घ्या

गौरीचे आवाहन हे मुख्य विधी आहे, ज्यात गौरीला घरात आणणे आणि स्थापना करणे समाविष्ट आहे. हे अनुराधा नक्षत्रावर करावे.

गौरीचे आगमन: शुभ मुहूर्तात गौरीची मूर्ती घराच्या उंबऱ्यातून आत आणा. ज्या स्त्रीच्या हातात मूर्ती असेल, तिचे पाय दूध आणि पाण्याने धुवा. कुंकवाचे स्वस्तिक काढा. गौरीला प्रथम पाण्याने, नंतर पंचामृताने स्नान घालून शुद्ध करा.

दरवाज्यापासून गौरी बसवायच्या जागेपर्यंत लक्ष्मीच्या पावलांचे ठसे (रांगोळीने) काढा आणि प्रत्येक पावलावर थांबवत मूर्ती आणा.

ताट-चमचा किंवा घंटा वाजवून गजर करा. घरातील समृद्धीची जागा (धान्य, दूध इ.) दाखवून आशीर्वाद मागा.

गौरीला आत आणत असताना "गौरीई आली माझ्या घरी सोन्याच्या पावलांने..." किंवा आली गवर आली सोनपावली आली किंवा पारंपरिक गाणी गा.

स्थापना आणि प्राणप्रतिष्ठा:

गौरीला आसनावर (धान्याच्या राशीवर किंवा उतरंडीवर) विराजमान करा.  मूर्तीला हात लावून प्राणप्रतिष्ठा करा: "अस्यै प्राणाः प्रतिष्ठन्तु । अस्यै प्राणाः क्षरन्तु च । अस्यै देवत्वमर्चायै मामहेत्विचकच्चन ।।" गौरीला हळदीकुंकू लावून, नवीन वस्त्र, अलंकार घाला आणि फुलांचा हार अर्पण करा. 

अक्षता वाहा आणि म्हणा, "'श्री गौरी माते, तुझ्या कृपा आशीर्वाद असू दे...माझ्या घरकुटुंबाच्या कल्याणासाठी, यशासाठी आणि आमचे सर्व मनोरथ परिपूर्ण व्हावे यासाठी यथाशक्ति मिळालेल्या उपचारानी मी तुझी पूजा करीत आहे. सोन्याच्या पावलांनी तूं माझ्या घरी आली आहेस. तू आनंदाने राहा असे म्हणत नमस्कार करावा. 

प्रारंभिक पूजा: स्वतःच्या कपाळाला कुंकू लावा, घरातील देवतांची पूजा करुन नमस्कार करा.

आचमन: "ॐ केशवाय नमः । ॐ नारायणाय नमः । ॐ माधवाय नमः । ॐ गोविंदाय नमः ।" म्हणून पाणी प्राशन करा.

गणपती पूजा: गणपती मूर्तीवर अक्षता, फुले, गंध, दुर्वा, जानवे वाहा. उदबत्ती आणि निरांजन ओवाळा. 

मंत्र: "वक्रतुंड महाकाय सूर्यकोटी समप्रभ । निर्विघ्नं कुरू मे देव सर्व कार्येषु सर्वदा ॥"

कलश, घंटा आणि दीप पूजा: गंध, अक्षता, फुले वाहा. 

मंत्र: "अपवित्रः पवित्रो वा सर्वावस्थां गतोऽपि वा । यः स्मरेत पुण्डरीकाक्षं आत्मानं च प्रोक्षेत॥"

नैवेद्य: संध्याकाळी गौरीला भाजी-भाकरीचा नैवेद्य दाखवून तिचे स्वागत करण्याची पद्धत आहे. 

मुख्य पूजन विधी (दुसरा दिवस)

ज्येष्ठा नक्षत्रावर सकाळी गौरी आणि महालक्ष्मीची पूजा करा. आरती करून फराळ (रव्याचे लाडू, बेसन लाडू, करंजी इ.) दाखवा. महानैवेद्यात १६ भाज्या, १६ कोशिंबिरी, १६ चटण्या, पुरणपोळी, ज्वारीची आंबील, अंबाडीची भाजी, शेंगदाण्याची चटणी, भजी, पापड, लोणचे, पंचामृत इ. केळीच्या पानावर ठेवा. सवाष्णीला जेवायला बोलवा. संध्याकाळी पुन्हा आरती करा. महिलांचा हळदी-कुंकू कार्यक्रम करा. काही ठिकाणी रात्री झिम्मा-फुगड्या खेळ खेळले जातात.

देवीची पूजा करुन म्हणावे - 'हे गौरी माते, आम्ही यथाशक्ती आणि भक्तीभावाने विधीवत पूजा केली असून अधिक उणें असेल ते पूर्ण करून घ्यावे. तुझ्या चरणीं आमची प्रार्थना आहे की आमच्या कुटुंबातील सर्वांचे रक्षण करावे. आमची सर्व संकटे दूर व्हावी, आम्हाला तुझे कृपेने धनधान्य, आरोग्य, संतती- संपत्ती, सुख- समाधान लाभो. तुझी कृृृपा आमच्या अशीच राहावी. तुझ्या  कृृृृृपेने सर्व मनोकामाना पूर्ण व्हाव्यात. श्री गौरी माहात्म्य वा कथा वाचन करावे. गौरीची आरती करावी.

'गौरीमाते, आमच्या सर्व इच्छांची पूर्ति कर आमच्या सर्व आशा आकांक्षा पूर्ण कर आम्हाला कल्याण प्राप्त होवो अशी प्रार्थना करुन फुले घेऊन श्री गौरीला अर्पण करावी.

ॐ तत्सत ब्रह्मार्पणमस्तु ।। इति श्री गौरी पूजाविधि ।।

विसर्जन विधी (तिसरा दिवस)

देवीला खीर-कानवल्याचा नैवेद्य दाखवून आरती करा. मुखटे हलवा, खडे असल्यास नदीत विसर्जित करा. परत येताना नदीची माती घरी आणून समृद्धीसाठी पसरवा. धाग्याची गाठ (हळद, कुंकू, सुकामेवा, दिवेफळ, फुले इ. बांधून) तयार करा आणि विसर्जन करा.

महत्त्व आणि परंपरा

गौरी हे शिवशक्तीचे रूप आहे; पूजनाने समृद्धी येते. अग्निपुराणात सामूहिक पूजनाचा उल्लेख आहे. काही घरांत गौरीला एकटी किंवा गणपतीसोबत पूजतात. महिलांनी विशेषतः हा सण साजरा करतात.

टीप: विधी करताना पंडित किंवा ज्येष्ठांच्या मार्गदर्शनाने करा. हे शास्त्रशुद्ध असावे. ही माहिती विश्वसनीय स्रोतांवर आधारित आहे. काही फरक असल्यास स्थानिक रूढी पाळा.

ALSO READ: Jyeshtha Gauri Pujan wishes 2025: ज्येष्ठागौरी पूजन शुभेच्छा

बायको घरात गेली आणि अंबिलाकरता कण्या पाहू लागली. तो मडकं आपलं कण्‍यांनी भरलेलं दृष्टीस पडलं. तिला मोठं नवल वाटलं. ही गोष्ट तिनं आपल्या नवर्‍याला सांगितली. त्याला मोठा आनंद झाला. पुढं पुष्कळ पेज केली, सगळ्यांनी पोटभर खाल्ली. सगळी जण आनंदानं निजली. सकाळ झाली तशी म्हतारीनं ब्राह्मणाला हाक मारली. मुला, मुला मला न्हाऊ घालायला सांग, म्हणून म्हणाली, घावनघाटलं देवाला कर. नाही काही म्हणू नको, रडगाण काही गाऊ नको. ब्राह्मण तसाच उठला, घरात गेला बायकोला हाक मारली, अंग अंग, ऐकलंस का, आजीबाईला न्हाऊ घाल, असं सांगितलं. आपण उठून भिक्षेला गेला. भिक्षा पुष्कळ मिळाली.. सपाटून गूळ मिळाला. मग सगळं सामान आणलं: ब्राह्मणाला आनंद झाला. बायकोनं सर्व स्वयंपाक केला. मुलंबाळंसुद्धा पोटभर गेवली. म्हातारीनं ब्राह्मणाला हाक मारली. उद्या जेवायला खीर कर म्हणून सांगितलं. ब्राह्मण म्हणाला, आजी आजी, दूध कोठून आणू? तशी म्हातारी म्हणाली, तू काही काळजी करू नको. आता उठ आणि जितक्या गाईम्हशी पाहिजे असतील तितके खुंट पूर, तितक्यांना दावी बांध. संध्याकाळी गोरज मुहूर्तावर गाईम्हशींची नावे घेऊन हाका मार म्हणजे त्या येतील. तुझा गोठा भरेल. त्यांच दूध काढ! ब्राह्मणानं तसं केलं, गाईम्हशींना हाका मारल्या त्या धावत आल्या. ब्राह्मणाचा गोठा गाईम्हशींनी भरून गेला. ब्राह्मणांने त्यांचं दूध काढलं.

ALSO READ: Jyeshtha Gauri Avahana 2025 ज्येष्ठा गौरी पूजन २०२५ गौरी आवाहन आणि पूजन शुभ मुहूर्त जाणून घ्या

दुसर्‍या दिवशी खीर केली. संध्याकाळ झाली तशी म्हातारी म्हणाली, मुला, मुला, मला आता पोचती कर! ब्राह्मण म्हणू लागला, आजी आजी, तुमच्या कृपेनं मला आता सगळं प्राप्त झालं. आता तुम्हाला पोचती कसे करू? तुम्ही गेलात म्हणजे हे सर्व नाहीसे होईल? म्हातारी म्हणाली, तू काही घाबरू नको. माझ्या आशीर्वादाने तुला काही कमी पडणार नाही. ज्येष्ठागौर म्हणतात ती मीच! मला आज पोचती कर! ब्राह्मण म्हणाला, हे दिलेले असंच वाढावं असा काही उपाय सांग! गौरीनं सांगितलं, तुला येताना वाळू देई, ती सार्‍या घरभर टाक, हांड्यावर टाक, मडक्यांवर टाक, पेटीत टाक, गोठ्यात टाक. असं केलंस म्हणजे कधी कमी होणार नाही.

ALSO READ: Jyeshta Gauri Aarti in Marathi ज्येष्ठा गौरी आरती

ब्राह्मणानं बरं म्हटल. तिची पूजा केली. गौर आपली प्रसन्न झाली. तिनं आपलं व्रत सांगितलं. भादव्याच्या महिन्यात तळ्याच्या पाळी जावं. दोन खडे घरी आणावे. ऊन पाण्यानं धुवावे. जेष्ठागौर व कनिष्ठा गौर म्हणून त्यांनी स्थापना करावी. त्यांची पूजा करावी. दुसरे दिवशी घावनगोड तिसरे दिवशी खीरपोळीचा नैवेद्य दाखवावा. सवाष्णीची ओटी भरावी. जेवू घालावं. संध्याकाळी हळदीकुंकू वाहून बोळवण करावी म्हणजे त्याला अक्षय सुख मिळेल. सतत संपत्ती मिळेल. ही साठा उत्तराची कहाणी पाचा उत्तरी देवाच्या दारी, गाईच्या गोठी, पिंपळाच्या पारी सुफळ संपूर्ण.

आली अंगणी गौराई

पंचपक्वान, झिम्मा-फुगडी,

पूजा-आरतीची घाई

अष्टलक्ष्मी नांदो, अशीच राहो माया

घरा दारा लाभो सदा कृपेची छाया

ज्येष्ठागौरी पूजनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

ALSO READ: गौरीचे आवाहन कसे करावे? महापूजा आणि विसर्जन विधी देखील जाणून घ्या

* आली माझ्या गं अंगणी गौराई,

लाभो तुम्हास सुख समृद्धी,

ज्येष्ठागौरी पूजनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

* गौराई माते नमन करते तुला

अखंड सौभाग्य लाभू दे मला

ज्येष्ठा गौरी पूजनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

* गौरी गणपतीच्या आगमना,

सजली अवधी धरती,

सोनपावलाच्या रुपाने

ती येवो आपल्या घरी,

होवो आपली प्रगती,

लाभो आपणास सुख समृद्धी

ज्येष्ठागौरी पूजनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

ALSO READ: Jyeshtha Gauri Avahana 2025 ज्येष्ठा गौरी पूजन २०२५ गौरी आवाहन आणि पूजन शुभ मुहूर्त जाणून घ्या

* आई गौराई गणाची, आली माझ्या गं अंगणी

संगे शिव चंद्रमोळी, करु पुजेची तयारी

झिम्मा फुगडीच्या संगे, रात्र उत्साही जागेल

आगमनाचा सोहळा, माझ्या अंगणी रंगेल

ज्येष्ठा गौरी पूजनाच्या खूप खूप शुभेच्छा!

* पहाटे पहाटे मला जाग आली

चिमण्यांची किलबिल माझ्या कानावर पडली

हळूच एक चिमणी कानात सांगू गेली

ऊठाऊठा सकाळ झाली

जेष्ठ गोरी याच्या आगमनाची वेळ झाली

ज्येष्ठागौरी पूजनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

* गवर गौरी ग गौरी ग,

झिम्मा फुगडी खेळू दे,

हिरव्या रानात रानात

गवर माझी नाचू दे

ज्येष्ठागौरी पूजनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

ALSO READ: गौरी गणपतीची गाणी

* भाद्रपदामध्ये पसरली हिरवळ

सुंदर दिसे निसर्गाची किमया

गौराईच खेळायची आहे ना

मग आँनलाईन जमुयात सर्व सख्या!

ज्येष्ठा गौरी पूजनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

* सरींचा वर्षाव सणांचा उत्सव

संस्कृती जपायला भाद्रपद आला

व्रत वैकल्यांचा सण हा आला

झिम्मा फुगडी पारंब्याचे झोके घेत

परंपरेचा सुहास दरवळुनी गेला!

ज्येष्ठागौरी पूजनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

* सणासुदीची घेऊन उधळण

आला हा हसरा भाद्रपद

सौभाग्यवती पुजती गौरीगणपती

खेळ खेळुनी पारंपरिक थोर!

ज्येष्ठागौरी पूजनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

* काकणांसह पैजणांचा नाद कानी गुंजला

पार्वती-गौरी प्रकटली लेकरा भेटायला

घालुनी फुगड्या सयांनो

हिला मनोरंजीत करा

लाडकी कन्या जणू, माहेरच्या आली घरा

ज्येष्ठागौरी पूजनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

* पंच पक्वान्नाचा भोज करू,

सोळा भाज्यांचा नैवेद्य

करुन पूजा आणिआरती,

शेवटी पानांचा विडा करी देऊ

आई भुलचुक मजशी माफ करो,

सुख समृध्दीचे दान पदरी घालो

ज्येष्ठागौरी पूजनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

* हाती कडे पायी तोडे पैंजणाची,

रुणझुण नथकूडी बाई बुगडी कंकणाची,

झुमझुम मधुर ध्वनीच्या नादामध्ये

भक्तां घरी चालली,

सोनियाच्या पावलांनी महालक्ष्मी आली…

आपणा सर्व प्रिय जणांना..

ज्येष्ठागौरी पूजनाच्या शुभेच्छा!

* सर्व मंगल मांगल्ये शिवे

सर्वार्थ साधिके।

शरण्ये त्र्यम्बके गौरी

नारायणी नमोस्तुते।।

ज्येष्ठागौरी पूजनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

* पोरी पिंगा ग पोरी पिंगा ग पोरी पिंगा

तुझ्या पिंग्यानं मला बोलिवली

रात जागवली पोरी पिंगा!

गौरी पूजनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

* मंगल आरती सोळा वातींची

पुजा करु शिवा सह गौरीची

जय जय गौराई..

तिच्या मनी असे एक आशा

होऊ नये तिची निराशा

होवो सर्व इच्छांची पूर्ती

समृद्धी घेऊन आली गौराई!

गौरी पूजनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

* ज्येष्ठा कनिष्ठा महालक्ष्मी माता

आपणां सर्वांच्या घरी, भरभराट,

निरोगी आरोग्य, दीर्घायुष्य,

मुबलक धनधान्य तसेच व

विद्याभ्यासात सुयश घेऊन ये

आणि तिची कृपा दृष्टी निरंतर

आपणां सर्वांवर राहो…

गौरी पूजनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

* आली आली गं गौराई,

माय माझी माहेराला

चला चला गं सयांनो,

ताट घेऊ पुजनाला

तिचं शिण काढूया गं,

तिला जेवू घालूया

तिला भरजरी पैठणीचं,

पदर देऊया

गौरी पूजनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!!

Edited by - Priya Dixit

देवी गौरी या गणेशाची आई पार्वतीचे दुसरे नाव आहे. देवी गौरीचे घरांमध्ये आगमन आरोग्य, संपत्ती, सुख-समृद्धी घेऊन येते असे म्हटले जाते. आपआपल्या परंपरेनुसार ज्येष्ठा आणि कनिष्ठा अशा गौरीच्या दोन मूर्ती, चित्र किंवा खडे घरी आणून त्यांची पूजा केली जाते.

२०२५ मध्ये गौरी आवाहन कधी? शुभ मुहूर्त जाणून घ्या

२०२५ मध्ये ज्येष्ठा गौरी आवाहन रविवारी, ३१ ऑगस्ट २०२५ रोजी आहे, तर सोमवार, १ सप्टेंबर २०२५ रोजी गौरी पूजेचा शुभ मुहूर्त पहाटे ५ वाजून ५९ मिनिटांपासून ते संध्याकाळी ६ वाजून ४३ मिनिटांपर्यंत आहे. 

रविवारी, ३१ ऑगस्ट २०२५ रोजी देवी गौरीचे आवाहन केले जाईल. ज्येष्ठा गौरीचे आवाहन सायं ५ वाजून २५ मिनटापर्यंत करता येईल.

सोमवारी, १ सप्टेंबर २०२५ रोजी देवी गौरीची पूजा केली जाते. 

शुभ मुहूर्त: पूजेसाठी शुभ मुहूर्त पहाटे ५ वाजून ५९ मिनिटांपासून ते संध्याकाळी ६ वाजून ४३ मिनिटांपर्यंत आहे. 

ज्येष्ठा गौरी विसर्जन मंगळवार, २ सप्टेंबर २०२५ रोजी रात्री ०९.५० पर्यंत करता येईल.

काही प्रदेशात गौरी पूजनाला महालक्ष्मी पूजनाची उपासना देखील मानली जाते. या सणात गौरीच्या मूर्ती सजवल्या जातात आणि विशेष पूजा केली जाते. महाप्रसादात आपल्या परंपरेनुसार अनके पदार्थांचा नैवेद्य केला जातो. सवाष्णींना हळदी कुमकुम समारंभासांठी बोलावलं जातं. भारतातील प्रत्येक प्रदेशाची स्वतंत्र संस्कृती आहे आणि यातील बहुतेक संस्कृती 5000 वर्षे जुन्या आहेत. 

असे करतात हे पूजन

हे पूजन करण्याच्या विविध पद्धती आहेत. यामध्ये परंपरेनुसार धातूची, मातीची प्रतिमा किंवा कागदावर श्री गौरीचे चित्र काढून, तर काही ठिकाणी नदीकाठचे पाच लहान खडे आणून त्यांचे गौरी म्हणून पूजन केले जाते. अनेक ठिकाणी पाच लहान मडक्यांची उतरंड रचून त्यावर गौरीचा मातीचा मुखवटा बसवतात. काही ठिकाणी धातूच्या कोठ्यांवर मुखवटा बसवतात. काही ठिकाणी सुवासिक फुले येणार्‍या वनस्पतीची रोपे अथवा तेरड्याची रोपे एकत्र बांधून त्यांची प्रतिमा तयार करतात आणि त्यावर मातीचा मुखवटा चढवतात. रूढीप्रमाणे मूर्तीला साडी नेसवून अलंकारांनी सजवतात. गौर सजवल्यानंतर शुभ मुहूर्तात गौरी बसवितात. गौरीला घरात आणताना रांगोळीने आठ पावले काढतात. थाटामाटात घरात आणता प्रत्येक पावलावर गौरीला थांबवून आत आणून आसनावर विराजमान करतात.

महापूजनात पाना-फुलांची आरास करतात, शेवंतीची वेणी माळवतात. हार, चाफ्याचे फूल, केवड्याचे पान वाहतात. गौरीची स्थापना झाल्यानंतर दुसर्‍या दिवशी ज्येष्ठ नक्षत्रावर महालक्ष्मीची पूजा करतात व महानैवेद्य दाखवितात. माहेरी आलेल्या गौरीला विशिष्ट प्रकाराचे पदार्थ खाऊ घालण्याची पद्धत आहे. माहेरवाशीण ज्येष्ठ गौरीला पुराणाचा नैवेद्य दाखवतात. नैवेद्याला १६ भाज्या, १६ कोशिंबिरी, १६ चटण्या, १६ पक्वान्ने तसेच फराळाचे पदार्थ करतात. पुरणाची १६ दिव्यांनी आरती करतात. संध्याकाळी हळदी-कुंकवाचा समारंभ केला जातो. अनेक जागी रात्री झिम्माफुगड्या, घागरी फुंकणे असे खेळ खेळून जागरण केले जाते.

तिसर्‍या दिवशी खीर-कानवल्याचा नैवेद्य दाखवून गौरीचे विसर्जन करतात. परंपरेनुसार मुखवटे हालवण्यात येतात, खडे असल्या नदीत विसर्जन करून परत येताना नदीतील माती घरी आणून ती सर्व घरभर पसरवतात.

पारंपरिक सजावट (Traditional Decoration)

फुलांची सजावट: झेंडू, मोगरा, गुलाब यांसारख्या फुलांच्या माळा तयार करून मंडप, दरवाजा आणि मूर्तीभोवती लावू शकता. फुलांच्या पाकळ्यांनी रांगोळी काढणे हा देखील एक उत्तम पर्याय आहे.

केळीचे खांब आणि आंब्याची पाने: गौरी-गणपतीच्या मंडपात केळीचे खांब लावणे आणि आंब्याच्या पानांचे तोरण दारावर बांधणे ही महाराष्ट्राची पारंपरिक पद्धत आहे.

रंगीत कागदाचे पताके: वेगवेगळ्या रंगांच्या कागदांपासून पताके (पताका) आणि आकाशकंदील तयार करून छताला लावू शकता.

पर्यावरणपूरक सजावट (Eco-friendly Decoration)

मातीचे दिवे: प्लास्टिक किंवा थर्माकोलचा वापर टाळून मातीच्या पणत्या किंवा दिवे वापरू शकता. हे दिवे वेगवेगळ्या रंगांनी सजवून अधिक आकर्षक दिसतात.

झाडे आणि रोपे: गौरीच्या मूर्तीभोवती तुळस, झेंडू किंवा इतर लहान रोपे कुंड्यांमध्ये ठेवून नैसर्गिक आणि सुंदर सजावट करू शकता.

लाकडी किंवा बांबूचे डेकोरेशन: लाकडी किंवा बांबूच्या साहाय्याने छोटी कलाकुसर करून मंडप सजवू शकता.

आधुनिक आणि सोपी सजावट (Modern and Simple Decoration)

एलईडी लाइट्स: गौरीच्या मूर्तीभोवती, मंडपात किंवा भिंतीवर वेगवेगळ्या रंगांच्या एलईडी लाइट्सची किंवा स्ट्रिंग लाइट्सची (string lights) सजावट केल्यास एक सुंदर आणि आधुनिक लुक येतो.

कपड्यांचा वापर: जुन्या साड्या किंवा रंगीत दुपट्ट्यांचा वापर करून मंडप आणि भिंती सजवू शकता. यामुळे खर्चही वाचतो आणि आकर्षक सजावट होते.

डिझायनर मंडप: तुम्ही बाजारात मिळणारे तयार प्लास्टिकचे किंवा लाकडी मंडप वापरू शकता, जे फोल्ड करून ठेवता येतात.

इतर कल्पना

गौरीच्या मूर्तीला सुंदर मुखवटे आणि दागिने घालून सजवू शकता.

गौरी-गणपतीच्या मूर्तीसमोर आकर्षक आणि रंगीत रांगोळी काढल्याने शोभा वाढते.

घरगुती वस्तूंचा वापर जसे जुने कप, प्लेट्स, बॉटल, किंवा इतर वस्तूंचा वापर करून सजावट तयार करू शकता.

श्री गणेशाला कधी निरोप द्यायचा?

जर श्री गणेशाचे विसर्जन करण्याचा संकल्प करून घरात त्याची स्थापना केली असेल, तर तुम्ही एक विशिष्ट दिवस निवडला असेल, त्याच दिवशी शुभ मुहूर्तावर, तुम्ही प्रथम श्री गणेशाला निरोप द्यावा. ही निरोप खूप खास आहे. यामध्ये श्री गणेशाचे पूर्ण आतिथ्य करण्यासोबतच, त्यांना भेटवस्तू दिल्या जातात आणि त्यांच्या आवडीचे जेवण तयार केले जाते. पूजेनंतर निरोपाची पाळी येते, जी खूप भावनिक असते.

श्री गणेशजींना निरोप देण्याच्या पोटलीत या वस्तू ठेवा

विडा- श्री गणेशाला विडा खूप आवडतो. गणेश विसर्जनासाठी तुम्ही करत असलेल्या पूजेत, तुम्ही विडा देखील अर्पण करावे. त्या चुना आणि काटेचू सोबत गोड सुपारी, गुलकंद, बडीशेप, वेलची आणि लवंग घाला. हा विडा गणेशजींच्या पिशवीत ठेवा. श्री गणेशजींना गोड विडा दिल्याने कुटुंबात नेहमीच प्रेम राहते आणि तुमचे बोलणेही गोड होते.

मोदक- श्री गणेशजींना मोदक खूप आवडतात. म्हणून जेव्हा जेव्हा तुम्ही घरून श्री गणेशजींना निरोप देता तेव्हा त्यांच्या पिशवीत मोदक ठेवा. यामुळे तुम्हाला ज्ञान, बुद्धी आणि संपत्ती-समृद्धी मिळते.

आसन- गणेशजींना त्यांच्या मूर्तीच्या आकारानुसार आसन द्या. तुम्ही तुमच्या घरात गणेशजींची स्थापना कितीही दिवस केली तरी ते आसनीवर बसलेले असले पाहिजेत. तुम्ही त्यांच्या पोटलीत तीच आसन बांधू शकता. श्री गणेशजींना आसन पाठवल्याने तुमच्या आयुष्यात समृद्धी येते.

कपडे आणि जानवे- तुम्ही श्री गणेशजींना नवीन कपडे आणि जानवे देखील ठेवून देऊ शकता. जर तुम्ही श्री गणेशजींना सुंदर कपडे पाठवले तर तुमचे सौंदर्य वाढते. तसेच जानवे दिल्याने तुमचे कौटुंबिक जीवन चांगले राहते.

पंचमेवा- श्री गणेशाला सुकामेवा खूप आवडतात. फक्त लक्षात ठेवा की तुम्ही श्री गणेशाला फक्त ५ प्रकारचे सुकामेवे अर्पण करावेत. असे केल्याने तुमच्या घरात आयुष्यभर अन्नाची कमतरता भासणार नाही.

दुर्वा गवत- गणेशजी घरातून निघताना, तुम्ही त्यांच्या गठ्ठ्यात दुर्वा गवत ठेवावे. यामुळे श्री गणेश खूप प्रसन्न होतात. तसेच, गणेशजी तुमची सर्व कामे पूर्ण करतात.

गणेश विसर्जन हा केवळ एक धार्मिक विधी नाही तर भावनिक निरोप आहे. 'निरोपाची शिदोरी' हे श्री गणेशाबद्दलच्या आपल्या आदराचे, प्रेमाचे आणि भावनांचे प्रतीक आहे. यावेळी जेव्हा तुम्हीही श्री गणेशाला निरोप देता तेव्हा त्यांच्यासाठी लाल कापडाने पोटली तयार करा आणि त्यांच्या आवडत्या गोष्टी या पोटलीत ठेवा आणि त्यांना आदराने निरोप द्या. 

दीड दिवसात विसर्जन का केले जाते?

दीड दिवसात विसर्जन करण्यामागे मुख्यतः तिथी आणि शास्त्रोक्त कारणे आहेत. गणेश चतुर्थी हे पार्थिव गणेशपूजनाचे व्रत आहे, ज्यात मातीच्या मूर्तीत प्राणप्रतिष्ठा फक्त एकच दिवस केली जाते. चतुर्थी तिथी एक दिवस (४ प्रहर) आणि रात्रीचा १ प्रहर असा एकूण ५ प्रहरांचा कालावधी असतो, जो सुमारे दीड दिवसांचा होतो. दीड दिवस संपल्यानंतर चतुर्थी संपते, त्यामुळे विसर्जन करणे शास्त्रानुसार योग्य ठरते. पूर्वी खेडोपाड्यात तिथीची अचूक माहिती मिळणे कठीण असल्याने दीड दिवस हा सोपा पर्याय मानला गेला. तसेच, जर दहा दिवस पूजा करणे शक्य नसेल तर दीड दिवसात पूजा पूर्ण करून विसर्जन केले जाते.

याशिवाय, एक पौराणिक कथा अशी आहे की, महर्षी व्यास महाभारत लिहित असताना गणेश लेखनिक होते. लिहिताना गणेशाच्या अंगातील पाणी कमी होऊन त्वचा कोरडी पडली आणि अंगाला जळजळ होऊ लागली. व्यासजींनी गणेशाच्या अंगावर ओल्या मातीचा लेप लावला. चतुर्थीला हा लेप लावला आणि पंचमीला ताप उतरल्यावर पाण्यात विसर्जित केला. यातून चतुर्थीला पूजन आणि पंचमीला विसर्जनाची प्रथा सुरू झाली.

याचे काय महत्त्व?

दीड दिवसाचा गणपती हा शास्त्रोक्त आणि पारंपरिक आहे, जो धरणीमातेचे (पृथ्वीचे) आभार मानण्याशी जोडला जातो. मातीची मूर्ती वापरून पूजा करणे धर्मशास्त्रानुसार योग्य मानले जाते, तर चॉकलेट, फुले, फळे इत्यादींनी बनवलेल्या मूर्ती पूजणे मान्य नाही. हे व्रत गणेशाची कृपा जलद मिळवण्यासाठी आणि पूजा पूर्ण करण्यासाठी महत्त्वाचे आहे. विशेषतः व्यस्त जीवनशैलीत किंवा परिस्थितीमुळे पूर्ण १०-११ दिवस पूजा करणे शक्य नसल्यास हा प्रकार आदर्श ठरतो. यामुळे उत्सवातील रंगत कायम राहते आणि धार्मिक कर्तव्य पार पाडले जाते.
 

दीड दिवसाचा गणपती विसर्जन मुहूर्त 2025

गुरुवार, २८ ऑगस्ट २०२५ रोजी दीड दिवसानंतर गणेश विसर्जन

गणेश विसर्जनासाठी चोघड्याचा शुभ मुहूर्त

सकाळचा मुहूर्त (चर, लाभ, अमृत) - दुपारी १२:४० ते दुपारी ३:४८

संध्याकाळचा मुहूर्त (शुभ) - संध्याकाळी ०५:२२  ते संध्याकाळी ०६:५६

संध्याकाळचा मुहूर्त (अमृत, चर) - संध्याकाळी ०६:५६ ते रात्री ०९:४८

रात्रीचा मुहूर्त (लाभ) - १२:४० ते सकाळी ०२:०५, 

२९ ऑगस्ट पहाटेचा मुहूर्त (शुभ, अमृत) - ०३:३१ ते ०६:२३ पर्यंत

काय प्रथा?

स्वत:च्या हाताने मातीपासून गणेश मूर्ती तयार करावी.

चतुर्थीला प्राणप्रतिष्ठा करून घरात गणपती बसवावे.

आरती, नैवेद्य, मोदक इत्यादी अर्पण करून पूजा करावी.

दीड दिवसानंतर (पंचमीला) नदी, तलाव किंवा जलाशयात मूर्ती विसर्जित करावी.

विसर्जन दरम्यान आरती, मंत्रोच्चार तसेच "गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या" घोषणा देत निरोप द्यावा.

पूर्वी गावातील ज्योतिषी किंवा पुरोहितांच्या सल्ल्यानुसार हे केले जायचे. काही ठिकाणी गौरीसोबत किंवा इतर दिवशी विसर्जनाची प्रथा आहे, पण दीड दिवस हा मूलभूत आहे.

इतिहास काय?

दीड दिवसाचा गणपती प्राचीन काळापासून चालत आला आहे. भारत कृषीप्रधान असल्याने भाद्रपदात पिकांच्या लोंब्या डोलू लागताना धरणीमातेचे आभार मानण्यासाठी बांधावर मातीची मूर्ती तयार करून त्या दिवशीच पूजा आणि विसर्जन केले जात असे. कालांतराने ही प्रथा घरात आली आणि दीड दिवसांची झाली. कोकणात भौगोलिक कारणांमुळे (जसे पावसाळा, समुद्रकिनारा) ही प्रथा अधिक रूढ आहे. शास्त्रानुसार हे व्रत दीड दिवसांचे आहे, नंतर उत्सव वाढवण्यासाठी पाच, सात किंवा दहा दिवसांची प्रथा सुरू झाली. कर्नाटकातील बनवासी येथे १५०० वर्ष जुनी अर्धी गणेश मूर्ती पूजली जाते, जी दीड दिवसाच्या संकल्पनेशी जोडली जाते.

पण तुम्ही कधी विचार केला आहे का की गणेश उत्सव हा 10 दिवसांचा का साजरा केला जातो. जर तुम्हीही या प्रश्नाबाबत संभ्रमात असाल तर चला जाणून घेऊया एका पौराणिक कथेच्या माध्यमातून या प्रश्नाचे उत्तर.

आपण 10 दिवस सण का साजरे करतो?

पौराणिक कथेनुसार वेदव्यास यांनी गणेशाला महाभारत हा ग्रंथ लिहिण्याची विनंती केली होती. वेदव्यासजींच्या सांगण्यावरून भगवान गणेशाने 10 दिवस न थांबता महाभारत ग्रंथ लिहिला. गणपतीने 10 दिवस काहीही खाल्ले नाही किंवा आपल्या जागेवरून हलले नाही. अशा स्थितीत या काळात गणपतीच्या अंगावर धूळ आणि घाण साचली होती. त्यांचे कपडे घाण झाले होते. 10 व्या दिवशी, अनंत चतुर्दशीला, भगवान गणेशाने महाभारताचे लेखन पूर्ण केले.

गणेशजी पृथ्वीच्या दर्शनाला येतात

संपूर्ण महाभारत लिहिल्यानंतर 10 व्या दिवशी गणेशाने नदीत स्नान केले. या कारणामुळे 10 दिवस गणेश उत्सव साजरा केला जातो आणि 10 व्या दिवशी अनंत चतुर्दशीच्या दिवशी गणपतीच्या मूर्तीचे विसर्जन केले जाते. असे मानले जाते की या 10 दिवसांमध्ये भगवान गणेश दरवर्षी पृथ्वीवर येतात. या कारणास्तव, यावेळी श्रीगणेशाची मूर्ती आपल्या घरी आणणे आणि तिची यथोचित पूजा करणे शुभ मानले जाते.

2025 मध्ये गणेश चतुर्थी कधी आहे?

गणेश चतुर्थीचा उत्सव दरवर्षी भाद्रपद महिन्यातील चतुर्थी तिथीला साजरा केला जातो, जो अनंत चतुर्दशीच्या दिवशी संपतो. वैदिक पंचागानुसार यावेळी गणेश चतुर्थीचा सण २७ ऑगस्ट २०२५, बुधवारी साजरी केली जाईल आणि या दिवशी गणेश स्थापना केली जाईल. गणेश उत्सव अनंत चतुर्दशीला संपतो, जो या वर्षी ६ सप्टेंबर रोजी येत आहे.

अस्वीकरण: येथे दिलेली माहिती धार्मिक श्रद्धांवर आधारित आहे आणि केवळ माहितीसाठी दिली जात आहे. वेबदुनिया याला दुजोरा देत नाही.

भारतीय संस्कृतित पूजेत वाहण्यात येणारी फुले, पाने यांना अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. विविध देवतेनुसार पूजा साहित्यामध्ये बदल बघावयास मिळतो. काही दिवसांत गणेशाचे आगमन होणार आहे. गणपतीच्या पूजेत २१ पत्रीचा समावेश असतो. या पत्रींचे औषधी गुण आपण जाणून घेऊ यात.

पिपंळ - याला 'बोधीवृक्ष' म्हणतात. गौतम बुध्दांना याच झाडाखाली आत्मज्ञान प्राप्त झाले होत. हवा शुध्दकरण्यासाठी हे एकच झाड एअरकुलर सिस्टीमच्या पाचपट अधिक काम करते. याच्या पानांत औषधी गुणधर्म असतात म्हणून आदिवासी भागात या पानांवर मुलांना जेऊ घातले जाते. पिपंळाची लाख (राख) खडीसाखरेबरोबर दिल्यास चांगली झोप लागते. 

जाई - या वनस्पतीला जास्मीन देखील म्हणतात. ही वनस्पती शहरात मोठया प्रमाणात दिसते. तोंड आल्यावर जाईची पाने खातात, तसेच जुन्या जखमांवर जाईचा पाला लावला जातो. ही वेल सुगंधी फुलांची आहे.

अर्जुन - हाडे जोडणारी वनस्पती म्हणून आदिवासी पट्टयात हिला ओळखतात. या वृक्षाचा उल्लेख रामायणात देखील आढळतो. हृदयरोगावर ही वनस्पती उपयोगी ठरते. या वनस्पतीत कॅल्शिअमचे प्रमाण अधिक असते.

रूई - रुई या वनस्पतीला 'मांदार' म्हणूनही ओळखतात. ओसाड जागेत ही वनस्पती मोठया प्रमाणात दिसते. हिला पांढर्‍या, जांभळया रंगाची फुले येतात. हत्तीरोगावर हे फार उत्तम औषध आहे. तसेच कुष्ठरोगावर देखील त्याचे औषध प्रभावी ठरते. पांढरी रूई गणेशाला अधिक प्रिय असते.

मारवा - ही सुवासिक वनस्पती असून विविध प्रकारच्या जखमा, भाजणे, किंवा कोणत्याही कारणांमुळे त्वचेवर आलेल्या डागांसाठी ही वनस्पती उपयुक्त ठरते. नवीन संशोधनात तर मारव्यापासून कर्करोगावर औषध तयार करण्यास यश आले आहे. ही वनस्पती घरात कुंडीतदेखील लावता येते.

कण्हेर - कण्हेरीची पाने व मुळाचा साठा औषधी आहे. परस बागेतही हमखास दिसणारी वनस्पती एक विषारी झुडूप आहे. याच्या फुलांना सुगंध असतो. वात विकारावरील महाविषारी तेलात हिचा वापर केला जातो.

देवदार - हा महाकाय वृक्ष पश्चिम घाट, हिमालयात आढळतो. या वृक्षाचे लाकूड अतिशय मजबूत असते. कफ, पडसे, संधिवात यासाठी याचा रस फायदेशीर ठरतो. याची झाडे महाराष्ट्रात नाशिकजवळ पेठ, हरसूल भागात देखील दिसतात.

डोरली - या रोपाला 'काटे रिंगणी' म्हणूनही ओळखतात. या वनस्पतीच्या पानवर देखील काटे असतात. त्वचारोग, पोटातील विकार, मूत्ररोगांवर हे झुडूप फायदेशीर ठरते. आदिवासी भागात हे झुडूप मोठ्या प्रमाणात आढळते.

डाळिंब - आपल्याकडे आरक्ता आणि गणेश अशा दोन जाती मोठयाप्रमाणात बघावयास मिळतात. देखणी फुले, काहीसे काटेरी झुडूप आहे. याचा उपयोग जंतावर गुणकारी आहे. काविळीसाठीही उपयोग केला जातो.

आघाडा - ऋषीपंचमीच्या दिवशी महिला मुखमार्जनासाठी त्याचा वापर करतात. आघाडा मुखरोग व दंतरोगावर उत्तम औषध आहे. ही वनस्पती पडिक जागेत माळरानांवर बघावयास मिळते.

विष्णुकांता - या वनस्पतीला आपल्याकडे 'शंखपुष्पी' म्हणतात. बुध्दीवर्धक म्हणून ही वनस्पती विद्यार्थी वर्गात लोकप्रिय आहेत. ब्रेन टॉनिक म्हणून अत्यंत उपयोगी आहे. निळसर फुले येणारी ही वनस्पती जमिनीलगत उगविणारी आहे. या वनस्पतीचा उपयोग मानसिक विकारावर औषध म्हणून केला जातो. नदीच्या बाजूला, डोंगर-टेकडया आदी ठिकाणी ही आपण बघू शकतो.

शमी - शमीला सुप्त 'अग्नीदेवता' असेही म्हणतात. त्यामुळे यज्ञाच्या ठिकाणी शमीची रवी ठेवतात. हा वृक्ष कोरडया हवामानात वाढणारा आहे. त्वचारोग, दमा, मूत्रपिंड या आजारांवर शमी प्रभावी ठरते.

दुर्वा - ही एक गवताच्या जातीची वनस्पती आहे. पांढरी (श्वेत) आणि निळा (नील) या दोन जाती आहेत. पांढ-या दुर्वा गणेशाला प्रिय असते. आपल्याकडे तिला 'हरळ' म्हणतात. नाकातून रक्त येणे, ताप, अंगातील दाह कमी करण्यासाठी दूर्वांचा रस अमृतासमान असतो. दूर्वा रस्त्याच्या बाजूला, बागेतही मिळतात.

तुळस - ही वनस्पती चोवीस तास ऑक्सिजन देणारी आहे. डासांना पळवून लावणारी तुळस जवळपास प्रत्येक घरात बघावयास मिळते. तुळशीत राम, कृष्ण असे दोन प्रकार असले तरी आणखी तीन चार इतर प्रकारही आहेत. कफ, दम, सर्दी, कीटक दंश तसेच कॅन्सर सारख्या रोगांवर तुळशीचा रस औषध उपयोगी पडतो.

धोतरा - धोतर्‍याचा काळा, पांढरा, व राजधोतरा अशा तीन जाती आहेत. या वनस्पतीपासून अफ्रोपिन नावाचे औषध काढतात. वेदनाशक म्हणून त्याचा उपयोग केला जातो. ही वनस्पती पडिक जागेत उगविणारी विषारी वनस्पती आहे. काटेरी पांढर्‍या लांब नरसळ्यासारखे फूल दमा, कफ, संधिवात आदी रोगांवर उपयुक्त ठरते. या वनस्पतींची रोपे शहरात रस्त्याच्या कडेला हमखास दिसतात.

बेलपत्र - शंकराचे बेलपत्र सर्वांना परिचित आहे. या वनस्पतीचा उपयोग पोटातील जंतावर गुणकारी आहे. अतिसार, आव, धडधड, उष्णता आदींसाठी हिचा उपयोग होतो.

माका - पावसाळयात आढळणारी ही वनस्पती डोंगर - टेकडयांवर नजर लावून तिचा शोध घ्यावा लागतो. माका रसायन आहे. रसायन म्हणजे कोणत्याही प्रकारचा रोग होऊ न देणारे औषध. मूत्रपिंडाचा आजार, कावीळ, त्वचारोग, विंचूदंश आदी रोगांवर माक्याचे औषध प्रभावी ठरते.

मधुमालती - मधुमालती ही वेल तशी शहरात बंगल्यांमध्‍ये सहज बघावयास मिळते. ही एक काष्ट वेल आहे. गुलाबी, पांढर्‍या, पिवळया रंगाची फुले व सदाहरित पाने हे त्याचे वैशिष्टय. फुफ्फुसाचे विकार, त्वचारोग, सांधेदुखी, पोटातील कृमी कमी करण्यासाठी या वनस्पतीचा उपयोग होतो.

बोर - बोराच्या बियांचे चुर्ण चेहर्‍यांवर लावल्यास पुटकुळया जातात. मध्यम आकाराचा हा काटेरी वृक्ष डोळे जळणे, तापावरील दाह यासाठी उपयुक्त ठरतो.

हादगा - हादग्याला आपण 'अगस्ती' म्हणूनही ओळखतो. याच्या फुलांची भ्‍ाजी छान लागतात. या फुलात अनेक जीवनसत्वांचा खजिना आहे. हा वृक्ष मध्यम आकाराचा आहे.

केवडा - ही वनस्पती समुद्र किनार्‍यावर मोठया प्रमाणात आढळते. ही वनस्पती थायरॉईडच्या दोषावर गुणकारी ठरते.

या पत्रींचे महत्त्व:

प्रत्येक पत्री विशिष्ट देवतेशी निगडित आहे आणि गणपतीच्या पूजेत ती अर्पण केल्याने त्या देवतेचा आशीर्वाद मिळतो. उदाहरणार्थ, बिल्वपत्री शिवाशी संबंधित आहे, तर तुळस विष्णूशी.

या पत्रींमध्ये औषधी गुणधर्म असतात, जसे की अघाडा रोगनाशक आहे, तर तुळस रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवते. या पत्री स्थानिक वनस्पती असल्याने पर्यावरणाशी सुसंगत असतात आणि त्यांचा उपयोग पर्यावरण संतुलन राखण्यासही मदत होते. प्रत्येक पत्री जीवनातील विशिष्ट गुण किंवा शक्ती दर्शवते, जसे की पिंपळ ज्ञानाचे प्रतीक आहे, तर शमी विजयाचे. या पत्री अर्पण केल्याने मन, शरीर आणि वातावरण शुद्ध होते, ज्यामुळे पूजेचे फळ अधिक प्रभावी होते.

या पत्री गणपतीला अर्पण करताना प्रत्येक पत्रीचे नाव घेऊन मंत्र म्हणतात:ॐ [पत्रीचे नाव] नमः (उदा., ॐ दूर्वायै नमः).

या पत्री स्वच्छ धुऊन, गणपतीच्या मूर्तीसमोर किंवा पायाजवळ अर्पण केल्या जातात. काही ठिकाणी या पत्रींची माळ बनवून गणपतीला अर्पण केली जाते.

टीप:जर एखादी पत्री उपलब्ध नसेल, तर दूर्वा सर्वात महत्त्वाची मानली जाते, कारण ती गणपतीला विशेष प्रिय आहे.

गणपती बाप्पा मोरयाचा गजर करत या दिवशी गणपती घरी आणावा. घरी दारात आल्यावर सुहासिणीने भाकर तुकडा ओवाळून टाकावा आणि गणपती आणणार्‍याच्या पायावर पाणी घालावे. गणपती आसनासमोर खाली ठेवून शास्त्रोक्त पूजा करावी. तर चला जाणून घेऊया संपर्ण पूजन विधी मंत्रोच्चारासह.

आचमन

ॐ केशवाय नमः । ॐ नारायणाय नमः । ॐ माधवाय नमः ।

या नावांनी दोनदा आचमने करावी.

ॐ गोविंदाय नमः ।

या नावाने पाणी सोडावे. पुढील नावे हात जोडून म्हणावीत. नंतर प्राणायाम करावा.

ॐ केशवाय नमः ।

ॐ नारायणाय नमः ।

ॐ माधवाय नमः ।

ॐ गोविंदाय नमः ।

ॐ विष्णवे नमः ।

ॐ मधुसूदनाय नमः ।

ॐ त्रिविक्रमाय नमः ।

ॐ वामनाय नमः ।

ॐ श्रीधराय नमः ।

ॐ हृषीकेशाय नमः ।

ॐ पद्मनाभाय नमः ।

ॐ दामोदराय नमः ।

ॐ संकर्षणाय नमः ।

ॐ वासुदेवाय नमः ।

ॐ प्रद्युम्नाय नमः ।

ॐ अनिरुद्धाय नमः ।

ॐ पुरुषोत्तमाय नमः ।

ॐ अधोक्षजाय नमः ।

ॐ नारसिंहाय नमः ।

ॐ अच्युताय नमः ।

ॐ जनार्दनाय नमः ।

ॐ उपेन्द्राय नमः ।

ॐ हरये नमः ।

ॐ श्रीकृष्णाय नमः ।

प्राणायाम

प्रणवस्य परब्रह्म ऋषिः । परमात्मा देवता । दैवी गायत्री छंदः । सप्तानां व्याहृतीनां विश्वामित्र, जमदग्नि, भरद्वाज, गौतम, अत्रि, वसिष्ठ, काश्यप ऋषयः । अग्नि, वाय्वादित्य, बृहस्पति, वरुणेन्द्र, विश्वेदेवा देवताः । गायत्र्युष्णिग् - अनुष्टप् - बृहतीपंक्ति - त्रिष्टुब - जगत्यश्छंदांसि । गायत्र्या गाथिनो विश्वामित्र ऋषिः । सविता देवता । गायत्री छंदः । गायत्री शिरसः प्रजापतिऋषिः । ब्रह्माग्निवाय्वादित्या देवताः । यजुश्छंदः । प्राणायामे विनियोगः ।

ॐ भूः ॐ भुवः ॐ स्वः ॐ महः ॐ जनः ॐ तपः ॐ सत्यम् ।

ॐ भूर्भवः स्वः । ॐ तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि । धियो यो नः प्रचोदयात ॥

ॐ आपो ज्योती रसोऽमृतं ब्रह्मभूर्भुवः स्वरोम् ॥

देवतावंदन

हात जोडून शांत मनाने सावकाश म्हणावे

ॐ श्रीमन्महागणपतये नमः । इष्टदेवताभ्यो नमः । श्रीसरस्वत्यै नमः । श्री गुरुभ्यो नमः । कुलदेवताभ्यो नमः । ग्रामदेवताभ्यो नमः । स्थानदेवताभ्यो नमः । वास्तुदेवताभ्यो नमः । मातृपितृभ्यां नमः । श्रीलक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः । सर्वेभ्यो देवेभ्यो नमः । सर्वेभ्यो ब्राह्मणेभ्यो नमः । निर्विघ्नमस्तु ।

सुमुखश्वैकदन्तश्च कपिलो गजकर्णकः ।

लम्बोदरश्च विकटो विघ्ननाशो गणाधिपः ॥१॥

धूम्रकेतुर्गणाध्यक्षो भालचंद्रो गजाननः ।

द्वादशैतानि नामानि यः पठेत् शृणुयादपि ॥२॥

विद्यारंभे विवाहे च प्रवेशे निर्गमे तथा ।

संग्रामे संकटे चैव विघ्नस्तस्य न जायते ॥३॥

शुक्लांबरधरं देवं शशिवर्णं चतुर्भुजं ।

प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोपशांतये ॥४॥

सर्वमंगलमांगल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके ।

शरण्ये त्र्यंबके गौरि नारायणि नमोऽस्तुते ॥५॥

सर्वदा सर्वकार्येषु नास्ति तेषाममंगलम् ।

येषां हृदिस्थो भगवान्मंगलायतनं हरिः ॥६॥

तदेव लग्नं सुदिनं तदेव ताराबलं चंद्रबलं तदेव ।

विद्याबलं दैवबलं तदेव लक्ष्मीपते तेंऽघ्रियुगं स्मरामि ॥७॥

लाभस्तेषां जयस्तेषां कुतस्तेषां पराजयः ।

येषामिंदीवरश्यामो हृदयस्थो जनार्दनः ॥८॥

विनायकं गुरुं भानुं ब्रह्मविष्णुमहेश्वरान् ।

सरस्वतीं प्रणौम्यादौ सर्वकार्यार्थसिद्धये ॥९॥

अभीप्सितार्थसिद्धयर्थ पूजितो यः सुरासुरैः ।

सर्वविघ्नहरस्तस्मै गणाधिपतये नमः ॥१०॥

सर्वेष्वारब्धकार्येषु त्रयस्त्रिभुवनेश्वराः ।

देवा दिशन्तु न सिद्धिं ब्रह्मेशानजनार्दनाः ॥११॥

गणनाथसरस्वतीरविशुक्रबृहस्पतीन् ।

पंचैतानि स्मरेन्नित्यं वेदवाणीप्रवत्तये ॥१२॥

गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णु गुरुर्देवो महेश्वरः ।

गुरुः साक्षात्परब्रह्म तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥१३॥

यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः ।

तत्र श्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम ॥१४॥

संकल्प

( संकल्प घेताना ज्या ठिकाणी........अशी खूण आहे तेथे त्या दिवशीच्या संवत्सराचे, नक्षत्राचे, वाराचे योग व करण यांची नावे पंचांगात पाहून म्हणावीत.)

श्रीमद्भगवतो महापुरुषस्य विष्णोराज्ञया प्रवर्तमानस्य अद्य ब्रह्मणो द्वियीये परार्धे विष्णुपदे श्रीश्वेतवाराहकल्पे, वैवस्वतमन्वन्तरे, कलियुगे, प्रथमचरणे, भरतवर्षे, भरतखंडे, जंबुद्वीपे, दण्डकारण्ये देशे, गोदावर्याः दक्षिणे तीरे ........ मण्डले, ........ ग्रामे, शालिवाहन शके, ........ नाम संवत्सरे,  ........ अयने, ........ ऋतौ, ........ मासे, ........ पक्षे, ........ तिथौ, ........ वासरे, ........ दिवस, ........ नक्षत्रे, एवं गुणविशेषणविशिष्टायां शुभपुण्यतिथौ, मम आत्मनः श्रुति स्मृति पुराणोक्त फलप्राप्त्यर्थ अस्माकं सर्वेषां सहकुटुंबानां सहपरिवाराणां क्षेम स्थैर्य विजय अभय आयुरारोग्यैश्वर्याभिवृद्धयर्थ शान्त्यर्थ पुष्टयर्थ तुष्टयर्थ समस्तमंगलावाप्त्यर्थ समस्तदुरितोषशांत्यर्थं समस्ताभ्युदयार्थ च इष्टकामसंसिद्धयर्थ कल्पोक्तफलावाप्त्यर्थ मम इह जन्मनि जन्मजन्मांतरे च सहकुटुंबस्य क्षेमस्थित्यायुरारोग्यैश्वर्यादिवृद्धि सर्वकामर्निर्विघ्नसिद्धि पुत्रपौत्रधनधान्यविद्याजययशसमृद्धिद्वारा अद्य भाद्रपदशुक्लचतुर्थ्या प्रतिवार्षिकं विहितं श्रीसिद्धिविनायकदेवताप्रीत्यर्थ यथाशाक्ति यथाज्ञानेन यथामीलितोपचारद्रव्यैः ध्यानावाहनादिषोडशोपचारैः पूजां करिष्ये । तथा च आसनादि दिग्बंधादि कलशपूजनं शंखार्चनं घंटाराधनं दीपपूजनं च करिष्ये । शरिरशुद्धयर्थं षडंगन्यासं च करिष्ये । आदौ निर्विघ्नतासिद्धयर्थ श्रीमहागणपतिस्मरणं च करिष्ये ।

( हातात गंधाक्षतांसहित उदक घेऊन सोडावे )

श्री महा गणपतिस्मरण

गणानांत्वा शौनकोगृत्समदो गणपतिर्जगती ।

गणपतिस्मरणे विनियोगः ॥

ॐ गणानां त्वा गणपतिं हवामहे कविं कवीनामुपमश्रवस्तमम् ।

ज्येष्ठराजं ब्रह्मणां ब्रह्मणस्पत आ नः शृण्वन्नूतिभिः सीद सादनम् ॥

ऋद्धिसिद्धिसहितं सांगं सपरिवारं सायुधं सशक्तिकं श्रीमहागणपति स्मरामि श्रीमहागणाधिपतये नमः । निर्विघ्नं कुरु ॥ ( नमस्कार करावा )

आसनशुद्धी

( भूमीला स्पर्श करावा. )

पृथिवीति मंत्रस्य मेरुपृष्ठ ऋषिः कूर्मेः देवता । सुतलं छंदः । आसने विनियोगः ॥

ॐ पृथ्वि त्वया धृता लोका देवि त्वं विष्णुना धृता । त्वं च धारय मां देवि पवित्रं करु चासनम् ॥ ऊर्ध्वकेशि विरूपाक्षि मांसशोणितभोजने । तिष्ठ देवि शिखाबंधे चामुंडे ह्यपराजिते ॥

भूतोत्सारण

( हातात अक्षता घेऊन दक्षिणेस फेकाव्या. )

अपसर्पन्तु वामदेवो भूतान्यनुष्टुप भूतोत्सादने विनियोगः । ॐ अपसर्पन्तु ते भूता ये भूता भूमिसंस्थिताः । ये भूता विघ्नकर्तारस्ते गच्छन्तु शिवाज्ञया ॥

अपक्रामंतु भूतानि पिशाचा सर्वतो दिशम् । सर्वेषामविरोधेन पूजाकर्म समारभे ॥

तीक्ष्णदंष्ट्र महाकाय कल्पांतदहनोपम । भैरवाय नमस्तुभ्यमनुज्ञां दातुमर्हसि ॥

पूजाकर्म समारभै । वामपादतलपार्श्वेन भूमिं त्रिस्ताडयेत्

( डाव्या पायाच्या तळाचा भाग भूमीस तीन वेळा लावावा. )

देवा आयान्तु । यातुधाना अपयान्तु ॥

विष्णो देवयजनं रक्षस्व इति भूमौ प्रादेशं कूर्यात् ।

( उजव्या हाताचा अंगठा व तर्जनी भूमीला लावावी. )

मनुष्यगंधनिवारणे विनियोगः । येभ्यो माता इत्यस्य गयःप्लात ऋषिः, विश्वेदेवा देवता, जगती छन्दः । एवापित्र इत्यस्य वामदेवगौतम ऋषिः बृहस्पतिर्देवता, त्रिष्टुप् छन्दः ।

( गणपतीला नमस्कार करावा. )

षडंगन्यास

( शरीरशुद्धयर्थ मांडे घालून दोन्ही हातांनी न्यास करावे. )

अंगुष्ठाभ्यां नमः । हृदयाय नमः ।

( तर्जनी, मध्यमा व अनामिका यांनी हृदयाला स्पर्श करावा. )

तर्जनीभ्यां नमः । शिरसे स्वाहा ।

( अंगुली व मध्यमा यांनी मस्तकाला स्पर्श करावा. )

मध्यमाभ्यां नमः । शिखायै वषट् ॥

( तर्जनी, मध्यमा व अंगुष्ठ यांनी शेंडीच्या जागी स्पर्श करावा. )

अनामिकाभ्यां नमः । कवचाय हुम् ॥

( दोन्ही हातांनी स्कंधापासून नाभीपर्यंत स्पर्श करावा. )

कनिष्ठिकाभ्यां नमः । नेत्रत्रयाय वौषट् ॥

( तर्जनी, मध्यमा व अनामिका यांनी नेत्र व ललाट यांना स्पर्श करावा. )

करतलकरपृष्ठाभ्यां नमः । अस्त्राय फट् । भूर्भुवस्वरोम् इति दिग्बंधः ॥

( दोन्ही हातांनी टाळी वाजवावी. )

कलशपूजा

( पाणी भरलीला कलशाला गंध व अक्षता लावलेले फूल चिकटवावे. )

कलशस्य मुखे विष्णुः कंठे रुद्रः समाश्रितः ।

मूले तत्र स्थितो ब्रह्माः मध्ये मातृगणाः स्मृताः ॥

कुक्षौ तु सागराः सर्वे सप्तद्वीपा वसुंधरा ।

ऋग्वेदोऽथ यजुर्वेद सामवेदो ह्यथर्वणः ॥

अंगेश्व सहिताः सर्वे कलशं तु समाश्रिताः ।

अत्र गायत्रीसावित्री शांतिः पुष्टिकरी तथा ।

आयान्तु देवपूजार्थ दुरितक्षयकारकाः ॥

गंगे च यमुने चैव गोदावरि सरस्वति ।

नर्मदे सिन्धु कावेरि जलेऽस्मिन्सन्निधिं कुरु ॥

कलशाय नमः । सर्वोपचारार्थे गंधाक्षतपुष्पं समर्पयामि ।

( नमस्कार करावा )

( भारतीय संस्कृतीत कलश हे मांगल्याचे प्रतीक शुभकार्यात कलशाची पूजा करण्याची प्रथा आहे. कलशपूजा म्हणजे अखिल ब्रह्मांडाची पूजा. कलशात सारे ब्रह्मांड सामावलेले आहे. कलशाच्या मुखी विष्णू, कंठामध्ये शंकर, तळाशी ब्रह्मा, मध्याभागी देवमाता म्हणजे मातृगण स्थित आहेत. कलशात सर्व सागरांचे पवित्र जल व सप्तखंडात्मक पृथ्वी समाविष्ट आहे. ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद, अथर्ववेद या चारही वेदांचे यात वास्तव्य मानले असून, आपल्या सहा अंगासह सर्व वेद या कलशात आहेत. गायत्री, सावित्री नित्य शांती, पुष्टी देणार्‍या देवतांचे अधिष्ठान या कलशात आहे. गंगा, यमुना, गोदावरी, सरस्वती, नर्मदा, सिंधू, कावेरी या सात नद्यांचे जल असून, 'तूच शिव, तूच विष्णू, तूच ब्रह्मा यांचे प्रतीक असणार्‍या कलशरूपी ब्रह्मांडदेवते, तुझ्यात सारी पंचमहाभूते व प्राणशक्तीचे वास्तव्य आहे' अशी ही प्रार्थना आहे. कलशपूजा ही सर्व ब्रह्मांडसमावेशक आहे. कलशाशिवाय कोणतीही पूजा होत नाही; म्हणून हे सर्व सांगितले आहे. )

शंखपूजा

( शंखाला स्नान घालून गंध, पुष्प घालावे. शंखमुद्रा दाखवून नमस्कार करावा.)

शंखादौ चंद्रदैवत्यं कुक्षौ वरुणदेवता ।

पृष्ठे प्रजापतिश्चैव अग्रे गंगासरस्वती ॥

त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि वासुदेवाय चाज्ञया ।

शंखे तिष्ठतिं विप्रेन्द्र तस्माच्छंखं प्रपूजयेत् ॥

त्वं पुरा सागरोत्पन्नो विष्णुना विधृत करे ।

नमितः सर्वदेवेश्च पाञ्चजन्य नमोऽस्तु ते ॥

ॐ पाञ्चजन्याय विद्महे । पावमानाय धीमहि ।

तन्नः शंख प्रचोदयात् । शंखाय नमः ।

सकलपूजार्थे गंधपुष्पं समर्पयामि ॥

घंटापूजा

घंटानादं कुर्यात् ( घंटा वाजवावी )

आगमनार्थे तु देवानां गमनार्थ तु रक्षसाम् ।

कुर्वे घंटारवं तत्र देवताऽह्वानलक्षणम् ॥

घंटायै नमः । सकलपूजार्थे गंधाक्षतपुष्पं समर्पयामि ॥

( घंटेला गंध, अक्षता, फूल, हळदकुंकू वाहावे. )

दीपपूजा

( समईला फुलाने गंध, फूले व हळदकुंकू वाहावे. )

भो दीप ब्रह्मरूपस्त्वं ज्योतिषां प्रभुरव्ययः । आरोग्यं देहि पुत्रांश्च सर्वार्थाश्च प्रयच्छ मे । यावत्पूजासमाप्तिः स्यात्तावत् त्वं सुस्थिरो भव । दीपदेवताभ्यो नमः । सकलपूजार्थे गंधपुष्पं समर्पयामि ॥

प्रोक्षण

( दूर्वेने पूजासाहित्यावर व स्वतःवर पाणी शिंपडावे. )

अपवित्रः पवित्रो वा सर्वावस्थां गतोऽपि वा । यः स्मरेत्पुंडरीकाक्षं स बाह्माभ्यंतरः शुचिः ॥ पूजाद्रव्याणि संप्रोक्ष्य आत्मानं च प्रोक्षयेत् ।

( हा मंत्र म्हाणावा आणि प्रोक्षण करावे )

प्राणप्रतिष्ठा

दोन दूर्वांकुरांनी गणपतीला स्पर्श करून म्हणावे-

अस्य श्रीप्राणप्रतिष्ठामंत्रस्य ब्रह्माविष्णुमहेश्वरः ऋषयः ।

ऋग्यजुः सामाथर्वाणि छंदासि परा प्रानशक्तिर्देवता ।

आं बीजम् । र्‍हीं शक्तिः । क्रौं कीलकम् ।

अस्या मूर्तौ देवकलासन्निध्यार्थ प्राणप्रतिष्ठापने विनियोगः ।

ॐ आं, र्‍हीं, क्रौं,

अं यं रं लं वं शं षं सं हं क्षं अः क्रौं, र्‍हीं, आं देवस्य प्राणा इह प्राणाः ॥

ॐ आं, र्‍हीं, क्रौं,

अं यं रं लं वं शं षं सं हं क्षं अः क्रौं, र्‍हीं, आं, देवस्य जीव इह स्थितः ॥

ॐ आं, र्‍हीं, क्रौं,

अं यं रं लं वं शं षं सं हं क्षं अः क्रौं, र्‍हीं, आं,

देवस्यवाड्‍मनश्चक्षुः श्रोत्राजिव्हाघ्राणपाणिपादपायुपस्यादि सर्वेंद्रियाणि सुखं चिरं तिष्ठंतु स्वाहा ॥ ॐ असुनीते पुनरस्मासुचक्षु पुनः प्राणमिहनो धेहिभोगं । ज्योक्पश्येम सूर्यमुच्चरतमनुमते मृळयानः स्वस्ति ।

( ताम्हनात एक पळी पाणी उजव्या हातावरून सोडावे. नंतर दुर्वाकुराने गणपतीच्या पायाला स्पर्श करावा. )

अस्य देवस्य पंचदशसंस्कारसिद्धयर्थ पंचदश प्रणवावृत्तिः करिष्ये ।

ॐ ॐ असा प्रणवाचा पंधरा वेळा उच्चार करावा. नंतर दोन दूर्वांकुर तुपात बुडवून गणपतीच्या उजव्या डोळ्याला, नंतर डाव्या डोळ्याला त्या दूर्वेने तूप लावावे आणि म्हणावे-

ॐ तच्चक्षुर्देवहितं शुक्रमुच्चरत् । पश्येम शरदः शतं जीवेम शरदं शतम् ॥

गणपतीला हात जोडून म्हणावे-

रक्तांभोधिस्थपोतोल्लसदरुणंसरोजधिरूढा कराब्जे ।

पाशं कोदण्डभिक्षूद्भवमथ गुणमप्यंकुशं पञ्चबाणान् ॥

बिभ्राणा सृक्कपालं त्रिनयनलसिता पीनवक्षोरुहाढ्या ।

देवी बालर्कवार्णा भवतु सुखकरी प्राणशक्तिः परा नः ॥

( गणपतीच्या चरणांवर गंध, अक्षता, फूल वाहावे. गूळ, केळे आदीचा नैवेद्य दाखवावा. नमस्कार करावा. )

वंदन

वक्रतुंड महाकाय सूर्यकोटिसमप्रभ ।

निर्विघ्नं कुरु मे देव सर्वकार्येषु सर्वदा ॥

( अक्षता वाहाव्यात. नमस्कार करावा. )

ध्यान

ॐ एकदन्ताय विद्महे वक्रतुंडाय धीमहि ।

तन्नो दन्ती प्रचोदयात् ॥

एकदन्तं शूर्पकर्णं गजवक्त्रं चतुर्भुजम् ।

पाशांकुशधरं देवं ध्यायेत् सिद्धिविनायकम् ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । ध्यायामि ।

ध्यानं समर्पयामि ॥

( फूल, दूर्वाकुर वाहावे. नमस्कार करावा. )

आवाहन

आगच्छ देवदेवेश तेजोराशे जगत्पते ।

क्रियामाणां मया पूजां गृहाण गणनायक ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः ।

आवाहनार्थे दूर्वांकुरान् पुष्पांजलि समर्पयामि ॥

( आवाहनार्थ दूर्वाकुर, फुले वाहावीत. नमस्कार करावा. )

आसन

नानारत्‍नसमायुक्तं कार्तस्वरविभूषितम् ।

आसनं देवदेवेश प्रीत्यर्थ प्रतिगृह्यताम् ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः ।

आसनार्थे दूर्वांकुरान् अक्षतान् समर्पयामि ॥

( दूर्वांकुर, अक्षता गणपतीच्या चरणावर वाहाव्यात.)

पाद्य

सर्वतीर्थसमानीतं पाद्य गन्धादिसंयुतम् ।

विघ्नराज गृहाणेदं भगवन् भक्तवत्सल ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः ।

पाद्यो पाद्यं समर्पयामि ।

( गणपतीच्या चरणावर दूर्वांकुराने पाणी शिंपडावे.)

अर्ध्ये

अर्ध्ये च फलसंयुक्तं गंधपुष्पाक्षतैर्युतम् ।

गणाध्यक्ष नमस्तेऽस्तु गृहण करुणानिधे ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः ।

हस्तयोः अर्ध्येः समर्पयामि ॥

तदर्थे गंधाक्षतपुष्पजलं समर्पयामि ॥

( गणपतीवर गंधाक्षतापुष्प वाहावे. पळीत पाणी घेऊन त्यात गंध, अक्षता, फूल, दूर्वांकुर व सुपारी घालून गणपतीच्या हातावर अर्घ्य द्यावे. अर्घ्य ताम्हनात सोडावे. )

आचमन

विनायक नमस्तुभ्यं त्रिदशैरभिवंदित ।

शुद्धोदकेन तोयेन शीघ्रमाचमनं कुरु ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः ।

आचमनीयं समर्पयामि ॥

( पळीभर पाणी ताम्हनात सोडावे )

स्नान

गंगादिसर्वतीर्थेभ्य आनीतं तोयमुत्तमम् ।

भक्त्या समर्पितं तुभ्यं स्नानायाभीष्टदायक ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । स्नानं समर्पयामि ॥

( फुलाने गणपतीवर किंचित शुद्धोदक शिंपडावे.)

पंचामृत स्नान

पंचामृत एकत्र करून किंवा दूध, दही, तुप, मध, साखर या क्रमाने निरनिराळी अर्पण करावी. एकत्र केलेली असल्यास म्हणावे-

पयो दधि घृतं चैव मधुशर्करया युतम् ।

पंचामृतेन स्नपनं क्रियतां परमेश्वर ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः ।

पंचामृतस्नानं समर्पयामि ॥

पंचामृत स्नानांतरेण शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि ।

सकलपूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ।

( दूध, दही, तूप, मध व साखर वाहणे. मध्ये शुद्धोदक देणे. )

दूध

कामधेनो समुदभूतं देवर्षिपितृतृप्तिदम् ।

पयो ददामि देवेश स्नानार्थ प्रतिगृह्यताम् ।

श्री सिद्धिविनायकाय नमः ।

पयःस्नानं समर्पयामि ।

शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि ।

दही

चंद्रमंडलसंकाशं सर्वदेवाप्रियं दधि ।

स्नानार्थ ते मया दत्तं प्रीत्यर्थ प्रतिगृह्यताम् ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः ।

दधिस्नानं समर्पयामि ।

शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि ।

तूप

आज्यं सुराणामाहार आज्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम् ।

आज्यं पवित्रं परमं स्नानार्थ प्रतिगृह्यताम् ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः ।

घृतस्नानं समर्पयामि ।

शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि ।

मध

सर्वविधिसमुत्पन्नं पीयूषसदृशं मधु ।

स्नानार्थ ते प्रयच्छामि गृहाण परमेश्वर ॥

श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ।

मधुस्नानं समर्पयामि ।

शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि ।

साखर

इक्षुदण्डसमुद्भूतं दिव्यशर्करया शुभम् ।

स्नापयामि सदा भक्त्या प्रीतो भव सुरेश्वर ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः ।

शर्करास्नानं समर्पयामि ।

शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि ॥

गंधोदकस्नान

( पळीत पाणी घेऊन गंध घालावे व ते पाणी वाहावे. )

कर्पूरैलासमायुक्त सुगंधिद्रव्यसंयुतम् ।

गंधोदकं मया दत्तं स्नानार्थ प्रतिगृह्यताम् ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । गंधोदकस्नानं समर्पयामि ।

गंधोदकस्नानंतरे शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि ।

सकलपूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ।

मांगलिक स्नान

( अत्तर, सुगंधी द्रव्ये देवाच्या अंगाला लावून स्नान घालावे. )

अंगोद्वर्तनकं देव कस्तुर्यादिविमिश्रितम् ।

स्नानार्थ ते प्रयच्छामि स्वीकुरुष्व दयानिधे ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः ।

मांगलिक स्नानं समर्पयामि ।

शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि ।

सकलपूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ।

पूर्वपूजा

( गणपतीला नाममंत्रानी पंचोपचार करावे. ही पूर्वपूजा होय. )

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । विलेपनार्थे चंदन समर्पयामि । ( गंध लावावे.)

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । पूजार्थे पुष्पाणि समर्पयामि । ( फुले वाहावी. )

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । धूपं समर्पयामि । ( धूप दाखवावा. )

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । दीपं समर्पयामि । ( नीरांजन ओवाळावे. )

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । नैवेद्यार्थे पंचामृतशेषनैवेद्यं समर्पयामि ।

( पंचामृताचा नैवेद्य दाखवावा. )

ॐ प्राणाय स्वाहा । ॐ अपानाम स्वाहा ।

ॐ व्यानाय स्वाहा । ॐ उदानाय स्वाहा ।

ॐ समानाय स्वाहा । ॐ ब्रह्माणे स्वाहा । नंतर

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । उत्तरापोशनं समर्पयामि ।

हस्तप्रक्षालनं समर्पयामि । मुखप्रक्षालनं समर्पयामि ।

पाणी सोडावे आणि दोन विड्याची पाने त्यावर सुपारी व दक्षिणा यांसह गणपतीसमोर ठेवून त्यावर पाणी सोडून म्हणावे-

श्री सिद्धिविनायकाय नमः ।

मुखवासार्थे पूगीफलतांबूलं दक्षिणां च समर्पयामि ।

आणि मग उजव्या हाताने ताम्हनात पळीने पाणी सोडून गणपतीला नमस्कार करावा.

अनेन पूर्वाराधनेन श्री सिद्धिविनायकाः प्रीयताम् ।

उत्तरे निर्माल्यं विसृज्य । अथ अभेषेकं कुयात् ।

गणपतीवर वाहिलेली फुले काढून उत्तरेकडे ठेवावी आणि अभिषेक करावा.

अभिषेक

( गणपतीवर फुलाने किंवा दूर्वांकुराने पाणी शिंपडावे. )

ॐ भूर्भुवः स्वः अमृताभिषेकोऽस्तु । शांतिः पुष्टिस्तुष्टिश्चास्तु ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । महाअभिषेकस्नानं समर्पयामि ।

महाअभिषेक स्नानानंतरे शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि ।

सकलपूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ॥

गृहा वै प्रतिष्ठासूक्तं तत्प्रतिष्ठिततमया वाचा शंस्तव्यं तस्माद्यद्यपि दूर इव पशूंल्लभते ।

गृहानेवैनानाजिगमिषति गृहा हि पशूनां प्रतिष्ठा प्रतिष्ठा ॥

सुप्रतिष्ठितमस्तु । सुमुहूर्तमस्तु ॥

वस्त्र

( गणपतीला कापसाची वस्त्रे वाहावीत.)

सर्वभूषाधिके सौम्ये लोकलज्जानिवारणे ।

पयोपपादिते तुभ्यं वाससी प्रतिगृह्यताम् ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । वस्त्रोपवस्त्रे समर्पयामि ।

जानवे ( यज्ञोपवीत )

( गणपतीला जानवे घालावे. )

देवदेव नमस्तेऽस्तु त्राहि मां भवसागरात् ।

ब्रह्मसूत्रं सोत्तरीयं गृहाण पुरुषोत्तम ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः ।

उपवस्त्रारर्थे यज्ञोपवीतं समर्पयामि ।

तांबडे गंध

( गणपतीला तांबडे गंध लावावे. )

श्रीखंड चंदनं दिव्यं गंधाढ्यं सुमनोहरम् ।

विलेपनं सुरश्रेष्ठ चन्दनं प्रतिगृह्यताम् ।

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । चन्दनं समर्पयामि ।

अक्षता

( गणपतीला कुंकुमाक्षता वाहाव्यात. )

रक्ताक्षतांश्च देवेश गृहाण द्विरदानन ।

ललाटपटले चन्द्रस्तस्योपरि विधार्यताम् ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः ।

अक्षतान् समर्पयामि ।

सिंदूर

( गणपतीला शेंदूर लावावा. )

उदितारुणसंकाशं जपाकुसुमसंनिभम् ।

सीमंतभूषणार्थाय सिंदूरं प्रतिगृह्यताम् ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । सिंदूरं समर्पयामि ।

अलंकार

( गणपतीच्या अंगावर दागिने घालावे. )

अनेकरत्‍नयुक्तानि भूषणानि बहूनि च ।

तत्तदंगे योजयामि कांचनानि तवाज्ञया ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । नानाभूषणानि समर्पयामि ।

ऋद्धिसिद्धींना हळद, कुंकू, काजळ, सिंदूर, मंगलसूत्र, कंकणे क्रमाने वाहावीत.

हळद

हरिद्रा स्वर्णवर्णाभा सर्वसौभाग्यदायिनी ।

सर्वालंकारमुख्या हि देवि त्वं प्रतिगृह्यताम् ॥

श्री ऋद्धिसिद्धिभ्यां नमः । हरिद्रां समर्पयामि ।

कुंकू

हरिद्राचूर्णसंयुक्तं कुंकुमं कामदायकम् ।

वस्त्रालंकरणं सर्व देवि त्वं प्रतिगृह्यताम् ॥

श्री ऋद्धिसिद्धिभ्यां नमः । कुंकुमं समर्पयामि ।

काजळ

कज्जलं कामिकं रम्य कामिनीकामसंभवम् ।

नेत्रयोर्भूषणार्थाय कज्जलं प्रतिगृह्यताम् ॥

श्री ऋद्धिसिद्धिभ्यां नमः । कज्जलं समर्पयामि ।

सिंदूर

उदितारुणसंकाशं जपाकुसुमसन्निभम् ।

सीमंतभूषणार्थाय सिंदूरं प्रतिगृह्यताम् ॥

श्री ऋद्धिसिद्धिभ्यां नमः । सिंदूरं समर्पयामि ।

मंगलसूत्र

मांगल्यतंतुमणिभिर्मुक्ताफलविराजितम् ।

कण्ठस्य भूषणार्थाय कण्ठसूत्रं प्रतिगृह्यताम् ॥

श्री ऋद्धिसिद्धिभ्यां नमः । कंठसूत्रं समर्पयामि ।

कंकण

काचस्य निर्मितं दिव्यं कंकणं च सुरेश्वरि ।

हस्तालंकरणार्थाय कंकणं प्रतिगृह्यताम् ॥

श्री ऋद्धिसिद्धिभ्यां नमः । कंकणं समर्पयामि ।

परिमलद्रव्ये

( गणपतीला अष्टगंध, अत्तर इत्यादी परिमलद्रव्ये वाहावीत. )

ज्योत्स्नापते नमस्तुभ्यं नमस्ते विश्वरूपिणे नानापरिमलद्रव्यं गृहाण परमेश्वर ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । नानापरिमलसुवासिकद्रव्याणि समर्पयामि ।

पुष्पे

( गणपतीला तांबडी फुले वाहावीत )

माल्यादीनि सुंगधीनि मालत्यादीनि वै प्रभो ।

मया हृतानि पूजार्थे पुष्पाणि प्रतिगृह्यताम् ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । नानापुष्पाणि समर्पयामि ।

शमीपत्र

( गणपतीला शमीपत्रे वाहावीत. )

ॐ स इंद्राय वचोयुजा ततक्षुर्मनसाहारि । शमीभिर्यज्ञमाशत ।

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । शमीपत्राणि समर्पयामि ।

दूर्वा

कांडात्काण्डात्प्ररोहन्ति परुषः परुषः परि ।

एवानो दूर्वे प्रतनू सहस्रेण शतेन च ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । दूर्वांकुरान् समर्पयामि ।

( गणपतीला दूर्वा वाहाव्यात. अग्रे आपल्याकडे करावीत. दूर्वा गंधाक्षतांसहित पुढील मंत्रानी वाहाव्यात. )

ॐ गणाधिपाय नमः । दूर्वायुग्मं समर्पयामि ।

ॐ उमापुत्राय नमः । दूर्वायुग्मं समर्पयामि ।

ॐ अघनाशनाय नमः । दुर्वायुग्मं समर्पयामि ।

ॐ विनायकाय नमः । दुर्वायुग्मं समर्पयामि ।

ॐ ईशपुत्राय नमः । दूर्वायुग्मं समर्पयामि ।

ॐ सर्वसिद्धिप्रदायकाय नमः । दूर्वायुग्मं समर्पयामि ।

ॐ एकदन्ताय नमः । दूर्वायुग्मं समर्पयामि ।

ॐ इभवक्त्राय नमः । दूर्वायुग्मं समर्पयामि ।

ॐ मूषकवाहनाय नमः । दूर्वायुग्मं समर्पयामि ।

ॐ कुमारगुरवे नमः । दूर्वायुग्मं समर्पयामि ।

ॐ गणाधिप नमस्तेऽस्तु उमापुत्राघनाशन ।

विनायकेशपुत्रेति सर्वसिद्धिप्रदायक ॥

एकदन्तेभवक्त्रेति तथा मूषकवाहन ।

कुमारगुरवे तुभ्यं पूजयामि प्रयत्‍नः ।

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । एकं दूर्वा समर्पयामि ।

( गणपतीला एकवीस दूर्वांची जुडी वाहावी.)

एकवीस नाममंत्र -

ॐ गणंजयाय नमः ।

ॐ निधये नमः ।

ॐ गणपतये नमः ।

ॐ सुमंगलाय नमः ।

ॐ हेरंबाय नमः ।

ॐ बीजाय नमः ।

ॐ धरणीधराय नमः ।

ॐ आशापूरकाय नमः ।

ॐ महागणपतये नमः ।

ॐ वरदाय नमः ।

ॐ लक्षप्रदाय नमः ।

ॐ शिवाय नमः ।

ॐ प्रसादनाय नमः ।

ॐ काश्‍यपाय नमः ।

ॐ अमोघसिद्धये नमः ।

ॐ नंदनाय नमः ।

ॐ अभिताय नमः ।

ॐ वाचासिद्धाय नमः ।

ॐ मंत्राय नमः ।

ॐ ढुंढिविनायकाय नमः ।

ॐ चिंतामणये नमः ।

( कुंकुमाक्षता वाहाव्या )

अंगपूजा

ॐ श्री गणेश्वराय नमः । पादौ पूजयामि । ( पाय )

ॐ विघ्नराजाय नमः । जानुनी पूजयामि । ( ढोपरे )

ॐ आखुवाहनाय नमः । ऊरू पूजयामि । (मांड्या )

ॐ हेरंबाय नमः । कटी पूजयामि । ( कंबर )

ॐ कामारिसूनवे नमः । नाभि पूजयामि । ( नाभी )

ॐ लंबोदराय नमः । उदरं पूजयामि । ( पोट )

ॐ गौरीसुताय नमः । स्तनौ पूजयामि । ( स्तन )

ॐ गणनायकाय नमः । हृदयं पूजयामि । ( हृदयस्थान )

ॐ स्थूलकर्णाय नमः । कंठं पूजयामि । ( कंठ )

ॐ स्कंदाग्रजाय नमः । स्कंधौ पूजयामि । (खांदे )

ॐ पाशहस्ताय नमः । हस्तान् पूजयामि । ( चारी हात )

ॐ गजवक्त्राय नमः । वक्त्रं पूजयामि । ( मुख )

ॐ विघ्नहर्त्रे नमः । ललाटं पूजयामि । ( कपाळ )

ॐ सर्वेश्वराय नमः । शिरः पूजयामि । ( शीर्ष )

ॐ गणाधिपाय नमः । सर्वांगं पूजयामि । ( सर्वांगावर )

( गणपतीची अंगपूजा करताना एक एक नाममंत्र उच्चारून त्या त्या अवयवांवर दूवा वा कुंकुमाक्षता वाहाव्यात्.)

पत्रीपूजा

( गणपतीला पुढील नाममंत्रांनी एकेक पत्री वाहावी. )

सुमुखाय नमः । मालतीपत्रं समर्पयामि । ( मधुमालती )

गणाधिपाय नमः । भृंगराजपत्रं समर्पयामि । ( माका )

उमापुत्राय नमः । बिल्वपत्रं समर्पयामि । ( बेल )

गजाननाय नमः । श्वेतदूर्वांकुरं समर्पयामि । ( पांढरी दूर्वा )

लंबोदराय नमः । बदरीपत्रं समर्पयामि । ( बोर )

हरसूनवे नमः । धत्तूरपत्रं समर्पयामि । ( धोत्रा )

गजकर्णाय नमः । तुलसीपत्रं समर्पयामि । ( तुळस )

वक्रतुण्डाय नमः । शमीपत्रं समर्पयामि । ( शमी )

गुहाग्रजाय नमः । अपामार्गपत्रं समर्पयामि । ( आघाडा )

एकदन्ताय नमः । बृहतीपत्रं समर्पयामि । ( डोरली )

विकटाय नमः । करवीरपत्रं समर्पयामि । ( कण्हेर )

कपिलाय नमः । अर्कपत्रं समर्पयामि । ( रुई )

गजवक्त्राय नमः । अर्जुनपत्रं समर्पयामि । (अर्जुनसादडा )

विघ्नराजाय नमः । विष्णुक्रांतपत्रं समर्पयामि । ( विष्णुक्रांत )

बटवे नमः । दाडिमीपत्रं समर्पयामि । ( डाळिंब )

सुराग्रजाय नमः । देवदारपत्रं समर्पयामि । ( देवदार )

भालचंद्राय नमः । मरुबकपत्रं समर्पयामि । ( मरवा )

हेरम्बाय नमः । अश्वत्थपत्रं समर्पयामि । ( पिंपळ )

चतुर्भुजाय नमः । जातीपत्रं समर्पयामि । ( जाई )

विनायकाय नमः । केतकीपत्रं समर्पयामि । ( केवडा )

सर्वेश्वराय नमः । अगस्तिपत्रं समर्पयामि । ( अगस्त्य )

धूप

वनस्पतिरसोद्भूतो गंधाढ्यो गंध उत्तमः ।

आघ्रेयः सर्वदेवानां धूपोऽयं प्रतिगृह्यताम् ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । धुप समर्पयामि ।

( गणपतीला धूपारतीने किंवा उदबतीने ओवाळावे. )

दीप

आज्यं च वर्तिसंयुक्तं वह्विना योजितं मया ।

दीपं गृहाण देवेश ममाज्ञानं निवारय ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । दिपं समर्पयामि ।

( गणपतीला नीरांजनाने पायापासून मस्तकापर्यंत घंटा वाजवीत ओवाळावे. )

नैवेद्य

नैवेद्य गृह्यतां देव भक्ति मे ह्यचलां कुरु ।

ईत्सितं मे वरं देहि परत्र च परां गतिम् ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । नैवेद्यं समर्पयामि ।

( गणपतीला गूळ, खोबरे, मोदक इत्यादी जो पदार्थ नैवेद्यासाठी अर्पन करावयाचा असेल तो पात्रात ठेवून त्यावर तुलसीपत्र घालून पात्राखाली पाण्याने चौकोनी मंडल करून वरील मंत्रांनी तो अर्पण करावा. जो परार्थ असेल त्याचे नाम उच्चारावे. जसे गुडखाद्यनैवेद्यं, मोदकनैवेद्यम्.

ॐ प्राणाय स्वाहा । ॐ अपानाय स्वाहा ।

ॐ व्यानाय स्वाहा । ॐ उदानाय स्वाहा ।

ॐ समानाय स्वाहा । ॐ ब्रह्मणे स्वाहा ।

( एक पळी पाणी ताम्हनात सोडावे. )

ॐ प्राणाय स्वाहा । ॐ अपानाय स्वाहा ।

ॐ व्यानाय स्वाहा । ॐ उदानाय स्वाहा ।

ॐ समानाय स्वाहा । ॐ ब्रह्मणे स्वाहा ।

उत्तरापोशनं समर्पयामि । मुखप्रक्षालनं समर्पयामि ।

हस्तप्रक्षालनं समर्पयामि । आचमनं समर्पयामि ।

( तीन पळ्या पाणी ताम्हनात सोडावे. )

करोद्वर्तनार्थे चंदनं समर्पयामि ।

( फुलाला गंधाक्षता लावून त गणपतीला अर्पण करावे.)

तांबूल

( गणपतीपुढे विडा व सुपारी ठेवून उजव्या हातावरून एक पळी पाणी त्यावर सोडावे.)

पूगीफलं महद्दिव्यं नागवल्लीदलैर्युतम् ।

कर्पूरैलासमायुक्तं तांबुल प्रतिगृह्यताम् ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः ।

पूगीफल - तांबूलं समर्पयामि ।

फळे

( गणपतीपुढे यथाप्राप्त फळे ठेवून एक पळी पाणी सोडावे. )

फलेन फलितं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ।

तस्मात् फलप्रदानेन सफलाश्च मनोरथाः ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । विविध-फलानि समर्पयामि ।

महादक्षिणा

( गणपतीसमोर महादक्षिणा यथाशक्ती ठेवून त्यावर पाणी सोडावे. )

हिरण्यगर्भगर्भस्थं हेमबीजं विभावसोः ।

अनंतपुण्यफलदमतः शांतिं प्रयच्छ मे ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । महादक्षिणां समर्पयामि ।

नीरांजन

( गणपतीला नीरांजनाने ओवाळावे.)

चंद्रादित्यौ च धरणिर्विद्युदग्निस्तथैव च ।

त्वमेव सर्वज्योतीषि आर्तिक्यं प्रतिगृह्यताम् ॥

कर्पूरगौरं करुणावतारं संसारसारं भुजगेंद्रहारम् ।

सदा वसन्तं हृदयारविंद भवं भवानीसहितं नमामि ।

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । महानीरांजनदीपं समर्पयामि ।

कापुरारती

( कापूर प्रदीप्त करून ओवाळावा.)

कर्पूरपूरेण मनोहरेण सुवर्णपात्रोदरसंस्थितेन ।

प्रदिप्तभासा सह संगतेन नीरांजन ते जगदीश कुर्वे ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । कर्पूरार्तिक्यदीपं समर्पयामि ।

( नमस्कार करावा )

प्रदक्षिणा

( स्वतःभोवती उजवीकडून डावीकडे फिरावे. हात जोडावेत. )

यानि कानि च पापनि जन्मांतरकृतानि च ।

तानि तानि विनश्यन्ति प्रदक्षिण पदे पदे ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । प्रदक्षिणां समर्पयामि ।

साष्टांग नमस्कार

नमः सर्वहितार्थाय जगदाधारहेतवे ।

सांष्टांगोऽयं प्रणामस्ते प्रयत्‍नेन मया कृतः ।

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । नमस्कारान् समर्पयामि ।

( साष्टांग नमस्कार करावा )

पुष्पांजली

नमस्ते विघ्नसंहर्त्रे नमस्ते ईप्सितप्रद ।

नमस्ते देवदेवेश नमस्ते गणनायक ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । मंत्रपुष्पं समर्पयामि ।

( गणपतीच्या चरणावर गंध, अक्षतांसह फुले घेऊन वाहावीत. )

अर्ध्यप्रदान

पूजाफलाप्राप्त्यर्थ अर्घ्यप्रदानं करिष्ये ।

( असे म्हणून उजव्या हातावर काही नाणी, सुपारी, दोन दूर्वा, गंध, अक्षता व फुले घेऊन त्यावर पाणी घालावे. सर्व अर्घ्य खाली सोडावे. असे तीन वेळा करावे. )

नमस्ते देवदेवेश नमस्ते विघ्ननाशक ।

नमो भक्तानुकं देव गृहाणार्घ्यं नमोस्तु ते ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । इदमर्घ्य दत्तं न मम ।

गणेशाय नमस्तुभ्यं सर्वकामफलप्रद ।

वाञ्छितं देहि मे नित्यं गृहाणार्घ्यं नमोस्तु ते ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । इदमर्घ्यं दत्तं न मम ।

व्रतमुद्दिश्य देवेश गन्धपुष्पाक्षतैर्युतम् ।

अर्ध्य गृहाण देवेश मम सौख्यं विवर्धय ॥

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । इदमर्घ्यं दत्तं न मम ।

प्रार्थना

विनायक गणेशाय सर्वदेव नमस्कृत ।

पार्वतीप्रिय विघ्नेश मम विघ्नविनाशय ॥

नमो नमो विघ्नविनाशनाय नमो नमस्त्राहि कृपाकराय ।

नमोस्तुतऽभीष्टवरप्रदाय तस्मै गणेशाय नमो नमस्ते ॥

मंगलमूर्ति मोरया । श्री सिद्धिविनायकाय नमः ।

प्रार्थना समर्पयामि । यस्य स्मृत्या च नामोक्त्या तपः पूजाक्रियादिषु ।

न्यूनं संपूर्णतां याति सद्यो वंदे तमच्युतम् ॥

मंत्रहीनं क्रियाहीनं भक्तिहीनं सुरेश्वर ।

यत्पूजितं मया देव परिपूर्ण तदस्तु मे ॥

रूपं देही जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि ।

पुत्रान्देहि धनं देहि सर्वकामांश्च देहि मे ॥

( नमस्कार करावा. )

अनेन यथाज्ञानेन यथामीलितोपचारद्रव्यैः ।

कृतपूजनेन श्री भगवान गणपतिः प्रीयताम् ।

( पूजासमाप्तीचे उदक सोडावे. )

ॐ तत्सत् ब्रह्मार्पणमस्तु ॥

नमस्कार करावा. नंतर आरत्या म्हणाव्या. मंत्रपुष्पांजलीनंतर गणेश गायत्री मंत्र म्हणावा.

ॐ एकदन्ताय विद्महे वक्रतुंडाय धीमहि । तन्नो दन्ती प्रचोदयात् ॥

तीर्थग्रहण

अभिषेकाचे व पंचामृतस्नानाचे तीर्थ एक पळीभर प्राशन करावे.

अकालमृत्युहरणं सर्वव्याधिविनाशनम् । देवपादोदकं तीर्थ जठरे धारयाम्यहम् ॥

ब्राह्मणपूजा

गणेशचतुर्थीच्या दिवशी आपला गणपती आपणच बसवला असला तरीसुद्धा ब्राह्मणाच्या नावाने विडा , नारळ महादक्षिणा काढून ठेवावी. त्यावर गंध, अक्षता, फूल वाहावे, म्हणावे-

नमोऽस्त्वनन्ताय सहस्रमूर्तये सहस्रपादक्षिशिरोरुबाहवे ।

सहस्रनाम्ने पुरुषाय शाश्वते सहस्रकोटियुगधारणे नमः ॥

नंतर ते ब्राह्मणाला नेऊन द्यावे.

पूजा सांगण्यासाठी ब्राह्मण आला असल्यास त्याची सन्मानाने पूजा करावी. त्याच्या हातावर गंध, अक्षता, फूल, विडा व महादक्षिणा देऊन उदक सोडावे. त्याच्या मस्तकावर अक्षता अर्पण कराव्या व त्याचा आशीर्वाद घ्यावा. ब्राह्मण आपणाला आशीर्वाद देईल तो असा....दिर्घमायुः श्रेयः शांतिः पुष्टिस्तुष्टिश्वास्तु । शुभं भवतु ॥

गणेश चतुर्थीच्या वेळी, भक्त त्यांच्या घरात आणि मंडपात गणेशाची मूर्ती स्थापित करतात आणि १० दिवस त्याची पूजा करतात आणि नंतर अनंत चतुर्दशीच्या दिवशी त्यांचे विसर्जन करतात. मात्र गणेश चतुर्थीच्या वेळी ज्योतिषीय उपाय करणे देखील फायदेशीर ठरू शकते. अशात जर या १० दिवसांत घरातील मंदिरात दुर्वा ठेवली तर एकीकडे श्री गणेशाचा आशीर्वाद मिळेल, तर दुसरीकडे इतर अनेक फायदे देखील मिळतील.

गणेश चतुर्थीच्या वेळी मंदिरात दुर्वा ठेवल्याचे फायदे जाणून घ्या

गणेश चतुर्थीच्या वेळी घरातील मंदिरात दुर्वा ठेवणे खूप शुभ मानले जाते. ज्योतिष आणि धार्मिक श्रद्धेनुसार, दुर्वाशिवाय गणेशाची पूजा अपूर्ण मानली जाते. दुर्वामध्ये भगवान गणेशाची दैवी ऊर्जा आकर्षित करण्याची अद्भुत क्षमता आहे.

जेव्हा तुम्ही पूजेदरम्यान गणेशाच्या मूर्तीवर दुर्वा ठेवता तेव्हा ते त्या ठिकाणी सकारात्मक ऊर्जा प्रसारित करते. असे मानले जाते की दुर्वाची तीन पाने भगवान शिव, शक्ती आणि गणेश या तीन तत्वांचे प्रतिनिधित्व करतात.

गणेश चतुर्थीच्या वेळी मंदिरात दुर्वा ठेवल्याने, या तिन्ही शक्ती पूजास्थळी एकत्र येतात. भगवान गणेशाला विघ्नहर्ता म्हणतात, म्हणून गणेश चतुर्थीच्या वेळी मंदिरात दुर्वा ठेवल्याने तुमच्या जीवनातील सर्व संकटे दूर होऊ लागतात.

ज्योतिषशास्त्रानुसार घरातील मंदिरात दुर्वा ठेवल्याने धन आणि समृद्धी येते. त्यामुळे नकारात्मक ऊर्जा दूर होते आणि घरात सकारात्मकता येते. असे मानले जाते की जर तुम्ही भगवान गणेशाला २१ दुर्वा अर्पण केले तर तुमची आर्थिक स्थिती सुधारते.

दुर्वा शुद्धतेचे प्रतीक मानली जाते. पूजेत त्याचा समावेश केल्याने मन आणि घरात शांती आणि आराम मिळतो. त्याचबरोबर गणेश चतुर्थीच्या वेळी ते मंदिरात ठेवल्याने कुटुंबातील सदस्यांमध्ये परस्पर प्रेम वाढते. कौटुंबिक शांती टिकून राहते.

अस्वीकारण: हा लेख सामान्य धार्मिक आणि ज्योतिष शास्त्रावर आधारित आहे. वेबदुनिया याची पुष्टी करत नाही.

ALSO READ: Ganesh Chaturthi 2025 घरगुती गणपती मूर्ती बनवण्याच्या सोप्या टिप्स

1. आध्यात्मिक उर्जेची देवाणघेवाण

ज्योतिष आणि वास्तुशास्त्रानुसार, तुमच्या घरात कोणत्याही देवतेची मूर्ती स्थापित केल्याने त्या घरात एक विशेष ऊर्जा संक्रमित होते. जेव्हा तुम्ही गणेशमूर्ती खरेदी करता तेव्हा तुम्ही ती तुमच्या घराची सकारात्मक ऊर्जा वाढवण्यासाठी आणता. जर तुम्ही ही मूर्ती दुसऱ्याला भेट दिली तर असे मानले जाते की तुम्ही तुमची ऊर्जा आणि तुमची समृद्धी त्यांच्यासोबत वाटून घेत आहात. असे करणे तुमच्यासाठी शुभ मानले जात नाही.

ALSO READ: Ganesha Chaturthi 2025 गणपतीची मुर्ती कशी असावी

2. ज्ञान आणि बुद्धीचे प्रतीक

गणेशजींना ज्ञान आणि बुद्धीचे देव म्हटले जाते. ते ज्ञान आणि बुद्धीचे प्रतीक आहेत. जेव्हा तुम्ही त्यांची मूर्ती एखाद्याला भेट देता तेव्हा असे मानले जाते की तुम्ही तुमचे ज्ञान आणि बुद्धी दुसऱ्याला देत आहात. ही फक्त एक प्रतीकात्मक कल्पना आहे, परंतु त्याचे खोल आध्यात्मिक महत्त्व आहे. अशा भेटवस्तूमुळे तुमच्या जीवनात ज्ञान आणि बुद्धीचा अभाव निर्माण होऊ शकतो.

ALSO READ: गणेशोत्सव : आरती म्हणजे काय? आरत्यांबद्दल या गोष्टी माहितीयेत?

3. मूर्ती स्थापित करण्याचे नियम

प्रत्येक देवतेची मूर्ती स्थापित करण्याचे काही विशेष नियम आहेत. घरात गणेशजींची मूर्ती ठेवण्यापूर्वी, त्यांची सोंड कोणत्या दिशेने आहे याची खात्री करावी लागते. गणेशजींची सोंड डाव्या बाजूला असल्यास ती अधिक शुभ मानली जाते, कारण असे मानले जाते की ते घरात सुख, शांती आणि समृद्धी आणतात. जर तुम्ही एखाद्याला मूर्ती भेट दिली तर ते ती योग्यरित्या स्थापित करतील की नाही हे तुम्हाला माहिती नसेल.

4. देव भेटवस्तू नाही

शास्त्रांमध्ये स्पष्टपणे सांगितले आहे की देव ही भेट म्हणून देता येणारी वस्तू नाही. देवाची मूर्ती भेट देणे हा त्यांचा अनादर करण्याचा एक प्रकार आहे. देवाची मूर्ती खरेदी करण्याचा किंवा स्थापित करण्याचा निर्णय व्यक्तीने स्वतः घेतला पाहिजे. हा एक वैयक्तिक आणि आध्यात्मिक निर्णय आहे, जो इतर कोणावरही लादू नये.

त्याऐवजी, तुम्ही गणेशाशी संबंधित इतर गोष्टी जसे की त्याचे चित्र, पुस्तके किंवा कोणतीही कलाकृती त्याचे प्रतीक म्हणून भेट देऊ शकता. जर तुम्हाला एखाद्याला देवाची मूर्ती भेट द्यायची असेल, तर ते ती खऱ्या मनाने स्वीकारतील आणि पूर्ण भक्तीने त्याची काळजी घेऊ शकतील याची खात्री करा.

एकंदरीत, गणेशाची मूर्ती भेट देणे टाळले पाहिजे. ही एक आध्यात्मिक परंपरा आहे जी आपल्याला सांगते की काही गोष्टी खूप वैयक्तिक आणि पवित्र आहेत, ज्या सामायिक करणे किंवा भेट देणे योग्य नाही.

Edited By - Priya Dixit  

एकेकाळी आरत्यांबरोबर वेगवेगळ्या मंडळांचे लोक पदं म्हणत असतं त्याला मेळ्यांची पदं असं म्हणत असत. मुंबईमध्ये सार्वजनिक गणेशोत्सव सुरू झाल्यावर लोक वेगवेगळ्या मेळ्यांमध्ये ही पदं म्हणत असत. या पदामध्ये इंग्रजविरोध लपलेला असे. उघड विरोध शक्य नसल्यामुळे अशा प्रकारे पदांच्या माध्यमातून हा विरोध लोकांपर्यंत पोहोचवला जाई.

गणपतीची मूर्ती, आरास, मोदक हा जसा चर्चेचा आणि ते सगळं आनंदाने पार पाडण्याचा विषय हे तसा एकत्र येऊन आरत्या म्हणणं हा सुद्धा एक सर्वांच्या जिव्हाळ्याचा विषय आहे.

तुमच्यापैकी अनेक लोकांना लहानपणापासून या आरत्या म्हटल्याचं आणि त्या म्हणताना केलेली गंमत आठवत असेल. त्यात होत असलेल्या बदलांना स्वीकारून पुढे जाताना मूळ आरत्यांबदद्ल माहिती असणे आवश्यक आहे.

आरती या संकल्पनेबद्दल मराठी विश्वकोशाने माहिती दिली आहे.

गोविंदशास्त्री केळकर यांनी दिलेल्या माहितीचा उल्लेख मराठी विश्वकोशात आहे. ही नोंद सांगते, ताम्हणात निरांजन वा कापूर लावून त्याने देवादिकांना ओवाळणे म्हणजे आरती. याला संस्कृतात आरात्रिक, आर्तिक्य, आरार्तिक्य अथवा महानीरांजना असे म्हणतात. या वेळी वाद्ये वाजवावयाची असतात. देवादिकांच्या स्तुतिपर विशिष्ट प्रकारचे जे गीत या वेळी म्हणतात, त्यालाही आरती असे म्हणतात.

पूजेतील 'दीप' या उपचाराहून 'आरती' हा उपचार भिन्न आहे. नैवेद्यसमपर्णानंतर आरती करावयाची असते. आरतीचे पात्र देवाच्या पायापुढे चार वेळा, नाभीपुढे दोन वेळा, मुखापुढे एक वेळा व सर्व शरीरापुढे सात वेळा ओवाळावयाचे असते. निरांजनात वाती अनेक असाव्यात. कर्मांची अविकलता व पापनाश हे आरतीचे फल होय."

आरती म्हणजे काय?

याचाच अर्थ आरती म्हणजे फक्त ईशस्तुतीसाठी म्हटलं जाणारं गीत म्हणजे आरती नव्हे. त्याआधी पूजा, ओवाळणे, नैवेद्य या सगळ्यांचा त्यामध्ये समावेश होतो.

सध्या महाराष्ट्रात आणि जगभरात पसरलेल्या मराठी कुटुंबांमध्ये ज्या आरत्या म्हटल्या जातात त्यातील बहुतेक आरत्यांचं लेखन समर्थ रामदासांनी केलं आहे. सुखकर्ता दुःखहर्ता ही गणपतीची आरती म्हणायला सोपी आहेच त्याहून सर्वांच्या आवडीची आहे.

गणपतीची आरती- बहुतेक ठिकाणी सुखकर्ता दुःखहर्ता ही गणपतीची आरती सुरुवातीला म्हटली जाते. काही ठिकाणी 'शेंदूर लाल चढायो' ही आरती म्हटली जाते. सुखकर्ता दुःखहर्ता या आरतीत रामदासांनी आपलं नावही लिहून ठेवलेलं आहे. 'दास रामाचा वाट पाहे सदना..' अशी ओळ त्यांनी योजलेली आहे.

बहुतेक घरांमध्ये गणपतीबरोबर देवीची, शंकराची आरतीही म्हटली जाते.

देवीच्या आरतीमध्य़े भक्त देवीकडे मदतीच्या अपेक्षेने पाहात असून तिला आपल्या चांगल्या वागण्याचे आश्वासनही देतात असं पत्रकार आणि कीर्तनकार ज्योत्स्ना गाडगीळ यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगितले.

त्या म्हणाल्या, "कोणत्याही संकटातून बाहेर पडण्याचा मार्ग देवीकडे आहे. तिच्याकडे आम्ही व्याकुळतेने पाहात आहोत. माझ्या आसपास असलेल्या तुझ्या सर्व स्त्री अंशाचा मी आदर करेन असंही यात भक्त देवीला सांगतात.

शंकरदेवाच्या आरतीबद्दल गाडगीळ सांगतात, 'लवथवती विक्राळा, ब्रह्मांडी माळा, विषेकंठकाळ त्रिनेत्री माळा' अशा शब्दांमधून समर्थ रामदासांनी शंकरदेवांचं वर्णन केलं आहे. रामदासांनी सर्वच आरत्यांमधून शब्दांमध्ये प्राण फुंकलेले दिसतात. मराठी भाषेवरचं त्यांचं प्रेम या शब्दयोजनेतून दिसून येतं. सर्व आरत्यांमधील अशा प्रकारच्या वर्णनामुळे देव साक्षात डोळ्यांसमोर उभे राहातात."

आरत्यांचे बदलते स्वरूप

संस्कृत भाषा आणि संस्कृती याचे अभ्यासक हेमंत राजोपाध्ये यांच्याशी बीबीसी मराठीने संपर्क साधला. आरत्यांचे बदलते स्वरुप आणि त्यांचा परिणाम याबद्दल त्यांनी माहिती दिली.

ते म्हणाले, "अथर्ववेदात आर्रारतिक्य नावाचा एक विधी आहे. त्यात अग्नीच्या सहाय्याने देवाच्या प्रतिमेची पूजा करण्याबद्दल सांगितलं आहे. अग्नीतल्या प्रकाशाला आपल्याकडे महत्त्व आहे. तेज देणारा, वनामध्ये सोबत करणारा, असं अग्नीचं महत्त्व आहे. त्यामुळे अग्नीचं उदात्तीकरण झालं. त्याला पावक असं म्हटलं आहे. जे आपण अग्नीत भाजतो ती गोष्ट निर्जंतूक होते.

अग्नी हा पावक आहे आणि तो थेट देवाशी संपर्क करून देणारा आहे. त्यामुळे त्या प्रकाशात देवतेचं दर्शन होणं पवित्र मानलं गेलं आहे. या प्रकियेविषयी रा.चि.ढेरे यांनीही वर्णन केलं आहे. आधुनिक काळात पूजेचा अधिकार सर्व वर्गांना नव्हता. त्यामुळे वैदिक पूजेत सगळ्यांना सहभागी करून सामूहिक आरतीची संकल्पना समोर आली. त्याचे राजकीय परिणामही आपण पाहिलेच आहेत."

त्यामुळे एकूणच समूहातील सर्व लोकांचं एकत्रीकरण करण्यासाठी, सर्वांचा सहभाग नोंदवण्यासाठी सामूहिक आरतीची संकल्पना उदयाला आली.

Published By- Priya Dixit 

हे गणपती बनविण्यासाठी आपल्याला लागणारी आवश्यक सामुग्री: 

सामुग्री- 1 किलो पेपरमेशी माती (ही माती स्टेशनरी दुकानात मिळेल), पाणी, फिनिशिंगसाठी ब्रश, चाकू, बोर्ड आणि पॉलिथिन.

विधी- 1. सर्वात आधी एका फ्लॅट स्थानावर बोर्ड ठेवा आणि त्यावर टेपच्या मदतीने पॉलिथिन चिटकवून द्या.
 

2. आता पेपरमेशी माती घेऊन मळा. माती हाताला चिकटू नये तो पर्यंत मळत राहा. आपल्याकडे पावडर माती असल्यास गोंद किंवा फेविकॉलच्या मदतीने माती मळून घ्या. आता ही 3 समान भागात वाटून घ्या.

3. यातून एक भागाचा गोळा तयार करून त्याचे दोन भाग करा.
 

4. या दोन भागातून एकाचा बेस तयार करायचा आहे, ज्यावर गणपती विराजित होतील. बेस तयार करण्यासाठी मातीला लाडूचा आकार देऊन हलक्या हाताने दाबून फ्लॅट करून घ्या. याची जाडी अंदाजे 0.5 मि.मी आणि पूर्ण गोळ्याची रुंदी अंदाजे 10 ते 12 सें.मी. असली पाहिजे.

5. आता दुसरा भाग घेऊन त्याला ओव्हल शेप द्या. याने पोट तयार होईल.

6. हे तर पहिल्या भागाचे काम झाले. आता दुसरा मोठा गोळा घेऊन त्याचे 4 भाग करा. यातून हात आणि पाय तयार होतील. हात- पाय तयार करण्यासाठी चारी मातीच्या गोळ्यांना पाइपचा आकार दयाचा आहे. नंतर या चारी पाइपला एका बाजूने पातळ करायचे आहे. हे अंदाजे 7 ते 8 सेमी असतील.
 

7. हे चारी पाइप्सला मधून मोडून यांना V असा शेप द्या. आता गणपतीचे पोट, दोन्ही हात आणि दोन्ही पाय तयार झालेले आहे. हे सर्व भाग बेसवर जमवून घ्या-

8. सर्वात आधी बेस बोर्डच्या मधोमध ठेवा.
 

9. यावर पायाच्या आकृतीला आलथी-पालथी अश्या मुद्रेत जमवून घ्या.
 

10. पायांच्या वरती ओव्हल गोळा मागल्या बाजूने अर्थात पायाला चिकटवून घ्या.

11. आता चाकू किंवा इतर साधनाच्या मदतीने पोटामधील माती फ्लॅट करून आपसात चिकटवा.

12. आता मूर्तीला दोन्ही हात लावण्यासाठी त्यातून जाड असलेल्या बाजूने दोन लहान गोळे काढून खांदे म्हणून पोटाच्या सर्वात वरील बाजूला चिकटवा.
 

13. आता हात खांद्याला जोडून द्या. हातांची लांबी मूर्तीच्या आकाराप्रमाणे असावी.

14. गणपतीचा उजवा हात जरा मोडून आशीर्वाद या मुद्रेत बनवा आणि दुसरा हात प्रसाद असलेल्या मुद्रेत तयार करा. यात लहानसा मोदक बनवून ठेवा.

15. आता तिसरा मोठा भाग घ्या. याचे चार एकसारखे भाग करा.
 

16. यातून एक भाग घ्या. यातील जराशी माती घेऊन मान तयार करा आणि उरलेल्या गोळ्यातून डोकं. आता पोटावर मान आणि त्यावर डोकं अश्या प्रकारे जोडून द्या.

17. आता दुसरा गोळा घेऊन सोंडेचा आकार देत डोक्याला जोडून द्या.

18. तिसरा भाग घेऊन याचे दोन गोळे करा. त्यातून एक गोळा पोळीप्रमाणे फ्लॅट करून त्याला मधून कापून घ्या. हे तयार झाले गणपतीचे कान.
 

19. हे कान जोडून घ्या.

20. आता दुसर्‍या भागाचा कोण तयार करा आणि मुकुट म्हणून जोडून द्या. आपल्या हवं असल्या पगडीची तयार करू शकता.

21. आता चौथा गोळा घेऊन त्यातून जरा माती काढून गणपतीचे दात बनवा. गणपतीच्या उजव्या बाजूकडील दात पूर्ण व डाव्या बाजूकडील दात लहान असावा.

22. आत उरलेल्या मातीतून लहानसा उंदीर तयार करा. मूषक तयार करण्यासाठी मातीचे तीन भाग करा. एक भाग ओव्हल अर्थात पोट बनवा. दुसर्‍या भागाचे तीन भाग करा, ज्यातून डोकं, कान आणि शेपूट तयार होईल. तीसर्‍या भागाचे चार भाग करा ज्यातून हात आणि पाय तयार होतील. हवं असल्यास मूषकच्या हातात लहानसा लाडूही ठेवू शकता.

आता आपला इको फ्रेंडली गणपती तयार आहे. हा तयार केल्यानंतर मूर्तीला तीन ते चार दिवस सावलीत वाळू द्या. नंतर त्यावर आपल्या आवडीप्रमाणे इको फ्रेंडली कलर करा किंवा सजवा.

सर्वांगी सुंदर उटि शेंदुराची। कंठी झळके माळ मुक्ताफळांची ॥१॥

जय देव जय देव जय मंगलमूर्ती। दर्शनमात्रें मनकामना पुरती ॥धृ.॥

रत्नखचित फरा तुज गौरीकुमरा। चंदनाची उटी कुंकुमकेशरा ।

हिरे जडित मुकुट शोभतो बरा। रुणझुणती नुपुरें चरणी घागरिया ॥जय.॥२॥

लंबोदर पीतांबर फणीवरबंधना। सरळ सोंड वक्रतुंड त्रिनयना ।

दास रामाचा वाट पाहे सदना। संकटी पावावे निर्वाणी रक्षावे, सुरवरवंदना ॥जय.॥३॥

*************************

नानापरिमळ दुर्वा शेंदूर शमिपत्रें।

लाडू मोद्क अन्ने परिपूरित पात्रें।

ऎसे पूजन केल्या बीजाक्षरमंत्रे।

अष्टहि सिद्धी नवनिधी देसी क्षणमात्रें॥१॥

जय देव जय देव जय मंगलमूर्ती।

तुझे गुण वर्णाया मज कैची स्फ़ूर्ती ॥धृ.॥

तुझे ध्यान निरंतर जे कोणी करिती।

त्यांची सकलही पापे विघ्नेंही हरती।

वाजी वारण शिबिका सेवक सुत युवती।

सर्वहि पावती अंती भवसागर तरती॥ जय देव.॥२॥

शरणांगत सर्वस्वें भजती तव चरणी।

कीर्ती तयांची राहे जोवर शशितरणि।

त्रैलोक्यी ते विजयी अदभूत हे करणी।

गोसावीनंदन रत नामस्मरणी।

जय देव जय देव.॥३॥

************************* 

उंदरावरि बैसोनि दूडदूडा येसी। हाती मोद्क लाडू घेउनियां खासी।

भक्तांचे संकटी धावूनि पावसी। दास विनविती तुझियां चरणासी॥१॥

जय देव जय देव जय गणराजा सकळ देवां आधी तूं देव माझा॥ जय देव.॥धृ.॥

भाद्रपदमासी होसी तू भोळा। आरक्त पुष्पांच्या घालूनिया माळा।

कपाळी लावूनी कस्तुरी टीळा। तेणे तू दिससी सुंदर सांवळा॥ जय.॥२॥

प्रदोषाचे दिवशी चंद्र श्रापीला। समयी देवे मोठा आकांत केला।

इंदु येवोनि चरणी लागला। श्रीराम बहुत श्राप दिधला॥ जय.॥३॥

पार्वतीच्या सुता तू ये गणनाथा। नेत्र शिणले तुझी वाट पाहतां॥

किती अंत पाहासी बा विघ्नहर्ता। मला बुद्धी देई तू गणनाथा॥

************************* 

आरती करु तुज मोरया।

मंगळगुणानिधी राजया॥ आरती॥धृ.॥

सिद्धीबुद्धीपती संकटनाशा।

विघ्ननिवारण तूं जगदीशा॥ आरती करुं.॥१॥

धुंडीविनायक तू गजतुंडा।

सिंदूरचर्चित विलसित शुंडा॥ आरती करुं.॥२॥

गोसावीनंदन तन्मय झाला।

देवा देखोनिया तुझ शरण आला॥

आरती करुं तुज मोरया.॥३॥

************************* 

स्थापित प्रथमारंभी तुज मंगलमूर्ती।

विघ्ने वारुनी करिसी दीनेच्छा पुरती।

ब्रह्मा विष्णु महेश तीघे स्तुती करिती।

सुरवर मुनिवर गाती तुझिया गुणकीर्ती॥१॥

जय देव जय देव जय गणराजा।

आरती ओवाळू तुजला महाराजा॥धृ.॥

एकदंता स्वामी हे वक्रतुंडा।

सर्वाआधी तुझा फ़डकतसे झेंडा।

लप लप लप लप लप लप हालति गज शुंडा।

गप गप मोद्क भक्षिसी घेऊनि करि उंडा॥जय.॥२॥

शेंदूर अंगी चर्चित शोभत वेदभुजा।

कर्णी कुंडल झळ्के दिनमनी उदय तुझा।

परशांकुश करि तळपे मूषक वाहन दुजा।

नाभिकमलावरती खेळत फ़णिराजा॥३॥

भाळी केशरिगंधावर कस्तुरी टीळा।

हीरेजडित कंठी मुक्ताफ़ळ माळा॥

माणिकदास शरण तुज पार्वतिबाळा।

प्रेमे आरती ओवाळिन वेळोवेळा॥जय.॥४॥

************************* 

वेदशास्त्रांमाजी तूं मंगलमूर्ती।

अगणित महिमा तुझा कल्याण स्फ़ूर्ती॥

भक्तांलागी देसी विद्या अभिमत ती।

मोरेश्वर नाम तुझे प्रसिद्ध या जगती॥१॥

जय देव जय देव जय मोरेश्वरा।

तुझा न कळे पार शेषा फ़णिवरा॥धृ.॥

पुळ्यापश्ये नांदे महागणपती।

माघ चतुर्थीला जनयात्रे येती।

जें जें इच्छिति तें तें सर्वही पावती।

गणराजा मज बाळा द्यावी अभिमती॥जय.॥२॥

एकवीस दुर्वांकुरा नित्ये नेमेसी।

आणूनि जे अर्पिती गणराजयासी॥

त्याचे तू भवबंधन देवा चुकविसी।

विठ्ठलसुत हा ध्यातो तुझिया चरणासी॥३॥

************************* 

जय देव जय देव जय वक्रतुंडा।

सिंदुरमंडीत विशाळ सरळ भुजदंडा॥ जय ॥धृ.॥

प्रसन्न भाळा विमला करिं घेवूनि कमळा।

उंदिरवाहन दोंदिल नाचसि बहुलील।

रुणझुण करिती घागरिया घोळा।

सतार सुस्वर गायन शोभित अवलीला॥जय॥१॥

सारीगपमधनीसप्तस्वर भेदा।

धिमकिट धिमकिट मृदंग वाजती गतिछंदा॥

तातग थैया करिसी आनंदा।

ब्रह्मादिक अवलोकिती तव पदारविंदा॥जय.॥२॥

अभयवरदा सुखदा राजिवरलनयना।

परशांकुशलड्डूधर शोभित शुभवदना।

उर्ध्वदोंदिल उंदिर कार्तिकेश्वर रचना।

मुक्तेश्वर चरणांबूजिं अलिपरि करि भ्रमणा।

जय देव जय देव जय.॥३॥

************************* 

श्री गणेशाय नम:'

ॐ भद्रं कर्णेभि शृणुयाम देवा:।

भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्रा:।।

स्थिरै रंगै स्तुष्टुवां सहस्तनुभि::।

व्यशेम देवहितं यदायु:।1।

ॐ स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवा:।

स्वस्ति न: पूषा विश्ववेदा:।

स्वस्ति न स्तार्क्ष्र्यो अरिष्ट नेमि:।।

स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु।2।

ॐ शांति:। शांति:।। शांति:।।।

त्वमेव प्रत्यक्षं तत्वमसि।।

त्वमेव केवलं कर्त्ताऽसि।

त्वमेव केवलं धर्तासि।।

त्वमेव केवलं हर्ताऽसि।

त्वमेव सर्वं खल्विदं ब्रह्मासि।।

त्वं साक्षादत्मासि नित्यम्।

ऋतं वच्मि।। सत्यं वच्मि।।

अव त्वं मां।। अव वक्तारं।।

अव श्रोतारं। अवदातारं।।

अव धातारम अवानूचानमवशिष्यं।।

अव पश्चातात्।। अवं पुरस्तात्।।

अवोत्तरातात्।। अव दक्षिणात्तात्।।

अवचोर्ध्वात्तात्।। अवाधरात्तात्।। 

सर्वतो माँ पाहि-पाहि समंतात्।।3।। 

त्वं वाङग्मयचस्त्वं चिन्मय।

त्वं वाङग्मयचस्त्वं ब्रह्ममय:।।

त्वं सच्चिदानंदा द्वितियोऽसि।

त्वं प्रत्यक्षं ब्रह्मासि।

त्वं ज्ञानमयो विज्ञानमयोऽसि।4।

सर्व जगदि‍दं त्वत्तो जायते।

सर्व जगदिदं त्वत्तस्तिष्ठति।

सर्व जगदिदं त्वयि लयमेष्यति।।

सर्व जगदिदं त्वयि प्रत्येति।।

त्वं भूमिरापोनलोऽनिलो नभ:।।

त्वं चत्वारिवाक्पदानी।।5।।

त्वं गुणयत्रयातीत: त्वमवस्थात्रयातीत:।

त्वं देहत्रयातीत: त्वं कालत्रयातीत:।

त्वं मूलाधार स्थितोऽसि नित्यं।

त्वं शक्ति त्रयात्मक:।।

त्वां योगिनो ध्यायंति नित्यम्।

त्वं शक्तित्रयात्मक:।।

त्वां योगिनो ध्यायंति नित्यं।

त्वं ब्रह्मा त्वं विष्णुस्त्वं रुद्रस्त्वं इन्द्रस्त्वं अग्निस्त्वं।

वायुस्त्वं सूर्यस्त्वं चंद्रमास्त्वं ब्रह्मभूर्भुव: स्वरोम्।।6।।

गणादिं पूर्वमुच्चार्य वर्णादिं तदनंतरं।।

अनुस्वार: परतर:।। अर्धेन्दुलसितं।।

तारेण ऋद्धं।। एतत्तव मनुस्वरूपं।।

गकार: पूर्व रूपं अकारो मध्यरूपं।

अनुस्वारश्चान्त्य रूपं।। बिन्दुरूत्तर रूपं।।

नाद: संधानं।। संहिता संधि: सैषा गणेश विद्या।।

गणक ऋषि: निचृद्रायत्रीछंद:।। ग‍णपति देवता।।

ॐ गं गणपतये नम:।।7।।

एकदंताय विद्महे। वक्रतुण्डाय धीमहि तन्नोदंती प्रचोद्यात।।

एकदंत चतुर्हस्तं पारामंकुशधारिणम्।।

रदं च वरदं च हस्तै र्विभ्राणं मूषक ध्वजम्।।

रक्तं लम्बोदरं शूर्पकर्णकं रक्तवाससम्।।

रक्त गंधाऽनुलिप्तागं रक्तपुष्पै सुपूजितम्।।8।।

भक्तानुकंपिन देवं जगत्कारणम्च्युतम्।।

आविर्भूतं च सृष्टयादौ प्रकृतै: पुरुषात्परम।।

एवं ध्यायति यो नित्यं स योगी योगिनांवर:।। 9।।

नमो व्रातपतये नमो गणपतये।। नम: प्रथमपत्तये।।

नमस्तेऽस्तु लंबोदारायैकदंताय विघ्ननाशिने शिव सुताय।

श्री वरदमूर्तये नमोनम:।।10।।

एतदथर्वशीर्ष योऽधीते।। स: ब्रह्मभूयाय कल्पते।।

स सर्वविघ्नैर्न बाध्यते स सर्वत: सुख मेधते।। 11।।

सायमधीयानो दिवसकृतं पापं नाशयति।।

प्रातरधीयानो रात्रिकृतं पापं नाशयति।।

सायं प्रात: प्रयुंजानो पापोद्‍भवति।

सर्वत्राधीयानोऽपविघ्नो भवति।।

धर्मार्थ काममोक्षं च विदंति।।12।।

इदमथर्वशीर्षम शिष्यायन देयम।।

यो यदि मोहाददास्यति स पापीयान भवति।।

सहस्त्रावर्तनात् यं यं काममधीते तं तमनेन साधयेत।।13 ।।

अनेन गणपतिमभिषिं‍चति स वाग्मी भ‍वति।।

चतुर्थत्यां मनश्रन्न जपति स विद्यावान् भवति।।

इत्यर्थर्वण वाक्यं।। ब्रह्माद्यारवरणं विद्यात् न विभेती कदाचनेति।।14।।

यो दूर्वां कुरैर्यजति स वैश्रवणोपमो भवति।।

यो लाजैर्यजति स यशोवान भवति।। स: मेधावान भवति।।

यो मोदक सहस्त्रैण यजति।

स वांञ्छित फलम् वाप्नोति।।

य: साज्य समिभ्दर्भयजति, स सर्वं लभते स सर्वं लभते।।15।।

अष्टो ब्राह्मणानां सम्यग्राहयित्वा सूर्यवर्चस्वी भवति।।

सूर्य गृहे महानद्यां प्रतिभासंनिधौ वा जपत्वा सिद्ध मंत्रोन् भवति।।

महाविघ्नात्प्रमुच्यते।। महादोषात्प्रमुच्यते।। महापापात् प्रमुच्यते।स सर्व विद्भवति स सर्वविद्भवति। य एवं वेद इत्युपनिषद।।16।।

ॐ भद्रं कर्णेभि शृणुयाम देवा:।

भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्रा:।।

स्थिरै रंगै स्तुष्टुवां सहस्तनुभि::।

व्यशेम देवहितं यदायु:।।

ॐ स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवा:।

स्वस्ति न: पूषा विश्ववेदा:।

स्वस्ति न स्तार्क्ष्र्यो अरिष्ट नेमि:।।

स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु।।

ॐ शांति:। शांति:।। शांति:।।।

तज्ज्ञांच्या मते गणेश मूर्तीचे विसर्जन अनंत चतुर्दशीच्या दिवशीच करावे. भाद्रपद शुक्ल पक्ष चतुर्दशीच्या दिवशीही भगवान विष्णूच्या अनंत स्वरूपाची पूजा केली जाते आणि लोक उपवास करताना भगवान विष्णूची पूजा करतात आणि हातावर अनंतसूत्र बांधतात. अनंत चतुर्दशी तिथी 16 सप्टेंबर रोजी दुपारी 3.11 वाजता सुरू होईल. त्याच वेळी चतुर्दशी तिथी 17 सप्टेंबर रोजी सकाळी 11:45 वाजता समाप्त होईल. दुसऱ्या दिवसापासून पितृ पक्ष सुरू होतो आणि त्या दिवशी गणेश मूर्तीचे विसर्जन शुभ मानले जात नाही. 18 सप्टेंबरपासून श्राद्ध पक्ष सुरू होणार असून या काळात देवाशी संबंधित कोणतेही शुभ कार्य किंवा कार्य केले जात नाही.

गणेश विसर्जनाची वेळ

सकाळचा मुहूर्त: 17 सप्टेंबर सकाळी 09:11 ते दुपारी 01:47 पर्यंत

अपराह्न मुहूर्त: दुपारी 03:19 ते 04:51

संध्याकाळचा मुहूर्त: 07:51 ते रात्री 09:19

रात्रीची वेळ: रात्री 10:47 ते दुसऱ्या दिवशी 18 सप्टेंबर रोजी  03:12 पर्यंत

गणेश विसर्जनाची पद्धत : गणेश विसर्जनाच्या आधी गणपतीला दुर्वा, मोदक, लाडू, सिंदूर, कुमकुम, अक्षत, सुपारी, लवंग, वेलची, हळद, नारळ, फुले, अत्तर, फळे अशा त्यांच्या आवडत्या वस्तू अर्पण करा. पूजेच्या वेळी ओम श्री विघ्नराजाय नमः या मंत्राचा जप करावा. त्यानंतर आरती व हवन करावे. आता एका दगडावर गंगाजल शिंपडा, त्यावर स्वस्तिक बनवा आणि लाल कापड पसरवा. त्यानंतर श्रीगणेशाची मूर्ती स्थापित करा आणि गणपतीला जलस्रोताजवळ मोठ्या धूमधडाक्यात न्या. तेथे विसर्जन करण्यापूर्वी पुन्हा कापूर लावून गणपतीची आरती करावी. नकळत झालेल्या चुकीबद्दल माफी मागून पुढच्या वर्षी गणेशजींच्या आगमनाची शुभेच्छा. मग ॐ गच्छ गच्छ सुरश्रेष्ठ, स्वस्थाने परमेश्वर। यत्र ब्रह्मादयो देवाः, तत्र गच्छ हुताशन या मंत्राचा जप करताना मूर्तीला हळूहळू पाण्यात तरंगवावे.

ज्येष्ठा गौरी पूजन आणि महाप्रसाद 11 सप्टेंबर 2024 बुधवार रोजी

ज्येष्ठा गौरी विसर्जन 12 सप्टेंबर गुरुवार 2024 रोजी

ज्येष्ठा गौरी पूजन आणि महाप्रसाद 11 सप्टेंबर 2024 बुधवार रोजी

ज्येष्ठा गौरी विसर्जन 12 सप्टेंबर गुरुवार 2024 रोजी

11 सप्टेंबर 2024 ज्येष्ठागौरी पूजन शुभ मुहूर्त:-

ब्रह्म मुहूर्त- प्रात: 04:32 ते 05:18 पर्यंत

प्रातः सन्ध्या- प्रात: 04:55 तेसे 06:04 पर्यंत

अमृत काल- दुपारी 12:05 ते 01:46 पर्यंत

विजय मुहूर्त- दुपारी  02:22 ते 03:12 पर्यंत

गोधूलि मुहूर्त- संध्याकाळी 06:31 ते 06:54 पर्यंत

सन्ध्या- संध्याकाळी 06:31 ते 07:40 पर्यंत

या वेळेत कधीही पूजन करता येऊ शकत मात्र अमृत काळात पूजन करणे सर्वोत्तम.

गौरी पूजन दुसरा दिवस

दुसर्‍या दिवशी ज्येष्ठा नक्षत्रावर गौरींचे महापूजन होतं. या दिवशी पाना-फुलांची आरास करतात, शेवंतीची वेणी माळवतात. हार, चाफ्याचे फूल, केवड्याचे पान वाहतात. गौरीची स्थापना झाल्यानंतर दुसर्‍या दिवशी ज्येष्ठ नक्षत्रावर महालक्ष्मीची पूजा करतात व महानैवेद्य दाखवितात. माहेरी आलेल्या गौरीला विशिष्ट प्रकाराचे पदार्थ खाऊ घालण्याची पद्धत आहे. गौरींना वेगवेगळे फळे अर्पण केली जातात आणि धान्यांच्या राशी लावल्या जातात. अनेक ठिकाणी आपल्या परंपरेनुसार नैवेद्याचा फुलोरा तयार केला जातो. माहेरवाशीण ज्येष्ठ गौरीला पुराणाचा नैवेद्य दाखवतात. नैवेद्याला १६ भाज्या, १६ कोशिंबिरी, १६ चटण्या, १६ पक्वान्ने तसेच फराळाचे पदार्थ करतात. पुरणाची १६ दिव्यांनी आरती करतात. संध्याकाळी हळदी-कुंकवाचा समारंभ केला जातो. अनेक जागी रात्री झिम्माफुगड्या, घागरी फुंकणे असे खेळ खेळून जागरण केले जाते.

प्रतिजैविक प्रतिरोधक शरीर म्हणजे काय?

प्रतिजैविक प्रतिकार ही अशी स्थिती आहे जेव्हा प्रतिजैविक घेतल्यानंतरही ते शरीरावर कुचकामी ठरतात. शरीराची संपूर्ण माहिती आणि गरज नसताना प्रतिजैविकांचे सेवन केल्याने शरीर प्रतिजैविकांना प्रतिरोधक बनवते. डॉक्टरांच्या म्हणण्यानुसार, औषध न घेतल्याने किंवा अपूर्ण अभ्यासक्रम पूर्ण केल्यामुळे समस्या निर्माण होतात. काही लोकांना बरे होताच औषधे घेणे बंद करण्याची सवय असते. यामुळे ते वारंवार आजारी पडतात. काही काळानंतर हेवी डोस अँटीबायोटिक्स देखील काम करत नाहीत.

कमकुवत प्रतिकारशक्ती

अँटीबायोटिक्सचे 3 प्रकार आहेत - अँटीबैक्टीरियल, अँटीफंगल आणि अँटीव्हायरल. जे लोक हे प्रतिजैविक त्यांच्या इच्छेनुसार घेत राहतात त्यांची रोगप्रतिकारक शक्ती कमकुवत होते. अशा परिस्थितीत त्यांचे शरीर आता कोणत्याही रोगाशी स्वतःहून लढण्यास सक्षम नाही. या लोकांना हंगामी आजारांचाही सतत धोका असतो.

पचन समस्या

जास्त प्रमाणात अँटिबायोटिक्स घेतल्याने रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत होते. याचा सर्वात जास्त परिणाम पचनक्रियेवर होतो. अँटिबायोटिक्समुळे पोटात सूज, अपचन आणि गॅससारख्या समस्या निर्माण होतात. प्रतिजैविकांचा डोस जड असतो, त्यामुळे काही लोकांना बद्धकोष्ठता आणि अतिसाराचा त्रासही होतो.

यीस्ट संसर्ग समस्या

यीस्ट संसर्ग हा एक संसर्ग आहे जो शरीराच्या संवेदनशील भागांवर होतो. जसे गुडघ्यांच्या मध्ये, मांड्याजवळ, खाजगी क्षेत्र आणि स्तनांच्या खाली. यीस्ट इन्फेक्शनशी लढणे खूप कठीण आहे. यापासून आराम मिळवण्यासाठी तुम्हाला अँटिबायोटिक्स घ्यावी लागतात, पण जेव्हा तुमचे शरीर अँटीबायोटिक प्रतिरोधक बनते तेव्हा त्या गोळ्या प्रभावी ठरत नाहीत.

प्रतिजैविक घेण्याचा योग्य मार्ग कोणता आहे?

आवश्यकतेनुसार प्रतिजैविक गोळ्या घ्याव्यात.

वैद्यकीय सल्ल्याशिवाय प्रतिजैविकांचे सेवन करू नये.

अँटिबायोटिक्स हा औषधांचा संपूर्ण कोर्स आहे जो तुम्ही पूर्ण केला पाहिजे.

प्रतिजैविकांऐवजी प्रतिजैविक लस घ्या, यामुळे तुमची प्रतिकारशक्तीही मजबूत होते.

अस्वीकरण: वर दिलेल्या माहितीची अंमलबजावणी करण्यापूर्वी, कृपया तज्ञांचा सल्ला घ्या. वेबदुनियाकडून या माहितीवर दावा केला जात नाही.

देवी गौरी या गणेशाची आई पार्वतीचे दुसरे नाव आहे. देवी गौरीचे घरांमध्ये आगमन आरोग्य, संपत्ती, सुख-समृद्धी घेऊन येते असे म्हटले जाते. आपआपल्या परंपरेनुसार ज्येष्ठा आणि कनिष्ठा अशा गौरीच्या दोन मूर्ती, चित्र किंवा खडे घरी आणून त्यांची पूजा केली जाते.

गणेश चतुर्थी दरम्यान गौरी गणपतीची पूजा

तीन दिवसांचा गौरी गणपती उत्सव

भाद्रपद शुक्ल अनुराधा नक्षत्रावर गौरीचे आगमन केलं जातं. पहिल्या दिवशी आवाहन केलं जातं. दुसऱ्या दिवशी ज्येष्ठा नक्षत्रावर मुख्य गौरी पूजन आणि महाप्रसाद तसेच काही लोकं यादिवशी सत्यनारायण पूजा देखील करतात आणि तिसऱ्या दिवशी मूळ नक्षत्रावर गौरींचे विसर्जन केलं जातं.

ज्येष्ठागौरी पूजन

या वर्षी 10 सप्टेंबर रोजी ज्येष्ठगौरी पूजन शुभ सण सुरू होणार आहे आणि 12 सप्टेंबर 2024 रोजी संपेल.

ज्येष्ठा गौरी आवाहन, पूजा आणि विसर्जन 2024 तारखा

ज्येष्ठा गौरी आवाहन

मंगळवार, 10 सप्टेंबर 2024 रोजी

ज्येष्ठा गौरी आवाहन मुहूर्त

सकाळी 6:04 ते संध्याकाळी 6:32 पर्यंत

कालावधी - 12 तास 28 मिनिटे

ज्येष्ठा गौरी पूजन

बुधवार, 11 सप्टेंबर 2024 रोजी

गुरुवार, 12 सप्टेंबर 2024 रोजी ज्येष्ठा गौरी विसर्जन

अनुराधा नक्षत्र सुरू होते - 9 सप्टेंबर 2024 रोजी संध्याकाळी 6:04 वाजता

अनुराधा नक्षत्र संपेल - 10 सप्टेंबर 2024 रात्री 8:04 वाजता

काही प्रदेशात गौरी पूजनाला महालक्ष्मी पूजनाची उपासना देखील मानली जाते. या सणात गौरीच्या मूर्ती सजवल्या जातात आणि विशेष पूजा केली जाते. महाप्रसादात आपल्या परंपरेनुसार अनके पदार्थांचा नैवेद्य केला जातो. सवाष्णींना हळदी कुमकुम समारंभासांठी बोलावलं जातं. भारतातील प्रत्येक प्रदेशाची स्वतंत्र संस्कृती आहे आणि यातील बहुतेक संस्कृती 5000 वर्षे जुन्या आहेत. 

असे करतात हे पूजन

हे पूजन करण्याच्या विविध पद्धती आहेत. यामध्ये परंपरेनुसार धातूची, मातीची प्रतिमा किंवा कागदावर श्री गौरीचे चित्र काढून, तर काही ठिकाणी नदीकाठचे पाच लहान खडे आणून त्यांचे गौरी म्हणून पूजन केले जाते. अनेक ठिकाणी पाच लहान मडक्यांची उतरंड रचून त्यावर गौरीचा मातीचा मुखवटा बसवतात. काही ठिकाणी धातूच्या कोठ्यांवर मुखवटा बसवतात. काही ठिकाणी सुवासिक फुले येणार्‍या वनस्पतीची रोपे अथवा तेरड्याची रोपे एकत्र बांधून त्यांची प्रतिमा तयार करतात आणि त्यावर मातीचा मुखवटा चढवतात. रूढीप्रमाणे मूर्तीला साडी नेसवून अलंकारांनी सजवतात. गौर सजवल्यानंतर शुभ मुहूर्तात गौरी बसवितात. गौरीला घरात आणताना रांगोळीने आठ पावले काढतात. थाटामाटात घरात आणता प्रत्येक पावलावर गौरीला थांबवून आत आणून आसनावर विराजमान करतात.

महापूजनात पाना-फुलांची आरास करतात, शेवंतीची वेणी माळवतात. हार, चाफ्याचे फूल, केवड्याचे पान वाहतात. गौरीची स्थापना झाल्यानंतर दुसर्‍या दिवशी ज्येष्ठ नक्षत्रावर महालक्ष्मीची पूजा करतात व महानैवेद्य दाखवितात. माहेरी आलेल्या गौरीला विशिष्ट प्रकाराचे पदार्थ खाऊ घालण्याची पद्धत आहे. माहेरवाशीण ज्येष्ठ गौरीला पुराणाचा नैवेद्य दाखवतात. नैवेद्याला १६ भाज्या, १६ कोशिंबिरी, १६ चटण्या, १६ पक्वान्ने तसेच फराळाचे पदार्थ करतात. पुरणाची १६ दिव्यांनी आरती करतात. संध्याकाळी हळदी-कुंकवाचा समारंभ केला जातो. अनेक जागी रात्री झिम्माफुगड्या, घागरी फुंकणे असे खेळ खेळून जागरण केले जाते.

तिसर्‍या दिवशी खीर-कानवल्याचा नैवेद्य दाखवून गौरीचे विसर्जन करतात. परंपरेनुसार मुखवटे हालवण्यात येतात, खडे असल्या नदीत विसर्जन करून परत येताना नदीतील माती घरी आणून ती सर्व घरभर पसरवतात.

बाई मी पंचमी पुजली, नाना परी बंधू न्हाईत घरी

बंधू गेल्याती हो, पंढरीला नेली नाही मला

सण आलाया हो, गवरीचा मोठ्या आनंदाचा

बाई मी गवर पुजली, नाना परी बंधू न्हाईत घरी

बंधू गेल्याती हो, मलयाला नेली न्हाई मला

सण आलाया हो, दसऱ्याचा मोठ्या आनंदाचा

बाई मी दसरा पुजला, नाना परी बंधू न्हाईत घरी

बंधू गेल्याती हो, जोतिबाला नेली न्हाई मला

सण आलाया हो, दिवाळीचा मोठ्या आनंदाचा

बाई मी दिवाळी पुजली, नाना परी बंधू न्हाईत घरी

बंधू गेल्याती हो, जेजुरीला नेली नाही मला

**************

अंगणी साखळी उभी गं

तिकडून आली सासू गं

जाच करती मला गं

पांगळी करावी तिला गं

अंगणी साखळी उभी गं

तिकडून आला सासरा गं

जाच करतो मला गं

आंधळा करावा त्याला गं

अंगणी साखळी उभी गं

तिकडून आली नणंद गं

जाच करती मला गं

नांदाय धाडा तिला गं

अंगणी साखळी उभी गं

तिकडून आला नवरा गं

गोड बोलतो मला गं

जेवायला वाढा त्याला गं

**************

गण्या गुलाल उधळीतो..

गण्या गुलाल उधळीतो..

त्याच्या गुल्लालाचा भार, आमच्या जोडव्या झाल्या लाल..

जाऊन यशोदेला सांग, कृष्ण झिम्मा खेळीतो..

गण्या गुलाल उधळीतो..

गण्या गुलाल उधळीतो..

त्याच्या गुल्लालाचा भार, आमच्या पैंजण झाल लाल..

जाऊन यशोदेला सांग, कृष्ण झिम्मा खेळीतो..

असेच साखळ्या, तोडे, अशी दागीने वापरुन गाणे लांबवता येते..

**************

माझा रहाट गं साजणी

गातो चौघीजणी

माझ्या रहाटावरची जाई

माझी एकलीच आई

माझ्या घरी का गं येईना

माझी भेट का होईना.

माझा रहाट गं साजणी

गातो चौघीजणी

माझ्या रहाटावरचा चाफा

माझा एकलाच बाप

माझ्या घरी का गं येईना

माझी भेट का होईना

माझा रहाट गं साजणी

गातो चौघीजणी

माझ्या रहाटावरचा झेंडू

माझा एकलाच बंधू

माझी घरी का गं येईना

माझी भेट का होईना.

**************

खालच्या आळीला गं वरच्या आळीला

कशाचा गलबला, कशाचा गलबला

पहाटेच्या वाऱ्यामंदी राम हा जन्मला

अंगठी घेऊया, अंगठी घेऊया

अंगठी घेऊया गं, बारशा जाऊया

खालच्या आळीला गं वरच्या आळीला

कशाचा गलबला, कशाचा गलबला

पहाटेच्या वाऱ्यामंदी राम हा जन्मला

तोरड्या घेऊया, तोरड्या घेऊया

तोरड्या घेऊया गं, बारशा जाऊया.

खालच्या आळीला गं वरच्या आळीला

**************

ऊठ ऊठ माळीदादा बैलं झुंप रहाटाला...

ऊठ ऊठ माळीदादा बैलं झुंप रहाटाला...

बैलं झुंप रहाट्ला की पाणी जाऊदे पाटाला..

पाणी जाऊदे पाटाला की वाळ्कीच्या देटाला...

पाणी जाऊदे पाटाला की वाळ्कीच्या देटाला...

एवढ्या वाळका कशाला..एवढ्या वाळका कशाला

गौराईच्या ववश्याला गं गण्पतीच्या पुजेला..

गौराईच्या ववसा फुलांनी डरवळ्ला गं ऊदांनी परमळला...

ऊठ ऊठ माळीदादा बैलं झुंप रहाटाला...

ऊठ ऊठ माळीदादा बैलं झुंप रहाटाला...

बैलं झुंप रहाट्ला की पाणी जाऊदे पाटाला..

पाणी जाऊदे पाटाला की दोड्क्याच्या देटाला...

पाणी जाऊदे पाटाला की दोड्क्याच्या देटाला...

एवढ् दोडके कशाला..एवढ् दोड्के कशाला

गौराईच्या ववश्याला गं गण्पतीच्या पुजेला..

गौराईच्या ववसा फुलांनी डरवळ्ला गं ऊदांनी परमळला...

ऊठ ऊठ माळीदादा बैलं झुंप रहाटाला...

ऊठ ऊठ माळीदादा बैलं झुंप रहाटाला...

बैलं झुंप रहाट्ला की पाणी जाऊदे पाटाला..

पाणी जाऊदे पाटाला की खारकीच्या देटाला...

पाणी जाऊदे पाटाला की खारकीच्या देटाला...

एवढ्या खारका कशाला..एवढ्या खारका कशाला

गौराईच्या ववश्याला गं गण्पतीच्या पुजेला..

गौराईच्या ववसा फुलांनी डरवळ्ला गं ऊदांनी परमळला...

**************

गाणे गा रे पाखरा, ये रे नदी वाटेला

गौराई निघाली सासरा रे, येरे नदी वाटेला

एक दिवस- एक रात्र गौराई माझी राहिली

भाजी-भाकरी जेवली, रानोमाळ हिंडली

सोनियाच्या पावलांनी आली होती माऊली

गाणे गा रे पाखरा, ये रे नदी वाटेला

गौराई निघाली सासरा रे, येरे नदी वाटेला

दोन दिवस- दोन रात्री, गौराई माझी राहिली

पुरणपोळी जेवली, रानोमाळ हिंडली

सोनियाच्या पावलांनी आली होती माऊली

गाणे गा रे पाखरा, ये रे नदी वाटेला

गौराई निघाली सासरा रे, ये रे नदी वाटेला

तीन दिवस- तीन रात्री, गौराई माझी राहिली

दही-भात जेवली, रानोमाळ हिंडली

सोनियाच्या पावलांनी आली होती माऊली.

**************

पांढरी गं जाई, कातरी गं पानं

गौराई नेसलीया पिवळं पितांबर- धृ

नेसूनी-नेसूनी गेली वारुळाला

वारुळाचा नागराजा धरी पदराला

नागराजा-नागराजा आम्ही काय केलं

कुंकवाचं लेणं आम्हा शंकरानं दिलं

पांढरी गं जाई, कातरी गं पानं

गौराई नेसलीया पिवळं पितांबर

नेसूनी-नेसूनी गेली वारुळाला

वारुळाचा नागराजा धरी पदराला

नागराजा-नागराजा आम्ही काय केलं

डोरल्याचं लेणं आम्हा शंकरानं दिलं

पांढरी गं जाई, कातरी गं पानं

गौराई नेसलीया पिवळं पितांबर

नेसूनी-नेसूनी गेली वारुळाला

वारुळाचा नागराज धरी पदराला

नागराजा-नागराजा आम्ही काय केलं

जोडव्याचं लेणं आम्हा शंकरानं दिलं

**************

सासुने आणली साडी.. सासुने आणली साडी..

पिवळी त्याची धडी..पिवळी त्याची धडी..

नाही गं माझ्या मनाला , घाला त्याची घडी..

सासर्याने आणली साडी.. सासर्याने आणली साडी..

नीळी त्याची धडी..नीळी त्याची धडी..

नाही गं माझ्या मनाला , घाला त्याची घडी..

दिरानी आणली साडी.. दिरानी आणली साडी..

हिरवी त्याची धडी..हिरवी त्याची धडी..

नाही गं माझ्या मनाला , घाला त्याची घडी..

जावेने आणली साडी.. जावेने आणली साडी..

काळी त्याची धडी..काळी त्याची धडी..

नाही गं माझ्या मनाला , घाला त्याची घडी..

पतीने आणली साडी.. पतीनेआणली साडी..

रेश्मी त्याची धडी..रेश्मी त्याची धडी..

गणपतीच्या सणाला मोडेन त्याची घडी..

**************

देवळामागली तुळस पाना-फुलानं झाकली

जोडव्याच्या नादी गवर माझी वाकली

देवळामागली तुळस पाना-फुलानं झाकली

पैंजणाच्या नादी गवर माझी वाकली

देवळामागली तुळस पाना-फुलानं झाकली

पाटल्याच्या नादी गवर माझी वाकली

देवळामागली तुळस पाना-फुलानं झाकली

बिलवराच्या नादी गवर माझी वाकली

**************

झिम्मा घालू झिम्मा, एवढ्या का राती

माझ्या झिम्म्याला झाली रात गं झाली रात

महादेवाच्या देवळात गं देवळात

असा महादेव नखरेदार गं नखरेदार

त्याच्या रथाला चक्र चार-चक्र चार

चारी चाकाला ऐंशी मोती गं ऐंशी मोती

ऐंशी मोत्याला नऊशे नाक गं नऊशे नाक

पोरी झिम्म्याला खाली वाक गं खाली वाक

**************

राजस तळ्यावरी गौराई धुणं धुती

तिच्या गं डोरल्यावर सूर्या चमकतो

चमक चमक साडीवर, हिरवा रंग माडीवर

राजस तळ्यावरी गौराई धुणं धुती

तिच्या गं पैंजणावर सूर्या चमकतो

चमक-चमक साडीवर, हिरवा रंग माडीवर

राजस तळ्यावरी गौराई धुणं धुती

तिच्या गं पाटल्यावर सूर्या चमकतो

चमक चमक साडीवर हिरवा रंग माडीवर

**************

अंदाण द्या हो भाऊराया, काय देऊ गं बहिणाबाई

तुळशीमागली बाग शाही, हट्ट पुरव माझी आई.

माझ्या कंगन्या झुगर काळ्या, बंधू घडव नवीन माळा

नवीन माळंचा गं फासा रुंद, हिरवं लुगडं मला गं दंड

हिरव्या लुगड्याची निळी गं धडी, धडी रुतली माझ्या गं पोटा

सांगली-मिरजचा गं रंग खोटा, कोल्हापूरचा दर गं मोठा

बंधू हिंडतो चारी पेठा, हिरव्या शालूला काय गं तोटा...

**************

साथी शंकर बनामधी, एकलाच गणू माझा वनामधी

गणूनं काय हरवलं, गणूनं तोंड हरवलं

हरवलं तर हरवू द्या गं, गणूला घरला घेऊन या

साथी शंकर बनामधी, एकलाच गणू माझा वनामधी

गणूनं काय हरवलं, गणूनं पैंजण हरवलं

हरवलं तर हरवू द्या गं, गणूला घरला घेऊन या

साथी शंकर बनामधी, एकलाच गणू माझा वनामधी

गणूनं काय हरवलं, गणूनं साखळी हरवली

हरवली तर हरवू द्या गं, गणूला घरला घेऊन या

साथी शंकर बनामधी, एकलाच गणू माझा वनामधी

गणूनं काय हरवलं, गणूनं तोरड्या हरवलं

हरवलं तर हरवू द्या गं, गणूला घरला घेऊन या

**************

सूर्य उगवला ठाण्याला, चंद्रभागेच्या कोन्याला

मी पाहते चंद्राला, पदर माझ्या खांद्याला

बंधू आलेत न्यायला, रजा नाही जायाला

रजा नाही जायाला, पंचमीच्या सणाला

या घरचा उंबरा गं, कधी मला सुटंल

बाप माझा विठ्ठल गं कधी मला भेटंल

मी पाहते चंद्राला, पदर माझ्या खांद्याला

बंधू आलेत न्यायला, रजा नाही जायाला

रजा नाही जायाला, गवरीच्या सणाला

या घरचा उंबरा गं, कधी मला सुटंल

आई माझी रुक्‍मिणी गं, कधी मला भेटंल

मी पाहते चंद्राला, पदर माझ्या खांद्याला

बंधू आलेत न्यायला, रजा नाही जायाला

रजा नाही जायाला, दसऱ्याच्या सणाला

या घरचा उंबरा गं कधी मला सुटंल

भाऊ माझा पुंडलिक कधी मला भेटंल

**************

कारल्याच्या वेलाखाली का गौरी उभीशी

जोडव्याचे जोड सांडलं काय करू मामाजी

सांडलं तर सांडू दे, तुजं न्हवं बापाचं

करून देईन लाखाचं, चल गौरी घराशी

भोपळ्याच्या वेलाखाली का गौरी उभीशी

पैंजणाचं जोड सांडलं काय करू मामाजी

सांडलं तर सांडू दे, तुजं न्हवं बापाचं

करून देईन लाखाचं, चल गौरी घराशी

वाळकीच्या वेलाखाली का गौरी उभीशी

पाटल्याचं जोड सांडलं काय करू मामाजी

सांडलं तर सांडू दे, तुजं न्हवं बापाचं

करून देईन लाखाचं, चल गौरी घराशी

**************

गौरी तुझं डोहाळं, कशा गं वरी

हाय आंब्याच्या घसा गं वरी

आंब्याचा घस खायला बस

ताट केलंया चौरंगी बाई

गौरी तुझं डोहाळं, कशा गं वरी

हाय पेरूच्या घसा गं वरी

पेरूचा घस, खायला बस

ताट केलंया चौरंगी बाई

गौरी तुझं डोहाळं, कशा गं वरी

हाय चिक्कूच्या घसा गं वरी

चिक्कूचा घस, खायला बस

ताट केलंया चौरंगी बाई

**************

ऊठ, ऊठ माळीदादा, बैलं जूप रहाटाला

बैलं जूप रहाटालारे, पाणी जाऊ दे पाटाला -धृ

एवढं पाणी कशाला, खारकीच्या देठाला

एवढ्या खारका खारका कशाला, गौरीईच्या वौशाला

गौरीईचा वौसा गं, फुलांनी दरवळला

फुलांनी दरवळळा गं, उदांनी परिमळला

उठ, उठ माळीदादा, बैलं जूप रहाटाला

बैलं जूप रहाटाला रे, पाणी जाऊ दे पाटाला

एवढं पाणी कशाला, वाळकीच्या देठाला

एवढी वाळकं कशाला, गौराईच्या वौशाला

गौराईचा वौसा गं, फुलांनी दरवळला

फुलांनी दरवळला गं, उदांनी परिमळला

उठ, उठ माळीदादा, बैलं जूप रहाटाला

बैलं जूप रहाटाला रे, पाणी जाऊ दे पाटाला

एवढं पाणी कशाला, बदामाच्या देठाला

एवढं बदाम कशाला, गौराईच्या वौशाला

गौरीईचा वौसा गं, फुलांनी दरवळला

फुलांनी दरवळला गं, उदांनी परिमळला

**************

अगं या गवरीच्या महिन्यात, लागली गवर, गवर फुलायला.

बंधू लागला लागला बोलायला, जातो बहिणीला बहिणीला आणायला

कर शिदोरी शिदोरी भरपेट, भर शिदोरी शिदोरी काठोकाठ

गेला बहिणीला बहिणीला आणायला, आडव्या नदीला नदीला आला पूर

पाच फुलांची फुलांची केली नाव, त्यात बसले बसले बहीण भाऊ

वल्हं मारतो मारतो नामदेव, नामदेवाच्या देवाच्या एकादशी

भावजं तळती तळती अनारस, आला बहिणीला बहिणीला घेऊईनी

वाढ बहिणीला बहिणीला दूध-भात, रात्री म्हशीनं म्हशीनं दिली लाथ

तांब्या पडला पडला गोरणीत, कुठला वाढू मी वाढू मी दूध-भात

वाढ बहिणीला बहिणीला दही-भात, त्याही दह्याचं दह्याचं केलं ताक

कुठला वाढू मी वाढू मी दही-भात.

वाढ बहिणीला बहिणीला ताक-भात, त्याही ताकाची ताकाची केली कढी

त्याही कढीचा कढीचा नाश झाला.

कुठला वाढू मी वाढू मी कढी-भात.

**************

आषाढ मासी एकादशी, पहिली पंचमी कुण्या दिशी

अगं या पंचमीचा नाग, गणेशाला आली जाग, साजणीबाई

अगं या गणेशाची खीर, गवरीची भाजी चीर, साजणीबाई.

अगं या गवरीची भाजी, शंकराला पोळी ताजी, साजणीबाई

अगं या शंकराची पोळी, दसऱ्यानं दिली हाळी, साजणीबाई

अगं या दसऱ्याची घाटी, शिलंगणाला झाली दाटी, साजणीबाई

अगं या शिलंगणाचं सोनं, दिवाळीनं केलं येणं, साजणीबाई

अगं या दिवाळीचा दिवा, संक्रांतीनं केला धावा, साजणीबाई

अगं या संक्रांतीचा वौसा, शिमगा राहिला दोन मासा, साजणीबाई

अगं या शिमग्याची होळी, पाडव्यानं दिली हाळी, साजणीबाई

अगं या पाडव्याची गुडी, आक्कीतीनं टाकली उडी, साजणीबाई

अगं या आक्कीतीचं आळं, बेंदराला खावी फळं, साजणीबाई

अगं या बेंदराचा बैल, पंचमीला माहेरी येणं होईल, साजणीबाई

**************

सूर्या चमक; चमक माझं घर, मी का लोटतो, लोटतो दार-घर

अंगी चोळी ही चोळी हिरवीगार, ठस्याठस्यांचं नेसलं पीतांबर

पायी जोडवी, जोडवी झणकार, पायी मासोळ्या; मासोळ्या किनकारी

पायी पैंजण, पैंजण वंजभार, कमरपट्टीला, पट्टीला कुलपं चार

हाती पाटल्या पाटल्या नक्षीदार, पुढं बांगड्या बांगड्या हिरव्यागार

गळ्यात चिताक-चिताक शोभेदार, गळ्यात डोरलं डोरलं पाच पदर

चार तोळ्यांची तोळ्याची बोरमाळ, नाकी नथ ही नथ ही चमकीदार

कपाळी कुंकू हे कुंकू झळके लाल

लेक कुणाची, कुणाची तालेबार.

**************

साळुंकी सालकी, तुझी माझी पालखी

रामाची जानकी फुगडी फू, बाई फुगडी फू

गेले होते विहिरी, विसरली दोरी

फुगडी फू, बाई फुगडी फू.

गेले होती माडी, विसरली साडी

फुगडी फू, बाई फुगडी फू.

गेले होती माडी, विसरली कुडी

फुगडी फू, बाई फुगडी फू.

**************

साभार : सोशल मीडिया

गणाध्यक्ष- ॐ गणाध्यक्षाय नमः ।

विघ्नराज- ॐ विघ्नराजाय नमः ।

विनायक- ॐ विनायकाय नमः ।

द्वैमातुर- ॐ द्वैमातुराय नमः ।

द्विमुख- ॐ द्विमुखाय नमः ।

प्रमुख- ॐ प्रमुखाय नमः ।

सुमुख-ॐ सुमुखाय नमः ।

कृति- ॐ कृतिने नमः ।

सुप्रदीप- ॐ सुप्रदीपाय नमः ॥ 10 ॥

सुखनिधी- ॐ सुखनिधये नमः ।

सुराध्यक्ष- ॐ सुराध्यक्षाय नमः ।

सुरारिघ्न- ॐ सुरारिघ्नाय नमः ।

महागणपति- ॐ महागणपतये नमः ।

मान्या- ॐ मान्याय नमः ।

महाकाल- ॐ महाकालाय नमः ।

महाबला- ॐ महाबलाय नमः ।

हेरम्ब- ॐ हेरम्बाय नमः ।

लम्बजठर- ॐ लम्बजठरायै नमः ।

ह्रस्वग्रीव- ॐ ह्रस्व ग्रीवाय नमः ॥ 20 ॥

महोदरा- ॐ महोदराय नमः ।

मदोत्कट- ॐ मदोत्कटाय नमः ।

महावीर- ॐ महावीराय नमः ।

मन्त्रिणे- ॐ मन्त्रिणे नमः ।

मङ्गल स्वरा- ॐ मङ्गल स्वराय नमः ।

प्रमधा- ॐ प्रमधाय नमः ।

प्रथम- ॐ प्रथमाय नमः ।

प्रज्ञा- ॐ प्राज्ञाय नमः ।

विघ्नकर्ता- ॐ विघ्नकर्त्रे नमः ।

विघ्नहर्ता- ॐ विघ्नहर्त्रे नमः ॥ 30 ॥

विश्वनेत्र- ॐ विश्वनेत्रे नमः ।

विराट्पति- ॐ विराट्पतये नमः ।

श्रीपति- ॐ श्रीपतये नमः ।

वाक्पति- ॐ वाक्पतये नमः ।

शृङ्गारिण- ॐ शृङ्गारिणे नमः ।

अश्रितवत्सल- ॐ अश्रितवत्सलाय नमः ।

शिवप्रिय- ॐ शिवप्रियाय नमः ।

शीघ्रकारिण- ॐ शीघ्रकारिणे नमः ।

शाश्वत - ॐ शाश्वताय नमः ।

बल- ॐ बल नमः ॥ 40 ॥

बलोत्थिताय- ॐ बलोत्थिताय नमः ।

भवात्मजाय- ॐ भवात्मजाय नमः ।

पुराण पुरुष- ॐ पुराण पुरुषाय नमः ।

पूष्णे- ॐ पूष्णे नमः ।

पुष्करोत्षिप्त वारिणे- ॐ पुष्करोत्षिप्त वारिणे नमः ।

अग्रगण्याय- ॐ अग्रगण्याय नमः ।

अग्रपूज्याय- ॐ अग्रपूज्याय नमः ।

अग्रगामिने- ॐ अग्रगामिने नमः ।

मन्त्रकृते- ॐ मन्त्रकृते नमः ।

चामीकरप्रभाय- ॐ चामीकरप्रभाय नमः ॥ 50 ॥

सर्वाय- ॐ सर्वाय नमः ।

सर्वोपास्याय- ॐ सर्वोपास्याय नमः ।

सर्व कर्त्रे- ॐ सर्व कर्त्रे नमः ।

सर्वनेत्रे- ॐ सर्वनेत्रे नमः ।

सर्वसिद्धिप्रदाय- ॐ सर्वसिद्धिप्रदाय नमः ।

सिद्धये- ॐ सिद्धये नमः ।

पञ्चहस्ताय- ॐ पञ्चहस्ताय नमः ।

पार्वतीनन्दनाय- ॐ पार्वतीनन्दनाय नमः ।

प्रभवे- ॐ प्रभवे नमः ।

कुमारगुरवे- ॐ कुमारगुरवे नमः ॥ 60 ॥

अक्षोभ्याय- ॐ अक्षोभ्याय नमः ।

कुञ्जरासुर भञ्जनाय- ॐ कुञ्जरासुर भञ्जनाय नमः ।

प्रमोदाय- ॐ प्रमोदाय नमः ।

मोदकप्रियाय- ॐ मोदकप्रियाय नमः ।

कान्तिमते- ॐ कान्तिमते नमः ।

धृतिमते- ॐ धृतिमते नमः ।

कामिने- ॐ कामिने नमः ।

कपित्थपनसप्रियाय- ॐ कपित्थपनसप्रियाय नमः ।

ब्रह्मचारिणे- ॐ ब्रह्मचारिणे नमः ।

ब्रह्मरूपिणे- ॐ ब्रह्मरूपिणे नमः ॥ 70 ॥

ब्रह्मविद्यादि दानभुवे- ॐ ब्रह्मविद्यादि दानभुवे नमः ।

जिष्णवे- ॐ जिष्णवे नमः ।

विष्णुप्रियाय- ॐ विष्णुप्रियाय नमः ।

भक्त जीविताय- ॐ भक्त जीविताय नमः ।

जितमन्मधाय- ॐ जितमन्मधाय नमः ।

ऐश्वर्यकारणाय- ॐ ऐश्वर्यकारणाय नमः ।

ज्यायसे- ॐ ज्यायसे नमः ।

यक्षकिन्नेर सेविताय- ॐ यक्षकिन्नेर सेविताय नमः।

गङ्गा सुताय- ॐ गङ्गा सुताय नमः ।

गणाधीशाय- ॐ गणाधीशाय नमः ॥ 80 ॥

गम्भीर निनदाय- ॐ गम्भीर निनदाय नमः ।

वटवे- ॐ वटवे नमः ।

अभीष्टवरदाय- ॐ अभीष्टवरदाय नमः ।

ज्योतिषे- ॐ ज्योतिषे नमः ।

भक्तनिधये- ॐ भक्तनिधये नमः ।

भावगम्याय- ॐ भावगम्याय नमः ।

मङ्गलप्रदाय- ॐ मङ्गलप्रदाय नमः ।

अव्यक्ताय- ॐ अव्यक्ताय नमः ।

अप्राकृत पराक्रमाय- ॐ अप्राकृत पराक्रमाय नमः ।

सत्यधर्मिणे- ॐ सत्यधर्मिणे नमः ॥ 90 ॥

सखये- ॐ सखये नमः ।

सरसाम्बुनिधये- ॐ सरसाम्बुनिधये नमः ।

महेशाय- ॐ महेशाय नमः ।

दिव्याङ्गाय- ॐ दिव्याङ्गाय नमः ।

मणिकिङ्किणी मेखालाय- ॐ मणिकिङ्किणी मेखालाय नमः ।

समस्त देवता मूर्तये- ॐ समस्त देवता मूर्तये नमः ।

सहिष्णवे- ॐ सहिष्णवे नमः ।

सततोत्थिताय- ॐ सततोत्थिताय नमः ।

विघातकारिणे- ॐ विघातकारिणे नमः ।

विश्वग्दृशे- ॐ विश्वग्दृशे नमः ॥ 100 ॥

विश्वरक्षाकृते- ॐ विश्वरक्षाकृते नमः ।

कल्याणगुरवे- ॐ कल्याणगुरवे नमः ।

उन्मत्तवेषाय- ॐ उन्मत्तवेषाय नमः ।

अपराजिते- ॐ अपराजिते नमः ।

समस्त जगदाधाराय- ॐ समस्त जगदाधाराय नमः ।

सर्वैश्वर्यप्रदाय- ॐ सर्वैश्वर्यप्रदाय नमः ।

आक्रान्त चिद चित्प्रभवे- ॐ आक्रान्त चिद चित्प्रभवे नमः ।

श्री विघ्नेश्वराय- ॐ श्री विघ्नेश्वराय नमः ॥ 108 ॥

॥ इति श्रीगणेशाष्टोत्तरशतनामावलिः सम्पूर्णा ॥

पूजेचे साहित्य

हळद-कुंकू, गुलाल, रांगोळी, फुले, दूर्वा, बेल, विडयाची पाने १५, गूळ, खोबरे, पंचामृत, शेंदूर, गंध, जानवे, कापूर, उदबत्ती, नारळ, खारीक, बदाम, 5 फळे, दक्षिणा, फुले (लाल कमळ, मंदार, चाफा, केवडा, गोकर्ण, जाई, जास्वंद, शेवंती, गुलाब, पारिजातक. २१ प्रकाराची पत्री (मोगरी, माका, बेलाचे पान, पांढर्‍या दूर्वा, बोरीचे पान, धोत्र्याचे पान, शमी, आघाडा, डोरली, कण्हेर, रुई, अर्जुनसादडा, विष्णुक्रांता, डाळिंब, देवदार, पांढरा मरवा, पिंपळ, जाई, केवडा,  अगस्तिपत्र) .

॥ अथ गणेशपूजाप्रारंभः ॥

प्रथम आपल्या इष्ट देवतांना हळद-कुंकू वाहून देवापुढे विडा (विडयाची पाने दोन, त्यावर एक नाणं व एक सुपारी) ठेवून देवाला नमस्कार करावा. गुरुजींना नमस्कार करुन घरातील वडील मंडळींना नमस्कार करावा. नंतर आसनावर पूजेसाठी बसून व पूजेला आरंभ करावा .

द्विराचम्य ० पुढे दिलेल्या चोवीस नावांपैकी पहिल्या तीन नावांचा उच्चार करुन प्रत्येक नावाच्या शेवटी संध्येच्या पळीने उजव्या हातावर पाणी घेऊन आचमन करावे. चौथ्या नावाचा उच्चार करुन संध्येच्या पळीने उजव्या हातावर पाणी घेऊन उदक सोडावे. याप्रमाणे दोन वेळा करावे .

१ ) ॐ केशवाय नमः , २ ) ॐ नारायणाय नमः , ३ ) ॐ माधवाय नमः , ४ ) ॐ गोविंदाय नमः , ५ ) ॐ विष्णवे नमः , ६ ) ॐ मधुसूदनाय नमः , ७ ) ॐ त्रिविक्रमाय नमः , ८ ) ॐ वामनाय नमः , ९ ) ॐ श्रीधराय नमः , १० ) ॐ ह्रषीकेशाय नमः , ११ ) ॐ पद्मनाभाय नमः , १२ ) ॐ दामोदराय नमः , १३ ) ॐ संकर्षणाय नमः , १४ ) ॐ वासुदेवाय नमः , १५ ) ॐ प्रद्युम्नाय नमः , १६ ) ॐ अनिरुद्धाय नमः , १७ ) ॐ पुरुषोत्तमाय नमः , १८ ) ॐ अधोक्षजाय नमः , १९ ) ॐ नारसिंहाय नमः , २० ) ॐ अच्युताय नमः , २१ ) ॐ जनार्दनाय नमः , २२ ) ॐ उपेंद्राय नमः , २३ ) ॐ हरये नमः , २४ ) ॐ श्रीकृष्णाय नमः ॥

प्रणवस्य परब्रह्मऋषिः परमात्मा देवता देवी गायत्रीच्छंदः । प्राणायामे विनियोगः ॥ ॐ भूः ॐ भुवः ॐ स्वः ॐ महः ॐ जनः ॐ तपः ॐ सत्यम् ॐ तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि । धियो यो नः प्रचोदयात् । ॐ आपो ज्योति रसोऽमृतम् । ब्रह्मभूभुर्वः स्वरोम् ॥

आपला उजवा हात उजव्या कानाला व डाव्या कानाला लावावा. ध्यान करावे - हातात अक्षता घेऊन हात जोडावे व आपली दृष्टी देवाकडे लावावी .

ॐ श्रीमन्महागणाधिपतये नमः । इष्टदेवताभ्यो नमः । कुलदेवताभ्यो नमः । ग्रामदेवताभ्यो नमः । स्थानदेवताभ्यो नमः । वास्तुदेवताभ्यो नमः । मातापितृभ्यां नमः । श्रीलक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः । सर्वेभ्यो देवेभ्यो नमो नमः । सर्वेभ्यो ब्राह्मणेभ्यो नमो नमः ॥ निर्विघ्नमस्तु । सुमुखश्चैकदंतश्च कपिलो गजकर्णकः । लंबोदरश्च विकटो विघ्ननाशो गणाधिपः ॥ धूम्रकेतुर्गणाध्यक्षो भालचंद्रो गजाननः । द्वादशैतानि नामानि यः पठेत् शृणुयादपि ॥ विद्यारंभे विवाहे च प्रवेशे निर्गमे तथा । संग्रामे संकटे चैव विघ्नस्तस्य न जायते ॥ शुक्लांबरधरं देवं शशिवर्णं चतुर्भुजम् ॥ प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोपशांतये ॥ सर्वमंगलमांगल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके ॥ शरण्ये त्र्यंबके गौरि नारायणि नमोस्तु ते ॥ सर्वदा सर्वकार्येषु नास्ति तेषाममंगलम् । येषां ह्रदिस्थो भगवान् मंगलायतनं हरिः । तदेव लग्नं सुदिनं तदेव ताराबलं चंद्रबलं तदेव । विद्याबलं दैवबलं तदेव लक्ष्मीपते तेंघ्रियुगं स्मरामि ॥ लाभस्तेषां जयस्तेषां कुतस्तेषां पराजयः ॥ येषामिंदीवरश्यामो ह्रदयस्थो जनार्दनः ॥ विनायकं गुरुं भांनुं ब्रह्मविष्णुमहेश्वरान् ॥ सरस्वतीं प्रणौम्यादौ सर्वकार्यार्थसिद्धये ॥ अभीप्सितार्थसिद्धयर्थं पूजितो यः सुरासुरैः ॥ सर्वविघ्नहरस्तस्मै गणाधिपतये नमः ॥ सर्वेष्वारब्धकार्येषु त्रयस्त्रिभुवनेश्वरः देवा दिशंतु नः सिद्धिं ब्रह्मेशानजनार्दनाः ॥ श्रीमद्भगवतो महापुरुषस्य विष्णोराज्ञया प्रवर्तमानस्य अद्य ब्रह्मणो द्वितीये परार्धे विष्णुपदे श्रीश्वेत वाराहकल्पे वैवस्वतमन्वंतरे कलियुगे प्रथमचरणे भरतवर्षे भरतखंडे जंबुद्वीपे दंडकारण्ये देशे गोदावर्याः दक्षिणे तीरे शालिवाहनशके अमुक नाम संवत्सरे दक्षिणायने वर्षाऋतौ भाद्रपद मासे शुक्ल पक्षे चतुर्थ्या तिथौ अमुक वासरे अमुक दिवसनक्षत्रे अमुक स्थिते वर्तमाने चंद्रे अमुक स्थिते श्रीसूर्ये अमुक स्थिते श्रीदेवगुरौ शेषेषु गृहेषु यथायथं राशिस्थान स्थितेषु सत्सु शुभनामयोगे शुभकरणे एवंगुण विशेषण विशिष्टायां शुभपुण्यतिथौ मम आत्मनः श्रुतिस्मृति पुराणोक्त फलप्राप्तर्थे श्रीपरमेश्वर प्रीत्यर्थे अस्माकं सकलकुटुंबानां सपरिवाराणां द्विपद चतुष्पद सहितानां क्षेमस्थैर्य आयुरारोग्य ऐश्वर्याभिवृद्धयर्थं समस्त मंगल अवाप्यर्थं समस्त अभ्युदयार्थं च अभीष्ट कामनासिद्धर्यं प्रतिवार्षिकविहितं पार्थिव सिद्धिविनायक देवताप्रीत्यर्थं यथाज्ञानेन यथामिलित उपचारद्रव्यैः पुरुषसूक्त पुराणोक्तमन्त्रैः प्राणप्रतिष्ठापनपूर्वकं ध्यानावाहनादि षोडशोपचार पूजनमहं करिष्ये ॥ तत्रादौ निर्विघ्नता सिद्धयर्थं महागणपतीस्मरणं शरीरशुद्धयर्थं पुरुषसुक्त षडंगन्यासं कलशशंखघंटापूजनं च करिष्ये ॥

गणानां त्वा शौनको गृत्समदो गणपतीर्जगती ॥ गणपतीस्मरणे विनियोगः ॥ ॐ गणानां त्वां गणपतीं हवामहे कविं कवीनामुपमश्रवस्तमम् ॥ ज्येष्ठराजं ब्रह्माणां ब्रह्मणस्पत आ नः शृण्वन्नूतिभिः सीद सादनम् ॥१॥

महागणपतये नमः ॥ ॐ ॥ पृथ्वि त्वया धृता लोका देवि त्वं विष्णुना धृता ॥ त्वं च धारय मां देवि पवित्रं कुरु चासनम् ॥

या मंत्राने आसनमांडी घालून उजव्या गुडघ्यावर डावा हात उताणा ठेवून त्यात पाणी घालावे व त्यावर उजवा हात उपडा ठेवावा.

अपक्रामंतु भूतानि पिशाचाः सर्वतोदिशम् ॥ सर्वेषामविरोधेन पूजाकर्म समारंभ ॥

या मंत्राने विघ्न करणार्‍या सर्व प्राण्यांचे अक्षता टाकून निवारण करावे.

ॐ यत्पुरुषं व्यदधुः कतिधा व्यकल्पयन् ॥ मुखं किमस्य कौ बाहू का ऊरु पादा उच्येते ॥ ह्रदयाय नमः ।

या मंत्राने उजवा हात ह्रदयाला लावावा.

ॐ ब्राह्मणोस्य मुखमासीद्‍बाहू राजन्यः कृतः ॥ ऊरु तदस्य यद्वैश्यः पद्भयां शूद्रो अजायत ॥ शिरसे स्वाहा ॥

या मंत्राने मस्तकाला हात लावावा.

चंद्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत ॥ मुखादिंद्रश्चाग्निश्च प्राणाद्वायुरजायत ॥ शिखायै वषट् ॥

या मंत्राने शेंडीला हात लावावा.

ॐ नाभ्या आसीदंतरिक्षं शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत ॥ पद्‍भ्यां भूमिर्दिशः श्रोत्रात्तथा लोकॉं अकल्पयन् ॥ कवचाय हूम् ॥

या मंत्राने हाताची ओंजळ करुन छातीकडे फिरवावी.

ॐ सप्तस्यासन्परिधयस्त्रिः सप्त समिधः कृताः ॥ देवा यद्‍यज्ञं तन्वाना अबन्धपुरुषं पशुम् ॥ नेत्रत्रयाय वौषट् ॥

या मंत्राने डोळे व भुवईच्यामध्ये बोटे लावावी.

ॐ यज्ञेन यज्ञमयजंत देवास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् ॥ ते ह नाकं महिमानः सचंत यत्र पूर्वे साध्याः संति देवाः ॥ अस्त्राय फट् ॥

टाळी वाजवावी.

इति दिगबंधः ॥ कलशस्य मुखे विष्णुः कंठे रुद्रः समाश्रितः ॥ मूले तत्र स्थितो ब्रह्मा मध्ये मातृगणाः स्मृताः ॥ कुक्षौ तु सागराः सर्वे सप्तद्वीपा वसुंधरा ॥ ऋग्वेदोथ यजुर्वेदः सामवेदो ह्यथर्वणः ॥ अंगैश्च सहिताः सर्वे कलशं तु समाश्रिताः ॥ अत्र गायत्री सावित्री शांतिःपुष्टिकरी तथा ॥ आयांतु देवपूजार्थं दुरितक्षयकारकाः ॥ गंगे च यमुने चैव गौदावरि सरस्वति ॥ नर्मदे सिंधु कावेरि जलेस्मिन् सन्निधिं कुरु ॥ कलशाय नमः ॥ सर्वोपचारार्थे गंधाक्षतपुष्पं समर्पयामि ॥

आपल्या डाव्या बाजूला पूजेकरिता घेतलेल्या तांब्याला गंध, अक्षता व फूल लावावे.

शंखादौ चंद्रदैवत्यं कुक्षौ वरुणदेवता ॥ पृष्ठे प्रजापतिश्चैव अग्रे गंगासरस्वती ॥ त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि वासुदेवस्य चाज्ञया ॥ शंखे तिष्ठंति विप्रेंद्र तस्मात् शंखं प्रपूजयेत् ॥ त्वं पुरा सागरोत्पन्नो विष्णुना विधृतः करे ॥ नमितः सर्वदेवैश्च पांचजन्य नमोस्तु ते ॥ पांचजन्याय विद्महे पावमानाय धीमहि ॥ तन्नः शंखः प्रचोदयात् ॥ शंखाय नमः ॥ सर्वोपचारार्थे गंधपुष्पं समर्पयामि ॥

आपल्या उजव्या बाजूस ठेवलेल्या शंखाला स्नान घालून त्यात पाणी भरुन गंध, फूल वाहावे.

आगमार्थं तु देवानां गमनार्थं तु रक्षसाम् ॥ कुर्वे घंटारवं तत्र देवताह्वानलक्षणम् ॥ घंटायै नमः ॥ सर्वोपचारार्थे गंधाक्षतपुष्पं समर्पयामि ॥ घंटानादं कुर्यात् ॥

या मंत्राने घंटेला स्नान घालून गंध - अक्षता, फूल लावून घंटा वाजवून डाव्या बाजूला ठेवावी.

दीपदेवताभ्यो नमः ॥ सर्वोपचारार्थे गंधाक्षत पुष्पाणि समर्पयामि ॥ अपवित्रः पवित्रो वा सर्वावस्थां गतोपि वा । यः स्मरेत् पुंडरीकाक्षं स बाह्याभ्यंतरः शुचिः ॥ पूजाद्रव्याणि संप्रोक्ष्य आत्मानं च प्रोक्षेत् ॥

या मंत्राने कलशातील पाणी फुलाने घेऊन पूजेच्या साहित्यावर शिंपडून नंतर आपल्या अंगावर शिंपडावे. नंतर प्राणप्रतिष्ठा करावी.

अस्य श्रीप्राणप्रतिष्ठामंत्रस्य ब्रह्म - विष्णु - महेश्वरा ऋषयः ॥ ऋग्यजुः सामाथर्वाणिच्छंदांसि । पराप्राणशक्तिर्देवता आं बीजम् ॥ र्‍हीं शक्तिः ॥ क्रों कीलकम् ॥ अस्यां मृण्मयमूर्तो प्राणप्रतिष्ठापने विनियोगः ॥

पुढील मंत्र म्हणताना देवाच्या ह्रदयाला उजवा हात लावून ठेवावा.

ॐ आं र्‍हीं क्रों । अं यं रं लं वं शं षं सं हं ळं क्षं अः ॥ ॥ क्रों र्‍हीं आं हंसः सोऽहम् ॥ अस्यां मूर्तो प्राण इह प्राणाः ॥ ॐ आं र्‍हीं क्रोम् ॥ अं यं रं लं वं शं षं सं हं ळं क्षं अः ॥ क्रों र्‍हीं आम् ॥ हंसः सोऽहम् ॥ अस्यां मूर्तो जीव इह स्थितः ॥ ॐ आं र्‍हीं क्रोम् ॥ अं यं रं लं वं शं षं सं हं ळं क्षं अः ॥ क्रों र्‍हीं आं हंसः सोऽहम् । अस्यां मूर्तो सर्वेंद्रियाणि वाडमनस्त्वक् चक्षुश्रोत्रजिव्हा घ्राणपाणिपादपायू पस्थानी हैवागत्य सुखं चिरं तिष्ठंतु स्वाहा ॥ ॐ असुनीते पुनरस्मासु चक्षुः पुनः प्राणमिह नो धेहि भोगम् ॥ ज्योक् पश्येम सूर्यमुच्चरंतमनुमते मृळया नः स्वस्ति ॥ ॐ चत्वारि वाक् परिमिता पदानि तानि विदुर्ब्राह्मणा ये मनीषिणः ॥ गुहा त्रीणि निहिता नेगयंति तुरीयं वाचो मनुष्या वदंति ॥ गर्भाधानादि पंचदशसंस्कार सिद्धयर्थं पंचदशप्रणवावृत्तीः करिष्ये ॥

ताम्हणात पाणी सोडून पंधरा वेळा ॐ कार म्हणून नंतर ध्यान करावे.

रक्तांभोधिस्थ पोतोल्लसद्‍रुणसरोजा धिरुढाकराब्जैः ॥ पाशं कोदंडमिक्षूद्भवमथ गुणमप्यंकुशं पंचबाणान् ॥ बिभ्राणसृक्कपालं त्रिनयन लसितापी नवक्षोरुहाढया ॥ देवी बालार्कवर्णा भवतु सुखकरी प्राणशक्तिः परा नः ॥१॥

तच्चक्षुर्देवहितं शुक्रमुच्चरत् ॥ पश्येम शरदः शतं जीवेम् शरदः शतम् ॥२॥

इति मंत्रेण देवस्य आज्येन नेत्रोन्मीलनं कृत्वा ।

देवाच्या डोळयांना तूप लावावे.

श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ गंधाक्षतपुष्पं हरिद्रां कुंकुमं च समर्पयामि ॥

देवाला गंध, अक्षता, हळद, कुंकू व फुले वाहावी.

श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ धूपं दीपं नैवेद्यं च समर्पयामि ॥

देवाला उदबत्ती व निरांजन ओवाळून गूळखोबर्‍याचा नैवेद्य दाखवावा.

श्रीसिद्धिविनायकाय नमः । मुखवासार्थे पूगीफलतांबूलं सुवर्णपुष्पदक्षिणां मंत्रपुष्पं च समर्पयामि ॥

देवाला विडा - दक्षिणा ठेवून त्यावर पाणी सोडून नंतर देवाला फूल वाहून नमस्कार करावा.

अनया पूजया श्रीसिद्धिविनायकः प्रीयताम् ॥

॥ अथ ध्यानम् ॥

एकदंतं शूर्पकर्णं गजवक्त्रं चतुर्भुजम् ॥ पाशांकुशधरं देवं ध्यायेत्सिद्धिविनायकम् ॥ श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ ध्यायामि ॥ ॐ सहस्त्रशीर्षा पुरुषः सहस्त्राक्षः सहस्त्रपात् ॥ स भूमिं विश्वतो वृत्वाऽत्यतिद्दशांगुलम् ॥ आवाहयामि विघ्नेश सुरराजाचिंतेश्वर ॥ अनाथनासर्वज्ञ पूजार्थं गणनायक ॥१॥

श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ आवाहनार्थे अक्षतान् समर्पयामि ॥

देवाला अक्षता वाहाव्या.

ॐ पुरुष एवेदं सर्वं यद्भूतं यच्च भव्यम् ॥ उतामृतत्वस्येशानो यदन्नेनाति रोहति ॥२॥

नानारत्नसमायुक्तं कार्तस्वरविभूषितम् ॥ आसनं देव देवेश प्रीत्यर्थं प्रतिगृह्यताम् ॥२॥

श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ आसनार्थे अक्षतान् समर्पयामि ॥

देवाला अक्षता वाहाव्या.

ॐ एतावानस्य महिमाऽतो ज्यायांश्च पूरुषः । पादोऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि ॥३॥

पाद्यं गृहाण देवेश सर्वक्षेमसमर्थ भो ॥ भक्त्या समर्पितं तुभ्यं लोकनाथ नमोस्तु ते ॥३॥

श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ पाद्यं समर्पयामिक ॥

देवाच्या पायांवर फुलाने पाणी प्रोक्षण करावे.

ॐ त्रिपादूर्ध्व उदैत्पुरुषः पादोऽस्येहाभवत्पुनः ॥ ततो विष्वडव्यक्रामत्साशनानशने अभि ॥४॥

नमस्ते देव देवेश नमस्ते धरणीधर ॥ नमस्ते जगदाधार अर्घ्यं नः प्रतिगृह्यताम् ॥५॥

श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ अर्घ्यं समर्पयामि ॥

गंध, अक्षता, फूल मिश्रित पाणी देवाच्या अंगावर शिंपडावे.

ॐ तस्माद्विराळजायत विराजो अधि पूरुषः ॥ स जातो अत्यरिच्यत पश्चाद्भूमिमथो पुरः ॥६॥

कर्पूरवासितं वारि मंदाकिन्याः समाह्रतम् ॥ आचम्यतां जगन्नाथ मया दत्तं हि भक्तितः ॥७॥

श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ आचमनीयं समर्पयामि ॥

देवावर दूर्वेने पाणी शिंपडावे.

ॐ यत्पुरुषेण हविषा देवा यज्ञमतन्वत ॥ वसंतो अस्यासीदाज्यं ग्रीष्म इध्मः शरद्धविः ॥८॥

गंगादिसर्वतीर्थेभ्यो मया प्रार्थनया ह्रतम् ॥ तोयमेतत्सुखस्पर्शं स्नानार्थं प्रतिगृह्यताम् ॥९॥

श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ स्नानं समर्पयामि ॥

देवावर फुलाने पाणी शिंपडावे.

पंचामृतैः स्नपयिष्ये ॥ ॐ आ प्यायस्व समेतु ते विश्वतः सोम वृष्णम् ॥ भवा वाजस्य संगथे कामधेनोः समुदभूतं देवर्षिपितृतृप्तिदम् ॥ पयो ददामि देवेश स्नानार्थं प्रतिगृह्यताम् ॥ श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ पयस्नानं समर्पयामि ॥ शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि ॥ सकलपूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ॥

देवावर दूध शिंपडून नंतर दोन वेळा शुद्ध पाणी व अक्षता वाहाव्या.

ॐ दधिक्राण्वो अकरिषं जिष्णोरश्वस्य वाजिनः । सुरभि नो मुखा करत्प्राण आयूंषि तारिषत् ॥ चंद्रमंडलसंकाशं सर्वदेवप्रियं दधि ॥ स्नानार्थं ते प्रयच्छामि गृहाण गणनायक ॥ श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ दधिस्नानं समर्पयामि ॥ शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि ॥ सकलपूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ॥

देवाला फुलाने दही लावून पाणी शिंपडावे. नंतर अक्षता वाहाव्या.

ॐ घृतं मिमिक्षे घृतमस्य योनिर्घृते श्रितो घृतम्वस्य धाम । अनुष्वधमा वह मादयस्व स्वाहाकृतं वृषभ वक्षि हव्यम् ॥ आज्यं सुराणामाहार आज्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम् ॥ आज्यं पवित्रं परमं स्नानार्थं प्रतिगृह्यताम् ॥ श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ घृतस्नानं समर्पयामि ॥ शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि ॥ सकलपूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ॥

देवाला फुलाने तूप लावून नंतर शुद्ध पाणी शिंपडावे व अक्षता वाहाव्या.

ॐ मधुवाता ऋतायते मधु क्षरंति सिंधवः ॥ माध्वीर्नः संत्वोषधीः ॥ मधु नक्तमुतोषसो मधुमत्पार्थिवं रजः ॥ मधु द्यौरस्तु नः पिता ॥ मधुमान्नो वनस्पतिर्मधुमॉं अस्तु सूर्यः ॥ माध्वीर्गावो भवंतु नः ॥ सर्वोषधिसमुत्पन्नं पीयूषमधुरं मधु ॥ स्नानार्थं ते प्रयच्छामि गृहाण गिरिजासुत ॥ श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ मधुस्नानं समर्पयामि ॥ शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि ॥ सकलपूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ॥

देवाला फुलाने मध लावावा. नंतर पाणी शिंपडून अक्षता वाहाव्या.

ॐ स्वादुः पवस्व दिव्याय जन्मने स्वादुरिंद्राय सुहवीतुनाम्ने ॥ स्वादुर्मित्राय वरुणाय वायवे बृहस्पतये मधुमॉं अदाभ्यः ॥ इक्षुदंडसमद्भूतदिव्यशर्करया ह्यहम् ॥ स्नापयामि महाभक्त्या प्रीतो भव शिवात्मज ॥ श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ शर्करास्नानं समर्पयामि ॥ शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि ॥ सकलपूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ॥

देवाला साखर लावून पाणी शिंपडावे. नंतर अक्षता वाहाव्या.

ॐ गंधद्वारां दुराधर्षां नित्यपुष्टां करीषिणीम् ॥ ईश्वरी सर्वभूतानां तामिहोप व्हये श्रियम् ॥ कर्पूरैलासमायुक्तं सुगंधद्रव्यसंयुतम् ॥ गंधोदकं गणाध्यक्ष स्नानार्थं प्रतिगृह्यताम् ॥ श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ गंधोदकस्नानं समर्पयामि ॥ शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि ॥

गंधमिश्रित पाणी शिंपडून नंतर शुद्धोदक प्रोक्षण करावे.

श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ गंधाक्षतपुष्पं समर्पयामि ॥

देवाला गंध, अक्षता आणि फुलं वाहावे.

श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ हरिद्रां कुंकुमं सौभाग्यद्रव्यं समर्पयामि ॥

हळदकुंकू समर्पण करावे.

श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ धूपदीपौ समर्पयामि ॥

उदबती व निरांजन ओवाळावे.

श्रीसिद्धिविनायकाय नमः नैवेद्यार्थे पंचामृतनैवेद्यं समर्पयामि ॥ ॐ प्राणाय स्वाहा ॥ ॐ अपानाय स्वाहा ॥ ॐ व्यानाय स्वाहा ॥ ॐ उदानाय स्वाहा ॥ ॐ समानाय स्वाहा ॥ ॐ ब्रह्मणे स्वाहा ॥

देवापुढे चौकोनी मंडळ करुन त्यावर पंचामृताचा नैवेद्य दाखवावा. नंतर ताम्हणात पळीभर पाणी सोडून पुन्हा वरील मंत्रांनीच नैवेद्य दाखवावा.

उत्तरापोशनं हस्तप्रक्षालनं मुखप्रक्षालनं च समर्पयामि ॥ करोद्वर्तनार्थे चंदनं समर्पयामि ॥

ताम्हणात तीन वेळा उदक सोडून देवाला गंध लावावे.

श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ मुखवासार्थे पूगीफलतांबूलं सुवर्णनिष्क्रयदक्षिणां समर्पयामि ॥

देवापुढे विडा ठेवून त्यावर पाणी सोडावे.

श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ मंत्रपुष्पं समर्पयामि ॥

देवाला फूल वाहून नमस्कार करावा.

अनेन पूर्वाराधनेन तेन श्रीसिद्धिविनायकायः प्रीयताम् ॥ उत्तरायां निर्माल्यं विसृज्य अभिषेकं कुर्यात् ॥

देवावरील निर्माल्य उत्तरेकडे टाकून पुढील अथर्वशीर्षाने गणपतीवर दूर्वांनी अभिषेक करावा.

ॐ सह नाववतु सह नौ भुनक्तु सहवीर्यं करवावहै ॥ तेजस्वि नावधीतमस्तु ॥ मा विद्विषावहै ॥ ॐ शांतिः । शांतिः ॥ शांति ॥ अथ गणेशाथर्वशीर्षम् ‍ ॥ ॐ नमस्ते गणपतये ॥ त्वमेव प्रत्यक्षं तत्त्वमसि ॥ त्वमेव केवलं कर्तासि ॥ त्वमेव केवलं धर्तासि ॥ त्वमेव केवलं हर्तासि ॥ त्वमेव सर्वं खल्विदं ब्रह्मासि ॥ त्वं साक्षादात्मासि नित्यं ॥१॥

ऋतं वच्मि ॥ सत्यं वच्मि ॥२॥

अव त्वं मां ॥ अव वक्तारं ॥ अव श्रोतारं ॥ अव दातारं ॥ अव धातारं ॥ अवानूचानमवशिष्यं ॥ अव पश्चात्तात् ‍ ॥ अव पुरस्तात् ‍ ॥ अवोत्तरात्तात् ‍ ॥ अव दक्षिणात्तात् ‍ ॥ अव चोर्ध्वात्तात् ‍ ॥ अवाधरात्तात् ‍ ॥ सर्वतो मां पाहि पाहि समंतात् ‍ ॥३॥

त्वं वाडमयस्त्वं चिन्मयः ॥ त्वमानंदमयस्त्वं ब्रह्ममयः ॥ त्वं सच्चिदानंदाद्वितीयोऽसि ॥ त्वं प्रत्यक्षं ब्रह्मासि ॥ त्वं ज्ञानमयो विज्ञानमयोऽसि ॥४॥

सर्वं जगदिदं त्वत्तो जायते ॥ सर्वं जगदिदं त्वत्तस्तिष्ठति ॥ सर्वं जगदिदं त्वयि लयमेष्यति ॥ सर्वं जगदिदं त्वयि प्रत्येति ॥ त्वं भूमिरापोऽनलोऽनिलो नभः ॥ त्वं चत्वारि वाकपदानि ॥५॥

त्वं गुणत्रयातीतः ॥ त्वं देहत्रयातीतः ॥ त्वं कालत्रयातीतः ॥ त्वं मूलाधारस्थितोऽसि नित्यम् ‍ ॥ त्वं शक्तित्रयात्मकः ॥ त्वां योगिनो ध्यायंति नित्यम् ‍ ॥ त्वं ब्रह्मा ॥ त्वं विष्णुस्त्वं रुद्रस्त्वमिंद्रस्त्वमग्निस्त्वं वायुस्त्वं सूर्यस्त्वं चंद्रमास्त्वं ब्रह्म भूर्भूवः स्वरोम् ‍ ॥६॥

गणादिं पूर्वमुच्चार्य वर्णादिं तदनंतरम् ‍ ॥ अनुस्वारः परतरः ॥ अर्धेंदुलसितम् ‍ ॥ तारेण रुद्धम् ‍ ॥ एतत्तव मनुस्वरुपम् ‍ ॥ गकारः पूर्वरुपम् ‍ ॥ अकारो मध्यमरुपम् ‍ ॥ अनुस्वारश्चांत्यरुपम् ‍ ॥ बिंदूरुत्तररुपम ‍ ॥ नादः संधानम् ‍ ॥ संहिता संधिः ॥ सैषा गणेशविद्या ॥ गणक ऋषिः ॥ निचृद्‍गायत्रीच्छंदः ॥ गणपतीर्देवता ॥ ॐ गं गणपतये नमः ॥७॥

एकदंताय विद्महे वक्रतुंडाय धीमहि ॥ तन्नो दंतिः प्रचोदयात् ‍ ॥ एकदंतं चतुर्हस्तं पाशांकुशधारिणम् ‍ ॥ रदं च वरदं हस्तैर्बिभ्राणं मूषकध्वजम् ‍ ॥ रक्तं लंबोदरं शूर्पकर्णं रक्तवाससम् ‍ ॥ रक्तगंधानुलिप्तांगं रक्तपुष्पैः सुपूजितम् ‍ ॥ भक्तानुकंपिनं देवं जगत्कारणमच्युतम् ‍ ॥ आविर्भूतं च सृष्टयादौ प्रकृतेः पुरुषात्परम् ‍ ॥ एवं ध्यायति यो नित्यं स योगी योगिनां वरः ॥८॥

नमो व्रातपतये नमो गणपतये नमः प्रथमपतये नमस्तेऽस्तु लंबोदरायैकदंताय विघ्ननाशिने शिवसुताय श्रीवरदमूर्तये नमः ॥९॥

एतदथर्वशीर्षं योऽधीते स ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ स सर्वविघ्नैर्न बाध्यते ॥ स सर्वतः सुखमेधते ॥ स पंचमहापापात्प्रमुच्चते ॥ सायमधीयानो दिवसकृतं पापं नाशयति ॥ प्रातरधीयानो रात्रिकृतं पापं नाशयति ॥ सायंप्रातः प्रयुंजानो अपापो भवति ॥ सर्वत्राधीयानोऽपविघ्नो भवति ॥ धर्मार्थकाममोक्षं च विंदति ॥ इदमथर्वशीर्षमशिष्याय न देयम् ‍ ॥ यो यदि मोहाद्दास्यति स पापीयान् ‍ भवति ॥ सहस्त्रावर्तनात् ‍ ॥ यं यं काममधीते तं तमनेन साधयेत् ‍ ॥ अनेन गणपतीमभिषिंचति स वाग्मीभवति ॥ चतुर्थ्यामनश्र्नन् ‍ जपति स विद्यावान्भवति ॥ इत्यथर्वणवाक्यम् ‍ ॥ ब्रह्माद्याचरणं विद्यात् ‍ न विभेति कदाचनेति ॥ यो दूर्वांकुरैर्जयति स वैश्रवणोपमो भवति । यो लाजैर्यजति स यशोवान्मभवति स मेधावान्भवति ॥ यो मोदकसहस्त्रेण यजति स वांछितफलमवाप्नोति यः साज्यसमिद्भिर्यजति स सर्वं लभते स सर्वं लभते ॥ अष्टौ ब्राह्मणान् ‍ सम्यग्ग्राहयित्वा सूर्यवर्चस्वी भवति । सूर्यग्रहे महानद्यां प्रतिमासन्निधो वा जप्त्वा सिद्धमंत्रो भवति ॥ महाविघ्नात्प्रमुच्यते ॥ महादोषात्प्रमुच्यते ॥ महापापात्प्रमुच्यते ॥ स सर्वविद्भवति स सर्वविद्भवति य एवं वेद ॥ इत्युपनिषाद् ‍ ॐ सह नाववतु ॥ सह नौ भुनक्तु ॥ सहवीर्यं करवावहै ॥ तेजस्वि नावधीतमस्तु मा विद्विषावहै ॥ ॐ शांतिः ॥ शांतिः ॥ शांतिः ॥ ॐ देवस्य त्वा सवितुः प्रसवेश्विनोर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्यामग्नेस्तेजसा सूर्यस्य वर्चसेंद्रस्येंद्रियेणाभिषिंचामि ॥ बलाय श्रियै यशसेन्नाद्याय ॥ ॐ भूर्भुवःस्वः अमृताभिषेकोऽस्तु शांतिः पुष्टिस्तुष्टिश्चास्तु ॥ श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ महाभिषेकस्नानं समर्पयामि ॥ स्नानांते शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि ॥

असे म्हणून दोन वेळा दूर्वेने गणपतीवर पाणी प्रोक्षण करावे व नंतर शंखातील पाणी गणपतीवर प्रोक्षण करावे.

श्रीसिद्धिविनायकाय नमः शंखोदकस्नानं समर्पयामि ॥

अभिषेक झाल्यावर पुढील मंत्राने सुवासिक तेल लावावे.

तैले लक्ष्मीर्जले गंगा यतस्तिष्ठति वै प्रभो ॥ तन्मांगलिकस्नानार्थं जलतैले समर्पये ॥ श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ मांगलिकस्नानं समर्पयामि ॥ स्नानांते उष्णोदकस्नानं समर्पयामि ॥

तेल लावल्यानंतर ऊन पाणी गणपतीवर प्रोक्षण करावे.

तदस्तु मित्रावरुणा तदग्ने शं योरस्मभ्यमिदमस्तु शस्तम् ‍ अशीमहि गाधमुत प्रतिष्ठां नमो दिवे बृहते सादनाय ॥ श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ सुप्रतिष्ठितमस्तु ॥ ॐ तं यज्ञं बर्हिषि प्रोक्षन्पुरुषं जातमग्रतः ॥ तेन देवा अजयंत साध्या ऋषयश्च ये ॥ सर्वभूषाधिके सौम्ये लोकलज्जानिवारणे ॥ मयोपपादिते तुभ्यं वाससी प्रतिगृह्यताम् ‍ ॥ श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ वस्त्रोपवस्त्रे समर्पयामि ॥

देवाला वस्त्र वाहावे.

ॐ तस्माद्यज्ञात्सर्वहुतः संभृतं पृषदाज्यम् ‍ ॥ पशून्तॉंश्चक्रे वायव्यानारण्यान् ‍ ग्राम्याश्च ये ॥ देवदेव नमस्तेस्तु त्राहि मां भवसागरात् ‍ ॥ ब्रह्मसूत्रं सोत्तरीय गृहाण परमेश्वर ॥ श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ यज्ञोपवीतं समर्पयामि ॥ यज्ञोपवीतांते आचमनीयं समर्पयामि ॥

देवाला जानवे घालावे व ताम्हणात उदक सोडावे.

ॐ तस्माद्यज्ञात्सर्वहुत ऋचः सामानि जज्ञिरे ॥ छंदांसि जज्ञिरे तस्माद्यजुस्तस्मादजायत ॥ श्रीखंडं चंदनं दिव्यं गंधाढयं सुमनोहरम् ‍ ॥ विलेपनं सुरश्रेष्ठं चंदनं प्रतिगृह्यताम् ‍ ॥ श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ विलेपनार्थे चंदनं समर्पयामि ॥

गणपतीला गंध लावावे.

अक्षतास्तंडुलाः शुभ्राः कुंकुमेन विराजिताः ॥ मया निवेदिता भक्त्या गृहाण परमेश्वर ॥ श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ अलंकारार्थे अक्षतान् ‍ समर्पयामि ॥

अक्षता वाहाव्या.

हरिद्रा स्वर्णवर्णाभा सर्वसौभाग्यदायिनी ॥ सर्वालंकारमुख्या हि देवि त्वं प्रतिगृह्यताम् ‍ ॥ हरिद्राचूर्णसंयुक्तं कुंकुम कामदायकम् ‍ ॥ वस्त्रालंकरणं सर्वं देवि त्वं प्रतिगृह्यताम् ‍ ॥ श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ हरिद्रां कुंकुमं सौभाग्यद्रव्यं समर्पयामि ॥ उदितारुणसंकाशंजपाकुसुमसंनिभम् ‍ ॥ सीमंतभूषणार्थाय सिंदूरं प्रतिगृह्यताम् ‍ ॥ श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ सिंदूरं समर्पयामि ॥

शेंदूर लावावा.

ॐ अहिरिव भौगैः पर्येति बाहुं ज्याया हेतिं परिबाधमानः ॥ हस्तघ्नो विश्वा वयुनानि विद्वान् ‍ पुमान् ‍ पुमांसं परि पातु विश्वतः ॥ ज्योत्स्नापते नमस्तुभ्यं नमस्ते विश्वरुपिणे ॥ नानापरिमलद्रव्यं गृहाण परमेश्वर ॥ श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ नानापरिमलद्रव्यं समर्पयामि ॥

गणपतीला बुक्का लावावा.

ॐ तस्मादश्वा अजायंत ये के चोभयादतः ॥ गावो ह जज्ञिरे तस्मात्तस्माज्जाता अजावयः ॥ माल्यादीनि सुगंधीनि मालत्यादीनि वै प्रभो । मया ह्रतानि पूजार्थं पुष्पाणि प्रतिगृह्यताम् ‍ ॥ करवीरैर्जातिकुसुमैश्चंपकैर्बकुलैः शुभैः ॥ शतपत्रैश्च कल्हारैरर्चयेत् ‍ परमेश्वर ॥ श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ यथा कालोद्भवपुष्पाणि समर्पयामि ॥

गणपतीला फुले वाहावी. नंतर पुढील नाममंत्रांनी गणपतीला अक्षता किंवा फुले वाहावी.

अथांगपूजा ॥ गणेश्वराय नमः ॥ पादौ पूजयामि ॥ विघ्नराजाय नमः । जानुनी पूजयामि ॥ आखुवाहनाय नमः । ऊरु पुजयामि ॥ हेरंबाय नमः । कटिं पूजयामि ॥ लंबोदराय नमः । उदरं पूजयामि ॥ गौरीसुताय नमः । स्तनौ पूजयामि ॥ गणपायकाय नमः । ह्रदयं पूजयामि ॥ स्थूलकर्णाय नमः । कंठं पूजयामि ॥ स्कंदाग्रजाय नमः । स्कंधौ पूजयामि । पाशहस्ताय नमः ॥ हस्तौ पूजयामि ॥ गजवक्त्राय नमः । वक्त्रं पूजयामि ॥ विघ्नहर्त्रे नमः ॥ ललाटं पूजयामि ॥ सर्वेश्वराय नमः । शिरः पूजयामि ॥ गणाधिपाय नमः ॥ सर्वांगं पूजयामि ॥ अथ पत्रपूजा ॥

या नंतर प्रत्येक नावाला खाली सांगितल्याप्रमाणे निरनिराळी पत्री वाहावी.

सुमुखाय नमः । मालतीपत्रं समर्पयामि ॥

मधुमालती

गणाधिपाय नमः । बिल्वपत्रं समर्पयामि ॥

बेलाचे पान

गजाननाय नमः । श्वेतदूर्वापत्रं समर्पयामि ॥

पांढर्‍या दूर्वा

लंबोदराय नमः । बदरीपत्रं समर्पयामि ॥

बोरीचे पान

हरसूनवे समः । धत्तूरपत्रं समर्पयामि ॥

धोत्रा

गजकर्णकाय नमः । तुलसीपत्रं समर्पयामि ॥

तुलसीचे पान

वक्रतुंडाय नमः । शमीपत्रं समर्पयामि ॥

शमीचे पान

गुहाग्रजायं नमः ॥ अपामार्गपत्रं समर्पयामि ॥

आघाडा

एकदंताय नमः ॥ बृहतीपत्रं समर्पयामि ॥

डोरलीचे पान

विकटाय नमः । करवीरपत्रं समर्पयामि ॥

कण्हेरीचे पान

कपिलाय नमः । अर्कपत्रं समर्पयामि ॥

रुईचे पान

गजदंताय नमः । अर्जुनपत्रं समर्पयामि ॥

अर्जुनसादडा

विघ्नराजाय नमः । विष्णुक्रांतापत्रं समर्पयामि ॥

विष्णुक्रांता

बटवे नमः । दाडिमपत्रं समर्पयामि ॥

डाळिंबीचे पान

सुराग्रजाय नमः । देवदारुपत्रं समर्पयामि ॥

देवदाराचे पान

भालचंद्राय नमः । मरुपत्रं समर्पयामि ॥

पांढरा मरवा

हेरंबाय नमः । अश्वत्थपत्रं समर्पयामि ॥

पिंपळाचे पान

चतुर्भुजाय नमः । जातीपत्रं समर्पयामि ॥

जाईचे पान

विनायकाय नमः । केतकीपत्रं समर्पयामि ॥

केवडयाचे पान

सर्वेश्वराय नमः ॥ अगस्तिपत्रं समर्पयामि ॥

अगस्त्याचे पान

ॐ यत्पुरुषं व्यदधुः कतिधा व्यकल्पयन् ‍ ॥ मुखं किमस्य कौ बाहू का उरु पादा उच्येते ॥ वनस्पतिरसोद्भूतो गंधाढयो गंध उत्तमः ॥ आघ्रेयः सर्वदेवानां धूपोयं प्रतिगृह्यताम् ‍ ॥ श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ धूपं समर्पयामि ॥

उदबत्ती ओवाळावी.

ॐ ब्राह्मणोऽस्य मुखमासीदबाहू राजन्यः कृतः ॥ ऊरु तदस्य यद्वैश्यः पदभ्यां शूद्रो अजायत ॥ आज्यं च वर्तिसंयुक्तं वह्रिना योजितं मया । दीपं गृहाण देवेश सर्वक्षेमसमर्थ भोः । श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ दीपं समर्पयामि ॥

दिवा ओवाळावा.

ॐ चंद्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत ॥ मुखादिंद्रश्चाग्निश्च प्राणाद्वायुरजायत ॥ नैवेद्यं गृह्यतां देव भक्तिं मे ह्यचलां कुरु ॥ ईप्सितं मे वरं देहि परत्रं च परां गतिम् ‍ ॥ शर्कराखंडखाद्यानि दधिक्षीरघृतानि च ॥ आहारं भक्ष्यभोज्यं च नैवेद्यं प्रतिगृह्यताम् ‍ ॥ श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ नैवेद्यार्थे नानाखाद्यनैवेद्यं समर्पयामि ॥

 गणपतीसमोर चौकोनी मंडळ करुन त्यावर नैवेद्य ठेवून पुढील मंत्रांनी नैवेद्य दाखवावा.

ॐ प्राणाय स्वाहा ॥ ॐ अपानाय स्वाहा ॥ ॐ व्यानाय स्वाहा ॥ ॐ उदानाय स्वाहा ॥ ॐ समानाय स्वाहा ॥ ॐ ब्रह्मणे स्वाहा ॥ नैवेद्यमध्येपानीयं समर्पयामि ॥

ताम्हणात एक पळी पाणी सोडून पुढील मंत्रांनी पुन्हा नैवेद्य दाखवावा.

ॐ प्राणाय स्वाहा ॥ ॐ अपानाय स्वाहा ॥ ॐ व्यानाय स्वाहा ॥ ॐ उदानाय स्वाहा ॥ ॐ समानाय स्वाहा ॥ ॐ ब्रह्मणे स्वाहा ॥ उत्तरापोशनं हस्तप्रक्षालनं मुखप्रक्षालनं च समर्पयामि ॥ करोद्वर्तनार्थे चंदनं समर्पयामि ॥

नैवेद्य दाखविल्यानंतर ताम्हणात तीन वेळा पाणी सोडून देवाला गंध लावावे.

पूगीफलं महद्दिव्यं नागवल्लीदलैर्युतम् ‍ ॥ कर्पूरैलासमायुक्तं तांबूलं प्रतिगृह्यताम् ‍ ॥ हिरण्यगर्भगर्भस्थं हेमबीजं विभावसोः ॥ अनंतपुण्य फलदमतः शांतिं प्रयच्छ मे ॥ श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ मुखवासार्थे पूगीफलतांबूलं सुवर्णनिष्क्रयदक्षिणां समर्पयामि ॥

देवापुढे विडा ठेवून त्यावर खारीक, बदाम, व महादक्षिणा ठेवून पाणी सोडावे.

इदं फलं मया देव स्थापितं पुरतस्तव । तेन मे सुफलावाप्तिर्भवेज्जन्मनि जन्मनि ॥ फलेन फलितं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ‍ ॥ तस्मात्फलप्रदानेन सफलाश्च मनोरथाः ॥ श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ फलार्थे नारीकेलफलं समर्पयामि ॥

देवापुढे नारळ ठेवून त्यावर पाणी सोडावे.

यानंतर गंध अक्षतायुक्त दोन दूर्वा पुढील प्रत्येक नावाने गणपतीला वाहाव्या; नंतर एक दूर्वा सर्व नावांनी वाहावी.

गणाधिपाय नमः । दूर्वायुग्मं समर्पयामि ॥ उमापुत्राय नमः । दूर्वायुग्मं समर्पयामि ॥ अघनाशनाय नमः ॥ दूर्वायुग्मं समर्पयामि ॥ विनायकाय नमः ॥ दूर्वायुग्मं समर्पयामि ॥ ईशपुत्राय नमः ॥ दूर्वायुग्मं समर्पयामि ॥ सर्वसिद्धिप्रदायकाय नमः ॥ 

दूर्वायुग्मं समर्पयामि ॥ एकदंताय नमः । दूर्वायुग्मं समर्पयामि ॥ इभवक्त्राय नमः ॥ दूर्वायुग्मं समर्पयामि ॥ आखुवाहनाय नमः ॥ दूर्वायुग्मं समर्पयामि ॥ कुमारगुरवे नमः । दूर्वायुग्मं समर्पयामि ॥

याप्रमाणे वीस दूर्वा वाहिल्यानंतर पुढील दोन मंत्रांनी एकविसावी दूर्वा वाहावी.

गणाधिप नमस्तेतु उमापुत्राघनाशन ॥ एकदंतेभवक्त्रेति तथा मूषकवाहन ॥ विनायकेशपुत्रेति सर्वसिद्धिप्रदायक ॥ कुमारगुरवे नित्यं पूजनीयः प्रयत्नतः ॥ दूर्वामेकां समर्पयामि ॥ ॐ निये जातः श्रिय आ निरियाय श्रियं वयो जरितृभ्यो दधाति । श्रियं वसाना अमृतत्वमायन् ‍ भवंति सत्या समिथा मितद्रौ ॥ चंद्रादित्यौ च धरणी विद्युग्निस्तथैव च । त्वमेव सर्वज्योतींषि आर्तिक्यं प्रतिगृह्यताम् ‍ ॥ श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ कर्पूरार्तिक्यदीपं समर्पयामि ॥

गणपतीपुढे कापूर लावून आरती करावी.

ॐ नाभ्या आसीदंतरिक्षं शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत । पद्भयां भूमिर्दिशः श्रोत्रात्तथा लोकॉं अकल्पयन् ‍ ॥ यानि कानि च पापानि जन्मांतकृतानि च ॥ तानि तानि विनश्यंति प्रदक्षिणपदे पदे ॥ श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ प्रदक्षिणां समर्पयामि ॥

गणपतीला प्रदक्षिणा करावी.

ॐ सप्तास्यासन् परिधयस्त्रिः सप्त समिधः कृताः । देवा यदयज्ञं तन्वाना अबध्नन्पुरुषं पशुम् ‍ ॥ नमस्ते विघ्नसंहर्त्रे नमस्ते ईप्सितप्रद ॥ नमस्ते देवदेवेश नमस्ते गणनायक ॥ श्रीसिद्धिविनायकाय नमः ॥ नमस्कारं समर्पयामि ॥

गणपतीला साष्टांग नमस्कार घालावा.

ॐ यज्ञेन यज्ञमयजंत देवास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् ‍ ॥ ते ह नाकं महिमानः सचंत यत्र पूर्वे साध्याः संति देवाः ॥ ॐ राजाधिराजाय प्रसह्य साहिने ॥ नमो वयं वैश्रवणाय कुर्महे ॥ स मे कामान्कामकामाय मह्यम् ‍ ॥ कामेश्वरो 

वैश्रवणोददातु ॥ कुबेराय वैश्रवणाय ॥ महाराजाय नमः ॥ ॐ स्वस्ति साम्राज्यं भौज्यं स्वाराज्यं वैराज्यं पारमेष्ठयं राज्यं महाराज्यमाधिपत्यमयं समंतदर्यायी स्यातसार्वभौमः सार्वायुष आंतादापरार्धात् ‍ । पृथिव्यै समुद्रपर्यंताया एकराळिति ॥ तदप्येषः श्लोकोभिगीतो मरुतः परिवेष्टारो मरुत्तस्या वसन् ‍ गृहे ॥ आविक्षितस्य कामप्रेर्विश्वेदेवाः सभासद इति ॥ एकदंताय विद्महे वक्रतुंडाय धीमही ॥ तन्नो दंति प्रचोदयात् ‍ ॥ श्रीसिद्धिविनायकाय नमः । मंत्रपुष्पं समर्पयामि ॥

देवाला फुले वाहावी.

विनायकगणेशानसर्वदेवनमस्कृत ॥ पार्वतीप्रिय विघ्नेश मम विघ्नन्निवारय ॥ आवाहनं न जानामि न जानामि तवार्चनं ॥ पूजां चैव न जानामि क्षम्यतां परमेश्वर ॥ मत्रंहीनं क्रियाहीनं भक्तिहीनं सुरेश्वर ॥ यत्पूजितं मया देव परिपूर्णं तदस्तु मे ॥ अन्यथा शरणं नास्ति त्वमेव शरणं मम ॥तस्मात्कारुण्यभावेन रक्षस्व परमेश्वर ॥ रुपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि ॥ पुत्रान् देहि धनं देहि सर्वकामांश्च देहि मे ॥ अनेन मया यथाज्ञानेन कृतषोडशोपचार पूजनेन तेन श्रीसिद्धिविनायकः प्रीयताम् ॥

गणपतीची हात जोडून प्रार्थना करुन नंतर ताम्हणात उदक सोडावे.

वायन देणे असल्यास एकवीस तळलेले मोदक घेऊन त्यातील एक मोदक गणपतीच्या हातावर ठेवून दहा आपल्याकरिता ठेवावे आणि उरलेले दहा मोदक ब्राह्मणाला वायन म्हणून द्यावे.

संकल्पः ॥ अद्य पूर्वोच्चरितवर्तमानएवंगुण विशेषणविशिष्टायां शुभपुण्यतिथौ मम आत्मनः । श्रुतिस्मृतिपुराणोक्त फलप्राप्त्यर्थं सिद्धिविनायकप्रीत्यर्थं ब्राह्मणाय दशमोदकात्मवायन प्रदानं करिष्ये ॥ तदंग ब्राह्मणपूजनं करिष्ये ॥

ताम्हणात उदक सोडून ब्राह्मणपूजन करावे.

महाविष्णुस्वरुपिणे ब्राह्मणाय इदमासनम् । स्वासनम् ॥ इदं पाद्यम् ॥ सुपाद्यम् ॥ इदमर्घ्यम् ॥ अस्त्वर्घ्यम् ॥ इदमाचमनीयम् ॥ अस्त्वाचमनीयम् ॥ गंधःपातु ॥ सौमंगल्यं चास्तु ॥ अक्षताः पांतु ॥ आयुष्यमस्तु ॥ पुष्पं पातु सौश्रेयसमस्तु ॥ तांबूलं पातु ॥ ऐश्वर्यमस्तु ॥ दक्षिणाः पांतु ॥ बहुदेयं चास्तु ॥ दीर्घमायुः श्रेयः शांतिः पुष्टिस्तुष्टिश्चास्तु ॥ नमोस्त्वनंताय सहस्त्रमूर्तये सहस्त्रपादा क्षिशिरोरुबाहवे सहस्त्रनाम्ने पुरुषाय शाश्वते सहस्त्रकोटियुगधारिणे नमः ॥

ब्राह्मणाला गंधाक्षत, फूल, विडा, दक्षिणा देऊन त्यावर पाणी सोडावे. नंतर ब्राह्मणाच्या मस्तकावर अक्षता वाहून नमस्कार करावा.

पुढील मंत्राने वायन द्यावे.

सघृतान् गुडसंमिश्रान् मोदकान् घृतपाचितान् ॥ वायनं मे गृहाणेदं वरं देहि विनायक ॥ दशानां मोदकानां च फलदक्षिणया युतम् ॥ विप्राय फलसिद्धयर्थं वायनं ते ददाम्यहम् ॥ इदं वायनप्रदानं सदक्षिणाकं सतांबूलं अमुकशर्मणे ब्राह्मणाय तुभ्यमहं संप्रददे ॥ प्रतिगृह्यताम् ॥ प्रतिगृहणामि ॥ अनेन वायनप्रदानेन श्रीसिद्धिविनायकः प्रीयताम् ॥

वायन दिल्यावर उदक सोडावे.

कर्मान्ते द्विराचमेत् ।

नंतर दोनदा आचमन करावे.

श्रीगणपतीची उत्तरपूजा

उत्तरपूजेचा काल- ऋषिपंचमीच्या दिवशी अथवा गौरीविसर्जनाच्या दिवशी किंवा अनंतचतुर्दशीच्या दिवशी गणेश विसर्जन करावे.

आचम्य श्रीसिद्धिविनायकमहागणपतीप्रीत्यर्थं गंधादिपंचोपचारैः उत्तरपूजनं करिष्ये । महागणपतये नमः विलेपनार्थे चंदनं समर्पयामिः । अक्षतां हरिद्रां कुंकुमं च समर्पयामि । श्रीमहागणपतये नमः । सिंदूरंदूर्वांकुरान् कालोद्भवपुष्पाणि च समर्पयामि ।

वरीलप्रमाणे मंत्र म्हणून गणपतीला गंध, फुले, अक्षता, हळद - कुंकू, दूर्वा, शेंदूर हे उपचार वाहावेत .

श्रीमहागणपतये नमः । धूपं समर्पयामि । महागणपतये नमः । दीपं समर्पयामि । महागणपतये नमः । नैवेद्यं समर्पयामि ।

वरील मंत्र म्हणून गणपतीला धूप, दीप ओवाळावा व नंतर नैवेद्य दाखवावा. कापूर लावून आरती करावी. पूजेच्या शेवटी दिलेले मंत्रपुष्पाचे व प्रार्थनेचे मंत्र म्हणावेत .

आरती, मंत्रपुष्प व प्रार्थना करुन झाल्यानंतर गणपतीला दहीपोह्याची व तळलेले मोदक यांची शिदोरी द्यावी. वरील गोष्टी गणपतीबरोबर विसर्जनास द्याव्यात.

अनेन कृत उत्तराराधनेन तेन श्रीभगवान् सिद्धिविनायकः सांगः सपरिवारः प्रियताम् । ॐ तत्सत् ॥

घरातील सर्व मंडळींनी देवास नमस्कार करावा. मंत्र म्हणून गणपतीवर अक्षता टाकाव्या व गणपती उत्तर दिशेकडे हलवावा .

यान्तु देवगणाः सर्वे पूजामादाय पार्थिवीम् ।

इष्टकामप्रसिद्धयर्थं पुनरागमनाय च ॥

ॐ तत्सद् ब्रह्मार्पणमस्तु ॥

निर्विघ्नं कुरु मे देव सर्वकार्येषु सर्वदा

सर्वांना गणेश चतुर्थीच्या हार्दिक शुभेच्छा

गणेश चतुर्थीचा दिवस आहे खास

लंबोदराचा घरात आहे निवास

दहा दिवस आहे आनंदाची रास

अनंत चतुर्थीला मात्र मन होते उदास

गणेश चतुर्थीच्या हार्दिक शुभेच्छा!

गणपती बाप्पा मोरया!

बाप्पाचा आशीर्वाद नेहमी तुमच्यावर असावा

आणि तुमचा चेहरा सदैव हसरा दिसावा हीच इच्छा

गणेश चतुर्थीच्या हार्दिक शुभेच्छा!

गजानन तू गणनायक असा विघ्नहर्ता तू विघ्नविनाशक

तूच भरलास त्रिभुवनी अन् उरसी तूच ठायी ठायी

जन्मची ऐसे हजारो व्हावे, ठेविण्या मस्तक तूज पायी

गणेश चतुर्थीच्या हार्दिक शुभेच्छा

मोदकांचा केला प्रसाद

केला लाल फुलांचा हार

मखर झाले नटून तयार

आले वाजत गाजत बाप्पा

गुलाल फुले अक्षता उधळे

बाप्पाच्या आगमनासाठी जमले सगळे

सर्व गणेश भक्तांना गणेश चतुर्थीच्या हार्दिक शुभेच्छा!

मोरया मोरया मी बाळ तान्हे

तुझीच सेवा करू काय जाणे

अन्याय माझे कोट्यानुकोटी

मोरेश्वरा बा तू घाल पोटी

गणेश चतुर्थीच्या हार्दिक शुभेच्छा

तुमच्या आयुष्यातला आनंद

गणेशाच्या पोटा इतका विशाल असो

अडचणी उंदरा इतक्या लहान असो

आयुष्य सोंडे इतके लांब असो

क्षण मोदका इतके गोड असो

गणेश चतुर्थीच्या हार्दिक शुभेच्छा

पाहूनी ते गोजिरवाणं रूप

मोह होई मनास खूप

ठेवण्या तुज हाती मोदक प्रसाद

होते सदैव बाप्पा तुझ्या दर्शनाची आस

गणेश चतुर्थीच्या खूप खूप शुभेच्छा

तूच सुखकर्ता तूच दुःखहर्ता

अवघ्या दिनांचा नाथा

बाप्पा मोरया रे, बाप्पा मोरया रे

चरणी ठेवितो माथा

गणेश चतुर्थीच्या हार्दिक शुभेच्छा

देवी गौरी या गणेशाची आई पार्वतीचे दुसरे नाव आहे. देवी गौरीचे घरांमध्ये आगमन आरोग्य, संपत्ती, सुख-समृद्धी घेऊन येते असे म्हटले जाते. आपआपल्या परंपरेनुसार ज्येष्ठा आणि कनिष्ठा अशा गौरीच्या दोन मूर्ती, चित्र किंवा खडे घरी आणून त्यांची पूजा केली जाते.

गणेश चतुर्थी दरम्यान गौरी गणपतीची पूजा

तीन दिवसांचा गौरी गणपती उत्सव

भाद्रपद शुक्ल अनुराधा नक्षत्रावर गौरीचे आगमन केलं जातं. पहिल्या दिवशी आवाहन केलं जातं. दुसऱ्या दिवशी ज्येष्ठा नक्षत्रावर मुख्य गौरी पूजन आणि महाप्रसाद तसेच काही लोकं यादिवशी सत्यनारायण पूजा देखील करतात आणि तिसऱ्या दिवशी मूळ नक्षत्रावर गौरींचे विसर्जन केलं जातं.

ज्येष्ठा गौरी पूजा शुभ मुहूर्त 2024

10 सप्टेंबर 2023 : ज्येष्ठागौरी आवाहन रात्री 08.04 पर्यंत कधीही करता येईल.

11 सप्टेंबर 2023 : ज्येष्ठागौरी पूजन

12 सप्टेंबर 2023 : ज्येष्ठागौरी विसर्जन रात्री 09.51 पर्यंत

काही प्रदेशात गौरी पूजनाला महालक्ष्मी पूजनाची उपासना देखील मानली जाते. या सणात गौरीच्या मूर्ती सजवल्या जातात आणि विशेष पूजा केली जाते. महाप्रसादात आपल्या परंपरेनुसार अनके पदार्थांचा नैवेद्य केला जातो. सवाष्णींना हळदी कुमकुम समारंभासांठी बोलावलं जातं. भारतातील प्रत्येक प्रदेशाची स्वतंत्र संस्कृती आहे आणि यातील बहुतेक संस्कृती 5000 वर्षे जुन्या आहेत. 

असे करतात हे पूजन

हे पूजन करण्याच्या विविध पद्धती आहेत. यामध्ये परंपरेनुसार धातूची, मातीची प्रतिमा किंवा कागदावर श्री गौरीचे चित्र काढून, तर काही ठिकाणी नदीकाठचे पाच लहान खडे आणून त्यांचे गौरी म्हणून पूजन केले जाते. अनेक ठिकाणी पाच लहान मडक्यांची उतरंड रचून त्यावर गौरीचा मातीचा मुखवटा बसवतात. काही ठिकाणी धातूच्या कोठ्यांवर मुखवटा बसवतात. काही ठिकाणी सुवासिक फुले येणार्‍या वनस्पतीची रोपे अथवा तेरड्याची रोपे एकत्र बांधून त्यांची प्रतिमा तयार करतात आणि त्यावर मातीचा मुखवटा चढवतात. रूढीप्रमाणे मूर्तीला साडी नेसवून अलंकारांनी सजवतात. गौर सजवल्यानंतर शुभ मुहूर्तात गौरी बसवितात. गौरीला घरात आणताना रांगोळीने आठ पावले काढतात. थाटामाटात घरात आणता प्रत्येक पावलावर गौरीला थांबवून आत आणून आसनावर विराजमान करतात.

महापूजनात पाना-फुलांची आरास करतात, शेवंतीची वेणी माळवतात. हार, चाफ्याचे फूल, केवड्याचे पान वाहतात. गौरीची स्थापना झाल्यानंतर दुसर्‍या दिवशी ज्येष्ठ नक्षत्रावर महालक्ष्मीची पूजा करतात व महानैवेद्य दाखवितात. माहेरी आलेल्या गौरीला विशिष्ट प्रकाराचे पदार्थ खाऊ घालण्याची पद्धत आहे. माहेरवाशीण ज्येष्ठ गौरीला पुराणाचा नैवेद्य दाखवतात. नैवेद्याला 16 भाज्या, 16 कोशिंबिरी, 16 चटण्या, 16 पक्वान्ने तसेच फराळाचे पदार्थ करतात. पुरणाची 16 दिव्यांनी आरती करतात. संध्याकाळी हळदी-कुंकवाचा समारंभ केला जातो. अनेक जागी रात्री झिम्माफुगड्या, घागरी फुंकणे असे खेळ खेळून जागरण केले जाते.

तिसर्‍या दिवशी खीर-कानवल्याचा नैवेद्य दाखवून गौरीचे विसर्जन करतात. परंपरेनुसार मुखवटे हालवण्यात येतात, खडे असल्या नदीत विसर्जन करून परत येताना नदीतील माती घरी आणून ती सर्व घरभर पसरवतात.

या मान्यतेनुसार भाद्रपदातील शुक्ल पक्षाच्या चतुर्थीच्या दिवशी मध्यान्ह काळात भगवान श्री गणेशाचा जन्म झाला. त्यामुळे या दिवशी गणेशाची स्थापना आणि पूजेसाठी ही तारीख आणि वेळ अतिशय योग्य मानली जाते. श्री गणेश प्रतिमेचे विसर्जन 17 सप्टेंबर 2024, मंगळवारी म्हणजेच अनंत चतुर्दशीला होणार आहे.

घरातील गणपतीच्या मूर्तीचा शुभ प्रवेश कसा करायचा ते येथे जाणून घेऊया...

आपल्या सर्वांना माहित आहे की या दिवशी प्रत्येक घरात पार्थिव गणेशाची स्थापना केली जाते. त्यामुळे केवळ बाजारात जाऊन गणपतीची मूर्ती खरेदी करून त्याची प्रतिष्ठापना केली जाते असे नाही. श्रीगणेशाला प्रसन्न करायचे असेल तर श्री गणेशाचा घरात आनंदाने आणि योग्य विधीने प्रवेश करावावे.

• सर्व प्रथम श्री गणेशजींच्या आगमनापूर्वी घराचे दार, घराचे मंदिर सजवावे आणि ज्या ठिकाणी गणेशाची प्रतिष्ठापना केली जाईल त्या जागेची साफसफाई करून कुंकुमने स्वस्तिक बनवावे आणि हळदीचे 4 टिपके बनवाव्यात. नंतर मूठभर अक्षत ठेवून त्यावर चौरंग किंवा पाट ठेवावा आणि त्यावर पिवळे, लाल किंवा भगवे कापड पसरवावे. म्हणजे स्थापनेची जागा अगोदरच सजली पाहिजे आणि पूजा आणि आरतीचे साहित्यही आगाऊ खरेदी केले पाहिजे.

• बाजारात जाण्यापूर्वी नवीन कपडे घालावे, डोक्यावर टोपी किंवा फेटा बांधावा. पितळ्याचे किंवा तांब्याचे ताट सोबत घ्यावे किंवा एक लाकडी पाट घ्यावा ज्यावर गणपती बसून आमच्या घरात प्रवेश करतील. यासोबत घंटा आणि मंजिरा घ्या.

• श्री गणेशजींची मूर्ती खरेदी करताना लक्षात ठेवा की गणेशाची मूर्ती बसलेली असावी, त्यांच्यासोबत वाहन उंदीर असावे. तसेच मूर्ती पांढरी किंवा सिंदूर रंगाची असावी, सोंड डाव्या बाजूला असावी, पितांबरा किंवा लाल कपडे परिधान केलेले असावे. या गोष्टी लक्षात घेऊनच मूर्ती खरेदी करण्याचा सल्ला दिला जातो.

• बाजारात जाऊन आवडत असलेल्या मूर्तीचे मोलभाव करुन नका, तसेच त्यांना घरी येण्यासाठी दक्षिणा देत आमंत्रित करा.

• नंतर गणपतीची मूर्ती घराच्या दारात मोठ्या धूमधडाक्यात आणा आणि दारातच त्यांची आरती करा.

• शुभ गाणी गा किंवा शुभ मंत्रांचा जप करा.

• यानंतर गणपती बाप्पाचा जयघोष करताना, त्यांना घरात आणून सजवलेल्या ठिकाणी त्यांची विधीपूर्वक प्रतिष्ठित करा.

• मंगल प्रवेशानंतर योग्य पूजा आणि आरती करा.

• असे मानले जाते की अशा प्रकारे श्री गणेशाच्या मंगलप्रवेशाने जीवनातील सर्व प्रकारचे अडथळे दूर होतात आणि जीवन स्वतःच शुभ बनते, कारण गणेश अडथळे दूर करणारे आणि संकट हरणारे देव मानले जातात.

अस्वीकरण: औषध, आरोग्याशी संबंधित उपाय, योग, धर्म, ज्योतिष, इतिहास, पुराणे इत्यादी विषयांवर वेबदुनियावर प्रकाशित/प्रसारण केलेले व्हिडिओ, लेख आणि बातम्या केवळ तुमच्या माहितीसाठी आहेत, जे विविध स्रोतांमधून घेतले आहेत. वेबदुनिया याच्या सत्यतेची पुष्टी करत नाही. आरोग्य किंवा ज्योतिष शास्त्राशी संबंधित कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ञांचा सल्ला अवश्य घ्या. हा मजकूर सार्वजनिक हित लक्षात घेऊन येथे सादर केला आहे, ज्यासाठी कोणतेही वैज्ञानिक पुरावे नाहीत.

दुपारी गणपतीची पूजा का करतो?

गणेश चतुर्थी केव्हा आहे: धार्मिक ग्रंथांनुसार भगवान गणेशाचा जन्म भाद्रपद शुक्ल पक्ष चतुर्थीला दुपारी झाला होता आणि ही तारीख इंग्रजी कॅलेंडरच्या ऑगस्ट किंवा सप्टेंबर महिन्यात येते. या कारणास्तव गणेश चतुर्थीच्या दिवशी भक्त दुपारच्या वेळीच गणेशाची पूजा करतात.
 

यासाठी गणपतीची मूर्ती मोठ्या थाटामाटात नाचत-गाजत पंडालमध्ये आणली जाते, त्यांची पूजा करून प्रतिष्ठापना केली जाते. त्यानंतर अनंत चतुर्दशीपर्यंत पूजाअर्चा करून मिरवणुकीच्या रूपात विसर्जन करून सरोवर तलावात गणेश मूर्तीचे विसर्जन केले. चला जाणून घेऊया गणेश चतुर्थी म्हणजेच गणेशाची स्थापना वेळ- 

2024 मध्ये गणेश चतुर्थी कधी आहे?

भाद्रपद शुक्ल पक्ष चतुर्थी तिथी प्रारंभः 06 सप्टेंबर 2024 रोजी दुपारी 03:01 वाजता

भाद्रपद शुक्ल पक्ष चतुर्थी तिथी समापन वेळ: 07 सप्टेंबर 2024 रोजी संध्याकाळी 05:37 वाजता

गणेश चतुर्थीः शनिवार 7 सप्टेंबर 2024 रोजी

मध्याह्न गणेश पूजा मुहूर्तः सकाळी 11:03 वाजेपासून ते दुपारी 01:33 वाजेपर्यंत

अवधिः 02 तास 29 मिनिटे

वर्जित चन्द्रदर्शन वेळ: रात्री 08:49 मिनिटायर्पंत

अथर्वशीर्षाचे पठण कोणत्याही बुधवारी, चतुर्थी तिथी किंवा शुभ मुहूर्तावर सुरू करावे, गणेश चतुर्थीच्या शुभ दिवशी या गणपती अथर्वशीर्षाचे पठण सर्वात महत्त्वाचे आहे.

गणपती अथर्वशीर्षाचा विधी म्हणून पाठ केल्यास विशेष फळ मिळते. विहित दिवशी १०८ किंवा १००८ पाठ विहित दिवसांत (७, ९, ११, २१, ३१ किंवा ५१) पूर्ण करण्याचा संकल्प घेतला पाहिजे. कोणत्या उद्देशाने पठण करायचे आहे ते संकल्पात स्पष्टपणे नमूद केले पाहिजे.

गणपती अथर्वशीर्ष पाठ केल्याचे लाभ Ganpati Atharvashirsha Path Benefits

गणपती अथर्वशीर्षाचे पठण केल्याने आपल्याला हे सर्व फायदे मिळतात-

गणपती अथर्वशीर्ष पाठ केल्याने जीवनात सर्वांगीण प्रगती होते.

गणपती अथर्वशीर्ष पाठ केल्याने सर्व प्रकारचे अडथळे दूर होतात.

नोकरी किंवा व्यवसायात प्रगती होऊ लागते.

आर्थिक समस्येमध्ये हळूहळू परंतु स्थिरपणे आर्थिक समृद्धी येते.

विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक क्षेत्रातील अडथळे दूर होतात.

विचारांची नकारात्मकता दूर होते आणि विचार शुद्ध आणि पवित्र होतात.

गणपतीची कृपा जाणवू लागते.

सर्व मनोकामना पूर्ण होऊ लागतात.

गणपति अथर्वशीर्ष पाठ विधी Ganpati Atharvashirsha Path Niyam Vidhi

सर्वप्रथम आसन घालून पूर्व, उत्तर किंवा ईशान ( उत्तर पूर्व मध्य ) दिशेकडे मुख करुन बसावे.

प्राणायाम

ॐ गं ॐ का उच्चारण करत तीनदा प्राणायाम करावा

आचमन

आत्मशुद्धीसाठी हातात गंगा जल किंवा शुद्ध जल घेऊन प्रत्येक श्लोकाचे उच्चारण करत आचमन ( आचमनीने जल ग्रहण करणे ) करावे -

ॐ केशवाय नमः | ॐ नारायणाय नमः | ॐ माधवाय नमः |

नंतर ॐ गोविन्दाय नमः उच्चारण करत हात धुवावे.

पवित्रीकरण

आपल्या उजव्या हातात गंगाजल किंवा शुद्ध पाणी घ्या आणि खालील श्लोकाचा उच्चार करून हे पाणी स्वतःवर आणि आपल्या आसपास शिंपडा.

ॐ अपवित्रः पवित्रो वा, सर्वावस्थांगतोऽपि वा। यः स्मरेत्पुण्डरीकाक्षं स बाह्याभ्यन्तरः शुचिः।

ॐ पुंडरीकाक्ष: पुनातुः, ॐ पुंडरीकाक्ष: पुनातुः, ॐ पुंडरीकाक्ष: पुनातुः ।।

त्यानंतर लाकडी चौरंगावर पांढरे किंवा हिरवे कापड टाकून गणपतीचे चित्र किंवा मूर्ती आपल्यासमोर स्थापित करा. तुमच्याकडे मूर्ती असल्यास प्रथम गंगेच्या पाण्याने स्नान करवा आणि नंतर स्थापना करा.

ध्यान

शुक्ल यजुर्वेदातील खालील श्लोकांचे पठण करताना हातात काही फुले घेऊन गणपतीच्या रूपाचे ध्यान करा आणि नंतर त्यांच्या चरणी फुले अर्पण करा.

ॐ गणानां त्वा गणपति(गूँ) हवामहे प्रियाणां त्वा प्रियपति(गूँ)     

हवामहे निधीनां त्वा निधिपति(गूँ) हवामहे वसो मम ।

आहमजानि गर्भधमात्वमजासि गर्भधम्‌ ।

गणेश पूजा विधी Ganesh Pujan Vidhi

गणपती अथर्वशीर्ष (Ganpati Atharvashirsha) पाठ सुरु करण्यापूर्वी भगवान गणेशाचे पूजन करावे. सर्व प्रथम गणेशपूजेत गणपतीची स्थापना केल्यावर त्यांना चंदन किंवा सिंदूर लावून तिलक लावा आणि मग त्यांना यज्ञोपवीत अर्पण करून गजानन भगवान विघ्नहर्ता यांना पुष्पमाला अर्पण करा. लक्षात ठेवा की पूजेत तुळशीचे पान निषिद्ध मानले गेले आहे. 

नंतर सुगन्धित धूप दाखवा. तुपाचा दिवा लावा आणि गणपतीला मोदकाचा किंवा लाडवाचा नैवेद्य दाखवा नंतर फळ अर्पित करा. आता परमेश्वराला जल अर्पण करा, त्यानंतर भगवंताच्या चरणी आपल्या भावना व्यक्त करा आणि त्यांना तांबूल (विडा, सुपारी, लवंगा आणि छोटी वेलची) अर्पण करा.

साहित्याच्या अनुपलब्धतेतही मानसिक उपासना करता येते, पाहिल्यास मानसिक उपासना अधिक श्रेष्ठ आहे कारण ही उपासना ध्यानावस्थेत केली जाते, यामध्ये डोळे मिटून तुम्ही समोर भगवंताची उपासना करता. आपण आपल्या देवाला जे काही अर्पण करतो ते शारीरिक स्वरुपात नसून मानसिक स्वरूपात असते.

लं पृथिव्यात्मकं गन्धं श्रीमहागणपतये समर्पयामि नमः

हं आकाशात्मकं पुष्पं श्रीमहागणपतये समर्पयामि नमः

यं वाय्वात्मकं धूपं श्रीमहागणपतये घ्रापयामि नमः

रं वह्नयात्मकं दीपं श्रीमहागणपतये दर्शयामि नमः

वं अमृतात्मकं नैवेद्यं श्रीमहागणपतये निवेदयामि नमः

सं सर्वात्मकं ताम्बूलं श्रीमहागणपतये समर्पयामि नमः

आता गणपतीच्या नावाचा जप दुर्वासह करा किंवा दुर्वा न मिळाल्यास अक्षत वाहत खालील नावांचा उच्चार करा.

ॐ बालविघ्नेशाय नमः

ॐ तरुणाय नमः

ॐ भक्तविघ्नेशाय नमः

ॐ वीरविघ्नकाय नमः

ॐ शक्तिविघ्नेशाय नमः

ॐ द्विजगणाधिपाय नमः

ॐ सिद्धिऋद्धिशाय नमः

ॐ उच्छिष्टाय नमः

ॐ विघ्नराजाय नमः

ॐ छिप्रनायकाय नमः

ॐ हेरम्बाय नमः

ॐ लक्ष्मीनायकाय नमः

ॐ महाविघ्नाय नमः

ॐ विजयाय नमः

ॐ नृत्तायनमः

ॐ उर्ध्वनायकाय नमः   

गणपती अथर्वशीर्ष मूळ पाठ Ganpati Atharvashirsha Path

ॐ नमस्ते गणपतये।

त्वमेव प्रत्यक्षं तत्वमसि। त्वमेव केवलं कर्ताऽसि। त्वमेव केवलं धर्ताऽसि। त्वमेव केवलं हर्ताऽसि। त्वमेव सर्वं खल्विदं ब्रह्मासि। त्व साक्षादात्माऽसि नित्यम् ।। १ ।।

ऋतं वच्मि। सत्यं वच्मि।। २ ।।

अव त्व मां। अव वक्तारं। अव श्रोतारं। अव दातारं। अव धातारं। अवानूचानमव शिष्यं।अव पश्चातात। अव पुरस्तात। अव चोत्तरात्तात । अव दक्षिणात्तात्। अवचोर्ध्वात्तात्। अवाधरात्तात्। सर्वतो माँ पाहि-पाहि समंतात् ।। ३ ।।
 

त्वं वाङ्‍मयस्त्वं चिन्मय:। त्वमानंदमयसस्त्वं ब्रह्ममय:। त्वं सच्चिदानंदाद्वितीयोऽसि। त्वं प्रत्यक्षं ब्रह्मासि। त्वं ज्ञानमयो विज्ञानमयोऽसि ।। ४ ।।

सर्वं जगदिदं त्वत्तो जायते। सर्वं जगदिदं त्वत्तस्तिष्ठति। सर्वं जगदिदं त्वयि लयमेष्यति। सर्वं जगदिदं त्वयि प्रत्येति। त्वं भूमिरापोऽनलोऽनिलो नभ:। त्वं चत्वारि वाक्पदानि  ।। ५ ।।

त्वं गुणत्रयातीत:। त्वं कालत्रयातीतः। त्वं देहत्रयातीत:। त्वं मूलाधारस्थितोऽसि नित्यं। त्वं शक्तित्रयात्मक:।  त्वां योगिनो ध्यायंति नित्यं। त्वं ब्रह्मा त्वं विष्णुस्त्वं रूद्रस्त्वं इंद्रस्त्वं अग्निस्त्वं वायुस्त्वं सूर्यस्त्वं चंद्रमास्त्वं ब्रह्मभूर्भुव:सुवरोम ।। 6 ।।

गणादि पूर्वमुच्चार्य वर्णादिं तदनंतरं। अनुस्वार: परतर:। अर्धेन्दुलसितं।तारेण ऋद्धं। एतत्तव मनुस्वरूपं। गकार: पूर्वरूपं। अकारो मध्यमरूपं। अनुस्वारश्चान्त्यरूपं। बिन्दुरूत्तररूपं। नाद: संधानं। सँहिता संधि:। सैषा गणेश विद्या। गणकऋषि: निचृद्गायत्रीच्छंद:। श्री महागणपतिर्देवता। ॐ गं गणपतये नम: ।। ७ ।।

एकदंताय विद्‍महे वक्रतुण्डाय धीमहि तन्नो दंती प्रचोदयात ।। ८ ।।

एकदंतं चतुर्हस्तं पाशमंकुशधारिणम्। अभयं वरदं हस्तैर्ब्रिभ्राणं मूषकध्वजम्। रक्तं लंबोदरं शूर्पकर्णकं रक्तवाससम्। रक्तगंधाऽनुलिप्तांगं रक्तपुष्पै: सुपुजितम्।भक्तानुकंपिनं देवं जगत्कारणमच्युतम्। आविर्भूतं च सृष्टयादौ प्रकृ‍ते पुरुषात्परम्। एवं ध्यायति यो नित्यं स योगी योगिनां  वर: ।। ९ ।।

नमो व्रातपतये। नमो गणपतये।  नम: प्रमथपतये। नमस्तेऽस्तु लंबोदरायैकदंताय। विघ्ननाशिने शिवसुताय। श्रीवरदमूर्तये नमो नम: ।। १० ।।

एतदथर्वशीर्ष योऽधीते। स ब्रह्मभूयाय कल्पते। स सर्व विघ्नैर्नबाध्यते। स सर्वत: सुखमेधते। स पञ्चमहापातकोपपातकात  प्रमुच्यते ।। ११ ।।

सायमधीयानो दिवसकृतं पापं नाशयति। प्रातरधीयानो रात्रिकृतं पापं नाशयति। सायंप्रात: प्रयुंजानोऽपापो भवति। धर्मार्थकाममोक्षं च विंदति ।। १२ ।।

इदमथर्वशीर्षमशिष्याय न देयम्। यो यदि मोहाद्‍दास्यति स पापीयान् भवति। सहस्रावर्तनात् यं काममधीते तं तमनेन साधयेत् ।। १३ ।।

अनेन गणपतिमभिषिंचति स वाग्मी भवति। चतुर्थ्यामनश्र्नन जपति स विद्यावान भवति। इत्यथर्वणवाक्यं। ब्रह्माद्याचरणं विद्यात् न बिभेति कदाचनेति ।। १४ ।।

यो दूर्वांकुरैंर्यजति स वैश्रवणोपमो भवति। यो लाजैर्यजति स यशोवान भवति।  स मेधावान भवति। यो मोदकसहस्रेण यजति स वाञ्छित फलमवाप्रोति। य: साज्यसमिद्भिर्यजति स सर्वं लभते स सर्वं लभते ।। १५ ।।

अष्टौ ब्राह्मणान् सम्यग्ग्राहयित्वा सूर्यवर्चस्वी भवति। सूर्यग्रहे महानद्यां प्रतिमासंनिधौ वा जप्त्वा सिद्धमंत्रों भवति। महाविघ्नात्प्रमुच्यते। । महापापात् प्रमुच्यते। महादोषात्प्रमुच्यते । स सर्वविद्भवति स सर्वविद्भवति। य एवं वेद ।। १६ ।।

क्षमा प्रार्थना

भगवान गणपती पूजन आणि अथर्वशीर्ष पाठ पश्चात निम्न श्लोकाचे उच्चारण करत क्षमा प्रार्थना करावी –

आवाहनं न जानामि न जानामि विसर्जनम् । पूजां चैव न जानामि क्षमस्व परमेश्वर ॥

मन्त्रहीनं क्रियाहीनं, भक्तिहीनं सुरेश्वर । यत्पूजितं मया देव! परिपूर्णं तदस्तु मे॥ 

Anant Chaturdashi 2023

अनंत चतुर्दशीला उपवास का करावा? 

अनंत चतुर्दशीला व्रत केल्यास अनंत फळ मिळते. याने सर्व मनोकामना पूर्ण होतात आणि देवाकडून सुख आणि सौभाग्याचे वरदान प्राप्त होते.भगवान विष्णू या दिवशी उपवास करणार्‍या आपल्या भक्तांना अपत्य प्राप्ती देखील देतात. या दिवशी लोक अनंत सूत्र बनवतात आणि पिवळ्या धाग्यात 14 गाठी बांधतात आणि ते भगवान विष्णूला अर्पण करतात आणि त्यांची पूजा करतात. यानंतर ब्राह्मणांना भोजनही दिले जाते. 

अनंत चतुर्दशी व्रताचे नियम -

अनंत चतुर्दशीचे व्रत करणाऱ्यांनी ब्राह्ममुहूर्तावर उठून स्नान करून पूजास्थानाची स्वच्छता करावी आणि त्यानंतर दिवसभर उपवास करण्याचा संकल्प करावा. या दिवशी भगवान विष्णू , माता यमुना आणि शेषनाग यांची पूजा करणे खूप महत्वाचे आहे . अनंत चतुर्दशीच्या दिवशी 14 गाठी असलेले अनंत सूत्र धारण करावे. अनंत चतुर्दशीची व्रत कथा वाचूनच व्रत सुरू करावे.

या दिवशी खोटे बोलू नका आणि घरात कलह वगैरे होऊ नये. या दिवशी उपवास करणाऱ्या व्यक्तीने दान करावे. संध्याकाळी पूजेनंतर फक्त सात्विक अन्नच खावे. 

अनंत चतुर्दशी व्रताची पूजा कशी करावी?

सर्वप्रथम सकाळी लवकर उठून आंघोळ करावी लागते. यानंतर तुम्हाला पूजास्थान स्वच्छ करावे लागेल आणि गंगाजल शिंपडावे आणि नंतर कलश स्थापित करावे. शेषनागाच्या शैयावर निजलेल्या भगवान विष्णूचे चित्र कलशावर ठेवा. त्यानंतर पूजा सुरू करताना सर्वप्रथम भगवान विष्णूच्या 'अच्युते नमः अनंताय नमः गोविंदाय नमः' या मंत्राचा जप करा आणि भगवान विष्णू आणि अनंत सूत्राची पूजा करा.

त्यानंतर देव आणि अनंत यांना रोळी, उदबत्ती, खीर, मिठाई आणि फुले अर्पण करा. यानंतर अनंतला हातात बांधा. हे अनंत सूत्र सर्व प्रकारच्या वाईटांपासून दूर ठेवते. दिवसभर उपवास केल्यानंतर तुम्ही पूजा करू शकता आणि उपवास सोडू शकता. 

Edited by - Priya Dixit  

गणेश चतुर्थीच्या दिवशी गणपतीने घरोघरी प्रवेश केला असून आपआपल्या परंपरेनुसार दीड दिवस, तीन दिवस तर पाच दिवस, सात दिवस किंवा दहा दिवस गणपतीची विराजित केले जातात. 

अनंत चर्तुदशी गणेश विसर्जन मुहूर्त 2023

यंदा 28 सप्टेंबर 2023 अनंत चतुर्दशी साजरी केली जाणार आहे.

28 सप्टेंबर 2023 रोजी सकाळी 6 वाजून 11 मिनिट ते 7 वाजून 4 मिनिटापर्यंत

सकाळी 10 वाजून 42 मिनिटापासून ते दुपारी 3 वाजून 10 मिनिटापर्यंत

संध्याकाळी 4 वाजून 41 मिनिटापासून ते रात्री 9 वाजून 10 मिनिटापर्यंत

गणेश चतुर्थीला जेवढे धार्मिक महत्त्व आहे तेवढेच सामाजिक महत्त्व आहे. आपण असे म्हणू शकता की ते एखाद्याच्या समाजाशी आणि समुदायाशी संबंधित असल्याची भावना अधिक दृढ करते. मुख्यतः गणपतीला वाहिलेला हा सण महाराष्ट्राचाच आहे, पण बदलत्या काळानुसार आता देशाच्या कानाकोपऱ्यात हा सण साजरा केला जातो. परदेशात राहणारे भारतीयही हा सण मोठ्या आनंदाने आणि उत्साहात साजरा करतात.

जर तुम्हीही तुमच्या घरी गणेश महाराजांची पाहुणी म्हणून प्रतिष्ठापना केली असेल आणि अनंत चतुर्दशीच्या दिवशी तुम्ही त्यांना निरोप देणार असाल तर त्यासाठी शुभ मुहूर्ताची काळजी घ्यावी. असे म्हटले जाते की शुभ काळात केलेले प्रत्येक काम आनंद देते आणि यशस्वी परिणाम देखील देते.

अनंत चतुर्दशी का असते खास?

अनंत चतुर्दशीच्या दिवशी भगवान विष्णूने 14 जगांचे रक्षण करण्यासाठी चौदा रूपे धारण केली, म्हणून हा सण विशेष मानला जातो. या दिवशी भगवान विष्णूच्या अनंत रूपांची पूजा केली जाते. तसेच मनगटावर 14 गाठीचा धागा बांधला जातो.

गणपती विसर्जन

अनंत चतुर्दशीला गणेशोत्सव संपतो. या दिवशी लोक गणपती बाप्पा मोरयाच्या गजरात गणपतीच्या मूर्तीचे पाण्यात विसर्जन करतात. पुढच्या वर्षी बाप्पाचे पुन्हा थाटामाटात स्वागत व्हावे म्हणून गणेशाचे विसर्जन केले जाते, असे मानले जाते.

ही आरती दररोज किमान १५ कोटी वेळा म्हटली जाते! हिंदू धर्माचा कट्टर विरोधक, धर्म द्वेष्टा कपटी अफझल खानाची छत्रपती शिवाजी महाराजांनी अंत केला तेव्हा देवकार्याबरोबरच राष्ट्रकार्याचा ध्यास घेतलेल्या समर्थ रामदास स्वामींना अत्यानंद झाला. आपल्या स्वप्नातले आनंदवन भुवन असे हिंदू राष्ट्र उभारणारा दैदीप्यमान महात्मा या मातीत जन्माला आला याचे निरातिशय अप्रूप समर्थ रामदास स्वामींना वाटले. समर्थ रामदास स्वामींनी देवाचे मनोमन आभार व्यक्त केले. सर्वत्र मंगलमय वातावरण निर्माण झाल्याने सृष्टीचा निर्माता ओंकारस्वरूप गणेशाचे गुणगान करण्यासाठी समर्थ रामदास स्वामींनी ही आरती समर्थांनी अष्टविनायकांपैकी पहिल्या मोरगावच्या मयुरेश्वरासमोर रचली!

मंडळी, यावर तथाकथित पुरोगामी किंवा ब्रिगेडी किंवा नास्तिक विश्वास ठेवणार नाहीत. पण मंडळी कोणी नोंद घेवो ना घेवो, गिनीज विक्रम पुस्तकातील इतर सर्व विक्रमांना फिकं पाडणारा हा आम्हा मराठी बंधुभगिनींना हिंदूंच्या, मराठी माणसाच्या अभिमानाचा निर्विवाद जागतिक विक्रम वाटतो! चला तर, या गणपती उत्सवाच्या दिवसात संतश्रेष्ठ समर्थ रामदास स्वामींनी रचलेल्या आरतीचा अर्थ समजून घेऊया. आपण घरातील लहानग्यांना हा नीट समजावून सांगा ही विनंती. मंडळी इतर धर्मीय लहान मुलांना लहानपणापासून त्यांच्या धर्माच्या  शिकवण्या देतात मग आपण  एवढे करनकरी का आहोत? का आपल्याला आपल्या धर्माचा अभिमान नाही? 

सुखकर्ता दु:खहर्ता म्हणजे:- (सुख देणारा दुःख हरण करणारा), 

नुरवी म्हणजे:- दुःखाचा समुळ नाश करतो. 

पुरवी प्रेम कृपा जयाची. म्हणजे:- त्याची कृपा झाली की प्रेमवर्षावा भक्ताला लाभ होतो.

सर्वांगी सुन्दर उटी शेंदुराची।। म्हणजे:- गणेश सर्वांगाने सुंदर आहे. त्याने शेंदुराची उटी लावली आहे। 

कंठी झळके माळ मुक्ताफळांची।।१।। म्हणजे:- त्याच्या कंठात मोत्याची माळ झळाळत आहे।।१।। 

जय देव जय देव जय मंगलमूर्ति। दर्शनमात्रे मन: कामना पुरती।।धृ।। म्हणजे:- हे देवा, तुझा जयजयकार असो! तू मंगलाची प्रत्यक्ष मूर्तीच आहेस। तुझ्या केवळ दर्शनानेच भक्तांच्या सर्व मनोकामना पूर्ण होतात।।धृ।।

रत्नखचित फरा तुज गौरीकुमरा। म्हणजे:- हे गौरीकुमारा रत्न जडवलेला मुकुटाचा पुढील भाग तुझ्या कपाळी आहे। 

चंदनाची उटी कुंकुमकेशरा। म्हणजे:- कुंकू व केशरमिश्रित चंदनाची उटी तू लावली आहे। 

हिरेजडित मुकुट शोभतो बरा। म्हणजे:-हिर्‍यांनी जडलेला मुकुट तुझ्या मस्तकावर शोभून दिसत आहे. 

रुणझुणती नूपुरे चरणी घागरिया ।।२।। म्हणजे:- तुझ्या पायांतील वाळ्यांतील घुंगरांचा रुणझुण असा मंजूळध्वनी होत आहे ।।२।।

लंबोदर पीतांबर फणिवरबंधना। म्हणजे:- मोठे पोट असणारा, पीतांबर नेसलेला, कमरेला नागाचे बंधन (कडगोरा) असलेला.

सरळ सोंड वक्रतुंड त्रिनयना। म्हणजे:- सरळ सोंड व वक्र तोंड असणारा, म्हणजेच वक्रमार्गाने (वाईट मार्गाने) चालणाऱ्या व बोलणार्‍यांना हल्लीच्या वाकड्या तोंडाच्या हिंदूंवर काळा डाग असणाऱ्या नास्तिकाला शिक्षा करून त्यांना सरळ मार्गावर आणणारा त्रिनयना (३ नेत्र असणारा).

दास रामाचा वाट पाहे सदना। म्हणजे:- हे गणपती! मी रामाचा दास ( समर्थ रामदास स्वामी) माझ्या घरी तुझी आतुरतेने वाट पहात आहे.

संकटी पावावे, निर्वाणी रक्षावे सुरवरवंदना ।।३।। म्हणजे:- हे सुरवरवंदना - सर्वश्रेष्ठ देवांकडून वंदिल्या जाणाऱ्या हे गजानना, सर्व संकट प्रसंगी तू मला प्रसन्न हो. माझा संभाळ कर निर्वाणी - अखेरीच्या क्षणी, देहत्यागाच्या वेळी तू माझे रक्षण कर ही तुझ्याचरणी नम्र प्रार्थना

रचयिते महान संत: हिंदू राष्ट्राची आस लागून राहिलेले श्रीसमर्थ रामदास स्वामी.
 

- सोशल मीडिया

ॐ श्री गं सौम्याय गणपतये वरवरद सर्वजनं में वशमानय स्वाहा।।

या लक्ष्मी विनायक मंत्राचा जप रोजगार आणि आर्थिक वाढीसाठी केला जातो. या मंत्राचे ऋषी अंतर्यामी, छंद गायत्री, लक्ष्मी विनायक देवता आहे आणि श्रीं बीज आणि स्वाहा शक्ती आहे. भगवान श्री गणेश आणि माता लक्ष्मीच्या या मंत्रामध्ये ॐ, श्रीं, गं बीज मंत्र आहेत जे परमपिता परमात्मा, माता लक्ष्मी आणि भगवान श्री गणेश यांचे बीज मंत्र आहेत. या मंत्राचा अर्थ असा आहे की, प्रत्येक जन्मात माता लक्ष्मी आणि विघ्न दूर करणार्‍या श्रीगणेशाची कृपा आणि आशीर्वाद मिळावा. त्यांच्या आशीर्वादाने आपण निरोगी आणि आनंदी जीवन जगूया. ते आम्हांला सौभाग्य देईल आणि आमचे सर्व अडथळे दूर करतील.

2. लक्ष्मी गणेश ध्यान मन्त्र

दन्ताभये चक्रवरौ दधानं, कराग्रगं स्वर्णघटं त्रिनेत्रम्।

धृताब्जयालिङ्गितमाब्धि पुत्र्या-लक्ष्मी गणेशं कनकाभमीडे॥

हे लक्ष्मी देवी आणि भगवान श्री गणेशाचे ध्यान मंत्र आहे. यात एकदंत, अभयमुद्रा, चक्र आणि वरमुद्रा, ज्यांनी स्वर्ण घट ठेवलेले आहे, जे त्रिनेत्र आहे, ज्यांचे वर्ण रक्तासमान आहे, रक्तवर्ण, लक्ष्मीजी यांच्यासह श्री लक्ष्मी विनायकाचे ध्यान केलं जातं.

3. ऋणहर्ता गणपति मन्त्र

ॐ गणेश ऋणं छिन्धि वरेण्यं हुं नमः फट्॥

एखाद्या व्यक्तीवर कर्जाचा बोजा सतत वाढत असेल किंवा दीर्घकाळ प्रयत्न करूनही कर्ज फेडता येत नसेल, तर अशा परिस्थितीत भगवान श्री गणेशाच्या या ऋणार्थ गणपती मंत्राचा विधिपूर्वक जप केल्याने साधकाला लाभ मिळू शकतो. हा मंत्र तुमच्या व्यवसायाच्या विस्तारासाठी आणि विकासासाठी देखील फायदेशीर आहे आणि तुमच्या जीवनात अडथळा आणणारी नकारात्मक ऊर्जा सकारात्मकतेमध्ये बदलण्यासाठी देखील खूप प्रभावी आहे. या मंत्राचा ऋषी सदा-शिव असून श्लोक अनुष्टुप आहे, त्याची देवता श्री ऋण-हर्ता गणपती आहे.

प्रत्येक बुधवारी गणेश गायत्री मंत्राचा जप करावा. या मंत्राचा दरररोज 108 वेळा जप केल्याने गणपतीची कृपा प्राप्त होते.

“ॐ एकदन्ताय विद्महे वक्रतुंडाय धीमहि तन्नो बुदि्ध प्रचोदयात।।”

'श्री सिद्धिविनायकप्रीत्यर्थ पंचोपचारैः उत्तरपूजनं करिष्ये'

असे म्हणून पंचोपचारांनी पूजा करावी.

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । विलेपनार्थे चंदनं समर्पयामि । ( गंध )

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । पुष्पाणी समर्पयामि । ( फुले )

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । धूपं समर्पयामि । ( उदबत्ती ओवाळावी.)

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । दीपं समर्पयामि । ( नीरांजन ओवाळावी.)

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । नैवेद्यं समर्पयामि । ( नैवेद्य दाखवावा. )

विडा, दक्षिणा ठेवावी. नारळ फोडावा. सर्व मंडळीच्या कल्याणासाठी मागणे करावे, म्हणावे-

यांतु देवगणाः सर्वे पुजामादाय पार्थिवीम् । इष्टकामप्रसिद्धयर्थ पुनरागमनाय च ॥

या मंत्राने मूर्तीवर 'मंगलमूर्ती मोरया' या नामघोषाने अक्षता वाहाव्या.

अनेन उत्तरपूजनेन श्री सिद्धिविनायकः प्रीयताम् ।

म्हणून उदक सोडावे. नंतर आरत्या म्हणाव्यात. सर्वांनी गणपतीवर गंधपुष्प वहावे. नमस्कार करावा. विसर्जनाच्या अक्षता घालाव्या. मूर्ती जरा सरकवावी. मूर्तीचे विसर्जन वाजतगाजत सर्वांनी मिळून करावे. गणपतीच्या जयजयकार करावा, म्हणावे-

मंगलमूर्ती मोरया । गणपती बाप्पा मोरया । पुढच्या वर्षी लवकर या ।

पौराणिक कथेनुसार असुरांच्या त्रासाला कंटाळून सर्व स्त्रिया आपले सौभाग्य अक्षय करण्यासाठी गौरीला शरण गेल्या. तिची प्रार्थना केली तेव्हा श्री गौरीने भाद्रपद शुद्ध अष्टमीला असुरांचा संहार करून पृथ्वीवरील प्राण्यांना सुखी केले. अखंड सौभाग्य प्राप्त होण्यासाठी स्त्रिया ज्येष्ठा गौरी हे व्रत करतात. याला गौरी गणपती किंवा महालक्ष्मी पूजन देखील म्हटले जाते.

ज्येष्ठागौरी पूजन 2023 तिथी आणि मुहूर्त

2023 मध्ये 21 सप्टेंबर रोजी गौरी आव्हान तर 22 सप्टेंबर रोजी गौरी पूजन आणि 23 सप्टेंबर 2023 रोजी गौरी विसर्जन आहे.

ज्येष्ठा गौरी पूजा शुभ मुहूर्त 2023 Jyeshtha Gauri 2023 Puja Muhurat 

21 सप्टेंबर 2023 : ज्येष्ठागौरी आवाहन सकाळी 06:12 वाजेपासून ते दुपारी 03.34 पर्यंत

22 सप्टेंबर 2023 : ज्येष्ठागौरी पूजन

23 सप्टेंबर 2023 : ज्येष्ठागौरी विसर्जन सकाळी 06:27 वाजेपासून ते दुपारी 02.55 पर्यंत

अनुराधा नक्षत्राची सुरुवात = 20 सप्टेंबर 2023 रोजी दुपारी 2:58 पासून

अनुराधा नक्षत्र समाप्त = 21 सप्टेंबर 2023 रोजी दुपारी 3:34 पर्यंत

गौरीच्या पूजेची पद्धत आणि परंपरा सर्वीकडे वेगवेगळी आहे. काही कुटुंबांमध्ये गौरीचा मुखवटा आहे, तर काही पारंपारिकपणे जलाशयातून पाच, सात किंवा अकरा खडे वा दगड घेऊन त्यांना गौरीस्वरुप मानून पूजा करतात. काही ठिकाणी पाच भांडी उतार असून त्यावर गौरी मुखवटे लावले जातात. तर काही घरांमध्ये गहू, तांदूळ, ज्वारी, हरभरा, डाळी इत्यादी धान्याच्या ढीग साचून झाकलेले असतात. तर गौरीची चित्रे किंवा पत्रके देखील उपलब्ध आहे. ज्यांची मनोभावे पूजा केली जाते.

हे पूजन करण्याच्या विविध पद्धती आहेत. यामध्ये परंपरेनुसार धातूची, मातीची प्रतिमा किंवा कागदावर श्री गौरीचे चित्र काढून, तर काही ठिकाणी नदीकाठचे पाच लहान खडे आणून त्यांचे गौरी म्हणून पूजन केले जाते. अनेक ठिकाणी पाच लहान मडक्यांची उतरंड रचून त्यावर गौरीचा मातीचा मुखवटा बसवतात. काही ठिकाणी धातूच्या कोठ्यांवर मुखवटा बसवतात. काही ठिकाणी सुवासिक फुले येणार्‍या वनस्पतीची रोपे अथवा तेरड्याची रोपे एकत्र बांधून त्यांची प्रतिमा तयार करतात आणि त्यावर मातीचा मुखवटा चढवतात. 

गौरी पूजन पहिला दिवस

परंपरेनुसार ज्या महिला गौरी घरात घेऊन येतात त्यांचे पाय दुध आणि कोमट पाण्याने धुतले जातात आणि त्यांचा पायावर कुंकाने स्वस्तिक काढलं जातं. घराच्या दारापासून लक्ष्मीच्या पायांचे ठसे उमटवतात. घरात येताना पावलांवरुन गौरींचे मुखवटे आणतात. शंख वाजवून गौरीचं घरात आगमन केलं जातं. लक्ष्मी आली सोन्याच्या पावलांनी... असे म्हणज गौरी स्थापना करण्यापूर्वी त्यानं संपूर्ण घरात मिरवत घरातील समृद्धी, दुध-दुभत्याची जागा व इतर गोष्टी दाखविण्याची प्रथा असते. मग देवघरासमोर लक्ष्मीची आगमन करुन घरात ऐश्वर्य नांदो आणि वैभव निर्माण होवो, सुख- समृध्दी येवो अशी प्रार्थना केली जाते. रूढीप्रमाणे मूर्तीला साडी नेसवून अलंकारांनी सजवतात. गौर सजवल्यानंतर शुभ मुहूर्तात गौरी बसवितात.

गौरी पूजन दुसरा दिवस

दुसर्‍या दिवशी ज्येष्ठा नक्षत्रावर गौरींचे महापूजन होतं. या दिवशी पाना-फुलांची आरास करतात, शेवंतीची वेणी माळवतात. हार, चाफ्याचे फूल, केवड्याचे पान वाहतात. गौरीची स्थापना झाल्यानंतर दुसर्‍या दिवशी ज्येष्ठ नक्षत्रावर महालक्ष्मीची पूजा करतात व महानैवेद्य दाखवितात. माहेरी आलेल्या गौरीला विशिष्ट प्रकाराचे पदार्थ खाऊ घालण्याची पद्धत आहे. गौरींना वेगवेगळे फळे अर्पण केली जातात आणि धान्यांच्या राशी लावल्या जातात. अनेक ठिकाणी आपल्या परंपरेनुसार नैवेद्याचा फुलोरा तयार केला जातो. माहेरवाशीण ज्येष्ठ गौरीला पुराणाचा नैवेद्य दाखवतात. नैवेद्याला १६ भाज्या, १६ कोशिंबिरी, १६ चटण्या, १६ पक्वान्ने तसेच फराळाचे पदार्थ करतात. पुरणाची १६ दिव्यांनी आरती करतात. संध्याकाळी हळदी-कुंकवाचा समारंभ केला जातो. अनेक जागी रात्री झिम्माफुगड्या, घागरी फुंकणे असे खेळ खेळून जागरण केले जाते.

गौरी विसर्जन तिसरा दिवस

तिसर्‍या दिवशी मूल नक्षत्रात गौरीचे खीर-कानवल्याचा नैवेद्य दाखवून विसर्जन करतात. या दिवशी कापसाचे गाठ बांधतात. सूतमध्ये हळद, कोरडे फळे, तमालपत्र, फुलं, झेंडूची पाने, काजूची फुलं, रेशीम धागा मिसळतात. गौरी पूजन करुन आरती करतात. परंपरेनुसार मुखवटे हालवण्यात येतात, खडे असल्या नदीत विसर्जन करून परत येताना नदीतील माती घरी आणून ती सर्व घरभर पसरवतात.

दोरकाची पूजा

तिसर्‍या दिवशी काही भागात गौरीच्या पूजेबरोबरच गुंडांना कापसाच्या सोळा गाठी देऊन पूजा करतात. तो गुंडा मग हळदीने रंगवून दोरा घरातील सुना-मुलींच्या गळ्यात बांधतात. अश्विन वद्य अष्टमीची गळ्यावरून काढून पूजा केली जाते. ही दोरी महालक्ष्मी असल्याचे समजले जाते.

ज्येष्ठा गौरी आरती Jyeshtha Gauri Aarti

भाद्रपद शुद्ध सप्तमीस प्रतिष्ठा

अनुराधा नक्षत्र ज्येष्ठा श्रेष्ठा

गणेशा सहित गौरी धनिष्ठा

बैसली येउनि सकळिया निष्ठा ||१||

जयदेव जयदेव जय महालक्ष्मी, श्रीमहालक्ष्मी,

कृपा करुनी आली तू महालक्ष्मी जयदेव जयदेव ।। धृ।।

ज्येष्ठा नक्षत्र पुजेचा महिमा

षडरस पक्वान्ने होती सुखधामा

सुवासिनी ब्राह्मण अर्पुनी निजनेमा

तुझे आशीर्वादे सकलही धामा ।।२।।

जयदेव जयदेव जय महालक्ष्मी, श्रीमहालक्ष्मी,

कृपा करुनी आली तू महालक्ष्मी जयदेव जयदेव ।। धृ।।

उत्थापन मूळावर होता अगजाई

वर देती झाली देवी विप्राचे गृही

रुद्र विश्वनाथ भक्ताचे ठायी

वर देती झाली देवी सकळांचे गृही ।।३।।

जयदेव जयदेव जय महालक्ष्मी, श्रीमहालक्ष्मी,

कृपा करुनी आली तू महालक्ष्मी जयदेव जयदेव ।। धृ।।

ज्येष्ठा गौरी कथा Jyeshtha Gauri Katha Marathi

देवी गौरी या गणेशाची आई पार्वतीचे दुसरे नाव आहे. देवी गौरीचे घरांमध्ये आगमन आरोग्य, संपत्ती, सुख-समृद्धी घेऊन येते असे म्हटले जाते. आपआपल्या परंपरेनुसार ज्येष्ठा आणि कनिष्ठा अशा गौरीच्या दोन मूर्ती, चित्र किंवा खडे घरी आणून त्यांची पूजा केली जाते.

गणेश चतुर्थी दरम्यान गौरी गणपतीची पूजा

तीन दिवसांचा गौरी गणपती उत्सव

भाद्रपद शुक्ल अनुराधा नक्षत्रावर गौरीचे आगमन केलं जातं. पहिल्या दिवशी आवाहन केलं जातं. दुसऱ्या दिवशी ज्येष्ठा नक्षत्रावर मुख्य गौरी पूजन आणि महाप्रसाद तसेच काही लोकं यादिवशी सत्यनारायण पूजा देखील करतात आणि तिसऱ्या दिवशी मूळ नक्षत्रावर गौरींचे विसर्जन केलं जातं.

ज्येष्ठा गौरी पूजा शुभ मुहूर्त 2023

21 सप्टेंबर 2023 : ज्येष्ठागौरी आवाहन सकाळी 06:12 वाजेपासून ते दुपारी 03.34 पर्यंत

22 सप्टेंबर 2023 : ज्येष्ठागौरी पूजन

23 सप्टेंबर 2023 : ज्येष्ठागौरी विसर्जन सकाळी 06:27 वाजेपासून ते दुपारी 02.55 पर्यंत

अनुराधा नक्षत्राची सुरुवात = 20 सप्टेंबर 2023 रोजी दुपारी 2:58 पासून

अनुराधा नक्षत्र समाप्त = 21 सप्टेंबर 2023 रोजी दुपारी 3:34 पर्यंत

काही प्रदेशात गौरी पूजनाला महालक्ष्मी पूजनाची उपासना देखील मानली जाते. या सणात गौरीच्या मूर्ती सजवल्या जातात आणि विशेष पूजा केली जाते. महाप्रसादात आपल्या परंपरेनुसार अनके पदार्थांचा नैवेद्य केला जातो. सवाष्णींना हळदी कुमकुम समारंभासांठी बोलावलं जातं. भारतातील प्रत्येक प्रदेशाची स्वतंत्र संस्कृती आहे आणि यातील बहुतेक संस्कृती 5000 वर्षे जुन्या आहेत. 

असे करतात हे पूजन

हे पूजन करण्याच्या विविध पद्धती आहेत. यामध्ये परंपरेनुसार धातूची, मातीची प्रतिमा किंवा कागदावर श्री गौरीचे चित्र काढून, तर काही ठिकाणी नदीकाठचे पाच लहान खडे आणून त्यांचे गौरी म्हणून पूजन केले जाते. अनेक ठिकाणी पाच लहान मडक्यांची उतरंड रचून त्यावर गौरीचा मातीचा मुखवटा बसवतात. काही ठिकाणी धातूच्या कोठ्यांवर मुखवटा बसवतात. काही ठिकाणी सुवासिक फुले येणार्‍या वनस्पतीची रोपे अथवा तेरड्याची रोपे एकत्र बांधून त्यांची प्रतिमा तयार करतात आणि त्यावर मातीचा मुखवटा चढवतात. रूढीप्रमाणे मूर्तीला साडी नेसवून अलंकारांनी सजवतात. गौर सजवल्यानंतर शुभ मुहूर्तात गौरी बसवितात. गौरीला घरात आणताना रांगोळीने आठ पावले काढतात. थाटामाटात घरात आणता प्रत्येक पावलावर गौरीला थांबवून आत आणून आसनावर विराजमान करतात.

महापूजनात पाना-फुलांची आरास करतात, शेवंतीची वेणी माळवतात. हार, चाफ्याचे फूल, केवड्याचे पान वाहतात. गौरीची स्थापना झाल्यानंतर दुसर्‍या दिवशी ज्येष्ठ नक्षत्रावर महालक्ष्मीची पूजा करतात व महानैवेद्य दाखवितात. माहेरी आलेल्या गौरीला विशिष्ट प्रकाराचे पदार्थ खाऊ घालण्याची पद्धत आहे. माहेरवाशीण ज्येष्ठ गौरीला पुराणाचा नैवेद्य दाखवतात. नैवेद्याला १६ भाज्या, १६ कोशिंबिरी, १६ चटण्या, १६ पक्वान्ने तसेच फराळाचे पदार्थ करतात. पुरणाची १६ दिव्यांनी आरती करतात. संध्याकाळी हळदी-कुंकवाचा समारंभ केला जातो. अनेक जागी रात्री झिम्माफुगड्या, घागरी फुंकणे असे खेळ खेळून जागरण केले जाते.

तिसर्‍या दिवशी खीर-कानवल्याचा नैवेद्य दाखवून गौरीचे विसर्जन करतात. परंपरेनुसार मुखवटे हालवण्यात येतात, खडे असल्या नदीत विसर्जन करून परत येताना नदीतील माती घरी आणून ती सर्व घरभर पसरवतात.

बाळाला सांगते, धरला हात सोडू नको.

मला आहे हौस, चांदीच्या ताटाची

लक्ष्मीच्या नैवेद्याला मूद साखरभाताची.

लक्ष्मीबाई आली सोन्याच्या पावलांनी

ज्येष्ठेच्या घरी कनिष्ठा आली

मालकाच्या घरी लक्ष्मी आली

********* 

सूर्या समूक माजं घर ग बाई मी लोटीतें घरदार

पायीं साकळ्या तंगभार ग बोटीं जोडवीं झिनकार

कमरीं दाबाला चारी कुलपं ग गळीं पुतबीळ्याची माळ

वर चिताक नक्षीदार ग डाळीं डोरलं पांच फेर

नथ नाकांत डौलदार ग काप कानांत गजबार

डोकीं केवडा मारी ल्ह्यार ग चोळी अंगांत हिरवीगार

नेशी पिवळा पितांबर ग हातीं सोन्याच बिलवर

मी ग निगालें न्हवयीना ग लेक बाबांची तालीवार

*********

बाळे मी जातें बाजारीं ऐक ग माजी गोष्ट

नेसलें काळीं चंद्रकळा तिला ग रेशमी कांठ

अंगा त चोळी भिंगाची बसली ग तटतट

दंडांत बाजूबंदाची गोड ग लटपट

गळ्यांत मणी डोरलं आणीक काळी पोत

कानांत बाळ्या बुगड्या नाजुक मोत्याचे काप

हातांत गोट पाटल्या कंगण्या भरल्या दाट

कमरचा मासपट्टा करतूया मनाचा बेत

पायांत पैंजण घुंगूराच दाट हाईती घस

बोटांत जोडवीं मासूळ्या बिरुद्याच ठस

भांग भरला मोतीयानं कपाळ भरलं कुंकवानं

नेत्र भरलं काजळानं नाक ग नथीनं

मुख भरलं तांबूळानं भरला ग कान फुलानं

गळा भरला गळसुरीनं दंड भरल बाजुबंदानं

हात भरलं बांगड्यानं कंबर भरली दाबानं

पाय भरलं पैजणानं बोटं भरली जोडव्यानं

वटी भरली तांदळानं केलं ग म्हायार मावळ्यानं

********* 

अंगणीं तापतं दूध दुधा पिवळी शाई

ये ग गवरी बाई एवढं जिवूनि जाई

आतां काय करूं बाई माता ग ऽऽ दारीं शंकर उभा ग ऽऽ

शंकर साळा राजा भोळा नगरीं मोडून जाय ग

नगराला लागलं निशाण ग ऽऽ कापूराची वात ग ऽऽ

दिवा जळी दिवाटीं कापूर जळीं आरतीं

गवराय सारकी पावणी खेळूं सार्‍या रातीं

********* 

ताड गौरी ताडाला लागली

शंकूरबाची वाट गिरजा पाहूं बा लागली

सोड सोड शंकर आमुचा पालव

आमाला जाऊं दे म्हायारीं

काय काय लेनं लेवूनी येतील्या

येतील तशा बा येऊं द्या

आनीन साकळ्याच जोड

माजं म्हायार दुबळं

आनीन पुतळ्याची माळ

माजं म्हायार दुबळं .....

*********

ताडावरची माड गवराय येंगूं जी लागली

म्हायाराची वाट गवराय पाहूं जी लागली

तिकून आला शंकर त्येनं पदर जी धरीला

सोडा सोडा पदर मला जाऊं द्या म्हायारीं

म्हायारीं जाऊन काय ग खाशील

तूप शेवाया, दूध शेवाया खाईन

दीड दिवस राहीन आणिक मग येईन

सोडा सोडा पदर मला जाऊं द्या म्हायारीं

न्हाई सोडित पदर काय ग म्हनशील

वैताग घेऊन जाई जी होईन

जाई होऊन मी मळ्याला जाईन

मी मग माळी होऊनी येईन

पाणी घालून मग तुजला भेटीन

झाड होऊन कळ्या जी आनीन

फुलं मी तोडून हार गुंफीन

देवाला घालून मी मग तुला ग भेटीन

*********

राना मागली तुळस पाना फुलांनीं सजली

पैंजणाच्या भारूभार गवर कशी ग लवली

*********

गवर आली गजबारानं पाय भरलं पैंजनानं

तुज्या गुलालाच भार माजं पैंजन झालं लाल

गवर आली गजबारानं पाय भरलं जोडव्यानं

तुज्या गुलालाचा भार माजं पैंजन जोडवं लाल ...

*********

अपाळ्या वड बाई जपाळ्या वड जपाळ्या वडाला कोतमिरी पानं

दुरून दिसतीं हिरवीं रानं हिरव्या रानाला पिवळ ठस

गौराय म्हनी म्हायार दिसं म्हायार न्हवं बाई सोनार वाडा

गौराय म्हनती नथ माजी घडा नथ जोगा सोनार बाई कोनचा

गौराय म्हनी माज्या म्हायारीचा वाक्या घडविल गुजरिच्या

*********

आली आली गवराय येतच हुती

आंब्याच्या बनीं गुंतली हुती

आंब्याचं आंब तोडीत हुती

सईच्या वट्या भरीत हुती

सईला वाटला लावीत हुती

आंब्याच्या बनीं वरुटा पाटा

आली आली गवराय हळदकुंकुं वांटा

*********

साती शंकर बनामंदीं

एकला गनव्या वनामंदी

गणूच्या आईला सांगून धाडा

गणूनं तोड गमीवल

गमीवल तर गमवूं द्या

गनला घराला घेऊन या

*********

गवरी ग बाई जागरान तुजं

जागतां जागतां पडल्या झापडी

एवड्या निजची पिरत केवडी

सोन्याच्या चौकटी गौरी बाळातनी

नारळीच्या गोन्या लोटील्या अंगनीं

सुपारीच्या गोन्या लोटील्या अंगनीं ...

********* 

गवर पुशी शंकराशीं स्वामी विनंति तुमापाशीं

मला पाठवा माहेराशीं भेटुन येईन आंईबापाशीं

माय बाप भेटवावे आमी तर अस्तुरीची जात

सासर्‍याची धनसंपदा तरी त्या माहेराची प्रीत

शंकर म्हणे प्राणवल्लभे तुजविण आम्हा नाहीं गमे

तूं अस्तूरी रंभा शोभे तुजविण आम्हा नच गमे

काय शोभे मजला हो मज तरी आहे तुमचें ध्यान

त्यांनीं तारीलें जीवन मग मी भेटून येईन

साजूक तांदळाचा भात वरण मुगाचं पवित्र

तुपांत तळल्या खिरी घार्‍या खिरी बोटव्या गव्हल्याच्या

साजुक शेवाया वेळीती लोणचें लिबाचें आणीती

भोजन सावकाश झालें उष्ण उदक आंचविलें

कापरासहित विडे दिले डोल्लार्‍यावर आसन केलें

आणा पैठणी ही साडी आणला कळस नाकी शेला

गणेश गौरीला मूळ आलें सुखी जा ग गौरीबाई

आंबा सुखी जा ग माय आंबा परतुनी पाहे

*********

भली भली ग पारबती

शब्दाला उतार देती

ऐकावं महादेव समद्याचा उतार घ्यावा

कुनाला ग सोडीत हुती

कुनाला ग बांधित हुती

कुनाला हातीं धरून रंगम्हालीं जात हूती

गाईला मी बांदित हुतें

वासराला मी सोडित हुतें

दुधाची चरवी घेऊनी रंगम्हालीं जात हूतें

भली भली ग पारबती

शब्दाला उतार देती ...

कुनाला ग हाडपित हुती

कुनाला ग दडपीत हुती

कुनाच्या मुखाकडं बघून वारा घालीत हूती

दाराला मीं हाडपित हुतें

इस्त्याला मीं दडपीत हुतें

दिव्याच्या मुखाकडं बघून वारा घालित हुतें

भली मली ग पारबती

शब्दाला उतार देती ...

कुनाला ग वारीत हुती

कुनाला ग बुडवीत हुती

कुनाच्या गळ्यावरी हात ठेवून चालत हुती

पान्याला मी वारीत हुतें

घागरीला मी बुडवीत हुतें

घागरीच्या गळ्यावरी हात ठेवून चालत हुतें

भली भली ग पारबती

शब्दाला उतार देती ...

कुनाला ग दीला हात

कुनाला ग दिला पाय

कुनाच्या गादीवरी राज्य तूं करीत हूती

कासाराला दिलावता हात

सोनाराला दिलावता पाय

देवाच्या गादीवरी राज्य मी करीत हुतें

*********

आज मथुरेचा बाजार झाला उशीर

गौळणीचं न्हाणंवुणं उद्यां बाजाराला जाणं

अडविलं त्या गोविंदानं सोडा हरी पदर ॥

कां बा धरलिस माझी वेणी

घरीं आहे घरचा धनी

करील माझी धूळदाणी सोडा हरी पदर ॥

कां बा धरलिस माझी वेळ

घरीं आहे तान्हं बाळ

रडुन रडुन करील गोंधळ सोडा हरी पदर ॥

कां बा धरलिस माझी वाट

घरीं आहे सासू खाष्ट

करील कामाचा बोभाट सोडा हरी पदर ॥

*********

मुक्ताचं चांगुलपन जसं केवड्याचं पान

बाळ्या बुगड्यांनीं भरलं कान कापाला सोडवान

काप घेतील विकयीत नाकीं सुरव्याची नथ

नथीबाईला आरली ग काळ्या पोतीला डोरली

डोरल्याखालीं सरी लोळं पडला सरीला ग पीळ

बाजूबंद लेली येळां ( वाक्या ) बाजूबंदाचं आऊयीट

सई लेती चारी गोट अंगठयांनीं भरलीं बोटं

पायी पैंजण वाजयीतीं बोटीं जोडवीं झिनकारीतीं

*********

माजी गवर आली ग भांग भरून गेली ग

भांग न्हवं भंडारा खिडकींत पडला अंगारा

खिडकीच्या बा कपाटा न्हवं बाई माजा परवंटा

परवंटा माजा हाटावू शेला माजा पाटावू

बाई ग माजी हंसरी तिचीं शेतं डोंगरीं

डोंगर जळ धडाधडां हरीण रडतंय खळखळां

हरणीबाई दूध ग बालपणीचीं बूध ग

बाळपणाचं नक्षत्र नशीब घडवी पवित्र

चांदा तुज्या टिपुर्‍या चांदणीं उभ्या राहूं

शिंपीदादा शिवी चोळी अंबर नाडा मी गुंफीन

अंबरनाडा पड सांदडीं रथाच्या दांडीव घोड्याची मांडी

घोड्याच्या मांडीव फिर मोगरा एक कळी तोडतां वास गेला नगरां

नगराच्या राजानं नगराई केली आमच्या महादेवाला पारूबाई दिली

पारूबाई देऊनी यशवंत झाला दिवट्या लावूनी घरासि आला

*********

सोन्याची ग किरीमिरी शंभुदेवाच्या शिकरावरी

चौरंगी ग शालजोडी शंभुदेवानं पांघरिली

हातीं घेऊनी ग काठी डोंई घालूनी ग टोपी

काखीं लावून झोळी गेला गिरजेच्या ग माडीखालीं

'अल्लक ' ग बोलयीला गिरजा दान ग करूं आली

शंभू वचन बोलयीला गिरजा मागं परतली

गेली शेकाजी रायापाशीं त्यानं धाडील्या नऊ दासी

त्येचा विचार कर बिगी तूं कुनाचा बा कोन

मी बा शिखरीचा शंभू मला न्हाई नात्याचं कोन

मला न्हाई भैन भाऊ तुमची कन्या मला द्यावी

शेकाजी ग राजा बोले तुला न्हाई नातंगोतं

तुला न्हाई भैन भाऊ तुला गिरजा कशी देऊं

गिरजा बोले बापायाशीं कपाळींची वो माजी रेग

गिरजाबाईला देऊं केली शंभुबाई ग देवायाला

चंदनाचे ग खाब सई घातीले ग भूमीवरी

माणिकांच्या वेली सई छपरीं ग सोडीयील्या

गिरजाबाईच्या लगनाचा आला गगनी मंडप

गिरजा नारीच्या ग हातीं माळ पवळ्यांची आली

सई लाजत मुरकत शंभुदेवाच्या गळ्यां घाली

रखमाई ग करवली चंद्रभागच्या झरीवरी आली

तांब्या पाण्याचा विसरली पाणी दिसतं दुधावाणी

चंद्रभागचं पाणी प्याली गिरजा घराशीं ग आली

*********

तात्या कुनब्याचं शात शात पिकलं अमरवती

महादेव गेल बाई चोरी पांच कनसं मोडीयिलीं

कुनब्या दादानं देखीयिलं कुनबी धांवत पळयीत

गोसावी जटशीं धरीयीला आसडून धरनीं पाडीयिला

धरून माळ्याला बांदिला ग तात्या कुनब्याची आली रानी

भरली पाटी शेतां आली भरताराला शिव्या दीती

गोसाव्या कां चोरी केली गोसावी माळ्याचा सोडीयिली

गोसावी धावंत पळयीत आला अपुल्या मठायाशीं

पारबतींशीं बोलता झाला तात्या कुनब्याचं ग शात

पिकलं हुतं ग अमरावता मी गेलोंवतों ग चोरी

पांच भेंडांनीं मारीयिला धरून माळ्याला बांधीयिला

पारबती ग ऐकती झाली पारबती ग बोलती झाली

भोळ्या माज्या महादेवा कुनब्याचा कां मार खावा

*********

श्री गणेश का संकटनाशन स्तोत्र

प्रणम्यं शिरसा देव गौरीपुत्रं विनायकम।

भक्तावासं: स्मरैनित्यंमायु:कामार्थसिद्धये।।1।।

प्रथमं वक्रतुंडंच एकदंतं द्वितीयकम।

तृतीयं कृष्णं पिङा्क्षं गजवक्त्रं चतुर्थकम।।2।।

लम्बोदरं पंचमं च षष्ठं विकटमेव च।

सप्तमं विघ्नराजेन्द्रं धूम्रवर्ण तथाष्टकम् ।।3।।

नवमं भालचन्द्रं च दशमं तु विनायकम।

एकादशं गणपतिं द्वादशं तु गजाननम।।4।।

द्वादशैतानि नामानि त्रिसंध्य य: पठेन्नर:।

न च विघ्नभयं तस्य सर्वासिद्धिकरं प्रभो।।5।।

विद्यार्थी लभते विद्यां धनार्थी लभते धनम्।

पुत्रार्थी लभते पुत्रान् मोक्षार्थी लभते गतिम् ।।6।।

जपेद्वगणपतिस्तोत्रं षड्भिर्मासै: फलं लभेत्।

संवत्सरेण सिद्धिं च लभते नात्र संशय: ।।7।।

अष्टभ्यो ब्राह्मणेभ्यश्च लिखित्वां य: समर्पयेत।

तस्य विद्या भवेत्सर्वा गणेशस्य प्रसादत:।।8।।

॥ इति श्रीनारदपुराणे संकष्टनाशनं गणेशस्तोत्रं सम्पूर्णम्‌ ॥

श्री गणेश स्तोत्र लाभ

श्री गणेश स्तोत्र पाठ केल्याने सुख समृद्धी प्राप्त होते. गणपती ज्ञान व बुद्धी दाता आहे. जे लोक आपल्या जीवनात उच्च शिक्षण प्राप्त करु इच्छितात किंवा शिक्षा क्षेत्रमध्ये कार्यरत आहे त्यांनी गणेश स्तोत्र पाठ अवश्य केले पाहिजे. सोबतच करिअरमध्ये पुढे वाढण्यासाठी मदत मिळेल. कारण आपली प्रगती आपले कार्य व बुद्धीवर अवलंबून असते. ज्यांना असे वाटतं की जीवनात कधीही धन- धान्याची कमतरता नसावी त्यांनी देखील श्री गणेश स्तोत्र पाठ अवश्य करावं. श्री गणेशाच्या कृपेने आपले कार्य सहज पूर्ण होतील.

श्री गणेश स्तोत्र पाठ विधी

जर तुम्हाला श्रीगणेशाची योग्य प्रकारे आणि शास्त्रानुसार पूजा करायची असेल तर तुम्हाला संस्कृतचे चांगले ज्ञान असले पाहिजे. कारण गणेशपूजेत वेदमंत्रांचा जप केला जातो. ज्यांना वेदमंत्र माहीत नाहीत, 

नाम आणि मंत्राने पूजा करावी. परंतु सर्वप्रथम, दररोजप्रमाणे शुद्ध व्हा आणि स्वच्छ कपडे घाला आणि गणपतीची मूर्ती किंवा चित्र स्थापित करा, जर मूर्ती तुमच्या घरातील पूजा खोलीत स्थापित केली असेल तर त्यावर गंगाजल शिंपडावे. यानंतर श्रीगणेशाचे आवाहन करावे. नंतर चंदनाचा धूप लावा आणि गणेश स्त्रोतमचा पाठ करा. पठणानंतर आरती करून प्रसाद वाटप करावा.

विधी : पूजा करण्‍यापूर्वी आंघोळ करून नवीन किंवा धुतलेले कपडे परिधान करावेत. नंतर कपाळावर टिळा लावून आसनावर बसून पूजा करावी.

दिशा : पूर्वे दिशेला तोंड करून पूजा करावी.

गणेश विसर्जन पूजन साहित्य : पूजेच्या विविध वस्तू आपल्या हातालगत ठेवाव्यात. हात धुण्यासाठी किंवा मूर्ती पुसण्यासाठी दोन वेगवेगळे कपडे जवळ ठेवावेत. पूजेसाठी शुद्ध पाणी एका ताब्यांत भरून ठेवावे.

पूजा प्रारंभ : पूजेसाठी दिलेली प्रत्येक क्रिया वाचून तिचे अनुसरण करा. प्रत्येक क्रियेची माहिती व सूचना दिलेली आहे.

दीपक पूजन : दिव्यात तूप घालून कापसाची वात लावा. दिवा लावल्यानंतर हात धुवा. नंतर दिवा तांदुळ किंवा फुलाच्या अंथरूणावर मूर्तीच्या उजव्या बाजूला ठेवा.

(नंतर हातात फुलाच्या पाकळ्या घेऊन खालील मंत्र म्हणा.)

मंत्र: 'हे दीप देवा! आपण मला नेहमी मंगल आणि प्रसन्न ठेवा. पूजा चालू असेपर्यंत आपण शांत व स्थिर प्रज्वलित रहावे.'

(हातातील पाकळ्या दिव्याजवळ ठेवा)

खालील तीन मंत्रापैकी प्रत्येक मंत्राचा एकदा उच्चार करा. चौथा मंत्र म्हटल्यानंतर हातावरून पाणी सोडा.

1. ओम केशवाय नम: स्वाहा.... (आचमन करा)

2. ओम माधवाय नम: स्वाहा.... (आचमन करा)

3. ओम गोविंदाय नम: स्वाहा.... (आचमन करा)

4. ओम ऋषीकेशाय नम: स्वाहा....(हातावर पाणी घेऊन ताम्हनात सोडा)

पवित्रीकरण

पवित्रीकरण पूजेसाठी खालील मंत्र म्हणून उजव्या हाताच्या अनामिकेजवळील सर्व बोटांनी स्वत: च्या अंगावर किंवा पूजा साहित्यावर पाणी शिंपडावे.

मंत्र: 'भगवान श्री पुंडरीकाक्षाचे नामोच्चारण केल्याने पवित्र किंवा अपव‍ित्र कोणत्याही अवस्थेत असणारा मनुष्य अंत:करणाने पावित्र्य प्राप्त करू शकतो.'

'भगवान पुंडरीक्षा मला पावित्र्य प्रदान कर.'

श्री गणेशाचे ध्यान

ध्यान मंत्र: (प्रणाम करून म्हणा) सृष्टीच्या सुरवातीच्या काळात जे प्रकट झाले ते आज जगाचे परमकारण आहे. गणपती चार भुजाधारी आहे, गजवदन असल्यामुळे त्याचे दोन्ही कान सुपासारखे आहेत, त्याला केवळ एकच दात आहे. तो लंबोदर असून त्यांचा रंग लाल आहे. त्याला लाल रंगाचे वस्त्र, चंदन आणि फुले प्रिय आहेत.

त्याच्या चार हातांपैकी एका हातात पाश, दुसर्‍या हातात अंकुश, तिसर्‍या हातात वरद मुद्रा आणि चौथ्या हातात अभय मुद्रेबरोबर मोदक धारण केलेला आहे. त्याचे वाहन उंदीर आहे. जो कुणी गणपतीची नेहमी पूजा करतो त्या व्यक्तीला योगीत्व प्राप्त होते.' हे गणराया! तुला प्रणाम करतो.

स्नान, पंचामृत स्नान :

विधी: पहिल्यांदा पाण्याने, नंतर पंचामृताने आणि पुन्हा शुद्ध पाण्याने स्नान घातले जाते. याला क्रमश: स्नानिय समर्पण, पंचामृत समर्पण, शुद्धोदक स्नान असे म्हणतात.

मंत्र:

स्नान समर्पण (शुद्ध पाण्याने स्नान): 'हे देवा! सर्व पापांचा नाश करणारे आणि शुभ असलेल्या गंगाजलाने तुला स्नान घालत आहे. तू त्याचा स्वीकार कर'.

पंचामृत स्नान: (पंचामृतापासून स्नान)

'हे प्रभू! दूध, दही, तूप, मध आणि साखरेनेयुक्त पंचामृताने तुला आंघोळ घालत आहे. तू त्याचा स्वीकार कर.'

शुद्धोदक स्नान (पुन्हा शुद्ध पाण्याने स्नान):

'हे प्रभू! या शुद्ध पाण्याच्या रूपात गंगा, यमुना, सरस्वती, नर्मदा, सिंधू, कावेरी आणि गोदावरी समाविष्ट आहेत. तू स्नानासाठी हे जलग्रहण कर.'

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून स्नान समर्पित करा.

वस्त्र किंवा उपवस्त्र :

वस्त्र किंवा उपवस्त्र असे दोन वस्त्र अर्पित करा.

मंत्र:

ऊन, वारा, पावसापासून संरक्षण करणार्‍या 'हे देवा! हे वस्त्र तुझ्या सेवेत अर्पण करतो. कृपया तू त्याचा स्वीकार कर आणि मला सुख शांती लाभू दे.

'हे प्रभू! विविध प्रकारची चित्रे, नक्षीकामाने सुशोभित असलेले हे वस्त्र तुला अर्पण करतो. कृपया तू त्याचा स्वीकार कर आणि मला सुख शांती लाभू दे'.

महागणपतीला नमस्कार करून वस्त्र अर्पण करा.

गंध, शेंदूर, दुर्वांकूर, फुले किंवा फुलमाळा इत्यादीने पूजा करा.

मंत्र:- 'हे देवा! सुखदायक, सुंदर आणि सौभाग्याप्रमाणे लाल असणारा हा शेंदूर शुभ्र आणि इच्छापूर्ती करणारा आहे. तुझ्या सेवेत तो सादर करत आहे. तू त्याचा स्वीकार कर!

(दुर्वा अर्पण करा)

'हे प्रभु! जाईजुईची सुगंधित फुले किंवा त्यांच्या माळा तुझी पुजा करण्यासाठी आणल्या आहेत. तू त्याचा स्वीकार कर!'

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपती तुला नमस्कार करतो.

(वरील मंत्र म्हणून गंध, फुले किंवा फुलमाळा, शेंदूर व विविध सुगंध, अंजीर, दुर्वांकुर, गुलाल इत्यादी अर्पण करा)

सुगंधित धूप

अगरबत्ती लावून देवापुढे ओवाळा.

मंत्र: उत्तम गंधयुक्त वनस्पतीच्या रसापासून तयार केलेला धूप 'हे प्रभू! तुझ्या सेवशी समर्पित आहे. तू त्याचा स्वीकार कर.

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून धूप समर्पित करा. (वरील मंत्र बोलून धूप सगळीकडे पसरवा)

दीप दर्शन :

यासाठी एक वेगळा दिवा लावला जातो. दिवा लावल्यानंतर हात धुऊन खालील मंत्र म्हणा.

मंत्र: 'हे देवा! कापसाच्या वातीपासून प्रज्वलित दिवा तुझ्या सेवेत अर्पण करत आहे. तो त्रैलोक्याचा अंधकार दूर करणारा आहे. हे दीप ज्योतिर्मय देवा! हे माझ्या परमात्मा स्वरूप गणपती देवा! मी तुला हा दीपक अर्पण करत आहे. हे नाथा! तू मला नरक यातनापासून वाचव. माझ्याकडून झालेल्या पापांची मला क्षमा कर.'

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून दीप प्रज्वलित करा.

(वरील मंत्र बोलून दिव्याचा प्रकाश गणपती्च्या दिशेने प्रज्वलित करा) (नंतर हात धुऊन घ्या)

नैवेद्य दाखवा.

गणपतीला मोदक सर्वांत जास्त आवडतात. विविध प्रकारचे मोदक, मिठाई, फळांमध्ये केळी, सफरचंद, चिकू इत्यादी अर्पण करावेत.

देवाला नैवद्य अर्पण करण्यापूर्वी दोन्ही हात जोडून प्रार्थना करा की या नैवद्याचे अमृत होऊ दे. त्यानंतर खालील मंत्र म्हणून नैवद्य अर्पण करा.

मंत्र: 'हे देवा! श्रीखंड, दूध, दही, तूपापासून तयार केलेले खाद्यपदार्थ नैवद्याच्या रूपात अर्पण करत आहे. तू त्याचा स्वीकार कर!'

'हे देवा! तू हे नैवद्य ग्रहण करून तुझ्याप्रती माझ्या मनात असलेली भक्ती सार्थक कर. मला परलोकात शांती मिळू दे.'

(त्यानंतर खालील प्रत्येक मंत्र म्हणून पाणी सोडा)

1. ॐ प्राणाय स्वाहा

2. ॐ अपानाय स्वाहा

3. ॐ समानाय स्वाहा

4. ॐ उदानाय स्वाहा

5. ॐ व्यानाय स्वाहा

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून नैवद्याच्या रूपात मोदक व फळे अर्पण करा.

(त्यानंतर खालील मंत्र म्हणून पुन्हा पाणी सोडा)

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपती तुला नमस्कार!

आचमनासाठी, हस्त प्रक्षालनासाठी जल अर्पण करत आहे.

(पुन्हा पाणी खाली सोडा)

दक्षिणा किंवा नारळ (श्रीफळ)

एक श्रीफळ किंवा रोख दक्षिणा इष्ट देवाला अर्पण केली जाते.

(खालील मंत्र म्हणून दक्षिणा व श्रीफळ गणपती चरणी अर्पण करा)

मंत्र: 'हे देवा! हे श्रीफळ मी तुझ्यासमक्ष अर्पण केले आहे. तुझ्या आशीर्वादाने मला आयुष्यभर यश मिळू दे.'

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून श्रीफळ व दक्षिणा अर्पण करा.

महाआरती : कापराच्या एक किंवा तीन वड्या प्रज्वलित करून आरती केली जाते.

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपती चरणी नमस्कार करून निरंजन अर्पण करा.

(हात जोडून प्रणाम करा. आरती झाल्यावर हात धुवा)

पुष्पांजली :

विधी: हातात फुले किंवा फुलांच्या पाकळ्या घ्या आणि खालील मंत्र बोलून फुले देवाच्या चरणी अर्पण करा.

(खालील मंत्र बोलून पुष्पांजली अर्पण करा)

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून मंत्र पुष्पांजली अर्पण करा.

प्रदक्षिणा :

(खालील मंत्र म्हटल्यानंतर एक प्रदक्षिणा पूर्ण करा. गणपतीला एकच प्रदक्षिणा मारली जाते हे लक्षात ठेवा)

मंत्र: मनुष्याने केलेली सर्व पापे प्रदक्षिणा करताना पावला-पावलावर नष्ट होतात.

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून प्रदक्षिणा अर्पण करा.

प्रार्थना व क्षमाप्रार्थना :

प्रार्थना: 'हे गणराया! तू विघ्नांवर विजय मिळविणारा विघ्नहर्ता आहेस. देवांचा प्रिय आहेस.' हे विनायका! तू ज्ञानसंपन्न आहेस. तुझ्या चरणी माझा नमस्कार, नमस्कार अनेक वेळा नमस्कार. 'हे देवा! माझ्या सर्व कार्यात येणार्‍या विघ्नांचा तू नेहमी सर्वनाश कर.'

क्षमा प्रार्थना :

पूजा, विधी करताना माहितीच्या अभावाने काही चुका होऊ शकतात. त्यासाठी क्षमा प्रार्थना केली जाते. त्यासाठी हात जोडून खालील मंत्र म्हणा.

मंत्र: 'हे प्रभू! मला मंत्र आणि भक्ती येत नाही. मला स्तुतीही करता येत नाही. स्वभावाने मी आळशी असल्यामुळे विविध पूजन साहित्याने तुझी विधीवत पूजा करू शकलो नाही.'

'हे प्रभु! मी अज्ञानाने तुझी जी पूजा केली आहे, कृपा करून ती मान्य करून घे. माझ्याकडून झालेल्या चुकांची मला क्षमा कर. मी या केलेल्या पूजेमुळे तु माझ्यावर प्रसन्न राहशील अशी अपेक्षा करतो.

प्रणाम किंवा पूजा समर्पण :

विधी: पूजेच्या शेवटी साष्टांग प्रणाम केला पाहिजे किंवा पूजा ईश्वराला समर्पित करणे आवश्यक आहे.

(प्रथम साष्टांग प्रणाम करा. त्यानंतर हातात पाणी घेऊन खालील मंत्र म्हणा व पाणी पात्रात सोडा.)

मंत्र: या पूजेमुळे सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपती संतुष्ट होऊ दे. या पूजेवर त्याचा अधिकार आहे माझा नाही.

विसर्जन:- विसर्जनावेळी हातात अक्षता व फुले घेवून खालील मंत्र म्हणा.

'हे सर्वश्रेष्ठ गणपती देवा! तुम्ही तुमच्या स्वस्थानी म्हणजे जेथे ब्रह्मा, विष्णू इत्यादी देवांचा वास आहे त्याठिकाणी पुन्हा प्रस्थान करा. मी या पूजेत ज्या देवांची पूजा केली आहे त्यांनी पुन्हा पुन्हा माझ्या कल्याणासाठी यावे.

(अक्षता व फुले मूर्तीवर वहावीत. )

आता खालील मंत्र म्हणून मूर्ती जागेवरून थोडीशी हलवा.

ॐ शांती: ॐ शांती: ॐ शांती:

समाधिस्थ होण्या,  योगी शांत जाहला,

झाले किती दुःखी, झाले किती भावुक,

हरली आता सर्वांची शेगावी तहान भूक,

हसले ते चैतन्य, म्हणाले न करावी चिंता,

हाक मारा मजसी तुम्ही, मी येईल तिथं स्वतः,

आले अनुभव त्यानंतर कितीतरी जना,

दिला दृष्टांत गजाननाने, अनेक जणांना,

वास तयांचा जाणवतो तिथं, गेल्यास वारीला,

परब्रह्म भेटतो निश्चित, वारकरीला,

निष्ठा मात्र पाहिजेत सबळ, हे मात्र खरे,

भेटती महाराज सकळा, मार आधी तू हाक रे !

....अश्विनी थत्ते. 

ganapati

आनंदाच्या डोहात डुंबून मी जाणार,

आशिष तुझा करील सर्व सुफळ संपन्न,

जाईल निघून वाईट काळ, येतील दिवस छान,

तुझी नजर आहे सर्वत्र ,भक्तांवर, कृपा  होईल,

न येवो संकट कुणावर, असेल तर ते जाईल.

दे विद्येचे दान मज, करावं बुद्धिमान,

करवून घ्यावी तव सेवा, देईन सर्वास मान,

दुखवू नको कुणास मजकडून, द्यावी शांती मम चित्ता,

हे विघ्नेश्वर देईल मोदक तुजला, यावं लवकर आता!

..अश्विनी थत्ते.

ganesh chaturthi 2023

1. गणेशाची मुद्रा

गणपतीची विराजित अर्थात बसलेली मूर्ती सर्वोत्तम मानली जाते. अशा प्रकारच्या मूर्तीमुळे कुटुंबात शांती राहते.

2. इको फ्रेंडली गणेश

गणेशाची मूर्ती घरी आणावी किंवा स्वतः मातीपासून बनवावी. प्लास्टर ऑफ पॅरिस किंवा इतर रसायनांचा वापर करून बनवलेल्या मूर्तींची पूजा करू नये

3 गणेशाच्या सोंडेची दिशा

गणपतीची मूर्ती डावीकडे सोंड वळलेली असावी, कारण ती यश आणि समृद्धीची दिशा मानली जाते. 

4 मोदक आणि उंदीर

घरासाठी गणपतीची मूर्ती खरेदी करताना मोदक आणि उंदीर मूर्तीचा भाग असल्याची खात्री करा.

5 पांढर्‍या रंगाच्या गणेशमूर्ती

पांढऱ्या किंवा शेंदुरी रंगाच्या बाप्पाची मूर्ती घरी विराजित करणे शुभ मानले जाते.

6 गणेशाची पाठ

मूर्तीची प्रतिष्ठापना करताना नेहमी लक्षात ठेवा की गणेशाची पाठ घराच्या बाहेरील बाजूस असावी.

7 या दिशेला गणेशमूर्तीची स्थापना करा

श्रीगणेशाच्या मूर्तीची स्थापना पश्चिम, उत्तर आणि उत्तर-पूर्व दिशेला करणे चांगले मानले जाते.

8 अशा ठिकाणी गणेशमूर्ती ठेवू नका

बेडरूममध्ये, गॅरेजमध्ये किंवा लॉन्ड्री एरियामध्ये, बाथरूमजवळ  किंवा पायऱ्यांखाली गणेशमूर्ती ठेवू नये.

9. लाल कापड

गणपतीची मूर्ती थेट जमिनीवर ठेवू नये. देवाची मूर्ती पाट किंवा चौरंगावर लाल कापड पसरवून विराजित करावी.

भाद्रपद महिन्यातील शुक्ल पक्षाची चतुर्थी हा दिवस गणेश चतुर्थी म्हणून साजरा केला जातो. भाद्रपद महिन्यात चतुर्थीला हिंदू धर्मात विशेष महत्त्व आहे. 

गणेश स्थापना या तिथीबाबत लोकांमध्ये संभ्रम आहे. काही कॅलेंडरनुसार गणेश स्थापना सोमवार, 18 सप्टेंबर आणि इतर कॅलेंडरनुसार, मंगळवार, 19 सप्टेंबर रोजी केली जाईल. नक्की तारीख आणि वेळ काय आहे हे जाणून घेऊ या-

गणेश चतुर्थी तिथी प्रारंभ:- 18 सप्टेंबर रोजी दुपारी 12:39 मिनिटांपासून सुरू होईल. 

गणेश चतुर्थी तिथी समाप्ती :- 19 सप्टेंबर 2023 रोजी दुपारी 01:43 मिनटांवर समाप्त होईल. 

गणेश स्थापनेसाठी शुभ मुहूर्त :-

अशात श्री गणेश चतुर्थी उदयोतिथीनुसार 19 सप्टेंबरला साजरी केली जाईल.

श्री गणेशाची स्थापना करण्याचा शुभ मुहूर्त सकाळी 11 वाजून 7 मिनिटांपासून ते दुपारी 1 वाजून 34 मिनिटांपर्यंत आहे.

या दिवशी मंगळवार असल्याने हा महाचतुर्थी म्हणून साजरा केला जाईल.

गणेश चतुर्थीला शुभ योग तयार होत आहे:-

1. हिंदी कॅलेंडरनुसार, मंगळवार, 19 सप्टेंबर 2023 रोजी स्वाती नक्षत्र 19 सप्टेंबरच्या सकाळपासून दुपारी 01:48 पर्यंत राहील.

2. यानंतर विशाखा नक्षत्र सुरू होईल जे रात्रीपर्यंत चालेल. ही दोन्ही नक्षत्रे अतिशय शुभ मानली जातात.

3. वास्तविक स्वाती नक्षत्र, ध्वजा आणि त्यानंतर विशाखा नक्षत्रामुळे श्रीवत्स नावाचे दोन शुभ योग तयार होतील. यासोबतच या दिवशी वैधृती योगही असेल.

गणेश चतुर्थी तिथीला शुभ मुहूर्तावर घराच्या उत्तर, पूर्व किंवा ईशान्य भागात श्री गणेशाची स्थापना करा. आपल्या घरातील परंपरेनुसार दीड, तीन, पाच, सात, दहा जितके दिवस गणपती बसवतात तितके दिवस दररोज सकाळ संध्याकाळ 

गणपती बाप्पाची मनोभावे पूजा आणि आरती करावी. आणि बाप्पाला नैवेद्य दाखवावा.

वक्रतुण्ड महाकाय कोटिसूर्य समप्रभ।

निर्विघ्नं कुरू मे देव सर्वकार्येषु सर्वदा।।

वक्रतुंड अर्थात वाकडी सोंड असलेले, विशाल शरीर असलेले, लाखो सूर्यासारखे तेजस्वी असलेले हे भगवान श्री गणेशा, माझ्यावर कृपादृष्टी ठेवा म्हणजे माझी सर्व कामे कोणत्याही अडथळ्याशिवाय पूर्ण होतील. 

शुभ भगवान गणेश हा भगवान शिव आणि माता पार्वतीचा पुत्र आहे. ते बुद्धिमत्ता आणि विवेकाचे प्रतीक मानले जातात. रिद्धी आणि सिद्धी या त्याच्या पत्नी आहेत, रिद्धीपासून लाभ आणि सिद्धीपासून शुभ म्हणजेच लाभ आणि शुभ हे त्याचे दोन पुत्र मानले जातात. प्रत्येक शुभ कार्यात श्री गणेशाची पूजा केली जाते.

गणेश शुभ लाभ मंत्र

ॐ श्रीं गं सौभाग्य गणपतये

वर्वर्द सर्वजन्म में वषमान्य नमः॥

बा्प्पांच्या या मंत्रात ॐ, श्रीं, गं बीजमंत्र आहे जे परमपिता परमात्मा, माता लक्ष्मी आणि भगवान श्री गणेशाचे बीज मंत्र आहेत. या मंत्राचा अर्थ असा आहे की, हे भगवान श्री गणेशा, आम्हाला प्रत्येक जन्मात तुझी कृपा आणि आशीर्वादप्राप्त होवोत. तुमच्या आशीर्वादाने निरोगी आणि आनंदी जीवन मिळावे. प्रभु आम्हाला चांगले भाग्य द्या आणि आमचे सर्व अडथळे दूर करा.

गणेश गायत्री मंत्र

ॐ एकदन्ताय विद्धमहे, वक्रतुण्डाय धीमहि,

तन्नो दन्ति प्रचोदयात्॥

हे गणेश गायत्री मंत्र आहे ज्यात म्हटले आहे की है आपण त्या दिव्य स्वरूप एकादंताला म्हणजेच एका दात असलेल्या भगवान श्री गणेशाला प्रार्थना करतो, जो सर्वव्यापी आहे, ज्याची सोंड हत्तीच्या सोंडेसारखी वळलेली आहे आणि सद्बुद्धीची कामना करतो. आपण भगवान श्री गणेशाला नमन करतो आणि प्रार्थना करतो की त्याच्या आशीर्वादाने तो आपल्या मनातील अज्ञानाचा अंधार दूर करून आपल्याला ज्ञानाने उजळून टाकेल.

वेळ: खाली दिलेली गणेश पूजा पूर्ण करण्यासाठी पंधरा मिनिटे वेळ लागतो. ज्या व्यक्तीकडे वेळ नाही किंवा मोठी पूजा करण्याची इच्छा नाही. तसेच संस्कृतचे ज्ञान नाही ते या विधीद्वारे सुलभ मराठीत गणेश प्रतिष्ठापना करू शकतात. 
 

विधी: पूजा करण्यासाठी विधी व मंत्रांचा भावार्थ मराठीत दिला आहे. त्यामुळे संस्कृत न येणाऱ्यांची अडचण दूर होईल. 
 

मुहूर्त: मूहूर्त पंचांगात पहा.
 

वस्त्र: पूजा सूरू करण्यापूर्वी आंघोळ करून नवीन वस्त्र परिधान करा.
 

गंध: कपाळाला गंध लावून पूजा करा.
 

दिशा: दिवसा पूर्वेला तोंड करून किंवा संध्याकाळी उत्तरेला तोंड करून पूजा करावी.
 

मूर्ती: गणपतीच्या दोनपेक्षा अधिक मूर्ती घरात ठेवू नये.
 

प्रदक्षिणा: श्री गणेशाला नेहमी एकच प्रदक्षिणा घालतात. अनेक नाही.
 

आसन: कुशाचे आसन किंवा लाल उशीच्या आसनावर बसून पूजा करा. फाटलेले किंवा कपड्याचे आसन किंवा दगडाच्या आसनावर बसून पूजा करू नये. 
 

पूजेचे साहित्य: पूजा सूरू करण्यापूर्वी सर्व साहित्य जवळ आणून ठेवा. शुद्ध पाणी एखाद्या पवित्र भांड्यात घ्या.

वस्त्र : हात धुण्यासाठी स्वच्छ कपडा आपल्याजवळ ठेवा. परिधान केलेल्या वस्त्राने हात धुऊ नये.
 

मूर्ती स्थापना: पूजा सुरू करण्यापूर्वी श्री गणेशाची मूर्ती एखाद्या लाकडाच्या पाटावर किंवा गहू, मूग, ज्वारीच्या धान्यावर लाल कपडा अंथरून स्थापित करा.

पूजन प्रारंभ 

पूजा करणार्‍या व्यक्तीने प्रत्येक क्रियेबरोबर मराठीत दिलेली माहिती वाचून त्याचे अनुकरण करावे. प्रत्येक क्रियेच्या माहितीसह विधी दिलेला आहे. संपूर्ण विधी दोन-तीन वेळा वाचून त्याप्रमाणे कृती करावी. 

दीप पूजन:  तूपाने भरलेल्या पात्रात दिवा प्रज्वलित करा. दिवा लावून हात धुवा. खाली अक्षता टाकून त्यावर दिवा ठेवा. हातात फुलांच्या पाकळ्या घेवून खालील मंत्र म्हणा.
 

'हे दीप देवा ! मला नेहमी सुखी ठेव. जोपर्यंत हे पूजन चालू आहे तोपर्यंत आपण शांत किंवा स्थिर प्रज्वलित रहा.' यानंतर पाकळ्या दिव्याच्या खालील बाजूस टाका.

पवित्रकरण 

विधी : पूजा सुरू करण्यापूर्वी स्वत: किंवा पूजन साहित्य पवित्र करण्यासाठी हा मंत्र म्हटला जातो. आपल्या उजव्या हातावर जल पात्र घेऊन डाव्या हातात पाणी भरा आणि मंत्र म्हणत स्वत: वर आणि पूजन साहित्यावर पाणी शिंपडा.
 

मंत्र: 'भगवान श्री पुंडरीकाक्षाच्या नाव उच्चारणाने पवित्र अथवा अपवित्र कोणत्याही अवस्थेत मनुष्य अंतरंगातून पावित्र्य प्राप्त करू शकतो. भगवान पुंडरीकाक्ष मला हे पावित्र्य प्रदान कर! (हे तीन वेळा म्हणावे.)

आसन पूजा: 

विधी: आपण ज्या आसनावर बसून पूजा करणार आहात त्या आसनाची शुद्धी केली जाते.

मंत्र: 'हे माता पृथ्वी! आपण समस्त लोकांना धारण केले आहे, भगवान विष्णूलाही धारण केले आहे, अशा प्रकारे आपण मला धारण करून हे आसन पवित्र करा. (आसनावर पाणी शिंपडा)

स्वस्ती पूजन 

विधी: शुभ कार्य आणि शांतीसाठी हा मंत्र जप केला जातो.
 

मंत्र: 'हे त्रिलोका! मला शांतता लाभू दे. हे अंतरीक्षा! मला शांतता मिळू दे. हे पृथ्वी! मला शांतता लाभू दे. हे जला! मला शांतता लाभू दे. हे औषधीदेवा! मला शांती मिळू दे. हे विश्वदेवी! मला शांती मिळू दे. जी शांती परब्रम्हापासून सर्वांना मिळते ती मला मिळू दे.' हे सदा कार्यात मग्न असणार्‍या सूर्य कोटीप्रमाणे महातेजस्वी विशाल गणपती देवा माझे दु:ख निवारण कर. 'हे नारायणी! सर्व प्रकारची मंगल कामना करणारी त्रिनेत्रधारी मंगलदायिनी देवी! आपण सर्व पुरूषांना सिद्धी देणारी देवी आहात. मी आपल्या शरण आलो आहे. माझा नमस्कार आहे. तिन्ही देवांचे स्वामी ब्रम्हा, विष्णू आणि महेशाने सुरू केलेल्या सर्व कार्यात आम्हाला सिद्धी मिळू दे.' 

संकल्प

हातात पाणी घेऊन म्हणा:- गणेश चतुर्थीच्या शुभ मुहूर्तावर श्री महागणपती देवाची प्रसन्नतेने पूजा करतो.

श्री गणेशाचे ध्यान
 

विधी: ध्यान म्हणून प्रणाम केला जातो. 
 

ध्यान मंत्र: 'सृष्टीच्या प्रारंभकाळात प्रकट झालेले जे या जगाचे परमकारण आहे त्या गणेशाला चार भुजा आहेत, गजवदन असल्यामुळे त्यांचे दोन्ही कान सुपाच्या आकाराचे आहेत, त्यांना केवळ एकच दात आहे. तो लंबोदर असून त्यांचा रंग लाल आहे. त्यांला लाल रंगाचे वस्त्र, चंदन आणि फुले प्रिय आहेत. त्याच्या चार हातापैकी एका हातात पाश, दुसर्‍या हातात अंकुश, तिसर्‍या हातात वरद मुद्रा आणि चौथ्या हातात अभय मुद्राबरोबर मोदक आहे. त्याचे वाहन उंदीर आहे. जो व्यक्ती श्रीगणेशाची नित्य पूजा करतो त्याला योगीत्व प्राप्त होते.' हे गणराया! आपल्याला प्रणाम असो.

आवाहन व प्रतिष्ठापना 

विधी: हातात अक्षता घेऊन खाल‍ील मं‍त्र म्हणून अक्षता अर्पण कराव्यात. 

मं‍त्र: ॐ गणपती देवा! सिद्धी बुद्धीसहीत प्रतिष्ठीत हो.

स्नान:

विधी: गणेशाला प्रथमत: पाण्याने, नंतर पंचामृत आणि पुन्हा शुद्ध पाण्याने स्नान घातले जाते. याला स्नानीय समर्पण, पंचामृत समर्पण, शुद्धोदक स्नान असे म्हणतात.
 

महत्त्वाचे: गणेशाची मूर्ती मातीची असल्यास एका पूजेच्या सुपारीत गणेश आहे आहे, असे मानावे. व त्याला स्नान घालावे. मूर्तीवर फक्त हलक्या हाताने पाणी शिंपडावे. सुपारीला ताम्हनात ठेवून खालील क्रिया करा. मंत्र-स्नानीय समर्पण (शुद्ध पाण्याने स्नान): 'हे देवा! गंगाजल जे सर्व पापांचा नाश करणारे आणि शुभ आहे. त्याने आपल्याला स्नान घालत आहे. आपण त्याचा स्वीकार करावा'.

पंचामृत स्नान:

'हे प्रभू! दूध, दही, तूप, मध आणि साखरयुक्त पंचामृताने आपल्याला स्नान घालत आहे. आपण त्याचा स्वीकार करा.' शुद्धोदक स्नान (पुन्हा शुद्ध पाण्याने स्नान): 'हे प्रभू! या शुद्ध पाण्याच्या रूपात गंगा, यमुना, सरस्वती, नर्मदा, सिंधू, कावेरी आणि गोदावरी उपस्थित आहेत. आपण स्नानासाठी हे जलग्रहण करा.' ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून स्नान समर्पित करा. (स्नानानंतर शुद्ध वस्त्राने सुपारी किंवा गणेश मूर्तीला पुसून पुन्हा पाटावर ठेवा.)

वस्त्र किंवा उपवस्त्र: 

विधी: वस्त्र किंवा उपवस्त्र अशी दोन वस्त्रे अर्पण केली जातात. ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून वस्त्र समर्पित करा.
 

उपवस्त्र समर्पण: 'हे प्रभू! विविध प्रकारचे चित्र, सुशोभित वस्त्र आपल्याला समर्पित आहे. आपण याचा स्वीकार करा किंवा मला यशस्वी होऊ द्या'. ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून स्नान समर्पित करा. गंध, शेंदूर, दुर्वांकूर, फुले किंवा फुलमाळा. 
 

विधी: गणपतीला रक्त चंदनही अर्पित केले जाते. खालील मंत्र म्हणून गंध, शेंदूर व दुर्वांकूर वहा.

मंत्र: चंदन अर्पण 
 

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून चंदन अर्पित करा. 

(वरील मं‍त्र म्हणून चंदनाचा लेप लावा)

शेंदूर अर्पण

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून शेंदूर अर्पण करा.

(वरील मंत्र म्हणून शेंदूर अर्पण करा)

दुर्वांकूर अर्पण

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून दुर्वांकर अर्पित करा. (दुर्वांकूर अर्पित करा) फुले किंवा हार अर्पण

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून फुले आणि हार अर्पण करा.

(वरील मंत्र म्हणून फुले आणि हार अर्पण करा) 

सुगंधी धूप 

विधी: पूजेमध्ये मनमोहक सुगंधी अगरबत्ती लावली पाहिजे. अगरबत्ती लावून धूप पसरवा.

मंत्र: उत्तम गंधयुक्त वनस्पतीच्या रसापासून तयार केलेला धूप, जो सर्व देवतांना सुवास घेण्यास योग्य आहे. 'हे प्रभू! हा धूप आपल्या सेवशी समर्पित आहे. आपण याचा स्वीकार करावा. ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून धूप समर्पित करा.

(वरील मंत्र बोलून धूप पसरवा)

ज्योती दर्शन

विधी: या विधीसाठी एक दिवा लावून हात धुवा.

मंत्र: 'हे देवा! कापसाच्या वातीने प्रज्वलित दीपक आपल्या सेवेसाठी अर्पण करत आहे. तो त्रैलोक्याचा अंधःकार दूर करणारा आहे. हे दीप ज्योतिर्मय देवा! माझ्या परमात्मा! मी आपणास हा दीपक अर्पण करत आहे. हे नाथा! आपण मला नरक यातनांपासून वाचवा. माझ्याकडून झालेल्या पापांबद्दल मला क्षमा करा.'

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून दीप प्रज्वलित करा.

(वरील मंत्र बोलून दिव्याचा प्रकाश गणपतीकडे प्रज्वलित करा) (नंतर हात धुऊन घ्या)

विधी: श्री गणेशाला मोदक सर्वांत जास्त आवडतात. विविध प्रकारचे मोदक, मिठाई, फळे त्यामध्ये केळी, सफरचंद, चिकू इत्यादी अर्पण करावे.
 

मंत्र: 'हे देवा! दही, दूध, तूपापासून तयार केलेले खाद्यपदार्थ नैवद्याच्या रूपात अर्पण करतो. आपण त्याचा स्वीकार करावा.' 'हे देवा! आपण हे नैवद्य ग्रहण करा आणि आपल्या प्रति माझ्या मनात असलेल्या भक्तीचे सार्थक करा. मला परलोकात शांती मिळू दे.' ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून नैवद्याच्या रूपात मोदक व फळे अर्पण करा. हस्तप्रक्षालनासाठी जल अर्पित करत आहे.

(पाणी खाली सोडा)

दक्षिणा किंवा नारळ (श्रीफळ)

विधी: एक श्रीफळ ‍‍किंवा रोख दक्षिणा गणेशाला दान केली जाते. (खालील वाक्य म्हणून दक्षिणा व श्रीफळ अर्पण करा) ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून श्रीफळ व दक्षिणा अर्पण करतो.

आरती

विधी: कापराच्या एक किंवा तीन वड्या प्रज्वलित ठेवून आरती केली जाते. 

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपती चरणी नमस्कार करा. कापूर निरंजन आपल्याला समर्पित आहे. (हात जोडून प्रणाम करा आरती घेतल्यानंतर अवश्य हात धुवा)

पुष्पांजली 

विधी: हातात फुले अथवा फुलांच्या पाकळ्या घ्या. खालील मंत्र बोलून फुले देवाच्या चरणी समर्पित करा.

(खालील वाक्य बोलून पुष्पांजली अर्पित करा)

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून मंत्र पुष्पांजली अर्पण करतो.

प्रदक्षिणा

(खालील मंत्र म्हटल्यानंतर एक प्रदक्षिणा पूर्ण करा)

मंत्र: मनुष्याने केलेली सर्व पापे प्रदक्षिणा करतेवेळी पावलापावलावर नष्ट होतात.

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून प्रदक्षिणा अर्पित करतो. 

प्रार्थना व क्षमाप्रार्थना 

प्रार्थना: 'हे गणराया! आपण विघ्नांवर विजय मिळविणारे आहात. देवांचे प्रिय आहात.' हे विनायका! आपण ज्ञानसंपन्न आहात. आपल्या चरणी माझा नमस्कार, नमस्कार अनेक वेळा नमस्कार. 'हे देवा! आपण नेहमी माझ्या कार्यात येणार्‍या विघ्नांचा सर्वनाश करा.'

क्षमा प्रार्थना-

पूजा, विधी करताना माहितीच्या अभावाने काही चुका होऊ शकतात. त्यासाठी क्षमा प्रार्थना केली जाते. यासाठी हात जोडून खालील मंत्र म्हणा.
 

मंत्र: 'हे प्रभू! मला मंत्र आणि भक्ती येत नाही. मला स्तुतीही करता येत नाही. स्वभावाने मी आळशी असल्यामुळे विविध पूजन साहित्याने तुझी विधीवत पूजा करू शकलो नाही.' 'हे प्रभू! मी अज्ञानाने जी पूजा केली आहे, कृपा करून ती मान्य करून घे. माझ्याकडून झालेल्या चुकांबद्दल मला क्षमा कर. मी केलेल्या पूजेमुळे आपण माझ्यावर प्रसन्न रहाल अशी अपेक्षा करतो.

प्रणाम किंवा पूजा समर्पण 

विधी: पूजेच्या शेवटी साष्टांग प्रणाम केला पाहिजे किंवा पूजा ईश्वराला समर्पित करणे आवश्यक आहे. (प्रथम साष्टांग प्रणाम करा, त्यानंतर हातात पाणी घेऊन खालील मंत्र म्हणा व पाणी पात्रात सोडून द्या)

मंत्र: या पूजेमुळे सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपती संतुष्ट होऊ दे. या पूजेवर माझा नाही त्याचा अधिकार आहे.

ॐ शांती: ॐ शांती: ॐ शांती:

गणेशोत्सवादरम्यान मुंबईतील लालबागचा राजा आकर्षणाचा केंद्रबिंदू असतो. अशात पाद्यपूजन सोहळ्यात भाविक आनंदाने उपिस्थत होते. 

गणेशोत्सवादरम्यान केवळ मुंबईतील नव्हे तर देश-परदेशातून भाविक येथे दर्शन आणि नवसासाठी येतात. हा नवसाचा गणपती म्हणून देखील प्रसिद्ध आहे. या गणपतीचे दर्शन घेतल्याने सर्व मनोकामना पूर्ण होतात असा भाविकांचा विश्वास आहे.

गणपतीच्या पूजेत या 8 वस्तू अर्पण करण्यास मनाई आहे. जाणून घ्या कोणत्या आहे या वस्तू-

1. तुळस

2. खंडित अक्षता

3. केतकीचे फुल

4. पांढरे फुल

5. पांढरं जानवं

6. पांढरे वस्त्र

7. पांढरे चंदन

8. तुळशीची माळ

गणपती चालले गावाला चैन पडे ना आम्हाला

वक्रतुंड महाकाय सूर्यकोटी समप्रभ

निर्विघ्न कुरू मे देव सर्व कार्येशू सर्वदा… 

गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या

ढोल ताशांच्या गजरात, 

माझा बाप्पा निघाला थाटामाटात.. 

गणपती बाप्पा मोरया

वंदितो तूज चरण आर्जव करतो गणराया, 

वरदहस्त असूद्या माथी, राहू द्या सदैव तुमची छत्रछाया, 

गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या…

निरोप देतो देवा आज्ञा असावी, 

चुकले आमचे काही देवा क्षमा असावी… 

गणपती बाप्पा मोरया

अनंत चतुर्दशीच्या सर्व गणेश भक्तांना हार्दिक शुभेच्छा…

तू निघालास पुन्हा परतीच्या वाटेवर,

तुझ्या निरोपाचा क्षण येतास मन झाले अनावर…

गणपती बाप्पा मोरया

एक दोन तीन चार… 

गणपतीचा जयजयकार, 

पाच सहा आणि सात… 

बाप्पा आहे आमच्या मनात

भक्ती गणपती,

शक्ती गणपती,

सिद्धी गणपती,

लक्ष्मी गणपती,

महा गणपती.

सर्वांचे रक्षण कर…

डोळ्यात आले अश्रू, 

बाप्पा आम्हाला नका विसरू, 

आनंदमय करून चालला तुम्ही, 

पुढच्या वर्षी पुन्हा वाट पाहू आम्ही…

गणपती बाप्पा मोरया

सागराचे  पाणी कधीच आटणार नाही. बाप्पा तुझी आठवण कधीच मिटणार नाही… 

रिकामे झाले घर, रिकामा झाला मखर, पुढच्या वर्षी पुन्हा घरी येण्या थाटामाटात निघाला माझा लंबोदर

आभाळ भरलं होतं तू येताना, आता डोळे भरून आलेत तुला निरोप देताना… गणपती बाप्पा मोरया

तुझं येणं धुमधडाक्यात, तुझं जाणं धुमधडाक्यात, एवढीच इच्छा कायम राहा तुमच्या आमच्या मनात

जाण्यास निघाला गणपती बाप्पा,

सारगतीरी जमला गोपाळांचा मेळा,

खिन्न मनाने सारे म्हणतील 

गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या

मोदकाने प्रसाद केला,

लाल फुलाने हार सजवला,

मखरात बसून तयार झाले,

बाप्पा आमचे गावाला निघाले…

गणपती बाप्पा मोरया

अज्ञानत्व हरोनी बुद्धी मती दे आराध्य मोरेश्वरा ||

चिंता क्लेश दरिद्र दु:ख अवघे देशांतरा पाठवी |

हेरंबा गणनायका गजमुखा भक्तां बहु तोषवी || १ ||

मोरया मोरया गोड हे नाम तुझे |

कृपा सागरा हेची माहेर माझे ||

तुझी सोंड बा वाकुडी एकदंता |

मला बुद्धी दे मोरया गुणवंता || २ ||

गणपती म्हणे वेरण्या दुष्टाच्या संगती न लागावे |

ज्याला मोक्षपदाची इच्छा, त्याने सदा मला गावे || ३ ||

देवा परमसमर्था दिनदयाला प्रभो जगन्नाथा |

आलो शरण तुला मी, दिन तुझ्या ठेवितो पदी माथा || ४ ||

देवा तव सेवेचा सदिछेचा असो मला छंद |

कि साधू संगतीचा ह्यांतच वाटो मनास आनंद || ५ ||

तू सागर करुणेचा देवा तुजलाच दु:ख सांगावे |

तुज वाचुनी इतरांशी दिनमुख पसरोन काय मागावे || ६ ||

 आज ।।अनंत चतुर्दशी।।

          गजाननं

    भूतगणादि सेवितं, 

 कपित्थ जम्बूफलसार

          भक्षितम्।

           उमासुतं

  शोक विनाशकारणं,

     नमामि विघ्नेश्वर

     पादपड्:कजम्।।

       मोरया मोरया

      मी बाळ तान्हे।

       तुझीच सेवा

    करू काय जाणे।।

       अन्याय माझे

      कोट्यान् कोटी।

         मोरेश्वरा बा तू घाल पोटी।।

         निरोप देतो

          देवा आता,

       आज्ञा असावी।

        चुकले आमचे

           देवा काही,

        क्षमा करावी

 गणपती बाप्पा मोरया

         पुढच्या वर्षी

        लवकर या

श्रीकृष्णाने सांगितले होते त्याचे महत्त्व : पांडवांनी द्यूतक्रीडेत आपले सर्व राज्य गमावल्यावर त्यांनी श्रीकृष्णाला विचारले की काय करावं की गेलेले सर्व राज्य परत मिळेल आणि या सर्व त्रासापासून सुटका मिळेल या साठीचे उपाय सांगावे. तेव्हा श्रीकृष्णांनी त्यांना परिवारासह अनंत चतुर्दशीचे उपवास करण्यास सांगितले.

ते म्हणाले की चातुर्मासात भगवान विष्णू शेषनागाच्या शैयावर अनंत शयनात राहतात. अनंत भगवानाने वामन अवतारात दोन पावलातच तिन्ही लोक मापले होते. याचा आरंभ किंवा शेवटचे काहीच माहीत नाही, म्हणूनच त्यांना अनंत देखील म्हटले जाते म्हणून त्याचा पूजेने आपले सर्व त्रास संपतील.

हे ऐकून युधिष्ठिर ने आपल्या परिवारासमवेत या दिवशी उपवास ठेवून भगवान विष्णूची विधिविधानाने पूजा केली, ज्यामुळे त्यांना त्यांचे राज्य परत मिळाले.

अनंत चतुर्दशीच्या दिवशी भगवान अनंताची (विष्णू)पूजा केली जाते. या दिवशी अनंत सूत्र बांधण्याचे विशेष महत्त्व आहे. या उपवासात भगवान विष्णूंच्या अनंत रूपाची पूजा केल्यावर हाताला अनंत सूत्र बांधले जाते. भगवान विष्णूंचे सेवक भगवान शेषनागाचे नाव अनंत असे. अग्नी पुराणात अनंत चतुर्दशी उपवासाच्या महत्त्वाचे वर्णन केले आहे.

lord ganesh

Ganesh Chalisa श्री गणेश चालिसा वाचा...

|| दोहा ||

जय गणपति सदगुणसदन, कविवर बदन कृपाल।

विघ्न हरण मंगल करण, जय जय गिरिजालाल॥

|| चौपाई ||

 जय जय जय गणपति गणराजू। मंगल भरण करण शुभ काजू॥

जय गजबदन सदन सुखदाता। विश्व विनायक बुद्घि विधाता॥

वक्र तुण्ड शुचि शुण्ड सुहावन। तिलक त्रिपुण्ड भाल मन भावन॥

राजत मणि मुक्तन उर माला। स्वर्ण मुकुट शिर नयन विशाला॥

पुस्तक पाणि कुठार त्रिशूलं। मोदक भोग सुगन्धित फूलं॥

सुन्दर पीताम्बर तन साजित। चरण पादुका मुनि मन राजित॥

धनि शिवसुवन षडानन भ्राता। गौरी ललन विश्व-विख्याता॥

ऋद्घि-सिद्घि तव चंवर सुधारे। मूषक वाहन सोहत द्घारे॥

कहौ जन्म शुभ-कथा तुम्हारी। अति शुचि पावन मंगलकारी॥

एक समय गिरिराज कुमारी। पुत्र हेतु तप कीन्हो भारी॥

भयो यज्ञ जब पूर्ण अनूपा। तब पहुंच्यो तुम धरि द्घिज रुपा॥

अतिथि जानि कै गौरि सुखारी। बहुविधि सेवा करी तुम्हारी॥

अति प्रसन्न है तुम वर दीन्हा। मातु पुत्र हित जो तप कीन्हा॥

मिलहि पुत्र तुहि, बुद्धि विशाला। बिना गर्भ धारण, यहि काला॥

गणनायक, गुण ज्ञान निधाना। पूजित प्रथम, रुप भगवाना॥

अस कहि अन्तर्धान रुप है। पलना पर बालक स्वरुप है॥

बनि शिशु, रुदन जबहिं तुम ठाना। लखि मुख सुख नहिं गौरि समाना॥

सकल मगन, सुखमंगल गावहिं। नभ ते सुरन, सुमन वर्षावहिं॥

शम्भु, उमा, बहु दान लुटावहिं। सुर मुनिजन, सुत देखन आवहिं॥

लखि अति आनन्द मंगल साजा। देखन भी आये शनि राजा॥

निज अवगुण गुनि शनि मन माहीं। बालक, देखन चाहत नाहीं॥

गिरिजा कछु मन भेद बढ़ायो। उत्सव मोर, न शनि तुहि भायो॥

कहन लगे शनि, मन सकुचाई। का करिहौ, शिशु मोहि दिखाई॥

नहिं विश्वास, उमा उर भयऊ। शनि सों बालक देखन कहाऊ॥

पडतहिं, शनि दृग कोण प्रकाशा। बोलक सिर उड़ि गयो अकाशा॥

गिरिजा गिरीं विकल हुए धरणी। सो दुख दशा गयो नहीं वरणी॥

हाहाकार मच्यो कैलाशा। शनि कीन्हो लखि सुत को नाशा॥

तुरत गरुड़ चढ़ि विष्णु सिधायो। काटि चक्र सो गज शिर लाये॥

बालक के धड़ ऊपर धारयो। प्राण, मंत्र पढ़ि शंकर डारयो॥

नाम गणेश शम्भु तब कीन्हे। प्रथम पूज्य बुद्घि निधि, वन दीन्हे॥

बुद्धि परीक्षा जब शिव कीन्हा। पृथ्वी कर प्रदक्षिणा लीन्हा॥

चले षडानन, भरमि भुलाई। रचे बैठ तुम बुद्घि उपाई॥

धनि गणेश कहि शिव हिय हरषे। नभ ते सुरन सुमन बहु बरसे॥

चरण मातु-पितु के धर लीन्हें। तिनके सात प्रदक्षिण कीन्हें॥

तुम्हरी महिमा बुद्ध‍ि बड़ाई। शेष सहसमुख सके न गाई॥

मैं मतिहीन मलीन दुखारी। करहुं कौन विधि विनय तुम्हारी॥

भजत रामसुन्दर प्रभुदासा। जग प्रयाग, ककरा, दुर्वासा॥

अब प्रभु दया दीन पर कीजै। अपनी भक्ति शक्ति कछु दीजै॥

श्री गणेश यह चालीसा। पाठ करै कर ध्यान॥

नित नव मंगल गृह बसै। लहे जगत सन्मान॥

|| दोहा ||

सम्वत अपन सहस्त्र दश, ऋषि पंचमी दिनेश।

पूरण चालीसा भयो, मंगल मूर्ति गणेश॥

गणेश चालिसाचे पठण करण्याची योग्य पद्धत

नित्यनेमाने गणपतीची आराधना करणाऱ्या भक्तांच्या जीवनातून दु:खाची छाया दूर होते. श्री गणेश चालिसाचे यथायोग्य पठण केल्याने गणपती लवकर प्रसन्न होतो, आणि व्यक्तीला अपेक्षित फळ मिळते.  

अनंत चतुर्दशीला गणपती बाप्पाला थाटामाटात निरोप दिला जातो. ते आदराने पाण्यात बुडवले जातात. तसेच गजानन पुढच्या वर्षी लवकर यावे, अशी इच्छा व्यक्त केली आहे. यावेळी अनंत चतुर्दशीला एक अतिशय शुभ योग तयार होत आहे, जो तुम्हाला भगवान श्री हरी विष्णूचा आशीर्वाद तसेच श्रीगणेशाचा विशेष आशीर्वाद मिळविण्यासाठी उपयुक्त ठरेल. 

अनंत चतुर्दशी 2022 शुभ मुहूर्त अनंत चतुर्दशी 2022 शुभ मुहूर्त

8 सप्टेंबर 2022 रोजी सुरू होईल, तो दिवस गुरुवारी रात्री 9.02 पासून असेल. त्याच वेळी, ही तारीख 9 सप्टेंबर 2022 रोजी संपेल, दिवस शुक्रवारी संध्याकाळी 6.07 वाजता असेल. अशा परिस्थितीत उदय तिथीनुसार 9 सप्टेंबर रोजी अनंत चतुर्दशी साजरी केली जाईल.  

याशिवाय पूजा मुहूर्ताबद्दल बोलायचे झाले तर, 9 सप्टेंबर रोजी सकाळी 6.10 वाजता सुरू होईल आणि संध्याकाळी 6.07 वाजता समाप्त होईल. म्हणजेच पूजेचा कालावधी 11 तास 58 मिनिटे असेल. 

अनंत चतुर्दशी 2022 शुभ योग:

यावर्षी अनंत चतुर्दशीला अत्यंत शुभ योग जुळून येत आहे, ज्यामुळे या दिवसाचे महत्त्व अधिकच वाढत आहे. या दिवशी सुकर्म आणि रवि योग तयार होत आहेत. सुकर्म योगात केलेल्या शुभ कार्यात यश निश्चितच मिळते असे मानले जाते. तसेच रवियोगात भगवान विष्णूची पूजा केल्याने पापांचा नाश होतो. 

जिथे एकीकडे सुकर्म योग 8 सप्टेंबर 2022 रोजी रात्री 9.41 ते 9 सप्टेंबर 2022 रोजी संध्याकाळी 6.12 पर्यंत असेल. दुसरीकडे, रवि योग 9 सप्टेंबर 2022 रोजी सकाळी 6.10 ते 11.35 या वेळेत राहणार आहे. 

अनंत चतुर्दशी 2022 गणेश विसर्जन मुहूर्त गणेश विसर्जनासाठी

9 तारखेला एकूण 3 मुहूर्त केले जात आहेत. पहिला मुहूर्त सकाळी 6.03 ते 10.44 पर्यंत असेल. त्याचवेळी दुसरा मुहूर्त दुपारी 12.18 ते दुपारी 1.52 पर्यंत राहणार आहे. याशिवाय तिसरा मुहूर्त संध्याकाळी 5 ते 6.31 पर्यंत असेल. 

श्री गणेश विसर्जन मंत्र 1

यान्तु देवगणा: सर्वे पूजामादाय मामकीम्।

इष्टकामसमृद्धयर्थं पुनर्अपि पुनरागमनाय च॥

श्री गणेश विसर्जन मंत्र 2

गच्छ गच्छ सुरश्रेष्ठ स्वस्थाने परमेश्वर।

मम पूजा गृहीत्मेवां पुनरागमनाय च॥

- अभिजीत मुहूर्त : दुपारी 12:11 ते 01:00 पर्यंत

 - विजय मुहूर्त : दुपारी 02:39 ते 03:29 पर्यंत

 - गोधूलि मुहूर्त : संध्याकाळी 06:34 ते 06:58 पर्यंत

- रवि योग : सकाळी 06:25 ते 11:35 पर्यंत

- सुकर्मा योग : संध्याकाळी 06:11 पर्यंत, त्यानंतर धृती योग 

श्री गणेश विसर्जन मंत्र - यान्तु देवगणा: सर्वे पूजामादाय मामकीम्। इष्टकामसमृद्धयर्थं पुनर्अपि पुनरागमनाय च॥

श्री गणेश विसर्जन मंत्र- गच्छ गच्छ सुरश्रेष्ठ स्वस्थाने परमेश्वर। मम पूजा गृहीत्मेवां पुनरागमनाय च॥

ALSO READ: Ganpati Visarjan Puja 2022 गणपती विसर्जन पूजा

सकाळी पवित्र व्हा आणि गणेशाच्या मूर्तीसमोर धूप-दीप लावा

त्यानंतर 'ओम गणपतयै नमः' मंत्राचा उच्चार करताना गणेशाची विधिवत पूजा करा

नंतर त्यांना 21 गाठी दुर्वा 21 वेळा 21 गुळाच्या गुठळ्या देऊन अर्पण करा

यानंतर गणेशाला 21 मोदक किंवा लाडू अर्पण करा

दुर्वा आणि मोदक अर्पण केल्यानंतर आरती करा आणि नंतर प्रसाद वाटप करा

दुर्वा अर्पण करण्याचा मंत्र: 'श्री गणेशाय नमः दूर्वांकुरान् समर्पयामि।'

मंत्राने दुर्वा अर्पण केल्याने जीवनातील सर्व अडथळे दूर होतात

दुर्वा अर्पण करून पूजा केल्याने कुटुंबात सुख-समृद्धी वाढते आणि मनोकामनाही पूर्ण होतात

विधी: पूजा करण्‍यापूर्वी आंघोळ करून नवीन किंवा धुतलेले कपडे परिधान करावेत. नंतर कपाळावर टिळा लावून आसनावर बसून पूजा करावी.

दिशा: पूर्वे दिशेला तोंड करून पूजा करावी.

पूजन साहित्य: पूजेच्या विविध वस्तू आपल्या हातालगत ठेवाव्यात. हात धुण्यासाठी किंवा मूर्ती पुसण्यासाठी दोन वेगवेगळे कपडे जवळ ठेवावेत. पूजेसाठी शुद्ध पाणी एका ताब्यांत भरून ठेवावे.

पूजा प्रारंभ

पूजेसाठी दिलेली प्रत्येक क्रिया वाचून तिचे अनुसरण करा. प्रत्येक क्रियेची माहिती व सूचना दिलेली आहे.

दीपक पूजन: दिव्यात तूप घालून कापसाची वात लावा. दिवा लावल्यानंतर हात धुवा. नंतर दिवा तांदुळ किंवा फुलाच्या अंथरूणावर मूर्तीच्या उजव्या बाजूला ठेवा.

(नंतर हातात फुलाच्या पाकळ्या घेऊन खालील मंत्र म्हणा.)

मंत्र: 'हे दीप देवा! आपण मला नेहमी मंगल आणि प्रसन्न ठेवा. पूजा चालू असेपर्यंत आपण शांत व स्थिर प्रज्वलित रहावे.'

(हातातील पाकळ्या दिव्याजवळ ठेवा)

खालील तीन मंत्रापैकी प्रत्येक मंत्राचा एकदा उच्चार करा. चौथा मंत्र म्हटल्यानंतर हातावरून पाणी सोडा.

1. ओम केशवाय नम: स्वाहा.... (आचमन करा)

2. ओम माधवाय नम: स्वाहा.... (आचमन करा)

3. ओम गोविंदाय नम: स्वाहा.... (आचमन करा)

4. ओम ऋषीकेशाय नम: स्वाहा....(हातावर पाणी घेऊन ताम्हनात सोडा)

पवित्रीकरण

पवित्रीकरण पूजेसाठी खालील मंत्र म्हणून उजव्या हाताच्या अनामिकेजवळील सर्व बोटांनी स्वत: च्या अंगावर किंवा पूजा साहित्यावर पाणी शिंपडावे.

मंत्र: 'भगवान श्री पुंडरीकाक्षाचे नामोच्चारण केल्याने पवित्र किंवा अपव‍ित्र कोणत्याही अवस्थेत असणारा मनुष्य अंत:करणाने पावित्र्य प्राप्त करू शकतो.'

'भगवान पुंडरीक्षा मला पावित्र्य प्रदान कर.'

श्री गणेशाचे ध्यान

ध्यान मंत्र: (प्रणाम करून म्हणा) सृष्टीच्या सुरवातीच्या काळात जे प्रकट झाले ते आज जगाचे परमकारण आहे. गणपती चार भुजाधारी आहे, गजवदन असल्यामुळे त्याचे दोन्ही कान सुपासारखे आहेत, त्याला केवळ एकच दात आहे. तो लंबोदर असून त्यांचा रंग लाल आहे. त्याला लाल रंगाचे वस्त्र, चंदन आणि फुले प्रिय आहेत.

त्याच्या चार हातांपैकी एका हातात पाश, दुसर्‍या हातात अंकुश, तिसर्‍या हातात वरद मुद्रा आणि चौथ्या हातात अभय मुद्रेबरोबर मोदक धारण केलेला आहे. त्याचे वाहन उंदीर आहे. जो कुणी गणपतीची नेहमी पूजा करतो त्या व्यक्तीला योगीत्व प्राप्त होते.' हे गणराया! तुला प्रणाम करतो.

स्नान, पंचामृत स्नान:

विधी: पहिल्यांदा पाण्याने, नंतर पंचामृताने आणि पुन्हा शुद्ध पाण्याने स्नान घातले जाते. याला क्रमश: स्नानिय समर्पण, पंचामृत समर्पण, शुद्धोदक स्नान असे म्हणतात.

मंत्र:

स्नान समर्पण (शुद्ध पाण्याने स्नान): 'हे देवा! सर्व पापांचा नाश करणारे आणि शुभ असलेल्या गंगाजलाने तुला स्नान घालत आहे. तू त्याचा स्वीकार कर'.

पंचामृत स्नान: (पंचामृतापासून स्नान)

'हे प्रभू! दूध, दही, तूप, मध आणि साखरेनेयुक्त पंचामृताने तुला आंघोळ घालत आहे. तू त्याचा स्वीकार कर.'

शुद्धोदक स्नान (पुन्हा शुद्ध पाण्याने स्नान):

'हे प्रभू! या शुद्ध पाण्याच्या रूपात गंगा, यमुना, सरस्वती, नर्मदा, सिंधू, कावेरी आणि गोदावरी समाविष्ट आहेत. तू स्नानासाठी हे जलग्रहण कर.'

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून स्नान समर्पित करा.

वस्त्र किंवा उपवस्त्र:

वस्त्र किंवा उपवस्त्र असे दोन वस्त्र अर्पित करा.

मंत्र:

1. ऊन, वारा, पावसापासून संरक्षण करणार्‍या 'हे देवा! हे वस्त्र तुझ्या सेवेत अर्पण करतो. कृपया तू त्याचा स्वीकार कर आणि मला सुख शांती लाभू दे.

2. 'हे प्रभू! विविध प्रकारची चित्रे, नक्षीकामाने सुशोभित असलेले हे वस्त्र तुला अर्पण करतो. कृपया तू त्याचा स्वीकार कर आणि मला सुख शांती लाभू दे'.

महागणपतीला नमस्कार करून वस्त्र अर्पण करा.

गंध, शेंदूर, दुर्वांकूर, फुले किंवा फुलमाळा इत्यादीने पूजा करा.

मंत्र:- 'हे देवा! सुखदायक, सुंदर आणि सौभाग्याप्रमाणे लाल असणारा हा शेंदूर शुभ्र आणि इच्छापूर्ती करणारा आहे. तुझ्या सेवेत तो सादर करत आहे. तू त्याचा स्वीकार कर!

(दुर्वा अर्पण करा)

'हे प्रभु! जाईजुईची सुगंधित फुले किंवा त्यांच्या माळा तुझी पुजा करण्यासाठी आणल्या आहेत. तू त्याचा स्वीकार कर!'

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपती तुला नमस्कार करतो.

(वरील मंत्र म्हणून गंध, फुले किंवा फुलमाळा, शेंदूर व विविध सुगंध, अंजीर, दुर्वांकुर, गुलाल इत्यादी अर्पण करा)

सुगंधित धूप

अगरबत्ती लावून देवापुढे ओवाळा.

मंत्र: उत्तम गंधयुक्त वनस्पतीच्या रसापासून तयार केलेला धूप 'हे प्रभू! तुझ्या सेवशी समर्पित आहे. तू त्याचा स्वीकार कर.

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून धूप समर्पित करा. (वरील मंत्र बोलून धूप सगळीकडे पसरवा)

दीप दर्शन:

यासाठी एक वेगळा दिवा लावला जातो. दिवा लावल्यानंतर हात धुऊन खालील मंत्र म्हणा.

मंत्र: 'हे देवा! कापसाच्या वातीपासून प्रज्वलित दिवा तुझ्या सेवेत अर्पण करत आहे. तो त्रैलोक्याचा अंधकार दूर करणारा आहे. हे दीप ज्योतिर्मय देवा! हे माझ्या परमात्मा स्वरूप गणपती देवा! मी तुला हा दीपक अर्पण करत आहे. हे नाथा! तू मला नरक यातनापासून वाचव. माझ्याकडून झालेल्या पापांची मला क्षमा कर.'

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून दीप प्रज्वलित करा.

(वरील मंत्र बोलून दिव्याचा प्रकाश गणपती्च्या दिशेने प्रज्वलित करा) (नंतर हात धुऊन घ्या)

नैवेद्य दाखवा

गणपतीला मोदक सर्वांत जास्त आवडतात. विविध प्रकारचे मोदक, मिठाई, फळांमध्ये केळी, सफरचंद, चिकू इत्यादी अर्पण करावेत.

देवाला नैवद्य अर्पण करण्यापूर्वी दोन्ही हात जोडून प्रार्थना करा की या नैवद्याचे अमृत होऊ दे. ‍त्यानंतर खालील मंत्र म्हणून नैवद्य अर्पण करा.

मंत्र: 'हे देवा! श्रीखंड, दूध, दही, तूपापासून तयार केलेले खाद्यपदार्थ नैवद्याच्या रूपात अर्पण करत आहे. तू त्याचा स्वीकार कर!'

'हे देवा! तू हे नैवद्य ग्रहण करून तुझ्याप्रती माझ्या मनात असलेली भक्ती सार्थक कर. मला परलोकात शांती मिळू दे.'

(त्यानंतर खालील प्रत्येक मंत्र म्हणून पाणी सोडा)

1. ॐ प्राणाय स्वाहा

2. ॐ अपानाय स्वाहा

3. ॐ समानाय स्वाहा

4. ॐ उदानाय स्वाहा

5. ॐ व्यानाय स्वाहा

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून नैवद्याच्या रूपात मोदक व फळे अर्पण करा.

(त्यानंतर खालील मंत्र म्हणून पुन्हा पाणी सोडा)

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपती तुला नमस्कार!

आचमनासाठी, हस्त प्रक्षालनासाठी जल अर्पण करत आहे.

(पुन्हा पाणी खाली सोडा)

दक्षिणा किंवा नारळ (श्रीफळ)

एक श्रीफळ ‍‍किंवा रोख दक्षिणा इष्ट देवाला अर्पण केली जाते.

(खालील मंत्र म्हणून दक्षिणा व श्रीफळ गणपती चरणी अर्पण करा)

मंत्र: 'हे देवा! हे श्रीफळ मी तुझ्यासमक्ष अर्पण केले आहे. तुझ्या आशीर्वादाने मला आयुष्यभर यश मिळू दे.'

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून श्रीफळ व दक्षिणा अर्पण करा.

महाआरती: कापराच्या एक किंवा तीन वड्या प्रज्वलित करून आरती केली जाते.

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपती चरणी नमस्कार करून निरंजन अर्पण करा.

(हात जोडून प्रणाम करा. आरती झाल्यावर हात धुवा)

पुष्पांजली

विधी: हातात फुले किंवा फुलांच्या पाकळ्या घ्या आणि खालील मंत्र बोलून फुले देवाच्या चरणी अर्पण करा.

(खालील मंत्र बोलून पुष्पांजली अर्पण करा)

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून मंत्र पुष्पांजली अर्पण करा.

प्रदक्षिणा

(खालील मंत्र म्हटल्यानंतर एक प्रदक्षिणा पूर्ण करा. गणपतीला एकच प्रदक्षिणा मारली जाते हे लक्षात ठेवा)

मंत्र: मनुष्याने केलेली सर्व पापे प्रदक्षिणा करताना पावला-पावलावर नष्ट होतात.

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून प्रदक्षिणा अर्पण करा.

प्रार्थना व क्षमाप्रार्थना

प्रार्थना: 'हे गणराया! तू विघ्नांवर विजय मिळविणारा विघ्नहर्ता आहेस. देवांचा प्रिय आहेस.' हे विनायका! तू ज्ञानसंपन्न आहेस. तुझ्या चरणी माझा नमस्कार, नमस्कार अनेक वेळा नमस्कार. 'हे देवा! माझ्या सर्व कार्यात येणार्‍या विघ्नांचा तू नेहमी सर्वनाश कर.'

क्षमा प्रार्थना-

पूजा, विधी करताना माहितीच्या अभावाने काही चुका होऊ शकतात. त्यासाठी क्षमा प्रार्थना केली जाते. त्यासाठी हात जोडून खालील मंत्र म्हणा.

मंत्र: 'हे प्रभू! मला मंत्र आणि भक्ती येत नाही. मला स्तुतीही करता येत नाही. स्वभावाने मी आळशी असल्यामुळे विविध पूजन साहित्याने तुझी विधीवत पूजा करू शकलो नाही.'

'हे प्रभु! मी अज्ञानाने तुझी जी पूजा केली आहे, कृपा करून ती मान्य करून घे. माझ्याकडून झालेल्या चुकांची मला क्षमा कर. मी या केलेल्या पूजेमुळे तु माझ्यावर प्रसन्न राहशील अशी अपेक्षा करतो.

प्रणाम किंवा पूजा समर्पण

विधी: पूजेच्या शेवटी साष्टांग प्रणाम केला पाहिजे किंवा पूजा ईश्वराला समर्पित करणे आवश्यक आहे.

(प्रथम साष्टांग प्रणाम करा. त्यानंतर हातात पाणी घेऊन खालील मंत्र म्हणा व पाणी पात्रात सोडा.)

मंत्र: या पूजेमुळे सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपती संतुष्ट होऊ दे. या पूजेवर त्याचा अधिकार आहे माझा नाही.

विसर्जन:- विसर्जनावेळी हातात अक्षता व फुले घेवून खालील मंत्र म्हणा.

'हे सर्वश्रेष्ठ गणपती देवा! तुम्ही तुमच्या स्वस्थानी म्हणजे जेथे ब्रह्मा, विष्णू इत्यादी देवांचा वास आहे त्याठिकाणी पुन्हा प्रस्थान करा. मी या पूजेत ज्या देवांची पूजा केली आहे त्यांनी पुन्हा पुन्हा माझ्या कल्याणासाठी यावे.

(अक्षता व फुले मूर्तीवर वहावीत. )

आता खालील मंत्र म्हणून मूर्ती जागेवरून थोडीशी हलवा.

ॐ शांती: ॐ शांती: ॐ शांती:

तयारी ची माझी सुरू होते लगीनघाई,

आठवून आठवून सारे ठेवते तयार,

हौशी हौशी ने सजवते मी  सुंदर मखर,

काही ऊण तर राहिलं नाहीना?चुटपुट लागते,

तरीही काहीतरी नेमकं राहूनच जाते,

आज तू गे जाणार आपल्या घरी ग गौराई,

डोळ्यांच्या कडा माझ्या हळूच ओल्या होई,

तुझ्या सेवेत काही उणपुरं  जर  राहिले असेल,

ठाऊक आहे मला तू ते पदरात घेशील,

ये पुन्हा लेकरा बाळा सवे, माहेरपणास,

उभी दिसेल मी तुला, तुझ्या स्वागतास!!

...अश्विनी थत्ते.

1. गणेश पूजन केल्यानंतर हवन करावे आणि मग स्वस्तिवाचन पाठ करावं.

2. लाकडीच्या पाटावर स्वस्तिक आखून अक्षता ठेवाव्या, पिवळा कापड पसरवून चारी कोपर्‍यावर सुपार्‍या ठेवाव्या.

3. आता ज्या जागी मूर्ती ठेवली होती तेथून उचलून जयघोषसह मूर्ती पाटावर विराजित करावी.

4. विराजित केल्यानंतर गणपतीसमोर फळं, फुलं, वस्त्र आणि मोदक ठेवावे.

5. एकदा पुन्हा आरती करावी आणि त्यांना नैवेद्य दाखवावा आणि नवीन वस्त्र घालावे.

6. आता रेशमी वस्त्रात फळं, फुल, मोदक, सुपारी याची पोटली बांधून गणपतीजवळ ठेवावी.

7. आता दोन्ही हात जोडून गणपतीला प्रार्थना करावी. काही चुकलं असल्यास क्षमा मागावी.

8. जयकार करत पाटासकट त्यांची मूर्ती उचलून आपल्या डोक्या किंवा खांद्यावर ठेवावी आणि विसर्जन स्थळी न्यावी.

9. विसर्जन करताना कापुराती करावी आणि या मंत्राचा जप करावा-

10. श्री गणेश विसर्जन मंत्र 1

यान्तु देवगणा: सर्वे पूजामादाय मामकीम्।

इष्टकामसमृद्धयर्थं पुनर्अपि पुनरागमनाय च॥

11. श्री गणेश विसर्जन मंत्र 2

गच्छ गच्छ सुरश्रेष्ठ स्वस्थाने परमेश्वर।

मम पूजा गृहीत्मेवां पुनरागमनाय च॥

12. यानंतर गणपती बाप्पा मोरया पुढच्या वर्षी लवकर या असे म्हणत निरोप द्यावा. 

तुमच्याचं कृपेने  नांदती सर्वच सौख्यभरे,

राहावं घरी, घ्यावे माहेरपण तूम्ही,

बसावं मखरांत, तृप्त व्हावं तुम्ही,

पुरवून घ्यावे लाड कोड येता माहेरी,

ल्यावी साडी चोळी नवीही भरजरी,

दागदागिने अंगावर घाला, माळा वेणी,

मुलाबाळां बरोबर तुमची ही आनंदपर्वणी.

तूच महामाया माय आहे ग आमुची,

सेवा तुमची घडो सदा गोष्ट आनंदाची,

 असेल तुझाच वास घरोघरी आता ,

जगतजननी तूच असशी महालक्ष्मी माता!!

..अश्विनी थत्ते

आली अंगणी गौराई

पंचपक्वान, झिम्मा-फुगडी,

पूजा-आरतीची घाई

अष्टलक्ष्मी नांदो, अशीच राहो माया

घरा दारा लाभो सदा कृपेची छाया

गौरी पूजनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

आली माझ्या गं अंगणी गौराई,

लाभो तुम्हास सुख समृद्धी,

गौरी पूजनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

गौराई माते नमन करते तुला

अखंड सौभाग्य लाभू दे मला

गौरी पूजनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

गौरी गणपतीच्या आगमना,

सजली अवधी धरती,

सोनपावलाच्या रुपाने

ती येवो आपल्या घरी,

होवो आपली प्रगती,

लाभो आपणास सुख समृद्धी

गौरी पूजनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

आई गौराई गणाची, आली माझ्या गं अंगणी

संगे शिव चंद्रमोळी, करु पुजेची तयारी

झिम्मा फुगडीच्या संगे, रात्र उत्साही जागेल

आगमनाचा सोहळा, माझ्या अंगणी रंगेल

गौरी पूजनाच्या मनापासून शुभेच्छा!

पहाटे पहाटे मला जाग आली

चिमण्यांची किलबिल माझ्या कानावर पडली

हळूच एक चिमणी कानात सांगू गेली

ऊठाऊठा सकाळ झाली

जेष्ठ गोरी याच्या आगमनाची वेळ झाली

जेष्ठ गौरी पूजनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

गवर गौरी ग गौरी ग,

झिम्मा फुगडी खेळू दे,

हिरव्या रानात रानात

गवर माझी नाचू दे

गौरी पूजनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

भाद्रपदामध्ये पसरली हिरवळ

सुंदर दिसे निसर्गाची किमया

गौराईच खेळायची आहे ना

मग आँनलाईन जमुयात सर्व सख्या!

गौरी पूजनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

सरींचा वर्षाव सणांचा उत्सव

संस्कृती जपायला भाद्रपद आला

व्रत वैकल्यांचा सण हा आला

झिम्मा फुगडी पारंब्याचे झोके घेत

परंपरेचा सुहास दरवळुनी गेला!

गौरी पूजनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

सणासुदीची घेऊन उधळण

आला हा हसरा भाद्रपद

सौभाग्यवती पुजती गौरीगणपती

खेळ खेळुनी पारंपरिक थोर!

गौरी पूजनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

काकणांसह पैजणांचा नाद कानी गुंजला

पार्वती-गौरी प्रकटली लेकरा भेटायला

घालुनी फुगड्या सयांनो

हिला मनोरंजीत करा

लाडकी कन्या जणू, माहेरच्या आली घरा

गौरी पूजनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

पंच पक्वान्नाचा भोज करू,

सोळा भाज्यांचा नैवेद्य

करुन पूजा आणिआरती,

शेवटी पानांचा विडा करी देऊ

आई भुलचुक मजशी माफ करो,

सुख समृध्दीचे दान पदरी घालो

गौरी पूजनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

हाती कडे पायी तोडे पैंजणाची,

रुणझुण नथकूडी बाई बुगडी कंकणाची,

झुमझुम मधुर ध्वनीच्या नादामध्ये

भक्तां घरी चालली,

सोनियाच्या पावलांनी महालक्ष्मी आली…

आपणा सर्व प्रिय जणांना..

गौरी पूजनाच्या शुभेच्छा!

सर्व मंगल मांगल्ये शिवे

सर्वार्थ साधिके।

शरण्ये त्र्यम्बके गौरी

नारायणी नमोस्तुते।।

पोरी पिंगा ग पोरी पिंगा ग पोरी पिंगा

तुझ्या पिंग्यानं मला बोलिवली

रात जागवली पोरी पिंगा!

गौरी पूजनाच्या शुभेच्छा!

मंगल आरती सोळा वातींची

पुजा करु शिवा सह गौरीची

जय जय गौराई..

तिच्या मनी असे एक आशा

होऊ नये तिची निराशा

होवो सर्व इच्छांची पूर्ती

समृद्धी घेऊन आली गौराई!

ज्येष्ठा कनिष्ठा महालक्ष्मी माता

आपणां सर्वांच्या घरी, भरभराट,

निरोगी आरोग्य, दीर्घायुष्य,

मुबलक धनधान्य तसेच व

विद्याभ्यासात सुयश घेऊन ये

आणि तिची कृपा दृष्टी निरंतर

आपणां सर्वांवर राहो…

आली आली गं गौराई,

माय माझी माहेराला

चला चला गं सयांनो,

ताट घेऊ पुजनाला

तिचं शिण काढूया गं,

तिला जेवू घालूया

तिला भरजरी पैठणीचं,

पदर देऊया

गौरी पूजेच्या शुभेच्छा!

ज्येष्ठा गौरी आवाहन, ज्येष्ठ गौरी पूजन आणि आणि ज्येष्ठ गौरी विसर्जन. हा सण माहेरवाशीणींचा असल्यामुळे तिच्या आवडीचे पदार्थ करण्यात येतात.

गौरी आवाहनाच्या दिवशी गौरीला भाजी आणि भाकरीचा नैवेद्य दाखविण्यात येतो. गवार- भोपळ्याची भाजी अथवा पालेभाजी करण्यात येते. 

ज्येष्ठ नक्षत्रावर गौरीला महानैवेद्य दाखविण्यात येतो. यात गोडाधोडाचे जेवण केले जाते. साधारणतः 16 पदार्थ बनविण्याची पद्धत असते. परंपरेनुसार काही ठिकाणी 16 वेगवेगळ्या पद्धतीची भाजी बनविली जाते. काही ठिकाणी नैवेद्याला 16 भाज्या, 16 कोशिंबिरी, 16 चटण्या, 16 पक्वान्ने तसेच फराळाचे पदार्थ करतात. पुरणाची 16 दिव्यांनी आरती करतात. पुरणपोळी, ज्वारीच्या पिठाची आंबील, अंबाडीची भाजी, सोळा भाज्यांची एकत्र भाजी, दिवेफळ वगैरे पदार्थांचा नैवेद्यात समावेश असतो.

तर काही ठिकाणी 5 प्रकारच्या कोशिंबीर तसेच गोडाचे पंचपक्वान्न ज्यामध्ये शेवयांची खीर, गव्हल्यांची खीर, पुरण, लाडू, काकडीचे गोड पातोळे याचा समावेश असतो. नैवेद्यात शेंगदाणा आणि डाळीची चटणी, पंचामृत, पडवळ घालून केलेली ताकाची कढी, कटाची आमटी, वेगवेगळ्या प्रकारची भजी, पापड, लोणचे इत्यादी पदार्थ देखील असतात.

वेगवेगळ्या प्रांतात वेगवेगळे गोड पदार्थ तयार केले जातात. जसे घावन- घाटले, पुरणपोळी, साटोर्‍या, सांजोऱ्या, करंजी, लाडू, बासुंदी इतर.

या व्यतिरिक्त फळे, मिठाई, फराळाचे (रव्याचा लाडू, बेसनलाडू, करंजी, चकली, शेव, गुळपापडीचा लाडू) विविध पदार्थ तयार केले जातात.

प्रत्येक घरोघरी त्यांच्या कुळाच्या परंपरा आणि पद्धतीनुसार हे ज्येष्ठा गौरी व्रत करतात. काही घरात देवीच्या धातूच्या मुर्त्या असतात, तर काही घरात मातीच्या प्रतिमा, तर काही घरात कागदावर देवीचा मुखवटा काढून त्याची पूजा करतात. तर काही घरात पाच खडे ठेऊन देवीची पूजा करतात. 

देवीच्या प्रतिमेला साडी नेसवून त्याला वरून मुखवटा घालून देवीला सौभाग्यालंकार अर्पण केले जाते. त्यानंतर घरात हळदी -कुंकवाचे पाऊले काढतात आणि मुख्य प्रवेश दारापासून देवीच्या मुखवट्याना घरात औक्षण करून आणतात. गौरी आली सोन्याच्या पाऊली असे म्हणत तिला घरात आणतात आणि ते मुखवटे देवीच्या संचावर बसवतात. देवीची स्थापना केल्यावर नंतर औक्षण करून आरती करतात .

परंपरेनुसार ज्या महिला गौरी घरात घेऊन येतात त्यांचे पाय दुध आणि कोमट पाण्याने धुतले जातात आणि त्यांचा पायावर कुंकाने स्वस्तिक काढलं जातं. घरात येताना पावलांवर पाऊल ठेवत गौरीचे आगमन करतात. शंख वाजवून गौरीचं घरात आगमन केलं जातं. गौरी स्थापना करण्यापूर्वी त्यानं घरातील देवघरासमोर ठेवून घरात ऐश्वर्य नांदो आणि वैभव निर्माण होवो समृध्दी येवो अशी प्रार्थना केली जाते. 

दुसऱ्या दिवशी देवीआईला पुरणाचा नैवेद्य देतात महापूजनात पाना-फुलांची आरास करतात, शेवंतीची वेणी माळवतात. हार, चाफ्याचे फूल, केवड्याचे पान वाहतात. गौरीची स्थापना झाल्यानंतर दुसर्‍या दिवशी ज्येष्ठ नक्षत्रावर महालक्ष्मीची पूजा करतात व महानैवेद्य दाखवितात.

माहेरी आलेल्या गौरीला विशिष्ट प्रकाराचे पदार्थ खाऊ घालण्याची पद्धत आहे. माहेरवाशीण ज्येष्ठ गौरीला पुराणाचा नैवेद्य दाखवतात. नैवेद्याला 16 भाज्या, 16 कोशिंबिरी,16 चटण्या,16 पक्वान्ने तसेच फराळाचे पदार्थ करतात. पुरणाची 16 दिव्यांनी आरती करतात.

 देवीला दोरक काही ठिकाणी याला पोते देखील म्हणतात, ते घालतात. हे दोरक सुताचे सोळा पदर घेऊन त्याला हळदीत भिजवून रंगवून घालतात. सुवासिनीला जेवण्यासाठी बोलावतात. असे म्हणतात की त्या सुवासिनीच्या रूपात खुद्द देवीआई प्रसाद ग्रहण करते. नंतर सुवासिनींची ओटी खळ नारळाने भरतात.तिला वाण देतात. नंतर संध्याकाळी हळदीकुंकू समारंभ करून सुवासिनींना बोलावतात.आणि प्रसाद देतात. अनेक ठिकाणी रात्री झिम्माफुगड्या, घागरी फुंकणे असे खेळ खेळून जागरण केले जाते.

तिसऱ्या दिवशी म्हणजे गौरी विसर्जनाच्या दिवशी देवीआई ला सौभाग्य अखंड राहावे, आणि मुलं बाळ आणि कुटुंबातील सर्व सदस्य खुशाल आणि आनंदी राहावे आणि आईचा आशीर्वाद नेहमी या घरावर राहावे अशी मनोमनी प्रार्थना केली जाते. नंतर ज्येष्ठा विसर्जन करण्यासाठी देवी आईचे नदीत किंवा विहिरीत विसर्जन करतात आणि येताना रिते हस्ते येत नाही म्हणून नदीच्या जवळची वाळू माती किंवा माती घरी आणून देवीला स्थापित केलेल्या  ठिकाणी ठेवतात. विसर्जन करण्या पूर्वी देवीच्या गळ्यात घातलेले दोरक काढून घरातील सुवासिनी ते देवीचा प्रसाद म्हणून स्वतःच्या गळ्यात घालतात. हा दोरकाचा प्रसाद ग्रहण केल्याने घरात सौख्य आणि ऐश्वर्य नांदते, हा शुभफळ देणारा दोरक असतो. नंतर हे दोरक आपल्या तिजोरीमध्ये किंवा लॉकर मध्ये ठेवतात जेणे करून घरात नेहमी
लक्ष्मीचा वास्तव्य व्हावा. 

 
व्रत आणि फलप्राप्ती-
हे व्रत केल्याने अखंड सौभाग्याची प्राप्ती होते. 

घरात सुख आणि आनंदाचा भरभराट होते.

घरात लक्ष्मी आणि ऐश्वर्य प्राप्ती होते. 

घरात नेहमी देवी आईचा आशीर्वाद मिळतो आणि कुटुंबातील सदस्यांच्या प्रगतीत भरभराट होऊन देवी आईचा आशीर्वाद मिळतो.   

आगमन - यंदा गौरीचे आगमन शनिवार 3 सप्टेंबर 2022 रोजी झाले आहे. 

ज्येष्ठगौरी विसर्जन- गौरी विसर्जन चा मुहूर्त यंदा 5 सप्टेंबर रोजी रात्री 8 वाजून 5 वाजे पर्यंतचा आहे. त्यादिवशी मूळ नक्षत्र असल्यामुळे ज्येष्ठा गौरी विसर्जन रात्री 8 वाजून 5 मिनिटं पर्यंत आपल्या सुविधेनुसार कधीही करता येईल.  

भाद्रपद महिन्यात शुद्ध पक्षात अनुराधा नक्षत्रावर आपापल्या कुलाचाराप्रमाणे महालक्ष्मी/गौरीच्या प्रतिमा वा प्रतीके बसवितात. ज्येष्ठा नक्षत्रावर महालक्ष्मीची पूजा करतात व महानैवेद्य दाखवितात. तिसऱ्या दिवशी मूळ नक्षत्रावर महालक्ष्मीचे विसर्जन करतात. गौरीलाच महालक्ष्मी म्हणतात आणि तिची ज्येष्ठा नक्षत्रावर पूजा होते म्हणून तिला ज्येष्ठा गौरी म्हणतात.

महाराष्ट्रासह देशातील इतर राज्यांमध्येही महाराष्ट्रीयन कुटुंबात हा सण उत्साहाने आणि भक्तीभावाने साजरा केल जातो.  या सणात देवी महालक्ष्मी मुलाबाळांसह तीन दिवसांसाठी माहेरी येतात. 

मध्य प्रदेशातील इंदूर येथील रहिवासी सौ. माधवी संदेश एकतारे यांनी सौ. दिप्ती गडक यांच्यासह श्री छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या प्रसिद्ध सिंहगड किल्ल्याची प्रतिकृती तयार करुन महालक्ष्मीचे राजेशाही थाटात आगमन केले. छत्रपती शिवाजी महाराजांचा हा किल्ला मराठा गौरवाचे प्रतीक आहे. शास्त्रात तेजाने युक्त गौरीला शक्तीचे रूप मानले जाते. अशात विजयी सिंहगडावर आईचे पूजन एक वेगळीच ऊर्जा प्रदान करत असून मनाला प्रसन्न वाटत असल्याचे जाणवते, असे माधवी एकतारे म्हणाल्या.

पौराणिक कथेनुसार असुरांच्या त्रासाला कंटाळून सर्व स्त्रिया आपले सौभाग्य अक्षय करण्यासाठी गौरीला शरण गेल्या. तिची प्रार्थना केली तेव्हा श्री गौरीने भाद्रपद शुद्ध अष्टमीला असुरांचा संहार करून पृथ्वीवरील प्राण्यांना सुखी केले. अखंड सौभाग्य प्राप्त होण्यासाठी स्त्रिया ज्येष्ठा गौरी हे व्रत करतात. याला गौरी गणपती किंवा महालक्ष्मी पूजन देखील म्हटले जाते.

शुभ मुहूर्त -  पहाटे 6.03 पासून ते संध्याकाळी 6.36 पर्यंत

ज्येष्ठ गौरी पूजा मुहूर्त - 4 सप्टेंबर, 2022 

ALSO READ: ज्येष्ठा गौरी पूजन 2022 पूजा विधी आणि आरती

ज्येष्ठ नक्षत्र पूजा तिथी सुरूवात - 3 सप्टेंबर, 2022 रोजी रात्री 11 वाजेपासून ते 4 सप्टेंबर, 2022 रोजी रात्री 9.40 मिनिट्सपर्यंत  

ALSO READ: Gauri Aarti in Marathi ज्येष्ठा गौरी आरती

एकूण अवधी- 12 तास 28 मिनिट्स 

गौरी विसर्जन- 5 सप्टेंबर, 2022 रोजी

गौरी विसर्जन मुहूर्त- दुपारी 12.23 पासून ते संध्याकाळी 7.23 वा. पर्यंत

ALSO READ: Jyeshtha Gauri 2022 katha ज्येष्ठा गौरी कथा

ALSO READ: Jyeshtha Gauri Pujan Wishes ज्येष्ठा गौरी पूजनाच्या शुभेच्छा

गणपती बाप्पा मोरया ॥ धृ ॥ १ ॥

तू सकलांचा भाग्य विधाता । तूं विद्येचा स्वामीदाता ।

ज्ञानदीप उजळुनी आमुच्या निववी नैराश्याला ॥ २ ॥

तू माता तू पिता जगी या । ज्ञाता तू सर्वस्व जगी या ॥

पामर मी स्वर उणे भासती । तुझी आरती गाया ॥ ३ ॥

मंगलमूर्ति तूं गणनायक । वक्रतुंड तूं सिद्धि विनायक ।

तूझीया द्वारे आज पातली । ये इच्छित मज द्याया ॥ ४ ॥

****************************

गजानना श्रीगणराया ।

आधी वंदू तुज मोरया ।

मंगलमूर्ति श्री गणराया ।

आधी वंदूं तुज मोरया ॥ १ ॥

सिंदुर-चर्चित धवळी अंग ।

चंदन उटी खुलवी रंग ॥

बघता मानस होते दंग ।

जीव जडला चरणीं तुझिया ॥ २ ॥

गौरीतनया भालचंद्रा ।

देवा कृपेचा तूं समुद्रा ॥

वरदविनायक करुणागारा ।

अवघी विघ्ने नेसी विलया ॥ ३ ॥

****************************

आरती करूं गणपतीला दे सुमतीला चरण कमला नमन हे करुनि भक्तिला ॥ धृ. ॥

मूषक वाहना सिंदूर वदना कलिमल दहना जन सुख सदना गाती जन तव गुण लीला देसिल्या त्वरीत दासाला ॥ १ ॥

त्रस्त मी होय संसारी प्रीती भारी कनकदारीं गांजिती मला हे भारी ॥

अघोर पापी ऎसा झालो, सद्‌बोधांमृत नच मी प्यालो दावून स्वरूप तूं करी मला पदरी दे ठाव दासाला ॥ २ ॥

****************************

जय श्रीगणेशा गणपति देवा, आरती मी करितो । मोरया आरती मी करितो ।

भक्तां संकटी पावुनी सकला प्रसन्न तू होतो ॥ धृ. ॥

भाद्रपद मासी शुक्ल चतुर्थी, पार्थिव तुझ करिती । मोरया पार्थिव तुझ करिती ॥

भक्तां पावुनि अंती तयाला मोक्षाला नेसी ॥ १ ॥

नानापरिची द्रव्ये पुष्पें, तुजला अर्पिती । मोरया तुजला अर्पिती ।

मोदक आणिक रक्तफुलांवरी किती तुझी प्रिती ॥ २ ॥

भक्त रक्षणासाठी देवा, अष्टस्थानीं प्रकटशी । मोरया अष्टस्थानीं प्रकटशी ॥

तू मायेची फुंकर घालुनी, तयांस उद्धरशी ॥ ३ ॥

स्थावर क्षेत्री पंचदेवता, तुजला प्रार्थीती । मोरया तुजला प्रार्थीती ॥

प्रसन्न होऊनी तू त्या स्थानी, मोरेश्वर होसी ॥ ४ ॥

थेऊर क्षेत्रीं भक्त तुझे बहु, चिंता ते करिती । मोरया चिंता ते करिती ।

चिंता हरिशी म्हणुनी गणेशा चिंतामणि म्हणती ॥ ५ ॥

पल्लव क्षेत्री भक्त चिमुकलें, तुजला पूजिती । मोरया तुजला पूजिती ॥

प्रसन्न होऊनी तू त्या स्थानी, बल्लाळेश्वर होसी ॥ ६ ॥

दत्तात्रेय सुत विनवितसे चरणी । मोरया विनवितसे चरणी ॥

सर्व जनाते संकटी रक्षी, हीच असे विनवणी ॥ ७ ॥

****************************

जयदेव जयदेव जय एकदंता ॥ आरती ओवाळूं सद्भावें आतां ॥ध्रु०॥

सिद्धिविनायक निजसुखदायक विघ्नेशा ॥ सुरवरवरदा परात्पर तरवर पुरुषा ॥

सेंदुरचर्चित लंबोदर सुंदर वेषा ॥ महिमा न कळे शेषा अगम्य अगदीशा ॥१॥

श्रीमन्मंगलमूर्ति देवा गजवदना ॥ गणपति मति मजला दे सद्विद्यासदना ॥

शरणागत प्रतिपाळक चाळक जगजिवना ॥ निजरंगा नि:संगा करुणानिधाना ॥२॥

****************************

जयदेव जयदेव जयजय गजवदना । आरती ओवाळू तुज अद्वयरदना ॥धृ॥

शुंजादंड विराजित सुंदर परिकर । सर्वांगासीं लेपन केला सिंदूर ॥

मृगमद भाळीं शोभतसें दुर्वांकूर । दोंदावरुते चिमणा विलसे फणिवर ॥

स्वच्छंदें नेसुनिया पीतांबर पिवळा । लीलामंत्रे नाचतसे वेळोवेळीं ॥

निजभावें येउनियां सिद्धीचा मेळा । टाळ विणे घेउनियां गाती मंजूळा ॥२॥

हरिहर ब्रह्मादिक करिती तवस्मरण ।

नासुनि त्यांचें संकट करिस्सी निर्विघ्न ।

रघुविरस्मरहा प्रियकर गौरीनंदन ।

सद्भावें वंदितसे तुज नीरंजन ॥३॥

****************************

जयजयाजी विघ्नहरा ब्रह्मरूपा निर्विकारा ।

पंचारति ओवाळीन निजभावें लंबोदरा ॥धृ॥

दिव्यतेज:पुंज मूर्ति गजानन वक्रतुंड ।

शुर्पकर्ण एकदंत सरळ शोभे शुंडादंड ॥

नेत्रयुत्मी चंद्रसूय प्रभा फांकलि उदंड ।

चतुर्वेद मूर्तिमंत बाहु शोभति प्रचंड ॥१॥

रत्नखचित मुकुटावरि कलगि मोतियाचा तूरा ॥

नवरत्नमाळा कंठीं मध्यें शोभतसे हीरा ॥

केयूर कटकादि मिति नाहिं अळंकारा ।

पीतांबरावरि कांचिरत्नजडित कडदोरा ॥२॥

कस्तूरिचा टिळा भाळीं अंगिं सिंदूराची उटी ।

दिव्य पुष्पांचिया माळा दुर्वांकुर मुगुटीं ॥

पाशांकुश उर्ध्व करी हातिं मोदकाची वाटी ।

वेळोवेळा अभयकर होत असे भक्तासाठीं ॥३॥

****************************

सकळारंभी देव आदि गणपती ॥

ब्रह्मादिक हरिहर ऋषि मुनि ध्याती ॥

अकळे नकळे अगाध मंगलमूर्तिं ॥

जय जय करुणानिधी कल्याणकीर्ती ॥१॥

जयदेव जयदेव सिद्धी बुद्धी रमणा ॥

आरति (भावार्थी) ओवाळुं तुमचीया चरणा ॥जयदेव० ॥धृ०॥

विश्वाधीशा विराट स्वरुप विशाळा ॥

विश्व जन व्यापक अगाध लीला ॥

तारक भवाब्धि भक्त जन कृपाळा ॥

लक्षिता हा लक्ष निर्गुण निराळा ॥जयदेव० ॥२॥

ब्रह्मा विष्णु शिवादि तूं आदि मूर्ती ॥

नकळसी वेदशास्त्रा अगाध गुण कीर्ती ॥

मोरया गोसावी योगिया चित्तीं ॥

सबाह्य अभ्यंतर व्यापक गणपती ॥जयदेव० ॥३॥

****************************

झाली पूजा उजळुं आरती ॥

भक्तिभावें पुजा करुं विघ्नेशीं ॥

पूजेचा आरंभ करितो दुसरी ॥

कैसी पूजा तुझी नकळे अंतरीं ॥१॥

जयदेव जयदेव जय (श्री) मंगलमूर्ती ॥

भक्तिभावें तुझें चरण हृदयीं ॥जयदेव० ॥धृ०॥

उजळीले दीप मनोमानसीं ॥

सुखें निद्रा (मोरया) करी तूं मंगलमूर्ती ॥

पूर्व पूण्य माया रचिली कुसरी ॥

भक्तिभावें तुज धरिले अंतरीं ॥जयदेव० ॥२॥

प्रपंचाची गती न कळे लौकीकीं ॥

किती भोग भोगूं विपरीत ध्याती ॥

म्हणुनी तुज शरण येतों (आलों) प्रतिमासीं ॥

ऐसा भक्तिभाव निरोपी तूजसीं ॥जयदेव० ॥३॥

समर्थासीं बोलणें नकळे मानसीं ॥

ऐसा सदोदीत देखिला भक्तिसीं ॥

मोरया गोसावी ह्मणे तुजसीं ॥

टाकिले वनवासी कवणाचे द्वारीं ॥जयदेव० ॥४॥

अर्चन करुनि तुह्मा केली आरती ॥

सूखें निद्रा (मोरया) करी तूं मंगलमूर्ती ॥

जय देव जयदेव जय(श्री) मंगलमूर्ती ॥

भक्तिभावें तुझें चरण हृदयीं ॥ जयदेव जयदेव ॥५॥

****************************

जय जय श्रीगजवदना, हे गणराया, गौरिकुमारा हो

करुणाकर सुकुमारा, महारणधीरा, गुण गंभिरा, हो ॥ध्रु०॥

शेंदुरवक्‍त्र-सुरंगित, अनुपम दोंदिल, रुप साजरें हो

शुंडादंड सुशोभित, सदा मद गंडस्थळिं पाझरे हो

कनक-कटक-मुकुटाच्यावर जडिताचे चमकति हिरे हो

श्रीकृष्णागरु चंदन अंगीं उटि मर्दित केशरें हो

मस्तकिं धरिसी बरवा हिरवा मरवा दुर्वांकुरा हो ॥जय जय० ॥१॥

कसित पितांबर पिवळा, गळां हार पुष्पांचे डोलती हो

तळपति कुंडलें कर्णीं, पंखे कर्णांचे हालती हो

सिद्ध, सरस्वति, ऋद्धि, सिद्धि, बुद्धीनें चालती हो

रुणझुण पैंजण चरणीं, वाणि गीर्वाणी, बोलती हो

वंदिति सुरनर पन्नग, निजगण वारिति शिरिं चामरें हो ॥जय० ॥२॥

सकळ मंगळारंभीं, सकळहि चिंतित चिंतामणी हो

चिंतन करि चतुरानन, गुणगण वर्णी दशशत फणी हो

नामस्मरणें पळती, कोटी विघ्नांच्या त्या श्रेणी हो

उद्धरि भक्‍त न हलतां, किंचित नेत्राची पापणी हो

त्राता तूं सर्वत्रां, रविशशिइंद्रासह सुरवरां हो ॥जय जय० ॥३॥

शरणांगत मी आलों, तुज फरशांकुश-मोदक-धरा हो

धांवे, पावे, कृपा कर सत्वर, यावें लंबोदरा हो

ओवाळिन आरती उजळुन दीपावळी कर्पूरा हो

वाहुनिया पुष्पांजलि पदयुग वंदिन जोडुन करा हो

विष्णुदास म्हणे, करी पावन वर देउनि किंकरा हो ॥जय जय० ॥४॥

****************************

गणपती विसर्जन पूजा करण्यासाठी कमीत कमी 20 मिनिटे लागतात. विसर्जन पूजा सुरू करण्यापूर्वी त्याचे साहित्य पूजास्थानी आणून ठेवावे.

विधी: पूजा करण्‍यापूर्वी आंघोळ करून नवीन किंवा धुतलेले कपडे परिधान करावेत. नंतर कपाळावर टिळा लावून आसनावर बसून पूजा करावी.

दिशा: पूर्वे दिशेला तोंड करून पूजा करावी.

पूजन साहित्य: पूजेच्या विविध वस्तू आपल्या हातालगत ठेवाव्यात. हात धुण्यासाठी किंवा मूर्ती पुसण्यासाठी दोन वेगवेगळे कपडे जवळ ठेवावेत. पूजेसाठी शुद्ध पाणी एका ताब्यांत भरून ठेवावे.

पूजा प्रारंभ

पूजेसाठी दिलेली प्रत्येक क्रिया वाचून तिचे अनुसरण करा. प्रत्येक क्रियेची माहिती व सूचना दिलेली आहे.

दीपक पूजन: दिव्यात तूप घालून कापसाची वात लावा. दिवा लावल्यानंतर हात धुवा. नंतर दिवा तांदुळ किंवा फुलाच्या अंथरूणावर मूर्तीच्या उजव्या बाजूला ठेवा.

(नंतर हातात फुलाच्या पाकळ्या घेऊन खालील मंत्र म्हणा.)

मंत्र: 'हे दीप देवा! आपण मला नेहमी मंगल आणि प्रसन्न ठेवा. पूजा चालू असेपर्यंत आपण शांत व स्थिर प्रज्वलित रहावे.'

(हातातील पाकळ्या दिव्याजवळ ठेवा)

खालील तीन मंत्रापैकी प्रत्येक मंत्राचा एकदा उच्चार करा. चौथा मंत्र म्हटल्यानंतर हातावरून पाणी सोडा.

1. ओम केशवाय नम: स्वाहा.... (आचमन करा)

2. ओम माधवाय नम: स्वाहा.... (आचमन करा)

3. ओम गोविंदाय नम: स्वाहा.... (आचमन करा)

4. ओम ऋषीकेशाय नम: स्वाहा....(हातावर पाणी घेऊन ताम्हनात सोडा)

पवित्रीकरण

पवित्रीकरण पूजेसाठी खालील मंत्र म्हणून उजव्या हाताच्या अनामिकेजवळील सर्व बोटांनी स्वत: च्या अंगावर किंवा पूजा साहित्यावर पाणी शिंपडावे.

मंत्र: 'भगवान श्री पुंडरीकाक्षाचे नामोच्चारण केल्याने पवित्र किंवा अपव‍ित्र कोणत्याही अवस्थेत असणारा मनुष्य अंत:करणाने पावित्र्य प्राप्त करू शकतो.'

'भगवान पुंडरीक्षा मला पावित्र्य प्रदान कर.'

श्री गणेशाचे ध्यान

ध्यान मंत्र: (प्रणाम करून म्हणा) सृष्टीच्या सुरवातीच्या काळात जे प्रकट झाले ते आज जगाचे परमकारण आहे. गणपती चार भुजाधारी आहे, गजवदन असल्यामुळे त्याचे दोन्ही कान सुपासारखे आहेत, त्याला केवळ एकच दात आहे. तो लंबोदर असून त्यांचा रंग लाल आहे. त्याला लाल रंगाचे वस्त्र, चंदन आणि फुले प्रिय आहेत.

त्याच्या चार हातांपैकी एका हातात पाश, दुसर्‍या हातात अंकुश, तिसर्‍या हातात वरद मुद्रा आणि चौथ्या हातात अभय मुद्रेबरोबर मोदक धारण केलेला आहे. त्याचे वाहन उंदीर आहे. जो कुणी गणपतीची नेहमी पूजा करतो त्या व्यक्तीला योगीत्व प्राप्त होते.' हे गणराया! तुला प्रणाम करतो.

स्नान, पंचामृत स्नान:

विधी: पहिल्यांदा पाण्याने, नंतर पंचामृताने आणि पुन्हा शुद्ध पाण्याने स्नान घातले जाते. याला क्रमश: स्नानिय समर्पण, पंचामृत समर्पण, शुद्धोदक स्नान असे म्हणतात.

मंत्र:

स्नान समर्पण (शुद्ध पाण्याने स्नान): 'हे देवा! सर्व पापांचा नाश करणारे आणि शुभ असलेल्या गंगाजलाने तुला स्नान घालत आहे. तू त्याचा स्वीकार कर'.

पंचामृत स्नान: (पंचामृतापासून स्नान)

'हे प्रभू! दूध, दही, तूप, मध आणि साखरेनेयुक्त पंचामृताने तुला आंघोळ घालत आहे. तू त्याचा स्वीकार कर.'

शुद्धोदक स्नान (पुन्हा शुद्ध पाण्याने स्नान):

'हे प्रभू! या शुद्ध पाण्याच्या रूपात गंगा, यमुना, सरस्वती, नर्मदा, सिंधू, कावेरी आणि गोदावरी समाविष्ट आहेत. तू स्नानासाठी हे जलग्रहण कर.'

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून स्नान समर्पित करा.

वस्त्र किंवा उपवस्त्र:

वस्त्र किंवा उपवस्त्र असे दोन वस्त्र अर्पित करा.

मंत्र:

1. ऊन, वारा, पावसापासून संरक्षण करणार्‍या 'हे देवा! हे वस्त्र तुझ्या सेवेत अर्पण करतो. कृपया तू त्याचा स्वीकार कर आणि मला सुख शांती लाभू दे.

2. 'हे प्रभू! विविध प्रकारची चित्रे, नक्षीकामाने सुशोभित असलेले हे वस्त्र तुला अर्पण करतो. कृपया तू त्याचा स्वीकार कर आणि मला सुख शांती लाभू दे'.

महागणपतीला नमस्कार करून वस्त्र अर्पण करा.

गंध, शेंदूर, दुर्वांकूर, फुले किंवा फुलमाळा इत्यादीने पूजा करा.

मंत्र:- 'हे देवा! सुखदायक, सुंदर आणि सौभाग्याप्रमाणे लाल असणारा हा शेंदूर शुभ्र आणि इच्छापूर्ती करणारा आहे. तुझ्या सेवेत तो सादर करत आहे. तू त्याचा स्वीकार कर!

(दुर्वा अर्पण करा)

'हे प्रभु! जाईजुईची सुगंधित फुले किंवा त्यांच्या माळा तुझी पुजा करण्यासाठी आणल्या आहेत. तू त्याचा स्वीकार कर!'

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपती तुला नमस्कार करतो.

(वरील मंत्र म्हणून गंध, फुले किंवा फुलमाळा, शेंदूर व विविध सुगंध, अंजीर, दुर्वांकुर, गुलाल इत्यादी अर्पण करा)

सुगंधित धूप:

उदबत्ती लावून देवापुढे ओवाळा.

मंत्र: उत्तम गंधयुक्त वनस्पतीच्या रसापासून तयार केलेला धूप 'हे प्रभू! तुझ्या सेवशी समर्पित आहे. तू त्याचा स्वीकार कर.

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून धूप समर्पित करा. (वरील मंत्र बोलून धूप सगळीकडे पसरवा)

दीप दर्शन:

यासाठी एक वेगळा दिवा लावला जातो. दिवा लावल्यानंतर हात धुऊन खालील मंत्र म्हणा.

मंत्र: 'हे देवा! कापसाच्या वातीपासून प्रज्वलित दिवा तुझ्या सेवेत अर्पण करत आहे. तो त्रैलोक्याचा अंधकार दूर करणारा आहे. हे दीप ज्योतिर्मय देवा! हे माझ्या परमात्मा स्वरूप गणपती देवा! मी तुला हा दीपक अर्पण करत आहे. हे नाथा! तू मला नरक यातनापासून वाचव. माझ्याकडून झालेल्या पापांची मला क्षमा कर.'

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून दीप प्रज्वलित करा.

(वरील मंत्र बोलून दिव्याचा प्रकाश गणपती्च्या दिशेने प्रज्वलित करा) (नंतर हात धुऊन घ्या)

नैवेद्य दाखवा:

गणपतीला मोदक सर्वांत जास्त आवडतात. विविध प्रकारचे मोदक, मिठाई, फळांमध्ये केळी, सफरचंद, चिकू इत्यादी अर्पण करावेत.

देवाला नैवद्य अर्पण करण्यापूर्वी दोन्ही हात जोडून प्रार्थना करा की या नैवद्याचे अमृत होऊ दे. ‍त्यानंतर खालील मंत्र म्हणून नैवद्य अर्पण करा.

मंत्र: 'हे देवा! श्रीखंड, दूध, दही, तूपापासून तयार केलेले खाद्यपदार्थ नैवद्याच्या रूपात अर्पण करत आहे. तू त्याचा स्वीकार कर!'

'हे देवा! तू हे नैवद्य ग्रहण करून तुझ्याप्रती माझ्या मनात असलेली भक्ती सार्थक कर. मला परलोकात शांती मिळू दे.'

(त्यानंतर खालील प्रत्येक मंत्र म्हणून पाणी सोडा)

1. ॐ प्राणाय स्वाहा

2. ॐ अपानाय स्वाहा

3. ॐ समानाय स्वाहा

4. ॐ उदानाय स्वाहा

5. ॐ व्यानाय स्वाहा

आम्ही नमितो तव चरणां ।

वारुनिया विघ्ने,

वारुनिया विघ्ने देवा रक्षावे दिना ।।

जाहले भजन आम्ही नमितो तव चरणां ।

आम्ही नमितो तव चरणां ।

वारुनिया विघ्ने,

वारुनिया विघ्ने देवा रक्षावे दिना ।।

दास तुझे आम्ही देवा तुजलाची ध्यातो ।

देवा तुजलाची ध्यातो ।

प्रेमें करुनियां देवा,

प्रेमें करुनियां देवा गुण तुझे गातों ।। १ ।।

जाहले भजन आम्ही नमितो तव चरणां ।

आम्ही नमितो तव चरणां ।

वारुनिया विघ्ने,

वारुनिया विघ्ने देवा रक्षावे दिना ।।

तरी न्यावी सिद्धी देवा हेचि वासना ।

देवा हेचि वासना ।

रक्षूनियां सकळा,

रक्षूनियां सकळा द्यावी आम्हांसी आज्ञा ।। २ ।।

जाहले भजन आम्ही नमितो तव चरणां ।

आम्ही नमितो तव चरणां ।

वारुनिया विघ्ने,

वारुनिया विघ्ने देवा रक्षावे दिना ।।

मागणें ते देवा आता एकची आहे ।

आता एकची आहे ।

तारुनिया सकळां,

तारुनिया सकळां आम्हा कृपादृष्टी पाहें ।। ३ ।।

जाहले भजन आम्ही नमितो तव चरणां ।

आम्ही नमितो तव चरणां ।

वारुनिया विघ्ने,

वारुनिया विघ्ने देवा रक्षावे दिना ।।

जेव्हा सर्व आम्ही मिळू ऐशा या ठाया ।

देवा ऐशा या ठाया ।

प्रेमानंदें लागू ,

प्रेमानंदें लागू तुझी कीर्ती वर्णाया ।। ४ ।।

जाहले भजन आम्ही नमितो तव चरणां ।

आम्ही नमितो तव चरणां ।

वारुनिया विघ्ने,

वारुनिया विघ्ने देवा रक्षावे दिना ।।

सदां ऐसी भक्ती राहों आमुच्या मनी ।

देवा आमुच्या मनी ।

हेचि देवा तुम्हां,

हेचि देवा तुम्हां असे नित्य विनवणी ।।५ ।।

जाहले भजन आम्ही नमितो तव चरणां ।

आम्ही नमितो तव चरणां ।

वारुनिया विघ्ने,

वारुनिया विघ्ने देवा रक्षावे दिना ।।

वारुनियां संकटें आतां आमुची सारी ।

आता आमुची सारी ।

कृपेची सावली,

कृपेची सावली देवा दीनावरी करीं ।। ६ ।।

जाहले भजन आम्ही नमितो तव चरणां ।

आम्ही नमितो तव चरणां ।

वारुनिया विघ्ने,

वारुनिया विघ्ने देवा रक्षावे दिना ।।

निरंतर आमुची चिंता तुम्हां असावी ।

चिंता तुम्हां असावी ।

सर्वांची लज्जा देवा तुम्ही रक्षावी ।। ७ ।।

जाहले भजन आम्ही नमितो तव चरणां ।

आम्ही नमितो तव चरणां ।

वारुनिया विघ्ने,

वारुनिया विघ्ने देवा रक्षावे दिना ।।

निरोप घेतो आता आम्हा आज्ञा असावी ।

आम्हा आज्ञा असावी ।

चुकले आमुचे काहीं,

चुकले आमुचे काहीं त्याची क्षमा असावी ।। ८ ।।

जाहले भजन आम्ही नमितो तव चरणां ।

आम्ही नमितो तव चरणां ।

वारुनिया विघ्ने,

वारुनिया विघ्ने देवा रक्षावे दिना ।।

यामागील कारण असेही असू शकतं की 11 दिवसांसाठी गणपतीचे घरी स्थापना करुन योग्यरीत्या पूजा आराधना करणे शक्य होत नसते. आपल्याला सगळ्यांना असेच काही माहीत असेल परंतु यामागची मूळ संकल्पना वेगळीच आहे.

प्रसिद्ध अभ्यासक असे सांगतात की आपल्या भारत या कृषीप्रधान देशात भाद्रपद महिन्यात धान्याच्या लोंब्या डोलू लागताना चतुर्थीला धरणीमातेचे आभार म्हणून पूर्वी बांधावर मातीची मूर्ती तयार करून पूजन केले जात असे. आणि त्याच दिवशी मूर्तीचं नदीत विसर्जन केले जात असे. 

नंतर परंपरेत बदल होऊ लागला आणि अनेकजण सुबक मातीची मूर्ती तयार करून घरात तिची प्राण- प्रतिष्ठापना करू लागले. नंतर त्या मूर्तीचं विसर्जन करू लागले आणि अशाप्रकारे हळूहळू दीड दिवस गणपती पूजनाची परंपरा पडली.

मूळ संकल्पना अशी देखील आहे की भाविकाने स्वत:च्या हाताने मातीपासून गणेश मूर्ती तयार करुन पार्थिव गणेश मूर्तीची प्राणप्रतिष्ठापना करावी आणि दुसऱ्या दिवशी पुनरागमन म्हणून विसर्जन करावे. मात्र कालांतराने मोठे बदल होत गेले आणि कुठे दीड दिवस, तर कुठे पाच दिवस तर कोणी अकरा दिवस बाप्पाची स्थापना करून पूजा-आराधना करु लागले. 

यामागील एक मूळ कारण हे देखील सांगितले जाते की श्री व्यास यांनी जेव्हा महाभारत लिहायला सुरुवात केली तेव्हा स्वतः श्री गणेश त्यांचे लेखनिक होते. तेव्हा महाभारत लिहीत असताना गणेशाचं अंगातलं पाणी कमी झालं आणि त्वचा कोरडी पडू लागली. गणरायाच्या अंगाची प्रचंड आग होऊ लागली हे महर्षी व्यास यांच्या लक्षात येताच त्यांनी ताबडतोब गणेशाच्या शरीरावर ओल्या मातीचा चिखलाचा लेप लावला. यानंतर गणेशाच्या अंगावर गार पाण्याचा शिडकावा केला. परिणाम स्वरुप गणराचा ताप उतरला. ही घटना भाद्रपदातील चतुर्थीच्या दिवशी घडली असल्याचे समजते. चतुर्थीच्या दिवशी हा लेप लावण्यात आला आणि दुसऱ्या दिवशी पंचमीला गणेशाचा ताप उतरला तेव्हा व्यासांनी गणपतीच्या शरीरावरील चिखलाचा लेप काढून पाण्यात विसर्जित केला. यामुळे चतुर्थीला पार्थिव गणपतीचे पूजन आणि पंचमीला विसर्जन अशी प्रथा रूढ झाली.

एके दिवशी त्याच्या घरी श्राद्ध आलं. बायकोला सांगितलं, आज माझ्या आईचं श्राद्ध आहे, खीरपुरीचा सैंपाक केला. इतक्यात काय चमत्कार झाला? खिरींचं भांडं उघडं होतं. त्यात सर्पानं आपलं गरळ टाकलं. हे त्या कुत्रीनं पाहिलं. मनात विचार केला, ब्राह्मण खीर खातील नि मरून जातील. मुलाला ब्रह्महत्येचं पाप लागेल. म्हणून उठली, पटकन खिरीच्या पातेल्याला शिवली. ब्राह्मणाच्या बायकोला राग आला. तिनं जळतं कोलीत घेतलं नि कुत्रीच्या कंबरेत मारलं, तो सैंपाक टाकून दिला, पुन्हा सैंपाक केला, ब्राह्मणांना जेवू घातलं. कुत्रीला उष्टमाष्टं देखील घातलं नाही. सारा दिवस उपास पडला. रात्र झाली तेव्हा ती आपल्या नवऱ्याजवळ म्हणजे बैलाजवळ गेली, आणि आक्रोश करून रडू लागली. 

बैलानं तिला कारण विचारलं. तशी म्हणाली, मी उपाशी आहे. आज मला अन्न नाही, पाणी नाही. खिरीच्या पातेल्यात सर्पानं गरळ टाकलं ते माझ्या दृष्टीस पडलं. ब्राह्मण मरतील म्हणून मी पातेल्यास जाऊन शिवले. माझ्या सुनेला राग आला. तिनं जळकं कोलीत घेऊन माझी कंबर मोडली. माझं सारं अंग दुखतं आहे. ह्याला मी काय करू? बैलानं तिला उत्तर दिलं, तू आदल्या जन्मी विटाळशीचा विटाळ घरात कालवलास, त्याचा संपर्क मला झाला. त्या दोषानं मी बैल झालो. आज माझ्या मुलानं मला नांगराला धरलं. तोंड बांधून मला मारलं. मी देखील आज उपाशीच आहे. त्याचं श्राद्ध फुकट गेलं. हे भाषण मुलानं ऐकलं. लागेच उठून बाहेर आला. बैलाला चारा घातला. कुत्रीला अन्न घातलं, दोघांना चांगलं पाणी प्यायला दिलं. मनात फार दु:खी झाला.

दुसरे दिवशी सकाळी उठला. घोर अरण्यात गेला. तिथं ऋषींचा मेळा पाहिला. त्यांना साष्टांग नमस्कार घातला. ऋषींनी त्याला प्रश्न केला, तू असा चिंताक्रांत का आहेस? मुलानं सांगितलं, माझ्या बापाला बैलाचा जन्म आला आहे आणि आईला कुत्रीचा जन्म आला आहे. त्यांना मोक्ष कसा मिळेल, ह्या चिंतेत मी पडलो आहे. कृपा करून मला उपाय सांगा. 

तेव्हा त्याला ऋषींनी सांगितलं, तू ऋषिपंचमीचं व्रत कर! ते व्रत कसं करावं? भाद्रपदाचा महिना येतो, चांदण्या पाखांतली पंचमी येते. त्या दिवशी काय करावं? ऐन दुपारच्या वेळी नदीवर जावं. आघाड्याची प्रार्थना करावी. त्याच्या काष्ठानं दंतधावन करावं. आवळकाठी कुटून घ्यावी, तीळ वाटून घ्यावे, ते तेल केसाला लावावं, मग अंघोळ करावी. धुतलेली वस्त्र नेसावी. चांगल्या ठिकाणी जावं. अरुधंतीसह सप्तऋषींची पूजा करावी. असं सात वर्षं करावं शेवटी उद्यापन करावं. ह्या व्रतानं काय होतं? रजस्वलादोष नाहीसा होतो, पापापासून मुक्तता होते. नाना तीर्थाच्या स्नानाचं पुण्य लागतं. नाना प्रकारच्या दानाचं पुण्य लागतं, मनी इच्छिलं कार्य होतं. मुलानं ते व्रत केलं. त्याचं पुण्य आईबापांना दिलं. 

त्या पुण्यानं काय झालं? रजोदोष नाहीसा झाला. आकाशातून विमान उतरलं. बैल होता तो सुंदर पुरुष झाला. कुत्री होती ती सुंदर स्त्री झाली. दोघं विमानात बसून स्वर्गास गेली. मुलाचा हेतू पूर्ण झाला, तसा तुमचा आमचा होवो. ही साठा उत्तराची कहाणी पांचा उत्तरी सुफल संपूर्ण.

या पूजेसाठी नदी किंवा विहिरीच्या म्हणजे जलस्त्रोताच्या जवळील सात किंवा अकारा खडे कुमारीकांकडून किंवा सवाष्णींकडून गोळा केले जातात. त्यांना स्वच्छ धुऊन त्यांची हळद, कुंकु, फुले वाहून तिथेच पूजा केली जाते. त्यानंतर ताम्हणात ठेवून गौराई घेऊन घराकडे येतात. यावेळी रस्त्यात मागे वळून पहायचे नसते तसेच काही बोलायचे देखील नाही हा नियम पाळला जातो. घरात लक्ष्मीच्या पावलांचे रांगोळीने ठसे काढले जातात. घरी आल्यावर घराच्या अंगणात तोंडात चूळ भरली जाते तर आल्यानंतर घरातील कर्ती स्त्री दारातच गौराई जिचा हातात असते तिचे पाय दूध व पाण्याने धुऊन त्यांची पूजा करते. 

गौरींचे स्वागत हे वाजत गाजतच केले जातात. घंटा, शंख वाजवत गौराई घेऊन पावलावरुन चालत गौरींना घरभर फिरवले जाते. त्यानंतर घरातील देवघराजवळ चांदीच्या पात्रात ठेवून त्यांची पूजा केली जाते. गौरी स्थापन करताना घरातील सर्वांना उदंड आयुष्य मिळो, घरात कायम सुख- समृद्धी आणि ऐश्वर्य नांदो अशी प्रार्थना केली जाते. यावेळी देवीची आरती केली जाते. त्यांना कापसाचे वस्त्र वाहतात. 

दुसर्‍या दिवशी पूजन करतात. माता गौरीला हळद- कुंकू वाहून अक्षता आणि फूलं वाहतात. धूप, दीप आणि अगरबत्ती दाखवतात आणि पारंपरिक पदार्थांनुसार गौराई नैवेद्य दाखवला जातो. या दिवशी सवाष्णीला जेवायला बोलावलं जातं. तिची ओटी भरली जाते.

गौरी पूजनादरम्यान माता गौरीचा जप करावा. देवीची कथा करावी आणि गौरीची आरती करावी.

या गौरींना पहिल्या दिवशी नेहमीच्या जेवणाचाच नैवेद्य दाखवला जातो. दुस-या दिवशी त्यांना तांदळाचे पीठ आणि नारळाचे दूध यापासून बनविलेल्या घावन घाटल्याचा 

नैवेद्य दाखवला जातो, तर तिस-या दिवशी म्हणजे विसर्जनाला दही भाताचा नैवेद्य दाखवला जातो.

गौरी पूजनाने घरात आनंदाचे वातावरण निर्मित होतं आणि देवी आई सुख-समृद्धीचा आशीर्वाद देते.

वेळ: खाली दिलेली गणेश पूजा पूर्ण करण्यासाठी 15 मिनिटाचा वेळ लागतो. ऐनवेळी भटजींही मिळत नसतील आणि स्वत:ला पूजा करण्याची वेळ आली तर संस्कृतचे ज्ञान नसले तरी या विधीद्वारे सुलभ मराठीत गणेश प्रतिष्ठापना करू शकतात.

विधी: पूजा करण्यासाठी विधी व मंत्रांचा भावार्थ मराठीत दिला आहे. त्यामुळे संस्कृत न येणाऱ्यांची अडचण दूर होईल.

मुहूर्त: मूहूर्त पंचांगात पहा.

वस्त्र: पूजा सूरू करण्यापूर्वी आंघोळ करून नवीन वस्त्र परिधान करा.

गंध: कपाळाला गंध लावून पूजा करा.

दिशा: दिवसा पूर्वेला तोंड करून किंवा संध्याकाळी उत्तरेला तोंड करून पूजा करावी.

मूर्ती: गणपतीच्या दोनपेक्षा अधिक मूर्ती घरात ठेवू नये.

प्रदक्षिणा: श्री गणेशाला नेहमी एकच प्रदक्षिणा घालतात. अनेक नाही.

आसन: कुशाचे आसन किंवा लाल उशीच्या आसनावर बसून पूजा करा. फाटलेले किंवा कपड्याचे आसन किंवा दगडाच्या आसनावर बसून पूजा करू नये.

पूजेचे साहित्य: पूजा सूरू करण्यापूर्वी सर्व साहित्य जवळ आणून ठेवा. शुद्ध पाणी एखाद्या पवित्र भांड्यात घ्या.

वस्त्र : हात धुण्यासाठी स्वच्छ कपडा आपल्याजवळ ठेवा. परिधान केलेल्या वस्त्राने हात धुऊ नये.

मूर्ती स्थापना: पूजा सुरू करण्यापूर्वी श्री गणेशाची मूर्ती एखाद्या लाकडाच्या पाटावर किंवा गहू, मूग, ज्वारीच्या धान्यावर लाल कपडा अंथरून स्थापित करा.

पूजन प्रारंभ

पूजा करणार्‍या व्यक्तीने प्रत्येक क्रियेबरोबर मराठीत दिलेली माहिती वाचून त्याचे अनुकरण करावे. प्रत्येक क्रियेच्या माहितीसह विधी दिलेला आहे. संपूर्ण विधी दोन-तीन वेळा वाचून त्याप्रमाणे कृती करावी.

दीप पूजन:

तूपाने भरलेल्या पात्रात दिवा प्रज्वलित करा. दिवा लावून हात धुवा. खाली अक्षता टाकून त्यावर दिवा ठेवा. हातात फुलांच्या पाकळ्या घेवून खालील मंत्र म्हणा.

'हे दीप देवा ! मला नेहमी सुखी ठेव. जोपर्यंत हे पूजन चालू आहे तोपर्यंत आपण शांत किंवा स्थिर प्रज्वलित रहा.' यानंतर पाकळ्या दिव्याच्या खालील बाजूस टाका.

पवित्रकरण

विधी : पूजा सुरू करण्यापूर्वी स्वत: किंवा पूजन साहित्य पवित्र करण्यासाठी हा मंत्र म्हटला जातो. आपल्या उजव्या हातावर जल पात्र घेऊन डाव्या हातात पाणी भरा आणि मंत्र म्हणत स्वत: वर आणि पूजन साहित्यावर पाणी शिंपडा.

मंत्र: 'भगवान श्री पुंडरीकाक्षाच्या नाव उच्चारणाने पवित्र अथवा अपवित्र कोणत्याही अवस्थेत मनुष्य अंतरंगातून पावित्र्य प्राप्त करू शकतो. भगवान पुंडरीकाक्ष मला हे पावित्र्य प्रदान कर! (हे तीन वेळा म्हणावे.)

आसन पूजा:

विधी: आपण ज्या आसनावर बसून पूजा करणार आहात त्या आसनाची शुद्धी केली जाते.

मंत्र: 'हे माता पृथ्वी! आपण समस्त लोकांना धारण केले आहे, भगवान विष्णूलाही धारण केले आहे, अशा प्रकारे आपण मला धारण करून हे आसन पवित्र करा. (आसनावर पाणी शिंपडा)

स्वस्ती पूजन

विधी: शुभ कार्य आणि शांतीसाठी हा मंत्र जप केला जातो.

मंत्र: 'हे त्रिलोका! मला शांतता लाभू दे. हे अंतरीक्षा! मला शांतता मिळू दे. हे पृथ्वी! मला शांतता लाभू दे. हे जला! मला शांतता लाभू दे. हे औषधीदेवा! मला शांती मिळू दे. हे विश्वदेवी! मला शांती मिळू दे. जी शांती परब्रम्हापासून सर्वांना मिळते ती मला मिळू दे.' हे सदा कार्यात मग्न असणार्‍या सूर्य कोटीप्रमाणे महातेजस्वी विशाल गणपती देवा माझे दु:ख निवारण कर. 'हे नारायणी! सर्व प्रकारची मंगल कामना करणारी त्रिनेत्रधारी मंगलदायिनी देवी! आपण सर्व पुरूषांना सिद्धी देणारी देवी आहात. मी आपल्या शरण आलो आहे. माझा नमस्कार आहे. तिन्ही देवांचे स्वामी ब्रम्हा, विष्णू आणि महेशाने सुरू केलेल्या सर्व कार्यात आम्हाला सिद्धी मिळू दे.'

संकल्प

हातात पाणी घेऊन म्हणा:- गणेश चतुर्थीच्या शुभ मुहूर्तावर श्री महागणपती देवाची प्रसन्नतेने पूजा करतो.

गणेश पूजन प्रारंभ

श्री गणेशाचे ध्यान

विधी: ध्यान म्हणून प्रणाम केला जातो.

ध्यान मंत्र: 'सृष्टीच्या प्रारंभकाळात प्रकट झालेले जे या जगाचे परमकारण आहे त्या गणेशाला चार भुजा आहेत, गजवदन असल्यामुळे त्यांचे दोन्ही कान सुपाच्या आकाराचे आहेत, त्यांना केवळ एकच दात आहे. तो लंबोदर असून त्यांचा रंग लाल आहे. त्यांला लाल रंगाचे वस्त्र, चंदन आणि फुले प्रिय आहेत. त्याच्या चार हातापैकी एका हातात पाश, दुसर्‍या हातात अंकुश, तिसर्‍या हातात वरद मुद्रा आणि चौथ्या हातात अभय मुद्राबरोबर मोदक आहे. त्याचे वाहन उंदीर आहे. जो व्यक्ती श्रीगणेशाची नित्य पूजा करतो त्याला योगीत्व प्राप्त होते.' हे गणराया! आपल्याला प्रणाम असो.

आवाहन व प्रतिष्ठापना

विधी: हातात अक्षता घेऊन खाल‍ील मं‍त्र म्हणून अक्षता अर्पण कराव्यात.

मं‍त्र: ॐ गणपती देवा! सिद्धी बुद्धीसहीत प्रतिष्ठीत हो.

स्नान:

विधी: गणेशाला प्रथमत: पाण्याने, नंतर पंचामृत आणि पुन्हा शुद्ध पाण्याने स्नान घातले जाते. याला स्नानीय समर्पण, पंचामृत समर्पण, शुद्धोदक स्नान असे म्हणतात.>

महत्त्वाचे: गणेशाची मूर्ती मातीची असल्यास एका पूजेच्या सुपारीत गणेश आहे आहे, असे मानावे. व त्याला स्नान घालावे. मूर्तीवर फक्त हलक्या हाताने पाणी शिंपडावे. सुपारीला ताम्हनात ठेवून खालील क्रिया करा. मंत्र-स्नानीय समर्पण (शुद्ध पाण्याने स्नान): 'हे देवा! गंगाजल जे सर्व पापांचा नाश करणारे आणि शुभ आहे. त्याने आपल्याला स्नान घालत आहे. आपण त्याचा स्वीकार करावा'.

पंचामृत स्नान:

'हे प्रभू! दूध, दही, तूप, मध आणि साखरयुक्त पंचामृताने आपल्याला स्नान घालत आहे. आपण त्याचा स्वीकार करा.' शुद्धोदक स्नान (पुन्हा शुद्ध पाण्याने स्नान): 'हे प्रभू! या शुद्ध पाण्याच्या रूपात गंगा, यमुना, सरस्वती, नर्मदा, सिंधू, कावेरी आणि गोदावरी उपस्थित आहेत. आपण स्नानासाठी हे जलग्रहण करा.' ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून स्नान समर्पित करा. (स्नानानंतर शुद्ध वस्त्राने सुपारी किंवा गणेश मूर्तीला पुसून पुन्हा पाटावर ठेवा.)

वस्त्र किंवा उपवस्त्र:

विधी: वस्त्र किंवा उपवस्त्र अशी दोन वस्त्रे अर्पण केली जातात. ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून वस्त्र समर्पित करा.

उपवस्त्र समर्पण: 'हे प्रभू! विविध प्रकारचे चित्र, सुशोभित वस्त्र आपल्याला समर्पित आहे. आपण याचा स्वीकार करा किंवा मला यशस्वी होऊ द्या'. ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून स्नान समर्पित करा. गंध, शेंदूर, दुर्वांकूर, फुले किंवा फुलमाळा.

विधी: गणपतीला रक्त चंदनही अर्पित केले जाते. खालील मंत्र म्हणून गंध, शेंदूर व दुर्वांकूर वहा.

मंत्र: चंदन अर्पण

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून चंदन अर्पित करा.

(वरील मं‍त्र म्हणून चंदनाचा लेप लावा)

शेंदूर अर्पण

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून शेंदूर अर्पण करा.

(वरील मंत्र म्हणून शेंदूर अर्पण करा)

दुर्वांकूर अर्पण

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून दुर्वांकर अर्पित करा. (दुर्वांकूर अर्पित करा) फुले किंवा हार अर्पण

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून फुले आणि हार अर्पण करा.

(वरील मंत्र म्हणून फुले आणि हार अर्पण करा)

सुगंधी धूप

विधी: पूजेमध्ये मनमोहक सुगंधी अगरबत्ती लावली पाहिजे. अगरबत्ती लावून धूप पसरवा.

मंत्र: उत्तम गंधयुक्त वनस्पतीच्या रसापासून तयार केलेला धूप, जो सर्व देवतांना सुवास घेण्यास योग्य आहे. 'हे प्रभू! हा धूप आपल्या सेवशी समर्पित आहे. आपण याचा स्वीकार करावा. ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून धूप समर्पित करा.

(वरील मंत्र बोलून धूप पसरवा)

ज्योती दर्शन

विधी: या विधीसाठी एक दिवा लावून हात धुवा.

मंत्र: 'हे देवा! कापसाच्या वातीने प्रज्वलित दीपक आपल्या सेवेसाठी अर्पण करत आहे. तो त्रैलोक्याचा अंधःकार दूर करणारा आहे. हे दीप ज्योतिर्मय देवा! माझ्या परमात्मा! मी आपणास हा दीपक अर्पण करत आहे. हे नाथा! आपण मला नरक यातनांपासून वाचवा. माझ्याकडून झालेल्या पापांबद्दल मला क्षमा करा.'

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून दीप प्रज्वलित करा.

(वरील मंत्र बोलून दिव्याचा प्रकाश गणपतीकडे प्रज्वलित करा) (नंतर हात धुऊन घ्या)

नैवेद्य दाखवा

विधी: श्री गणेशाला मोदक सर्वांत जास्त आवडतात. विविध प्रकारचे मोदक, मिठाई, फळे त्यामध्ये केळी, सफरचंद, चिकू इत्यादी अर्पण करावे.

मंत्र: 'हे देवा! दही, दूध, तूपापासून तयार केलेले खाद्यपदार्थ नैवद्याच्या रूपात अर्पण करतो. आपण त्याचा स्वीकार करावा.' 'हे देवा! आपण हे नैवद्य ग्रहण करा आणि आपल्या प्रति माझ्या मनात असलेल्या भक्तीचे सार्थक करा. मला परलोकात शांती मिळू दे.' ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून नैवद्याच्या रूपात मोदक व फळे अर्पण करा. हस्तप्रक्षालनासाठी जल अर्पित करत आहे.

(पाणी खाली सोडा)

दक्षिणा किंवा नारळ (श्रीफळ)

विधी: एक श्रीफळ किंवा रोख दक्षिणा गणेशाला दान केली जाते. (खालील वाक्य म्हणून दक्षिणा व श्रीफळ अर्पण करा) ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून श्रीफळ व दक्षिणा अर्पण करतो.

आरती

विधी: कापराच्या एक किंवा तीन वड्या प्रज्वलित ठेवून आरती केली जाते.

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपती चरणी नमस्कार करा. कापूर निरंजन आपल्याला समर्पित आहे. (हात जोडून प्रणाम करा आरती घेतल्यानंतर अवश्य हात धुवा)

पुष्पांजली

विधी: हातात फुले अथवा फुलांच्या पाकळ्या घ्या. खालील मंत्र बोलून फुले देवाच्या चरणी समर्पित करा.

(खालील वाक्य बोलून पुष्पांजली अर्पित करा)

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून मंत्र पुष्पांजली अर्पण करतो.

प्रदक्षिणा

(खालील मंत्र म्हटल्यानंतर एक प्रदक्षिणा पूर्ण करा)

मंत्र: मनुष्याने केलेली सर्व पापे प्रदक्षिणा करतेवेळी पावलापावलावर नष्ट होतात.

ॐ सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपतीला नमस्कार करून प्रदक्षिणा अर्पित करतो.

प्रार्थना व क्षमाप्रार्थना

प्रार्थना: 'हे गणराया! आपण विघ्नांवर विजय मिळविणारे आहात. देवांचे प्रिय आहात.' हे विनायका! आपण ज्ञानसंपन्न आहात. आपल्या चरणी माझा नमस्कार, नमस्कार अनेक वेळा नमस्कार. 'हे देवा! आपण नेहमी माझ्या कार्यात येणार्‍या विघ्नांचा सर्वनाश करा.'

क्षमा प्रार्थना-

पूजा, विधी करताना माहितीच्या अभावाने काही चुका होऊ शकतात. त्यासाठी क्षमा प्रार्थना केली जाते. यासाठी हात जोडून खालील मंत्र म्हणा.

मंत्र: 'हे प्रभू! मला मंत्र आणि भक्ती येत नाही. मला स्तुतीही करता येत नाही. स्वभावाने मी आळशी असल्यामुळे विविध पूजन साहित्याने तुझी विधीवत पूजा करू शकलो नाही.' 'हे प्रभू! मी अज्ञानाने जी पूजा केली आहे, कृपा करून ती मान्य करून घे. माझ्याकडून झालेल्या चुकांबद्दल मला क्षमा कर. मी केलेल्या पूजेमुळे आपण माझ्यावर प्रसन्न रहाल अशी अपेक्षा करतो.

प्रणाम किंवा पूजा समर्पण

विधी: पूजेच्या शेवटी साष्टांग प्रणाम केला पाहिजे किंवा पूजा ईश्वराला समर्पित करणे आवश्यक आहे. (प्रथम साष्टांग प्रणाम करा, त्यानंतर हातात पाणी घेऊन खालील मंत्र म्हणा व पाणी पात्रात सोडून द्या)

मंत्र: या पूजेमुळे सिद्धी बुद्धीसहीत महागणपती संतुष्ट होऊ दे. या पूजेवर माझा नाही त्याचा अधिकार आहे.

ॐ शांती: ॐ शांती: ॐ शांती:

सकाळी : 6 वाजून 9 मिनिटांपासून

दुपारी : 11 वाजून 12.15 मिनिटांपर्यंत

संध्याकाळी : 5 वाजेपासून ते 6.30 मिनिटांपर्यंत

शुभ-लाभ चौघडिया मुहूर्त : रात्री 8 वाजेपासून ते 11 वाजेपर्यंत

इतर मुहूर्त :

विजय मुहूर्त : दुपारी 02:05 ते 02:55 पर्यंत

गोरज मुहूर्त : संध्याकाळी 06:06 ते 06:30 पर्यंत

अमृत काळ मुहूर्त : संध्याकाळी 05:42 ते 07:20 पर्यंत

रवि योग : सकाळी 05:38 ते रात्री 12:12 पर्यंत या दिवशी शुक्ल योग देखील असेल.

संध्याकाळ पूजा मुहूर्त : संध्याकाळी 05:42 ते 07:20 पर्यंत

देवपूजेसाठी काही नियम- 

पुजेला बसताना कायम धूतवस्त्र सोवळे इ. नेसून बसावे.

पुजा आसानावर बसूनच करावी. जमिनीवर बसू नये. तसेच आपले आसन देवतांच्या आसनापेक्षा उंच असू नये.

कपाळाला गंध असावे.

देवपूजा करताना सर्व साहित्य जवळ घेऊन बसावे, मध्येच उठू नये.

देवघरात आपल्या उजव्या हाताला शंख व डाव्या हाताला घंटा ठेवावी.

आपल्या डाव्या बाजूला समई व उजव्या हाताला तुपाचे निरांजन ठेवावे.

फुले वाहताना कायम देठाकडची बाजू देवाकडे करावी.

विड्याची पाने कायम उताणी व देठ देवाकडे असावे.

नारळाची शेंडीसुद्धा देवाकडे असावी.

पंचोपचार पूजा

पंचोपचारपूजा म्हणजे पाच उपचारांनी जी पूजा करतात, त्याला पंचोपचारपूजा म्हणतात.

गंध - देवाला गंध लावावे.

पुष्प - देवाला फुले अर्पण करावी.

धूप - देवाला धूप / उदबत्ती ओवाळावी.

दीप - देवाला तुपाचे निरांजन ओवाळावे.

नैवेद्य - देवासमोर पाण्याने चौकोनी मंडल करून त्यावर नैवेद्य ठेउन देवाला नैवेद्य दाखवावा.

गणेश - जास्वंद, चाफा, शमी, मोगरा, केवडा इ. सुवासिक फुले देवाला प्रिय आहे. यासोबतच दूर्वा अत्यंत प्रिय आहे. फळांमध्ये डाळींब, सफरचंद, सिताफळ श्रीफळ इ. गणेशाला प्रिय आहेत.

गणपती पूजा साहित्य

गणेश पूजनाचे संपूर्ण साहित्य

भांडभर पाणी, दूध, पोळीचा तुकडा, औक्षणाचे ताट, तेल वाती, फुलवाती, कापसाची वस्त्रमाळ, कापसाचे वस्त्र, गणपतीसाठी सजावटीचे सामान (आवडीप्रमाणे), फुले, फुलांचे हार, दूर्वा, विड्याची पाने, पत्री, मोदक, फळे, नारळ, पंचामृत. चौरंग, लाल आसन, रांगोळी, रांगोळीचे रंग, समई, निरांजन, पंचारती, तांदूळ, घंटा, शंख, उदबत्ती, धूप, विड्याची पाने - 25 नग, सुट्टे पैसे- 10 नाणी, सुपारी - 10 नग, खारीक, बदाम, हळकुंड, खोबऱ्याचे तुकडे, हळद, कुंकू, अक्षता, अष्टगंध, गुलाल, अत्तर, कापूर, काडेपेटी, पत्री (शमी, रुई, आघाडा, केवडा इतर), जानवे, पाण्याने भरलेला तांब्या, पळी - भांडे, ताम्हण, उपवस्त्र, वस्त्रमाळ, 

॥ अथ गणेशपूजाप्रारंभः ॥

प्रथम आपल्या इष्ट देवतांना हळदकुंकू वाहून देवापुढे विडयाची दोन पाने, त्यावर एक रुपया व एक सुपारी ठेवून देवाला नमस्कार करावा. गुरुजींना नमस्कार करुन घरातील वडील मंडळींना नमस्कार करावा. आसनावर पूजेसाठी बसावे व पूजेला आरंभ करावा.

पुढे दिलेल्या चोवीस नावांपैकी पहिल्या तीन नावांचा उच्चार करुन प्रत्येक नावाच्या शेवटी संध्येच्या पळीने उजव्या हातावर पाणी घेऊन आचमन करावे. चौथ्या नावाचा उच्चार करुन संध्येच्या पळीने उजव्या हातावर पाणी घेऊन उदक सोडावे. याप्रमाणे दोन वेळा करावे .

ॐ केशवाय नमः

ॐ नारायणाय नमः

ॐ माधवाय नमः

ॐ गोविंदाय नमः

ॐ विष्णवे नमः

ॐ मधुसूदनाय नमः

ॐ त्रिविक्रमाय नमः

ॐ वामनाय नमः

ॐ श्रीधराय नमः

ॐ ह्रषीकेशाय नमः

ॐ पद्मनाभाय नमः

ॐ दामोदराय नमः

ॐ संकर्षणाय नमः

ॐ वासुदेवाय नमः

ॐ प्रद्युम्नाय नमः

ॐ अनिरुद्धाय नमः

ॐ पुरुषोत्तमाय नमः

ॐ अधोक्षजाय नमः

ॐ नारसिंहाय नमः

ॐ अच्युताय नमः

ॐ जनार्दनाय नमः

ॐ उपेंद्राय नमः

ॐ हरये नमः

ॐ श्रीकृष्णाय नमः ॥

प्रणवस्य परब्रह्मऋषिः परमात्मा देवता देवी गायत्रीच्छंदः । प्राणायामे विनियोगः ॥ ॐ भूः ॐ भुवः ॐ स्वः ॐ महः ॐ जनः ॐ तपः ॐ सत्यम् ॐ तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि । धियो यो नः प्रचोदयात् । ॐ आपो ज्योति रसोऽमृतम् । ब्रह्मभूभुर्वः स्वरोम् ॥

श्रीगणेश चतुर्थीच्या दिवशी प्रतिष्ठापना अशी करावी

गणेश चतुर्थीच्या दिवशी प्रात:स्नानसंध्या पूजादी नित्यविधी करावेत. मूर्ती ठेवण्याची जागा स्वच्छ सारवून त्यावर रंगीत चौरंग मांडून किंवा चौरंगावर लाल कपडा पसरवून अक्षता पसराव्यात. नंतर त्यावर मूर्ती स्थापन करावी व शूचिर्भूतपणे आसनावर बसवून द्विराचमन, प्राणायामादी केल्यावर ‘श्रीपरमेश्वप्रीत्यर्थ पाथिर्वगणपतिपूजनमहं करिष्ये’ असा संकल्प म्हणून पाणी सोडावं. कलश, शंख, घंटा व दीप यांना गंध अक्षता-पुष्प अर्पण करावं. नंतर गणपतीच्या नेत्रांना दुर्वांनी तुपाचा स्पर्श करावा व मूतीर्च्या हृदयाला आपल्या उजव्या हाताच्या अंगठ्याने स्पर्श करून प्राणप्रतिष्ठेचे पुढील मंत्र म्हणावेत.

अस्यै प्राणा: प्रतिष्ठंतु अस्यै प्राणा: क्षरन्तु च।

अस्यै देवत्वम् आचार्यै मामहेति च कश्चन।। १ ।।

रक्तांभीधिस्थ पोतोल्ल सदरुण सरोजाधि रुढाकराब्जै:।

पाशम् कोदंड भिक्षूद्भवमथ गुणमप्यम् कुशम् पंचबाणान्।।

बिभ्राण असृक्कपालम् त्रिनयन लसिता पीनवक्ष ऊरुहाढ्या।

देवी बालार्क वर्णा भवतु सुखकरी प्राणशक्ती: परा न:।। २ ।।

अशी प्राणप्रतिष्ठा झाल्यावर श्रीगणेशांना नमस्कार करून…

एकदंतम् शूर्पकर्णम् गजवक्त्रम् चतुर्भुजम्।

पाशांकुशधरम् देवम् ध्यायेत सिद्धिविनायकम्।। 3 ।।

ध्यायेत देवम् महाकायम् तप्तकांचन संनिभम्।

चतुर्भुजम् महाकायम् सर्वाभरणभूषितम्।। 4 ।।

दंताक्षमाला परशुपूर्ण मोदक हस्तकम्।

मोदकासक्त शुंडाग्रम् एकदंतम् विनायकम्।। 5 ।।

हे श्लोक म्हणत असताना अंत:करणात श्रीगणेश मूर्तीचे ध्यान करावे.

आवाहयामि विघ्नेश सुरराज आचिर्तेश्वर।

अनाथनाथ सर्वज्ञ पूजार्थ गणनायक।। ६ ।।

श्रीसिद्धिविनायकाय नम:। आवाहयामि।।

असे म्हणून मूर्तीला आवाहन सूचक अक्षता अर्पण कराव्यात.

विचित्र रत्नरचितम् दिव्यास्तरण संयुतम्।

स्वर्णसिंहासनम् चारु गृहाण सुरपूजित।। ७ ।।

श्रीसिद्धिविनायकाय नम:। आसनार्थे अक्षताम् समर्पयामि।।

असे म्हणून श्रीगणेश मूर्तीला आसनासाठी अक्षता अर्पण कराव्यात.

सर्वतीर्थ समानीतम् पाद्यम् गंधादि संयुतम्।

विघ्नराज गृहाणेदम् भगवन् भक्तवत्सल।। ८ ।।

श्रीसिद्धिविनायकाय नम:। पादयो: पाद्यम् समर्पयामि।।

असे म्हणून श्रीगणेशांच्या पायांवर फुलाने पाणी अर्पण करावे.

अर्घ्यम् च फलसंयुक्तम् गंधपुष्प आक्षतैर्युतम्।

गणाध्यक्ष नमस्तेस्तु गृहाण करुणानिधे।। ९ ।।

श्रीसिद्धिविनायकाय नम:। अर्घ्यम् समर्पयामि।।

असे म्हणून पळीभर पाण्यात गंध, अक्षता- पुष्प व सुपारी ठेवून त्यातले पाणी फुलाने अर्घ्य म्हणून श्रीगणेशांना अर्पण करावे.

विनायकम् नमस्तुभ्यम् त्रिदशैरभि वंदित।

गंगाहृतेन तोयेन शीघ्रम आचमनम् कुरु।। १० ।।

श्रीसिद्धिविनायकाय नम:। आचमनियम् समर्पयामि।।

असे म्हणून श्रीगणेशांच्या हातावर फुलाने आचमनासाठी पाणी अर्पण करावे.

गंगादि सर्वतीथेर्भ्य आनीतम् तोयमुत्तम्।

भक्त्या समपिर्तम् तुभ्यम् स्नानाय आभीष्टदायक।। ११ ।।

श्रीसिद्धिविनायकाय नम:। स्नानम् समर्पयामि।।

असं म्हणून श्रीगणेशांवर फुलाने पाणी अर्पण करावं.

पयो दधि घृतम् चैव मधुशर्करया युतम्।

पंचामृतेन स्नपनम् प्रियताम् परमेश्वर।। १२ ।।

श्रीसिद्धिविनायकाय नम:। पंचामृत स्नानम् समर्पयामि।।

असे म्हणून श्रीगणेशांना फुलाने पंचामृत अर्पण करावे. नंतर पाणी अर्पण करावे. या वेळी सुगंधी अत्तर , गरम पाणी अर्पण करावे. अथर्वशीर्ष म्हणावे

रक्तवस्त्रयुगम् देव दिव्यम् कांचनसंभवम्।

सर्वप्रदम् गृहाणेदम् लंबोदर हरात्मज।। १३ ।।

श्रीसिद्धिविनायकाय नम:। वस्त्रम् समर्पयामि।।

असे म्हणून श्रीगणेशांना वस्त्र अर्पण करावे.

राजतम् ब्रह्मासूत्रम् च कांचनम् चोत्तरीयकम्।

गृहाण चारु सर्वज्ञ भक्तानाम् वरदो भव।। १४ ।।

श्रीसिद्धिविनायकाय नम:। यज्ञोपवितम् समर्पयामि।।

जानवे श्रीगणेशांना डाव्या खांद्यावरून उजव्या हाताखाली अर्पण करावे.

कस्तुरीरोचना चंदकुंकुमैश्च समन्वितम्।

विलेपनम् सुरश्रेष्ठ चंदनम् प्रतिगृह्यताम्।। १५ ।।

श्रीसिद्धिविनायकाय नम:। चंदनम् समर्पयामि।।

असे म्हणून श्रीगणेशांच्या मस्तकाला चंदन लावावे.

रक्ताक्षतांश्च देवेश गृहाण द्विरदानन।

ललाटपटले चंदस्तस्योपरि विधार्यताम्।। १६ ।।

श्रीसिद्धिविनायकाय नम:। अक्षताम् समर्पयामि।।

असे म्हणून श्रीगणेशांना अक्षता अर्पण कराव्यात.

माल्यादिनी सुगंधिनी मालत्यादिनी वै प्रभो।

मयाहृतानि पूजार्थम् पुष्पाणि प्रतिगृह्यताम्।। १७ ।।

श्रीसिद्धिविनायकाय नम:। पुष्पाणि समर्पयामि।।

असे म्हणून अनेक प्रकारची फुले, दुर्वा, शमी व अन्य पत्री श्रीगणेशांना अर्पण कराव्यात.

दशांगम् गुग्गुलम् धूपम् सुगंधम् च मनोहरम्।

गृहाण सर्वदेवेश उमापुत्रम् नमोस्तुते।। १८ ।।

श्रीसिद्धिविनायकाय नम:। धूपम् समर्पयामि।।

असे म्हणून डाव्या हाताने घंटा वाजवून व उजव्या हाताने अगरबत्तीने श्रीगणेशांना ओवाळावे.

सर्वज्ञ सर्वलोकेश त्रैलोक्य तिमिरापह।

गृहाण मंगलम् दीपम् रुद्रप्रिय नमोस्तुते।। १९ ।।

श्रीसिद्धिविनायकाय नम:। दीपम् समर्पयामि।।

असं म्हणून निरांजनाने श्रीगणेशांना ओवाळावं.

नैवेद्यम् गृह्यताम् देव भक्तिम् मेह्यचलाम् कुरु।

ईप्सितम् मे वरम् देहि परत्र च पराम् गतिम्।। २० ।।

श्रीसिद्धिविनायकाय नम:। नैवेद्यम् समर्पयामि।।

असं म्हणून श्रीगणेशांना नैवेद्य दाखवावा.

पूगीफलम् महदिव्यम् नागवल्ल्या समन्वितम्।

कर्पुरइला समायुक्तम्तांबुलम् प्रतिगृह्यताम्।। २१ ।।

श्रीसिद्धिविनायकाय नम:। पूगीफल तांबुलम् समर्पयामि।।

असे म्हणून श्रीगणेशांना विडा अर्पण करावा.

गणाधिप नमस्तेस्तु उमापुत्राघनाशन।

एकदंते भवक्त्रेति तथा मूषकवाहन।। २२ ।।

विनायकेश पुत्रेति सर्वसिद्धिप्रदायक।

कुमारगुरवे नित्यम् पूजनीया: प्रयत्नत:।। २३ ।।

हे मंत्र म्हणून 21 दुर्वा श्रीगणेशांना अर्पण कराव्यात.

नम: सर्वहितार्थाय जगदाधार हेतवे।

साष्टांगोयम् प्रणामस्ते प्रयत्नेन मया कृत:।। २४ ।।

असा मंत्र म्हणून श्रीगणेशांसमोर साष्टांग नमस्कार घालावा.

यानि कानि च पापानि जन्मांतरकृतानि च।

तानि तानि विनश्यन्तिम् प्रदक्षिण पदे पदे।। २५ ।।

असा मंत्र म्हणून स्वत:भोवती 3 प्रदक्षिणा घालाव्या

विनायकेशपुत्र त्वम् गणराज सुरोत्तम।

देहि मे सकलान् कामान् वंदे सिद्धिविनायक।। २६ ।।

श्रीसिद्धिविनायकाय नम:। मंत्रपुष्पम् समर्पयामि।।

असे म्हणून श्रीगणेशांना फुले अर्पण करावी व हात जोडून पुढील प्रार्थना करावी.

यन्मया चरितम् देव व्रतमेतत् सुदुर्लभम्।

गणेश त्वम् प्रसन्न: सन् सफलम् कुरु सर्वदा।। २७ ।।

विनायक गणेशान सर्वदेव नमस्कृत।

पार्वतीप्रि य विघ्नेश मम विघ्नान् निवारय।। २८ ।।

आवाहनम् न जानामि न जानामि तवार्चनम्।

पूजाम् चैव न जानामि क्षम्यताम् परमेश्वर।। २९ ।।

मंत्रहीनम् क्रियाहीनम् भक्तितहीनम् सुरेश्वर।

यत्पूजितम् मया देव परिपूर्णम् तदस्तु मे।। ३० ।।

अन्यथा शरणम् नास्ति त्वमेव शरणम् मम।

तस्मात् कारुण्य भावेन रक्ष रक्ष परमेश्वर।। ३१ ।।

अशी श्रीगणेशांची प्रार्थना झाल्यावर आरती करावी. त्यानंतर मंत्रपुष्पांजली अर्पण करावी.

1. श्री गणेश स्थापना मंत्र- अस्य प्राण प्रतिषठन्तु अस्य प्राणा: क्षरंतु च। श्री गणपते त्वम सुप्रतिष्ठ वरदे भवेताम।।

2. पूजा मंत्र-  ऊं गं गणपतयै नम:।।

3. दुर्वा मंत्र-  श्री गणेशाय नमः दूर्वांकुरान् समर्पयामि।।

4. श्री गणेश क्षमा-प्रार्थना मंत्र-  गणेशपूजने कर्म यत् न्यूनमधिकम कृतम। तेन सर्वेण सर्वात्मा प्रसन्न अस्तु गणपति सदा मम।।

5. गणेश जप मंत्र-  ॐ श्री गणेशाय नम:।।

6. गणेश गायत्री मंत्र- एकदंताय विद्महे, वक्रतुंडाय धीमहि, तन्नो दंती प्रचोदयात्।।

7. विशेष पूजा मंत्र-  ॐ श्रीं ह्रीं क्लीं ग्लौं गं गणपतये वर वरद सर्वजनं मे वशमानय स्वाहा।'

8. संकट निवारण मंत्र- ॐ नमो हेरम्ब मद मोहित मम् संकटान निवारय-निवारय स्वाहा।'

9. स्तुती मंत्र-  वक्रतुण्ड महाकाय सूर्यकोटि समप्रभ। निर्विघ्नं कुरु मे देव सर्वकार्येषु सर्वदा॥

10. श्री गणेश विसर्जन मंत्र-  यान्तु देवगणा: सर्वे पूजामादाय मामकीम्। इष्टकामसमृद्धयर्थं पुनर्अपि पुनरागमनाय च॥

सकाळी : 6 वाजून 9 मिनिटांपासून

दुपारी : 11 वाजून 12.15 मिनिटांपर्यंत

संध्याकाळी : 5 वाजेपासून ते 6.30 मिनिटांपर्यंत

शुभ-लाभ चौघडिया मुहूर्त : रात्री 8 वाजेपासून ते 11 वाजेपर्यंत

इतर मुहूर्त :

विजय मुहूर्त : दुपारी 02:05 ते 02:55 पर्यंत

गोरज मुहूर्त : संध्याकाळी 06:06 ते 06:30 पर्यंत

अमृत काळ मुहूर्त : संध्याकाळी 05:42 ते 07:20 पर्यंत

रवि योग : सकाळी 05:38 ते रात्री 12:12 पर्यंत या दिवशी शुक्ल योग देखील असेल.

संध्याकाळ पूजा मुहूर्त : संध्याकाळी 05:42 ते 07:20 पर्यंत

ALSO READ: गणेश चतुर्थी 2022 शुभ मुहूर्त आणि पंचोपचार पूजा विधी

ALSO READ: Ganesh Chaturthi 2022 Wishes In Marathi गणेश चतुर्थीच्या हार्दिक शुभेच्छा

ALSO READ: गणपती आरती संग्रह

1. गणेश चतुर्थीच्या दिवशी गणेशमूर्तीला गंगाजलाने अभिषेक करावा.गणपती अथर्वशीर्षाचे पठण करावे.मावा लाडू अर्पण करा आणि प्रसाद म्हणून वाटा.

2. यंत्रशास्त्रानुसार गणेश चतुर्थीच्या दिवशी गणेश यंत्राची स्थापना करा.या यंत्राची स्थापना आणि पूजा केल्याने नकारात्मक ऊर्जा दूर होते.

3. गणेश चतुर्थीला हत्तीला हिरवा चारा खायला द्या.गणेश मंदिरात जाऊन तुमच्या त्रासासाठी प्रार्थना करा.

4. गणेशाला शुद्ध तूप आणि गूळ अर्पण करा.यानंतर गाईला तूप आणि गूळ खाऊ घाला.असे मानले जाते की हा उपाय केल्याने पैशाशी संबंधित समस्या दूर होतात.

5. 21 गुळाच्या गोळ्या बनवून दुर्वासह गणेशाला अर्पण करा.हा उपाय केल्याने मनोकामना पूर्ण होतात असे मानले जाते.

6. गणेश चतुर्थीच्या दिवशी कोणत्याही गणेश मंदिरात जा आणि दर्शनानंतर तुमच्या इच्छेनुसार ते गरिबांना दान करा.शास्त्रानुसार दान केल्याने पुण्य प्राप्ती होते.असे केल्याने गणेश भक्तांना आशीर्वाद देतो असे मानले जाते.

7. लग्नात अडथळे येत असतील तर गणेश चतुर्थीला श्रीगणेशाला मालपुआ अर्पण करा. असे मानले जाते की असे केल्याने विवाहाचा योग लवकर तयार होतो.

8. दुर्वा बनवून गणेशाची पूजा करावी.शास्त्रानुसार असे केल्याने श्रीगणेश सर्व मनोकामना पूर्ण करतात.

या लेखात दिलेली माहिती पूर्णपणे सत्य आणि अचूक आहे असा आमचा दावा नाही.त्यांचा अवलंब करण्यापूर्वी संबंधित क्षेत्रातील तज्ञाचा सल्ला जरूर घ्या. 

Ganesha jee

सर्व संकटे हरिसी सत्वर, गुण तुझे गातां॥धृ.॥

पार्वतीतनया विघ्ननाशका, तारिसी तू भक्तां ।

उद्धरले जड मूढ सर्वहि, नाम तुझे गातां॥१॥

नित्य निरंतर भजतां येईल, निजपद तें हातां।

म्हणून चरणी लीन सदा हरि, तल्लीन तुज पाहतां॥२॥

****************************

आरती गौरिनंदनाची। गणाधिष विघ्ननाशनाची॥धृ॥

कमलसम अमरद्विरदवक्त्रां। एकरद मोदकर चरिंत्रा।

तुंदउदरांक लघुविचित्रा। दिव्य क्रमनीय पूतगात्रा॥चाल॥

पूर्ण राकेशतिलकभाला। शिरसिधृतगरप, मथितविधिवरप चकिरहरसुरप, अमिंतकृतवृद्धि मंगलाची॥

श्रीवृद्धि सत्सुमंगलाची॥ आरती॥१॥

तडित्सम हाटकपीत पट तें। सुवेष्ठित मेखलादिकटितें॥

मूषकारुढ सदृढघटितें। भयद तनु धरुनी अर्धत्रुटितें॥चाल॥

अटनि अरिभृंग पणिकमळी। कमलामरदंग, पिटिति करिभृदगसमरातिसुरंग भंगुनि सिंदुराची॥

सुरंग भंगुनि सिंदुराची॥ आरती॥२॥

हिमालयतन्वि  ह्रदयतोषा। सुखालय सदय सुजनपोषा॥

दॆन्य विपुदुपाद पूर्णशोषा। सदाशिवपद दुरितमीषा॥ चाल॥

समर सुरसाह्यकरण मान्या। अमितखल कंदन, करित यमसदन भरितनिजपदन, तोद्धवरवदन जयरवाची॥

करुनि ध्वनि गाति कीर्ती ज्याची॥ आरती॥३॥

मदन सौंदर्य चरणापाणी। ब्रह्मविद्यार्थ सिद्धखाणी॥

शिवप्रिय स्तविती विबुधश्रेणी। करित रविदास ललित वाणी॥ चाल॥

वरदमतिमधुरबाह्य थाया। कीर्ति गुणि अगुण, वर्ति परि सगुण, मूर्ति जन चरण वर्ति भवअर्तितमहाराची॥

जगदगुरु जननि हरिहरांची ॥ आरती ॥४॥

****************************

गणराया हे माझ्या ह्रदयाला ॥ ओवाळु आरती तव पायां ॥ धृ ॥

दे मति निर्मळ तव गुण गायां ॥ अद्वय मज सुख द्याया ॥ १ ॥

मज कल्पित विधिवदर्चनवंदन ॥ मानूनि घे आजि सदया ॥ २ ॥

महामायात्मज विघ्न हराया ॥ शांता पदरजी मन दे रहाया ॥ ३ ॥

****************************

गजवदना पुजूनी तुला करित आरती।

तारी मला षड्‌रिपु हे नित्य पीडीती॥धृ॥

अति सुंदर रत्नमाळा कंठि शोभती।

ऋद्दिसिद्धि नायिकादि चमर वारिती॥

इंद्रादिक सुरवरनर नित्य पूजिती।

निशिदिनि मी ध्यातो तुला तारी गणपती ॥१॥

भक्तकामकल्पद्रुम शारदापती।

वर्णिती हे वेद चारी आणखी स्मृती॥

निशिदिनि जे भजति तुला तारिं त्यांप्रती।

वसुदेव लीन पदीं देविभो मती ॥२॥

****************************

जय जय जी शिवकुमरा प्रणतवत्सला ।

ओवाळीन पंचारति देई सुमतिला ॥ धृ ॥

लंबोदर वक्रतुंड शोभतें किती ।

मोरमुकुट वैजयंती कंठी झळकती ॥

कनकवलय तोडर ते बहुत विलसती ।

होतो बहु तोष मनीं पाहुनीं तुला ॥ १ ॥

त्वत्स्वरुप त्वद्‌गुण हे स्वांति आणुनी ।

ओंवाळिन पंचारती लुब्ध होऊनि ॥

विनवितसे दत्तात्रय लीन भाषणी ।

भवतरणा अध वारुनि उद्धरी मला ॥ २ ॥

****************************

शिवतनया आजि दे मतिला ॥

आरती तुजला करिन मी भावें । वर दे तू मजला ॥ १ ॥

संकटनाशक बुद्धिप्रकाशक। नमितों मी तुजला ॥२॥

सिंदुरचर्चित शुंड विराजित। मुषकावरि बसला ॥ ३ ॥

मंगलदायक नाम तुझे मुखी । जपतां हरिं तरला ॥ ४ ॥

****************************

आरती शंकरतनयाची । मोरया पार्वतीनंदनाची ॥ धृ ॥

पद्मासमान तुझे चरण । वंदिती सकळ सुरमुनी तीं ॥

उंदिर वाहन हें तुझे । त्यावरी बैसोनी फिरसी । चाल ॥

वर्तुल  गजासमीप मान । पायीं पैंजण, रुणझुण करिती, सताल सुस्वर, नुपुरें, सुंदर, गणेशाची वाजति झनन विनायकाची ॥ १ ॥ ॥ आरती ॥ 

भाद्री शुद्ध चतुर्थीला । तुजला ते दिनीं पुजिती ॥

एकविस दुर्वांकुरानीं । अर्पूनी तुजला नित्य ध्याती ॥ चाल ॥

नामाचा अगाध हो महिमा । शेंदूर अंगी चर्चित सुंदर, कर्णी कुंडल, झळकती सिद्धि नायकाची लखलखती एकदंताची ॥ २॥ आरती ॥

माघ शुद्ध चतुर्थीला । गणपती पुळ्यामध्यें तुजला ।

तेथें यात्राचि भरुनि । जन्मोत्सव तुझा करिती ॥ चाल ॥

तुझी अगाध हो करणी । अग्रपूजेचा मान देऊनी, सकळ सुरवर ध्याऊनि सत्वर तुजलाची पूजिती ॥ मोरया, तुजलाची पूजिति ॥ ३ ॥ आरती ॥

संकष्टिचीं व्रतें तुझी । करतील नरनारी जगती ।।

त्यासी प्रसन्न तूं होसी । मनीषा पूर्ण करिसि त्यांची ॥ चाल ॥

वर्णकाय तुझा महिमा । तुझिया स्मरणे, हरतील पापे सद्‌बुद्धि तू देई आम्हांला ॥ हीच तुम्हा विनंती मोरया, हीच तुम्हां विनंती ॥ ४ ॥

****************************

आरती सप्रेम जयजय स्वामी गजवदना ।

तुझिया स्मरणें जाति पातकें पार्वतीनंदना ।

मोरया पार्वतीनंदना ॥ धृ ॥

मस्तकी मुकुट जडिताचा शोभतो जाण ।

कानी कुंड्लांची दिपकें झळकती परिपूर्ण ॥

पायीं घुंगुर वाळे घालुनी शोभती चरण ।

तुझिया दोंदावरी कंठी पदक घालुन ॥ १ ॥

मूषक वाहनावरी स्वारी करोनियां फिरसी ।

चंद्रम तुजला हांसे म्हणोनि शाप दिधलासी ॥

तेहतीस कोटी देव मिळोनि प्रार्थियलें तुजसी ।

दया करा महाराज उ:शाप देउनियां त्यासी ॥ २ ॥

भाद्रपद चतुर्थीचा दिवस सुदिन ।

त्या दिवशीं या चंद्रमाचे पाहूं नये वदन ।

हाच शाप दिधला त्यासी ऎका हो जन ।

जे जन पाहतील मुख त्यांसी दु:खपीडा जाण ॥ ३ ॥

वत्सें रक्षित असतां कृष्णें सोम पाहिला ।

स्यमंतक मणि जाबुवंते गृहासमिप नेला ।

आळ आला श्रीकृष्णावरी क्रोधातें चढला ।

शोधालागीं जातां तेव्हां जांबुवंत मिळाला ॥ ४ ॥

रामचंद्रे जांबुवंते होतें बोलणें ।

यास्तव आतां जाणे झाले युद्धाकारणें ।

युद्ध प्रसंग टळला तेव्हां कन्या देऊन ।

मणि आधन दिधला तेव्हा आले परतुन ॥ ५ ॥

सत्राजिता श्रीकृष्णाने मणि तो दिधला ।

असत्य भाषण करितां त्यांसी क्रोध बहु आला ।

सत्यभामा बोलावुनि दिधली कृष्णाला ।

मणि आंदण देऊनि त्यासी समाधान केला ॥ ६ ॥

गोपिकांचे गृही श्रीहरी भक्ती नवनीर ।

गोपी जाऊनि यशोदेपाशी सांगती वृत्तांत ।

कृष्ण तुझा चांडाळ येऊनि धरी अमुचा हस्त ।

काय सांगू यशोदे त्याची करणी अघटीत ॥ ७ ॥

ऎसी वार्ता कानी पडतां माता घाबरली ।

जाईनि एकदंतापाशी नवस बोलली ।

संकष्टीची व्रतें तुझी करीन मी आगळी ॥ ८ ॥

यशोदेचे नवस पूर्ण झाले  म्हणोनिया ।

व्रतें तुझी नरनारी करतील मोरया ।

पतित मी आळशी माझी मतिमंद काया ।

दास म्हणे माझें मस्तक नित्य तुझे पायी ॥ ९ ॥

****************************

मंगलदायक सिद्धीविनायक आरती ही तुजला ।

करितों भावे दुर्वापुष्पे वाहुनी चरणाला ॥ धृ ॥

कार्यारंभी पूजन तुझे सकल जन करिती ।

इच्छा पूरवूनी सकलां देसी सुखशांती सुमती ॥ १ ॥

सिंदुरखल मातुनी जेव्हा उपदाव केला ।

भक्त रक्षणासाठी धावुनी सिंदुरखल वधिला ॥ २ ॥

ऎसा अगाध महिमा तुझा परम अपार ।

वर्णावया शेषही थकला थकले सुरवर ॥ ३ ॥

दीनदास मी तुझ्या प्रसादा ।

तिष्टतसे दारी । प्रसन्न होऊनी निजदासाला संसारी तारी ॥ ४ ॥

****************************

Ganesha 14 Names

कार्यारंभी प्रेमभरें पुजिति जे तुला ॥ सकल अघा हरुनि सुखी करिसी त्यांजला ॥

निजपद त्या देऊनिया हरिसी भ्रांतिला ॥ देसी भक्तजनां हे दयाघना ॥ जय ॥ १ ॥

दास विनवि निशिदिनी तुज गौरीनंदना ॥ सुप्रसन्न होऊनि दे भजनिं वासना ॥

सत्कीर्तिदायक ही बुद्धि या दीना ॥ विठ्ठलसुत मागतसे पुरवि कामना ॥ २ ॥

****************************

जय जय गणपति अघशमना ।

करितों आरती तव चरणा ॥ धृ ॥

छळिती षडरिपु बहु मजला। यांतुनि तारी जगपाला ॥

हरि या विविध तापाला। दॆन्यहि नेई विलयाला ॥

निशिदिनि करि मज साह्याला । विनंति ही तव पदकमला ॥

विठ्ठलसुत बहु प्रेमे विनवी तारी या दीना ।

दयाळा करिं मजवरि करुणा ॥ जय. ॥ १ ॥

****************************

जग ताराया अवतरलासी भक्त पूजिती सद्‌भावे।

कनवाळु तूं मुषकवाहन भक्तसंकटी तूं पावें ॥

बहु प्रेमानें ओवाळिन तुज मन वांछी तव गुण गावे।

विघ्नहराया येई झडकरी ऋद्धिसिद्धिसह तू धावे॥१॥

वक्रतुंड गुणवंत विघ्नहर गौरिनंदन गणपति जो।

आरति ओवाळीन मी त्यासी विघ्नांतक जगतारक  जो॥धृ.॥

शुंडा शोभे सिंदुरचर्चित मस्तकी मुकुट झळाळी ।

मुक्ताहार हे कंठी रुळती कस्तुरितिलक हा तव भाळी ॥

मोरेश्वर सुत वासुदेव तुज प्रार्थी दीना प्रतिपाळी ॥

भक्तजनातें मंगलमूर्ती रक्षीं अतिसंकटकाळीं ॥ २ ॥ वक्रतुंड गुणवंत ॥

****************************

आरती मी करिन तुला श्रीगजानना ।

वक्रतुंड एकदंत मुषकवाहना ॥ धृ. ॥

त्रिविधताप दूर करी गौरीनंदना ।

दॆन्य हरुनि तारी मला विघ्ननाशना ॥

भक्तसखा तूंची एक सिंदुरानना ।

मी निशिदिनी ध्यातो तुला दुष्ट भंजना ॥ १ ॥

पंचारती ओवाळिन पुरवि कमना ।

साह्य करीं निशिदिनि मज भक्तातारणा ॥

भाविक जन पुजिति तुला स्वहित साधना ।

वासुदेव लीन पदीं धरुनि धारणा ॥ २ ॥

****************************

गणराज आज सुप्रसन्न होई तूं मला।

करितों मी पंचारति मोरया तुला॥धृ.॥

मुषकवहनि बॆसुनिया येई धावुनि।

मममस्तकीं वरदहस्त्त तुवां ठेवूनी॥

पूर्ण करीं मम हेतु दयार्द होऊनी॥

लावी तव भजनी आजि दास विठ्ठला॥१॥

****************************

श्रीगणराया पार्वतितनया देई मज भेटी।

तव चरणाची देवा मजला आवड बहु मोठी॥धृ.॥

दीनजनांचा कॆवारी तूं अससी गणराया।

कार्यारंभी स्तविती तुजला विघ्ने वाराया॥

भक्तांचा तू ऎकुनि धांवा मुषकी बॆसुनियां।

त्वरितचि येसी सर्व संकटे निरसुनि ताराया॥

हेचि जाणुनि नारायणसुत शरण तुझ्या पायीं।

तरी दयाळा अजि मम करुणा येवो तव ह्र्दयी॥१॥

****************************

शिवतनया वक्रतुंड गौरीच्या बालका।

ओवाळू तुजलागी विश्वाच्या पालका॥धृ.॥

उंदीर वाहन तुझे वामांगी शारदा।

भक्तांते रक्षितोंसी वारुनियां आपदा॥

स्तवितो मी दिन तुजला सद्‌बुध्दी द्या सदा।

गणराया वर देई उद्धरि तूं भाविकां॥१॥

गिरिजांकी बॆसुनिया प्रेमाने खेळसी।

वधुनिया राक्षसाला लीलेते दाविसी॥

निशिदिनि जीं ध्याति तुजला सत्वर त्यां पावसी॥

प्रार्थीतसे वासुदेव तारी या सेवका॥२॥ शिवतनया.॥

****************************

जय जय आरती पार्वतिकुमारा गणपती ओवाळूं।

पंचही प्राणांच्या कर्पूरवाती  ज्ञाना़ग्रे जाळू॥धृ.॥

ओंकार प्रणवाक्षरी बीजापासूनि ध्वनि उठली।

ते हे माया त्रिगुणात्मकचि सगुंणत्वा आली॥जय.॥१॥

पंचभूतात्मक व्यापक एकचि घटक तुं जैसा।

दृष्टीगोचर नव्हसी कोणा गूळ गोडी तैसा॥जय.॥२॥

निगुण ज्योति सगुणा आली पुंडलिकासाठी।

विटेवर शोभे कटिकर उभा भीमेचे कांठी॥जय.॥३॥

ऎसी मूर्ति नित्यनिरंतर ध्यानी जे धरिती।

संकट त्यांचे दूर करी तूं श्रीमंगलमूर्ती॥जय.॥४॥

वायुतानें ह्र्दयिं ध्यायिली जसि राघवमुर्ती।

तसि हनुमंता तुझिया पायीं देई सद्‌भक्ती॥

जय जय आरती पार्वति कुमारा.॥५॥

****************************

गणराया आरती ही तुजला ॥ धृ. ॥

रुणझुण पायीं वाजति घुंगूर ।

गगनी ध्वनी भरला ॥ १ ॥

भाद्रपद मासी शुक्लचतुर्थीसी ।

पुजिती जन तुजला ॥ २ ॥

गंध पुष्प धुप दीप समर्पुनी ।

अर्पिती पुष्पांला ॥ ३ ॥

भक्त हरी हा आठवितो रुप ।

गातो तव लीला ॥ ४ ॥

****************************

जय जय जी विघ्नहरा आरती तुला॥

ओंवाळीन प्रेमरसी तारी तूं मला ॥धृ.॥

रत्नजडीत हेममुकुट मस्तकावरी।

शोभतसे पाशांकुश तुझिया करी॥

वारुनिया विघ्न समूह धांव झडकरी।

राही पाही येई मम सदना॥ गजवदना। अघदमना।शरण मी तुला॥१॥

आरती ही धरुनि करीं रुप पाहती।

गजमुख हे अति सुंदर शोभते किती।

गातो गुण वासुदेवा वंदी गणपती॥

धावें। पावें। यावें। विघ्नहरा। भक्तवरा वंद्यसुरा। सुखवि तूं मला॥२॥

****************************

आरती मी करितों तुज पुरवि कामना ॥ धृ. ॥

भाद्रपदी शुद्ध चतुर्थीस तव बरी।

मूर्ति करुनि सर्व लोक पूजिती घरी॥

महिमा तव वर्णवे न पापगिरि हरी॥ येई ॥

घाई पाहीं करुनि त्वरा। विघ्नहरा। दे सुगिरा। हे कृपाधना ॥ विघ्ना. ॥ १ ॥

संकटि जे पडुनि प्रभो स्मरती तुजला ।

मुक्त करिसी जगती या खचित त्यांजला ॥

जाणुनि हे तव भजनीं ध्यास लागला ॥

गातो। नमितो। तारि आतां। या भक्ता। दयावंता। गौरिनंदना ॥ विघ्नां ॥ २ ॥

****************************  

आरती शुभनंदनाची। पदनतजनानंदनाची॥धृ.॥

लंबोदरा दंतिवदना। यदीया मूर्ति कीर्तीसदना॥

सिंदुरानुलेपनु गहना। सुविलसदुंदुराख्यवहना॥चाल॥

शोभतीशूर्पकर्ण ज्याचे। मस्तकी अमंदवर मुख रसारसाप्रिंतप्रचुरतरसुदूर्वांकुरोर्धरुचिर रुचि जयाची॥

सुयोग रुचिर रुचि ॥आरती॥१॥

जयाते भालचंद्र म्हणती। कविगण कीर्ती सतत गाती॥

मुनिपदि हृदंबुजे ध्याती।अपरिचितहरिहरादि करिती॥चाल॥

सुतधन धान्यकलत्रादि। निस्थुल दयाल सुतगललं बिरक्त सुभमाल सुमदजलसंघमद लिकुलविमल चरितविभुची।

सुमंजुल विमलचरित विभुची॥ आरती.॥२॥

कटिताट पीतांबरधारी। सुरंजितचरण दिसति नुपुरी॥

मोदक मोदकासी धरी करी।सरिसृप बद्ध ज्याचे उदरी॥चाल॥

स्मरणें विघ्नवृंद वारी।तारि दुरितसागरी वसुदेवकरि परिवितार्थ अतिभक्ति गणपतीची॥

मंगला भक्ति गणपतीची॥आरती.॥३॥

****************************

ओंवाळू आर्ती देवा श्रीमंगलमूर्ती॥

अघसंकट नासुनियां द्यावी चरणांसी मुक्ती॥धॄ.॥जय॥

देवा तूं आद्य सुरवरवंद्या गणराया।

तुझीया स्वरुपी न सरी पावे दुसरी उपमाया॥१॥

शेंदूर अंगी चर्चुन कंठी मुक्तांची माळा।

लंबोदर उंदीरवर शोभे लल्लाटी टीळा॥२॥

पीतांबर परिधान पायी घुंगुरध्वनि गाजे।

दुर्वांकुर वाहिले आम्ही भक्तीचे काजे॥३॥

वार्षिक उत्साहाची सेवा यथाशक्ति केली।

न्यूनाधिक तें क्षमा करुनि रक्षी माउली॥४॥

महानैवेद्य घृतशर्करा्मिश्रीत हे लाडू।

अर्पू तुजला प्रसाद आपुल्या पात्री तो वाढूं॥५॥

पिता तुझा तो सांब सदाशिव ध्यातो।

श्रीरामा हनुमंतानें त्याचे पायी धरिला सुप्रेमा॥६॥

**************************** 

जय जय गणपती। ओवाळीत आरती।

साजि-या सरळ भुजा। परश कमळ शोभती॥धृ.॥

अवतार नाम भेद। गणा आदी अगाध॥

जयासी पार नाही। पुढे खुंटला वाद॥

एकचि दंत शोभे। मुख विक्राळ दोंद॥

ब्रह्मांडा माजि दावी।ऐसे अनंत छंद॥ जय.॥१॥

हे महा ठेंगणी हो। तुज नृत्यनायका॥

भोंवरी फ़ेरे देता। असुरा मर्दीले एका॥

घातले तोडर हो। भक्त जनपाळका॥जय॥२॥

सुंदर शोभला हो। रुपे लोपली तेजें।

उपमा काय देऊं। नसे आणिक दुजे॥

रवि शशि तारांगणे। जयामाजी सहजे॥

उधरी सामावली। जया ब्रह्मांडबीजे॥जय.॥३॥

वर्णिता शेष लीला। मूखे भागली त्याची॥

पांगुळले वेद कैसे। चारी राहिले मुके॥

अवतार जन्मला हो। लिंग नामिया मुखे॥

अमूर्त मूर्तिमंत। होय भक्तीच्या सूखे॥ जय॥४॥

ऐसाचि भाव देई। तया नाचतां पुढे॥

धूप दीप पंचारती। ओवाळीन निवाडे॥

राखें तूं शरणांगता।तुका खेळतां लाडे॥ जय॥५॥

****************************  

पाश करि उत्पल शंख गदा। चक्रधान्याग्र ऋजा सुखदा॥

इक्षु धनु मातु लिंग सुसदा । हरी निजदंत कृतांतमंदा॥चाल॥

विराजे रत्‍नकलशशुंडा। दंड अतिप्रचंड, मंडित उदंड वरदित अखंड, किलब्रह्मांड मंडनाची॥ प्रभातंशंड खंडनाची॥१॥

आरती जगद्वंदनाची। उमाशिवसांबवंदनाची ॥धृ.॥

स्वयें जी भूषविणार जगा। वल्लभा दिव्यभव्यसुभगा॥

स्वहस्ती अमल- कमल विभगा। विहगगजवक्रहंस विहगा॥ चाल॥

भुजें परिरभणानुसरली। करुनि चपलता, परि न विकलता, तरुसि जशी लता वसंताची॥

सदा शीलता सुसंताची॥आर.॥२॥

प्रथम उत्पन्न विश्वकर्ता। प्रकृति रक्षूंना प्रलयिंहर्ता॥

गु्णगुण वेदशास्त्रपढता। सकलसिद्धयर्थ स्वार्थ्मर्ता॥चाल॥

असा विघ्नेश इश घ्यावा। अभय करणार, विभय भरणार,  सुकवि तरणार, सदैवाची॥

कुमति हरणार राघवाची॥ आरती.॥३॥

****************************

आरती त्रिपुरमर्दनाची। वृषभध्वजा उमेशाची ॥ धृ. ॥

वामांकिनी उमा बैसे। सव्यवेष्ठित विघ्नेशें ॥

नंदी भृंगी उभे सरसे। पहाती विचित्रशावेशें ॥ चाल ॥

नेत्री पहा पहा शंभा, चंद्र्सूर्य नमिती रात्रिंचर चरण भद्रक्रर,  असती शांतमूर्ति ज्याची। भॊळा वाणी असे साची ॥ १ ॥

वाणी देवि घरी वीणा। विधीकरि करताल निपुणा ॥

इंदिरा गान रचनपूर्णा। इंद्र पटू वेणुनाद करणा ॥ चाल ॥

धिमिधिमि मृदंगाचा। निशामुखी नाद सांद्र्पटु मंद हरि करींद्र सुंदरास्य ना केंद्र सर्व लक्षुनि सेविति, विधृति तांडवाची, शंभुला विधृती तांडवाची ॥ २ ॥

नंदी वाहन असें द्वारी। घेती दर्शन नरनारी ॥

नमितां त्रिविधताप सारी। सुरवर उमेश कामारी ॥ चाल ॥

बोरवेष्यिलासे गणे, बाण डमरूधर, भव्यगौरिहर, प्राशीजो जहर, शांती जो करि अमराची, नमितो तुजला गजाननजी ॥ ३ ॥

****************************

शंकरतनया भवभयहरणा पंचारती तुजला॥

करितों भावे विघ्नहरा हे तारी भक्तांला॥धृ.॥

प्रेमानंदे सर्व लोक स्मरती पदकमला॥

गिरिजांकी तू बैसूनि नाना दाखवसी लीला॥

अवतरलासी भक्तजनासी मुक्ती द्यायाला॥

विठ्ठसुत बलवत्वकवि ध्यातो भवाब्धि तरण्याला॥१॥

****************************

ओवाळूं भावें भक्ती। सर्वारंभी मंगळमूर्ती॥धृ.॥

आधारे सृष्टी ज्याचें। तो हरिगौरीसुत नाम ज्याचे। होय विघ्नांचा अंत॥१॥

पाहतां रुप ज्याचें। अद् भूतचि गजमूख॥

शशांकसूर्य वन्ही॥ त्रिनेत्र दंत एक॥२॥ 

पन्नग विभूषणें। कटिकटि मंडीत॥

श्रवणी कंठ गळा। वेष्टितसे उपवित॥३॥

सायुध कर चारी। लंब उदर ज्याचे॥

भरले चौदाविधी। चौसष्टिकळी साचें॥४॥

सिद्धीऋद्धीबुद्धीचा भुक्तिमुक्तींचा दाता॥

बिरुदाचे तोंडर। पायी गर्जतीरमतां॥५॥

षडानन बंधूसंगे। नाचसि डमरु नादें॥

शिवशक्ती पाहोनियां ध्यान मनी। प्रेमभावे पुजीत॥

श्रीदास तुजलागी। करी तयासि मुक्त॥८॥

**************************** 

गजवदना मन नमले पाहुनियां तुजला।

म्हणतां मंगलमूर्ती संताप हरला॥

यास्तव निश्चय चरणी भाव तो धरिला।

व्यापुनि अवघे विश्व म्हणती तुज उरला॥१॥

जय देव जय देव जय संकटहर्ता।

तुजविण नाही कोणी संसारी त्राता॥धृ.॥

गिरिजांकी बैसुनियां स्तनपान करिसी।

तो तू राक्षस मोठमोठे निर्दळासी॥

उचलुनि शुंडाग्राने त्रैलोक्य धरिसी।

गिरीजारागें नित्य कां रें थरथरसी॥ जय.॥२॥

दास विनायक मूर्ती पाहुनिया डोले।

मंगलमूर्ती हृदयी राहो हें बाले॥

प्राणी जे गुण गाती ते जाणा तरले।

आपण तरुनी अपुले पूर्वज उद्धरिले॥जयदेव जयदेव ॥३॥

**************************** 

जय जय विघ्नविनाशन जय इश्वर वरदा।

सुरपति ब्रह्म परात्पर सच्चिंद्धन सुखदा॥

हरिहरविधिरुपातें धरुनिया स्वमुदा।

जगदुद्भवस्थितीप्रलया करिसी तूं शुभदा॥१॥

जय देव जय देव जय गणपति स्वामी, श्रीगणपती स्वामी, श्रीगणपती स्वामी।

एकारति निजभावें, पंचारति सदभावे करितो बालक मी॥धृ.॥

यदादिक भूतात्मक देवात्मक तूचि।

दैत्यात्मक लोकात्मविक सचराचर तूंची॥

सकलहि जिवेश्वरादि गजवदना तूंची।

तवविण न दिसे कांही मति हे ममसाची॥जय.॥२॥

अगणित सुखसागर हे चिन्मया गणराया।

बुद् धुदवत् जैअ तव पदि विवर्त हे माया॥

मृषाचि दिसतो भुजंग रज्जूवर वायां।

रजतमभ्रम शुक्तीवर व्यर्थचि गुरुराया॥ जय.॥३॥

अन्न प्राण मनोमय मतिमय हृषिकेषा।

सुखमय पंचम ऐसा सकलहि जडकोशां॥

साक्षी सच्चित् सुख तू अससि जगदीशा।

साक्षी शब्दही गाळुनि वससि अविनाशा॥जय.॥४॥

मृगजलवेत हे माया सर्वहि नसतांची।

सर्वहि साक्षी म्हणणे नसेचि मग तूचि।

उपाधिविरहित केवळ निर्गुणस्थिती साची।

तव पद वंदित मौनी दास अभेदेची॥जय देव.॥५॥

****************************

आवडी गंगाजळें देवा न्हाणीलें॥

भक्तीचें भूषण प्रेमसुगंधे अर्पीले॥

अहं हा धूप जाळू गणपतीपुढे॥

माझ्या मोरयापुढें॥

जंव जंव धूप जळे तवं तवं देवा आवडे॥१॥

पंचप्राणहीत धूपदीप जो केला॥

नैवेद्याकारणे उत्तम प्रकार अर्पिला॥

मध्वनाथस्वामी पंचोपचारि पूजीला॥

मग एकार्तीसी प्रेमे प्रारंभ केला॥२॥

****************************  

त्रिपुरासुर वधु जातां शिव तुजला चिती।

बळिबंधन कराया वामन करि विनंती॥

धाता सृष्टि सृजितां न चले मंदमती।

स्मरण करितां तुझे मग झाली स्फ़ूर्ती॥१॥

जय देव जय देव जयजी गणराया।

हरिहरब्रह्मादिक ते वंदिती तव पाया॥धृ.॥

धरणी धरित मस्तक शेषाला ओझें।

जाहालें तेव्हां स्मरण करि पै तुझे॥

हळुवट पुष्पप्राय घेले गणराजें॥

सुकीर्तीमहिमा घोषे भुवनप्रय गाजे॥ जय.॥२॥

महिषासुरासि वधिता पार्वतिही समरी।

विजया देही म्हणुनी प्रार्थी गौरी॥

गाती मुनिजन योगी सिद्धादिक सौरी।

तुझिया वरदे जिंकिती मन्मथ नरनारी॥जय॥३॥

पंडीत रामात्मज हा कवि किंकर तुझा।

विनवी तुजला भावें पावें निजकाजा॥

ऋद्धीसिद्धीदाता तो स्वामी माझा।

संकट हरुनि रक्षी भक्तांची लज्जा॥जय.॥४॥

**************************** 

उपेल जरती मदें शुंडा बहु साजे।

शेंदूर जो घवघवीत अद् भुत सुविराजे॥

घागरियांचा घोळ पदी घुळघुळ वाजे।

प्रसन्नवदना देवा ध्याना सुख माजे॥१॥

जय देव जय देव गजनरवेषा।

आरती ओवाळू तुजला विश्वेशा॥धृ.॥

विशेष महिमा तुजला नकळे गणनाथा।

हरिसी संकट विघ्ने तापत्रयव्यथा॥

अखंड आनंदें तूं डोलविसी माथा।

तांडव नृत्य करिती तातक् धिम ताथा॥जय.॥२॥

विद्या धन संपदा कनकाच्या राशी।

नारी सुत मंदिरे सर्वहि तूं देशी॥

निर्वाणी पावशी वेगी भक्तांशी।

गोसावीनंदन गातो कवितांशी॥जय.॥३॥

****************************  

वक्रतुंड एकदंत गौरिनंदना।

आरती मी करितों तुज हे गजानना॥धृ॥

पाशांकुशा शोभे करी दु:खभंजना।

रत्नजडित सिंहासन बुद्धिदीपना॥ सुरनरमुनि स्मरती तुला यतो दर्शना॥१॥

ऋद्धिसिद्धि करिती सद नृत्यगायना। देसि मुक्ति भक्तजनां हे दयाघना॥

विठ्ठलसुत लीन पदीं विघ्ननाशना। वक्रतुंड एकदंत॥२॥

****************************

ब्रह्मकमंडलु गंगा रहिवास तये तीरी।

स्नान पै केलिया हो, पाप ताप निवारी।

मोरया दर्शनें हो, जन्ममरण दूरी॥१॥

जय देवा मोरेश्वरा जय मंगळमूर्ती॥

आरती चरणकमळा, ओवाळू प्राणज्योती॥जय.॥धॄ.॥

सुंदरमस्तकी हो, मुकुट पिसे साजीरा।

विशाळ कर्णद्वय, कुंडले मनोहर।

त्रिपुंडटिळा भाळी,  अक्षता ते सोज्वळी।

प्रसन्न मुखकमळ, मस्तकी दुर्वांकुर॥जय.॥२॥

नयन निर्मळ हो भुवया अति सुरेख।

एकदंत शोभताहे, जडित स्वर्ण माणिक।

बरवी सोंड सरळ,  दिसतसे अलौकिक।

तांबूल मुखीं शोभे अधररंग सुरेख॥जय॥३॥

चतुर्भुजी मंडित हो, शोभती आयुधें करी।

परशुकमलअंकुश हो, मोद्क पात्र भरी।

अमृतसम मधुर, सोंड शोभे तयावरी।

मूषक वाहन तुझें, लाडू भक्षण करी॥जय.॥४॥

नवरत्नहार कंठी, यज्ञोपवीत सोज्वळ।

ताईत मिरवीतसे, त्याचा ढाळ निर्मळ।

जाईजुई नागचांफ़े, पुष्पहार परिमळ।

चंदनी कस्तुरीचा शोभे टिळक वर्तुळ॥जय.॥५॥

****************************  

हरिहरब्रह्मादीकी तुजला पूजीलें।

म्हणोनि त्यांचे कार्य सिद्धी त्वां नेले॥

ऎसा तू गणराजा नवसा योजिले।

वर्णावया नकळे तुझी पाऊलें॥१॥

जय देव जय देव जय गजानना।

आरती ओवाळू तुज सुंदर वदना॥जय.॥धृ.॥

तुज ऎसा सुंदर आणिक न दीसे।

जिकडे पहावे तिकडे गणराज भासे।

श्रवणी कुंड्लांची दीप्ती प्रकाशे॥

चंद्र सूर्य दोन्ही हेलावति जैसे॥जय.॥२॥

गंधपुष्पे दुर्वा तुजला जे वाहती।

ते नर भाग्यवंत लक्ष्मी पावती॥

दर्शन हेळामात्रे तया होय मुक्ती।

सहज नामा याणें गाइली आरती॥जयदेव॥३॥

****************************  

एकदंता गुणवंता गौरी सुखसदना।

ऋद्धीसिद्धीदायक कलिकिल्मिषदहना॥

उन्नत गड स्त्रवती डुलती नग नाना।

शुंडादंडेमंडित गंभीर गजवदना॥१॥

जय देव जय देव जय शंकरकुमरा।

पंचप्राणे आरती उजळूं तुज चतुरा॥ जय॥धृ.॥

अंबुजनेत्री बुब्बुलभ्रमर भ्रमताती।

भारेंसुरवर पुजा देवा तुझि करिती।

लाडूधर वरदका मुनिजन गुण गाता।

कर्णी कुंडले देखुनि रविशशि लपताती॥जय.॥२॥

चरणी नुपुरांची रुणझुणध्वनी उठली।

एकविस स्वर्गी भेदुन तदुपि संचरली॥

अनंत अंडे ज्यांच्या घोषे दुमदुमली।

अदभुत पंचभुतें तेथुनि उद्भवली॥जय.॥३॥

ऎसे वैभव तुझे नाटक नृत्याचें।देखुनियां लुब्धलें मन गंधर्वाचे॥

ऎकुनि चिंतन करणे तुझिया चरणाचें।

चिंतन करितां नासे दु:ख विश्वाचें॥जय.॥४॥

कमलासन भयनाशन गिरिजानंदना।

कटि सुंदर पीतांबर फ़णिवरभूषणा॥

विद्यावर पदिं तोडर अमरारीमथना।

मनरंजन रहिमंडण गणपति गुरु जाणा॥

जय देव जय देव जय शंकर.॥५॥

****************************  

अनादिनायक चिंतामणीदेवा।

विद्याधर तुज म्हणती करिती सुर सेवा॥

नकळे ब्रह्मादिकां पार्वतिसुत ठेवा।

भावे पाहावा निज मानसिं घ्यावा॥१॥

जय देव जय देव गणपती स्वामी।

पंचप्राणी आरती करितो तुजला मी॥जय.॥धृ.॥

परशू अंकुश कमळां धरिलें अवलीळा।

सिंदूरचर्चित भाळा।

शोभसि रिपु काळा॥

गंडकपालालंकृति पुष्पांच्या माळा।

रुणझुण चरणी होती नुपुर अवळीला॥जय.॥२॥

श्वेत छत्र चामरी तुजला मिरवीती।

उंदीराचे वाहन तुजला गणपती॥

खाज्यांचे लाडू शोभती हाती।

मूर्ती अवलोकितां न ढळती पाती॥जय.॥३॥

राजस उंदीर ठमकत ठमकत चाले।

हालत हालत दोंदिल डोलत मग चाले॥

ध्याने ध्यातां गातां सर्वहि जन धाले।

हरिगुणमंडित वाणी जन पंडीत बोले॥

जय देव जय देव.॥४॥

****************************  

दीनदयाळा गणपति स्वामी द्यावी मज भेटी।

तव चरणांची सखया मजला आवडी मोठी॥धृ.॥

कवण अपराध म्हणवुनि देवा केला रुसवा।

अहर्निशी मी हृदयी तुझा करितसे धांवा॥दीन.॥१॥

चिंताकूपी पडलों कोण काढील बाहेरी।

धांवें पावें सखया करुणा करुनि उद्धरी॥दीन.॥२॥

ऐसे होते चित्ती तरि का प्रथमचि देवा।

अंगीकार करुनि केला कृपेचा ठेवा॥दीन.॥३॥

आतां करणें त्याग तरिही स्वामी अघटित।

शरण आलों माझा आता चुकवी अनर्थ॥दीन.॥४॥

यादवसुत हा विनवी दोन्ही जोडूनियां कर॥

तव चरणाचा सखया मजला आहे आधार॥दीन.॥५॥

****************************  

प्रेमगंगाजळे देवा न्हाणियेलें तुजला।

सुगंध द्रव्ये मर्दन करुनी हेतू पुरविला॥

गंगाजळे रौप्याची त्यांत कि भरिलें जळाला।

सुवर्णाचा कलश आणुनी हाती तो दिधला॥

अंग मर्दितां ह्स्तें मजला उल्हासचि झाला।

स्नान घालूनि वंदियेलें मी तुझीया चरणाला॥

चरण क्षाळुनि प्राशियेले मी त्याही तीर्थाला।

वाटे सात पिढयांचा मजला उद्धारचि झाला॥

अंग स्वच्छ करुनि तुजला पीतांबर दिधला।

अति सन्मानें सिंहासनि म्यां तुजला स्थापियला॥

भक्ता सदाशिवतनय सदा लागत तव चरणी।

सर्वस्वहि त्यागुनि झाला निश्चय तव भजनी॥

****************************  

गणपति नमिती स्तविती सुरपति तुज भजती।

सकलारंभी स्मरती विघ्ने संहरती॥

शुंडामांडतमूर्ती अतर्क्य तव कीर्ती।

आरती कवणालागीं देई मज स्फ़ूर्ती॥१॥

जय देवा जय देवा सुंदरगजवदना।

तव भजनासी प्रेमा देई सुखसदना।जय.॥धृ.॥

जागृति स्वप्नी माझ्या हृदयी त्वां राहावें।

दुरतर भवपाशाच्या बंधा तोडावें॥

सिंदूरवदना सखया चरणा दावावें।

अघोरदुर्गतिलांगी सत्वर चुकवावे॥जय.॥२॥

न कळे अगाध महिमा श्रीवक्रतुंडा।

अतर्क्य लीला तुझी शोभे गजशुंडा॥

तुजविण न दिसे देवा शमविल यम पीडा।

भक्तसंकट येसी धावत दुड्दुडां॥जय.॥३॥

नयनी शिणलो देवा तव भेटीकरितां।

तापत्रय दीनाचे शमवी समर्था॥

अनाथ मी कल्पदुम तूंची शिव सूता।

विष्णूदासें चरणी ठेवियला माथा।जय देवा.॥४॥

****************************  

पौराणिक कथेनुसार असुरांच्या त्रासाला कंटाळून सर्व स्त्रिया आपले सौभाग्य अक्षय करण्यासाठी गौरीला शरण गेल्या. तिची प्रार्थना केली तेव्हा श्री गौरीने भाद्रपद शुद्ध अष्टमीला असुरांचा संहार करून पृथ्वीवरील प्राण्यांना सुखी केले. अखंड सौभाग्य प्राप्त होण्यासाठी स्त्रिया ज्येष्ठा गौरी हे व्रत करतात.  याला गौरी गणपती किंवा महालक्ष्मी पूजन देखील म्हटले जाते. 

ज्येष्ठागौरी पूजन तिथी आणि मुहूर्त

यंदा 3 सप्टेंबर शनिवारी गौराईचं आवाहन तर 4 सप्टेंबर गौरी पूजन केले जाणार आहे. तर 5 सप्टेंबरला गौरी विसर्जन होणार आहे.

पंचांगानुसार ज्येष्ठागौरी पूजन तिथी आणि मुहूर्त

ज्येष्ठा गौरी आवाहन तारीख: 3 सप्टेंबर, शनिवार

वेळ: रात्री 10 वाजून 56 मिनिटांपर्यंत

ज्येष्ठा गौरी पूजन तारीख: 4 सप्टेंबर, रविवार

ज्येष्ठा गौरी विसर्जन तारीख: 5 सप्टेंबर, सोमवार

वेळ: रात्री 08:05 पर्यंत

पूजा करण्याची पद्धत -

हे पूजन करण्याच्या विविध पद्धती आहेत. यामध्ये परंपरेनुसार धातूची, मातीची प्रतिमा किंवा कागदावर श्री गौरीचे चित्र काढून, तर काही ठिकाणी नदीकाठचे पाच लहान खडे आणून त्यांचे गौरी म्हणून पूजन केले जाते. अनेक ठिकाणी पाच लहान मडक्यांची उतरंड रचून त्यावर गौरीचा मातीचा मुखवटा बसवतात. काही ठिकाणी धातूच्या कोठ्यांवर मुखवटा बसवतात. काही ठिकाणी सुवासिक फुले येणार्‍या वनस्पतीची रोपे अथवा तेरड्याची रोपे एकत्र बांधून त्यांची प्रतिमा तयार करतात आणि त्यावर मातीचा मुखवटा चढवतात. रूढीप्रमाणे मूर्तीला साडी नेसवून अलंकारांनी सजवतात. गौर सजवल्यानंतर शुभ मुहूर्तात गौरी बसवितात. 

या उत्सवाच्या पहिल्या दिवशी संपूर्ण घर स्वच्छ करतात. रांगोळीने पावळे काढून शुभ मुहूर्तावर थाटामाटात गौरीला घरात आणतात. आणि आसनावर विराजित करतात. ज्येष्ठा गौरींसाठी सुंदर मखर सजवले जाते आणि गौरींना वेगवेगळे फळे अर्पण केली जातात आणि धान्यांच्या राशी लावल्या जातात. अनेक ठिकाणी आपल्या परंपरेनुसार नैवेद्याचा फुलोरा तयार केला जातो.

परंपरेनुसार ज्या महिला गौरी घरात घेऊन येतात त्यांचे पाय दुध आणि कोमट पाण्याने धुतले जातात आणि त्यांचा पायावर कुंकाने स्वस्तिक काढलं जातं. घरात येताना पावलांवर पाऊल ठेवत गौरीचे आगमन करतात. शंख वाजवून गौरीचं घरात आगमन केलं जातं. गौरी स्थापना करण्यापूर्वी त्यानं घरातील देवघरासमोर ठेवून घरात ऐश्वर्य नांदो आणि वैभव निर्माण होवो समृध्दी येवो अशी प्रार्थना केली जाते. 

महापूजनात पाना-फुलांची आरास करतात, शेवंतीची वेणी माळवतात. हार, चाफ्याचे फूल, केवड्याचे पान वाहतात. गौरीची स्थापना झाल्यानंतर दुसर्‍या दिवशी ज्येष्ठ नक्षत्रावर महालक्ष्मीची पूजा करतात व महानैवेद्य दाखवितात. माहेरी आलेल्या गौरीला विशिष्ट प्रकाराचे पदार्थ खाऊ घालण्याची पद्धत आहे. माहेरवाशीण ज्येष्ठ गौरीला पुराणाचा नैवेद्य दाखवतात. नैवेद्याला १६ भाज्या, १६ कोशिंबिरी,१६ चटण्या,१६ पक्वान्ने तसेच फराळाचे पदार्थ करतात. पुरणाची १६ दिव्यांनी आरती करतात. संध्याकाळी हळदी-कुंकवाचा समारंभ केला जातो. अनेक जागी रात्री झिम्माफुगड्या, घागरी फुंकणे असे खेळ खेळून जागरण केले जाते.

तिसर्‍या दिवशी खीर-कानवल्याचा नैवेद्य दाखवून गौरीचे विसर्जन करतात. परंपरेनुसार मुखवटे हालवण्यात येतात, खडे असल्या नदीत विसर्जन करून परत येताना नदीतील माती घरी आणून ती सर्व घरभर पसरवतात.

ALSO READ: Jyeshtha Gauri 2022 katha ज्येष्ठा गौरी कथा

गौरीची आरती

भाद्रपद शुद्ध सप्तमीस प्रतिष्ठा

अनुराधा नक्षत्र ज्येष्ठा श्रेष्ठा

गणेशा सहित गौरी धनिष्ठा

बैसली येउनि सकळिया निष्ठा ।।१||

जयदेव जयदेव जय महालक्ष्मी, श्रीमहालक्ष्मी,

कृपा करुनी आली तू महालक्ष्मी जयदेव जयदेव ।। धृ।।

ज्येष्ठा नक्षत्र पुजेचा महिमा

षडरस पक्वान्ने होती सुखधामा

सुवासिनी ब्राह्मण अर्पुनी निजनेमा

तुझे आशीर्वादे सकलही धामा ।।२।।

जयदेव जयदेव जय महालक्ष्मी, श्रीमहालक्ष्मी,

कृपा करुनी आली तू महालक्ष्मी जयदेव जयदेव ।। धृ।।

उत्थापन मूळावर होता अगजाई

वर देती झाली देवी विप्राचे गृही

रुद्र विश्वनाथ भक्ताचे ठायी

वर देती झाली देवी सकळांचे गृही ।।३।।

जयदेव जयदेव जय महालक्ष्मी, श्रीमहालक्ष्मी,

कृपा करुनी आली तू महालक्ष्मी जयदेव जयदेव ।। धृ।।

ALSO READ: Jyeshtha Gauri Pujan Wishes ज्येष्ठा गौरी पूजनाच्या शुभेच्छा

सकाळी : 6 वाजून 9 मिनिटांपासून

दुपारी : 11 वाजून 12.15 मिनिटांपर्यंत

संध्याकाळी : 5 वाजेपासून ते 6.30 मिनिटांपर्यंत

शुभ-लाभ चौघडिया मुहूर्त : रात्री 8 वाजेपासून ते 11 वाजेपर्यंत

इतर मुहूर्त :

विजय मुहूर्त : दुपारी 02:05 ते 02:55 पर्यंत

गोरज मुहूर्त : संध्याकाळी 06:06 ते 06:30 पर्यंत

अमृत काळ मुहूर्त : संध्याकाळी 05:42 ते 07:20 पर्यंत

रवि योग : सकाळी 05:38 ते रात्री 12:12 पर्यंत या दिवशी शुक्ल योग देखील असेल.

संध्याकाळ पूजा मुहूर्त : संध्याकाळी 05:42 ते 07:20 पर्यंत

गणेश पूजनाचे संपूर्ण साहित्य

भांडभर पाणी, दूध, पोळीचा तुकडा, औक्षणाचे ताट, तेल वाती, फुलवाती, कापसाची वस्त्रमाळ, कापसाचे वस्त्र, गणपतीसाठी सजावटीचे सामान (आवडीप्रमाणे), फुले, फुलांचे हार, दूर्वा, विड्याची पाने, पत्री, मोदक, फळे, नारळ, पंचामृत. चौरंग, लाल आसन, रांगोळी, रांगोळीचे रंग, समई, निरांजन, पंचारती, तांदूळ, घंटा, शंख, उदबत्ती, धूप, विड्याची पाने - 25 नग, सुट्टे पैसे- 10 नाणी, सुपारी - 10 नग, खारीक, बदाम, हळकुंड, खोबऱ्याचे तुकडे, हळद, कुंकू, अक्षता, अष्टगंध, गुलाल, अत्तर, कापूर, काडेपेटी, पत्री (शमी, रुई, आघाडा, केवडा इतर), जानवे, पाण्याने भरलेला तांब्या, पळी - भांडे, ताम्हण, उपवस्त्र, वस्त्रमाळ, 

देवपूजेसाठी काही नियम- 

पुजेला बसताना कायम धूतवस्त्र सोवळे इ. नेसून बसावे.

पुजा आसानावर बसूनच करावी. जमिनीवर बसू नये. तसेच आपले आसन देवतांच्या आसनापेक्षा उंच असू नये.

कपाळाला गंध असावे.

देवपूजा करताना सर्व साहित्य जवळ घेऊन बसावे, मध्येच उठू नये.

देवघरात आपल्या उजव्या हाताला शंख व डाव्या हाताला घंटा ठेवावी.

आपल्या डाव्या बाजूला समई व उजव्या हाताला तुपाचे निरांजन ठेवावे.

फुले वाहताना कायम देठाकडची बाजू देवाकडे करावी.

विड्याची पाने कायम उताणी व देठ देवाकडे असावे.

नारळाची शेंडीसुद्धा देवाकडे असावी.

घरच्या घरी षोडशोपचार पूजा -

षोडशोपचारपूजा ही सोळा उपचारांनी करावयाची असते. थोडक्यात माहीती जाणून घ्या-

षोडशोपचार पूजा म्हणजे जी पूजा सोळा उपचारांनी केली जाते- 

1) आवाहन 

2) आसन

3) पाद्यं

4) अर्घ्य

5) आचमन

6) स्नान

7) वस्त्र

8) यज्ञोपवीत

9) गंध

10) पुष्प

11) धूप

12) दीप

13) नैवेद्य

14) प्रदक्षिणा

15) नमस्कार

16) मंत्रपुष्प

प्रथम आचमन करावे. डाव्या हातात पळी घेउन त्याने उजव्या हातावर पाणी ओतून ते पाणी प्राशन करावे, ही कृती तीन वेळा करून एकदा उजव्या हातावरून ताम्हनात पाणी सोडावे.

यानंतर कलश, शंख, घंटा, दीप पूजन करावे. प्रथम कलश पूजन करावे. आपण जे पाणी पूजेला वापरतो त्यामधे पुण्यनद्यांचे आवाहन करावे. मंत्र ज्ञात नसल्यास केवळ स्मरण करावे. कलशाला गंध, अक्षता, फुलं वहावे.

त्यानंतर शंख पूजन करावे. शंखाला गंध-फुलं वाहून नमस्कार करावा. शंखाला अक्षता वाहू नये.

त्यानंतर घंटा पूजन करावे. घंटा वाजवावी.

नंतर दीप पूजन करावे व नमस्कार करावा.

पूजन झालेल्या शंख, कलश यातील थोडे पाणी एकत्र पळीमध्ये घेउन तुळसपत्र घेउन सर्व पूजासाहित्य व स्वत:वरती प्रोक्षण करावे.

ज्या देवतेची पूजा करणार त्यादेवतेचे मनात स्मरण करावे.

आवाहन - देवाच नाव घेउन नम्र भावाने देवाला बोलावावे. देवावरती अक्षता वहाव्या.

आसन - देवाला बसायला आसन द्यावे.

पाद्य - देवाचे पाय धुवावे.

अर्घ्य - गंध, फुलं, नाणे, सुपारी एकत्र घेउन पाण्याबरोबर देवाला द्यावे.

आचमन - देवाला आचमनासाठी पाणी द्यावे. मुर्तीवर पळीने पाणी वहावे.

स्नान - देवाला पाण्याने स्नान घालावे.

पंचामृत स्नान - प्रथम पयःस्नान म्हणजे दुधाने देवाला स्नान घालावे. नंतर शुद्ध पाण्याने स्नान घालावे. नंतर गंध, अक्षता, फ़ूल वाहून नमस्कार करावा.

दधिस्नान - देवाला दह्याने स्नान घालावे. नंतर शुद्ध पाण्याने स्नान घालावे. नंतर गंध, अक्षता, फ़ूल वाहून नमस्कार करावा.

घृतस्नान - देवाला तूपाने स्नान घालावे. नंतर शुद्ध पाण्याने स्नान घालावे. नंतर गंध, अक्षता, फ़ूल वाहून नमस्कार करावा.

मधुस्नान :- देवाला मधाने स्नान घालावे. नंतर शुद्ध पाण्याने स्नान घालावे. नंतर गंध, अक्षता, फ़ूल वाहून नमस्कार करावा.

शर्करास्नान :- देवाला साखरेने स्नान घालावे. नंतर शुद्ध पाण्याने स्नान घालावे. नंतर गंध, अक्षता, फ़ूल वाहून नमस्कार करावा.

गंधोदकस्नान :- देवाला थोडे गंध-पाणी एकत्र करून त्याने स्नान घालुन नंतर शुद्ध पाण्याने स्नान घालावे. नंतर गंध, अक्षता, फ़ूल वाहून नमस्कार करावा.

दिवा ओवाळावा. पंचामृताचा नैवेद्य दाखवावा. देवाचे स्तुती मंत्र किंवा श्लोक म्हणून देवावर पाण्याने अभिषेक करावा. 

अभिषेक झाल्यावर देवाला अत्तराने स्नान घालून कोमट पाण्याने देवाची मूर्ती स्वच्छ करावी. त्यानंतर देवाला स्वच्छ वस्त्राने पुसून आसनावर ठेवावे.

वस्त्र - देवाला कापसाचे वस्त्र वहावे.

यज्ञोपवीत - देवाला जानवे घालावे. व आचमनासाठी आपल्या उजव्या हातावरून ताम्हनात पाणी सोडावे.

चंदन - देवाला अनामिकेने चंदन लावावे. त्यानंतर देवाला अलंकार घालावे. नसल्यास अक्षता वहाव्या.

परिमलद्रव्य :- हळद, पिंजर, शेंदुर, अबीर देवाला वहावे.

पुष्प - देवाला फुले, हार, तुळस, दूर्वा वहावे.

धूप - देवाला धूप- उदबत्ती ओवाळावी.

दीप - देवाला शुद्ध तुपाची निरांजन ओवाळावी.

नैवेद्य - देवाला नैवेद्य दाखवावा. जेवणाचा नैवेद्य केळीच्या पानावर वाढावे. व देवासमोर पाण्याने चौकोनी मंडल करावे. त्यावर नैवेद्याचे पान ठेउन देवाला नैवेद्य अर्पण करावा. हात धुणे, मुख धुणे, आचमनासाठी ताम्हनात चार वेळा पाणी सोडावे. देवाला अत्तर लावावे.

तांबूल - देवाला विडा अर्पण करावा. (दोन विड्याची पाने व सुपारी) तसेच एक नाणे ठेवावे. या विड्यावर वेलची, लवंग, चुना, कात इ. मुखवास पदार्थ सुद्धा ठेवू शकता.

फळ - देवाला श्रीफल अर्थात नारळ किंवा इतर फळे अर्पित करावी. 

देवाची आरती करावी.

प्रदक्षिणा करावी -. स्वत:भोवती उजव्या बाजूने फिरावे.

साष्टांग नमस्कार करावा.

मंत्रपुष्पांजली - दोन्ही हातात फुले घेउन मंत्रपुष्प म्हणून दोन्ही हाताने देवाच्या चरणाशी फुले अर्पण करावी.

प्रार्थना - हात जोडून अनन्य भावाने देवाची प्रार्थना करावी. क्षमा मागावी.