त्याग, समर्पण आणि भक्तीच्या या पवित्र सणाच्या 

तुम्हाला मनापासून शुभेच्छा! 

अल्लाह तुमच्या कुटुंबावर 

सुख, समृद्धी आणि समाधानाचा वर्षाव करो

ईद-उल-अधा मुबारक!"

बकरीदचा हा सण तुमच्या आयुष्यात नवा प्रकाश, 

नवा आनंद आणि नवी उमेद घेऊन येवो

एकमेकांप्रती प्रेम आणि बंधुभाव वाढवणारी ही ईद 

तुम्हा सर्वांना आनंदाची जावो. ईद मुबारक!

अल्लाह कडून मिळणाऱ्या पवित्र आशीर्वादाने 

तुमचे घर आणि अंगण नेहमी आनंदाने बहरून जावे

या पवित्र दिवशी तुमच्या सर्व चांगल्या इच्छा पूर्ण होवोत

ईद-उल-अधाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

त्यागाची भावना आणि सत्याची वाट दाखवणाऱ्या 

या पवित्र बकरीद सणाच्या 

तुम्हाला आणि तुमच्या संपूर्ण परिवाराला 

मनःपूर्वक शुभेच्छा! 

तुमचा आजचा दिवस गोड आठवणींनी सजलेला असो.

ईदचा हा पवित्र सण तुमच्या कुटुंबात सुख-शांती आणि समृद्धी घेऊन येवो

अल्लाहच्या अथांग कृपेने तुमच्या प्रगतीचे सर्व मार्ग मोकळे होवोत

ईद-उल-अधाच्या खूप खूप शुभेच्छा!

हसता हसता ही ईद साजरी करा, 

मनातील सर्व कटुता विसरून एकमेकांशी गळा भेटी घ्या

दुःखाचे मळभ दूर होऊन सुखाची पहाट येवो

संपूर्ण कुटुंबाला बकरीद मुबारक!

अल्लाह तुम्हाला उत्तम आरोग्य, 

दीर्घायुष्य आणि अफाट यश देवो

या त्यागाच्या आणि भक्तीच्या उत्सवामध्ये 

तुमच्या घरात सदैव आनंदाचे वातावरण राहो

ईद-उल-अधाच्या प्रेमळ शुभेच्छा!

ज्याप्रमाणे या सणामध्ये त्यागाला सर्वोच्च स्थान आहे, 

त्याचप्रमाणे तुमच्या आयुष्यातील सर्व संकटांचा त्याग होऊन

केवळ सुखाचे दिवस येवोत

तुम्हा सर्वांना बकरीदच्या मनःपूर्वक शुभेच्छा!

अल्लाह कडे प्रार्थना आहे की, 

तुमच्या चेहऱ्यावरील हसू कधीही कमी न होवो

एकमेकांबद्दल आदर आणि प्रेम वाढवणाऱ्या 

या पवित्र सणाची शोभा तुमच्या आयुष्यात कायम राहो

ईद मुबारक!

पवित्र कुराणाच्या शिकवणीने आणि अल्लाहच्या आशीर्वादाने 

तुमचे जीवन प्रकाशमान होवो

भक्ती आणि सौहार्दाचा हा सण 

तुमच्या मनात कायमची शांतता देऊन जावो

ईद-उल-अधाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

Baqrid 2026 Celebration Tips: बकरीद, ज्याला ईद-उल-अजहा किंवा ईद-ए-कुर्बान देखील म्हटले जाते, इस्लाममधील सर्वात पवित्र सणांपैकी हा एक सण आहे. सन २०२६ मध्ये, हा सण बुधवार, २७ मे २०२६ किंवा गुरुवार, २८ मे २०२६ रोजी साजरा होण्याची शक्यता आहे. हा सण प्रामुख्याने 'कुर्बानी' (त्याग/बलिदान) या भावनेला समर्पित आहे. चला आपण येथे या सणाच्या समृद्ध परंपरा आणि त्याचे महत्त्व जाणून घेऊया.

१. कुर्बानी (बलिदान) ची ऐतिहासिक परंपरा

कुर्बानीची परंपरा थेट पैगंबर इब्राहिम यांच्याशी जोडलेली आहे; ज्यांना ज्यू धर्म, ख्रिश्चन धर्म आणि इस्लाम—या तिन्ही धर्मांमध्ये एक महान पैगंबर म्हणून आदराने वंदिले जाते.

ईश्वरी कसोटी: इस्लामिक श्रद्धेनुसार, अल्लाहने पैगंबर इब्राहिम यांना स्वप्नात दर्शन दिले आणि त्यांच्या सर्वात प्रिय वस्तूचा बळी (कुर्बानी) देण्यास सांगितले. पैगंबर इब्राहिम यांच्यासाठी, त्यांचा एकुलता एक पुत्र, पैगंबर इस्माईल, हाच त्यांचा सर्वात प्रिय होता.

अढळ श्रद्धा: अल्लाहप्रती आपली निष्ठा सिद्ध करण्यासाठी, त्यांनी आपल्या पुत्राचा बळी देण्यास संमती दिली. जेव्हा त्यांनी आपल्या पुत्राच्या गळ्यावर सुरा ठेवला, तेव्हा अल्लाहने त्यांच्या भक्तीची प्रामाणिकता स्वीकारली आणि त्या ठिकाणी एक दुंबा (मेंढा) पाठवला. त्यांच्या पुत्राऐवजी त्या प्राण्याचा बळी देण्यात आला.

सुन्नत-ए-इब्राहिम: या ऐतिहासिक घटनेच्या स्मरणार्थ, जगभरातील मुस्लिम दरवर्षी एका प्राण्याचा बळी देतात—या प्रथेला सुन्नत-ए-इब्राहिम म्हणून ओळखले जाते.

२. कुर्बानीचे खरे महत्त्व

कुर्बानी म्हणजे केवळ एखाद्या प्राण्याचा बळी देणे यापेक्षाही अधिक काही आहे; तीमध्ये गहन आध्यात्मिक आणि नैतिक संदेश सामावलेले आहेत:

समर्पण: हा सण असा संदेश देतो की, मानवाने ईश्वराच्या इच्छेखातर आपल्या वैयक्तिक इच्छा आणि ऐहिक आसक्तींचा त्याग करण्यास सदैव तत्पर राहिले पाहिजे.

अहंकाराचा त्याग: प्राण्याचा बळी देणे हे एक प्रतीकात्मक कृत्य आहे. याचे खरे उद्दिष्ट म्हणजे स्वतःमध्ये दडलेल्या "पशुवृत्तीचा"—विशेषतः क्रोध, लोभ, द्वेष आणि अहंकार यांसारख्या दुर्गुणांचा—बळी देणे हे होय.

सामाजिक सलोख: हा सण सर्वसमावेशकतेचा धडा शिकवतो आणि समाजातील प्रत्येक घटकाला आपलेसे करून त्यांचा उत्कर्ष साधण्यासाठी समाजाला प्रोत्साहित करतो.

३. मांसाच्या वितरणाचे नियम

ईद-उल-अधाचे सर्वात सुंदर वैशिष्ट्यांपैकी एक म्हणजे तिच्या मांसाच्या वितरणाची पद्धत, जी हे सुनिश्चित करते की कोणीही उपाशी राहणार नाही. बळी दिलेल्या प्राण्याचे मांस तीन समान भागांमध्ये विभागले जाते:

पहिला भाग (गरीब आणि गरजू लोकांसाठी): समाजातील ज्या घटकांकडे अन्नाची पुरेशी साधने उपलब्ध नाहीत, अशा लोकांसाठी हा भाग राखून ठेवला जातो. दुसरा भाग (नातेवाईक आणि मित्रमंडळींसाठी): सामाजिक बंध आणि बंधुभाव दृढ करण्यासाठी हा भाग दिला जातो. तिसरा हिस्सा (स्वतःचे कुटुंब): स्वतःच्या कुटुंबाच्या सुखासाठी.

४. हज आणि बकरी ईद यांमधील संबंध

बकरी ईद हा सण 'जिलहिज्जा' या महिन्यात साजरा केला जातो. याच कालावधीत, जगभरातील मुस्लिम हज यात्रेसाठी मक्का (सौदी अरेबिया) येथे एकत्र येतात. हज विधींचा एक अविभाज्य भाग म्हणजे कुर्बानी (बलिदान), जी हज यात्रा यशस्वीरित्या पूर्ण झाल्याचा आनंद साजरा करण्यासाठी दिली जाते.

५. मुख्य नियम आणि शिष्टाचार

नमाज (प्रार्थना): बकरी ईदच्या सकाळी, ईदगाह किंवा मशिदीमध्ये एक विशेष नमाज (दो रकात) अदा केली जाते.

शुद्धता: कुर्बानीसाठी केवळ अशाच प्राण्याची निवड केली जाते जो निरोगी असेल आणि ज्याला कोणत्याही प्रकारची दुखापत झालेली नसेल.

स्वच्छता: आधुनिक काळात, धार्मिक विद्वान सार्वजनिक ठिकाणी कुर्बानी देण्याविरुद्ध विशेष सल्ला देतात. तसेच यामुळे पर्यावरणाला किंवा इतर लोकांना कोणताही त्रास होणार नाही याची खात्री करण्यासाठी, संपूर्ण स्वच्छतेचे पालन करण्यावर ते भर देतात.

सारांश: बकरीद आपल्याला हा धडा शिकवते की, इतरांशी वाटून घेऊन आनंद साजरा करण्यातच खरे सुख दडलेले आहे. हा सण आपल्याला 'स्व'च्या पलीकडे जाऊन 'सामूहिक हिताचा' विचार करण्याची प्रेरणा देतो.

अस्वीकरण: वेबदुनियावर वैद्यकशास्त्र, आरोग्य उपाय, योग, धर्म, ज्योतिष, इतिहास, पुराणे इत्यादी विषयांबाबत प्रकाशित किंवा प्रसारित केलेले व्हिडिओ, लेख आणि बातम्या केवळ आपल्या माहितीसाठी दिल्या आहेत आणि त्या विविध स्रोतांकडून घेतल्या आहेत. वेबदुनिया या मजकुराच्या तथ्यात्मक अचूकतेची पडताळणी करत नाही. कोणतेही आरोग्यविषयक उपाय किंवा ज्योतिषीय पद्धती अंमलात आणण्यापूर्वी कृपया तज्ञाचा सल्ला घ्या. हा मजकूर येथे केवळ जनहित लक्षात घेऊन सादर केला आहे आणि त्याला कोणताही वैज्ञानिक आधार नाही.

पैगंबर मुहम्मद यांच्या जन्मदिनानिमित्त तुमच्या जीवनात शांती, प्रेम आणि आनंद येवो. 

त्यांचे शिकवणुकीचे मार्गदर्शन तुम्हाला नेहमी प्रेरणा दे!

मिलाद-उन-नबीच्या पवित्र सणाच्या शुभेच्छा! 

हा पवित्र दिवस तुमच्या कुटुंबाला सुख, समृद्धी आणि एकता प्रदान करो. 

पैगंबरांच्या प्रेम आणि करुणेचा संदेश आपल्या हृदयात जागृत राहो!

ईद मिलाद-उन-नबीच्या मनःपूर्वक शुभेच्छा! 

पैगंबर मुहम्मद यांच्या शिकवणीप्रमाणे आपण सर्वजण प्रेम, शांती आणि बंधुभावाच्या मार्गाने चालू या. 

हा सण तुमच्या जीवनात आनंद घेऊन येवो!

ईद मिलाद-उन-नबीच्या खास शुभेच्छा! 

या पवित्र सणाच्या निमित्ताने तुमच्या जीवनात दया, क्षमा आणि सत्याचा प्रकाश येवो. 

पैगंबरांचे जीवन आपल्याला नेहमी योग्य मार्ग दाखवो!

मिलाद-उन-नबीच्या शुभेच्छा! 

हा पवित्र दिवस आपल्या सर्वांना एकत्र आणतो आणि पैगंबरांच्या शिकवणींचा आदर करण्याची प्रेरणा देतो. 

तुमच्या कुटुंबाला सुख आणि शांती लाभो!

ईद मिलाद-उन-नबीच्या प्रेमळ शुभेच्छा! 

पैगंबर मुहम्मद यांच्या जन्मदिनानिमित्त तुमच्या जीवनात आनंद, समृद्धी आणि शांती येवो. 

त्यांचा प्रेम आणि करुणेचा संदेश आपल्या हृदयात कायम राहो!

मिलाद-उन-नबीच्या हार्दिक शुभेच्छा! 

हा सण आपल्याला पैगंबरांच्या शिकवणींची आठवण करून देतो, ज्या आपल्याला प्रेम, दया आणि एकतेचा मार्ग दाखवतात. 

तुम्हाला आणि तुमच्या कुटुंबाला हा सण आनंददायी ठरो!

ईद मिलाद-उन-नबीच्या शुभेच्छा! 

पैगंबर मुहम्मद यांच्या जीवनातील प्रेरणादायी संदेश आपल्या जीवनात शांती आणि सौहार्द घेऊन येवो. 

हा पवित्र सण तुम्हाला आनंद आणि समृद्धी देओ!

मिलाद-उन-नबीच्या मनापासून शुभेच्छा! 

या पवित्र दिवशी पैगंबरांच्या शिकवणींचे पालन करून आपण सर्वजण एकमेकांशी प्रेम आणि आदराने वागू या. 

तुमच्या जीवनात सुख आणि शांती येवो!

ईद मिलाद-उन-नबीच्या शुभेच्छा! 

हा पवित्र सण तुमच्या जीवनात प्रेम, करुणा आणि शांतीचा संदेश घेऊन येवो. 

पैगंबर मुहम्मद यांचे आशीर्वाद तुम्हाला आणि तुमच्या कुटुंबाला नेहमी प्राप्त होवोत!

ईद-ए-मिलाद-उन-नबी २०२५ कधी आहे?

यावर्षी ५ सप्टेंबर रोजी ईद-ए-मिलाद-उन-नबी २०२५ साजरी केली जाईल. हा दिवस इस्लामिक कॅलेंडरच्या १२ रबी-उल-अव्वलशी जुळतो. मुस्लिम हा दिवस आनंदाने आणि श्रद्धेने साजरा करतात, कारण या दिवशी पैगंबर मुहम्मद यांचा जन्म झाला होता आणि त्यांच्या पैगंबरत्वाची सुरुवात देखील याच दिवशी मानली जाते. तसेच, हा दिवस त्यांच्या मृत्युची आठवण करून देतो, म्हणून हा आनंद आणि दुःख दोन्हीचा सण मानला जातो.

"मिलाद" या शब्दाचा अर्थ 'जन्म' आहे. हा अरबी शब्द 'मौलिद' पासून आला आहे, ज्याचा अर्थ पैगंबर मुहम्मद यांचा वाढदिवस आहे. पर्शियन भाषेत "मिलाद" म्हणजे जन्म. म्हणून, ईद-ए-मिलाद-उन-नबी म्हणजे पैगंबरांच्या वाढदिवसाचा उत्सव, जो जगभरातील मुस्लिम मोठ्या श्रद्धेने आणि भक्तीने साजरा करतात.

मुस्लिम ईद-ए-मिलाद-उन-नबी का साजरी करतात?

१२ रबी-उल-अव्वल, ज्याला १२ वफत देखील म्हणतात, पैगंबर मुहम्मद यांच्या वाढदिवस आणि मृत्युचे स्मरण करण्यासाठी साजरा केला जातो. “वफत” म्हणजे मृत्यु, म्हणून काही लोक पैगंबर मुहम्मद यांच्या मृत्युचे स्मरण करण्यासाठी हा दिवस साजरा करतात, तर बरेच लोक त्यांचा वाढदिवस म्हणून साजरा करतात, ज्याला ईद-ए-मिलाद-उन-नबी म्हणतात.

इस्लामिक कॅलेंडरनुसार पैगंबर मुहम्मद यांचा जन्म आणि मृत्यु दोन्ही याच दिवशी येतात. पैगंबरांचा जन्म मक्का येथे झाला होता आणि मान्यतेनुसार, त्यांचे निधनही याच दिवशी झाले. म्हणून, याला “बरा वफत” म्हणतात - ‘बरा’ म्हणजे तारीख आणि ‘वफत’ म्हणजे मृत्यु. सुन्नी मुस्लिम १२ रबी-उल-अव्वल रोजी ईद-ए-मिलाद-उन-नबी साजरी करतात, तर शिया मुस्लिम १७ रबी-उल-अव्वल रोजी ईद साजरी करतात.

मुस्लिम १२ वफत कसा साजरा करतात?

ईद-ए-मिलाद-उन-नबीच्या दिवशी, मुस्लिम पैगंबर मुहम्मद यांच्या शिकवणी आणि आदर्शांचे स्मरण करतात आणि त्यांचे पालन करण्याची प्रतिज्ञा करतात. या दिवशी मशिदींमध्ये विशेष नमाज पठण केले जाते, कुराण पठण केले जाते आणि दुरुद शरीफ पाठवले जाते. काही लोक हा दिवस मोठ्या उत्साहाने उत्सव म्हणून साजरा करतात, तर काही लोक तो शांततेत आणि उपासनेत घालवतात.

याशिवाय, या दिवशी मोठ्या प्रमाणात मिरवणुका काढल्या जातात, ज्यामध्ये मुस्लिम पैगंबरांचे जीवन आणि त्यांचे संदेश आठवतात आणि एकता आणि प्रेमाचा संदेश देतात. अशाप्रकारे, १२ वफत हा मुस्लिमांसाठी एक विशेष दिवस आहे जो त्यांना त्यांच्या धर्माच्या आणि पैगंबरांच्या शिकवणींच्या जवळ आणतो.

अस्वीकरण: येथे दिलेली माहिती सामान्य श्रद्धा, ज्योतिष, पंचांग, ​​धार्मिक ग्रंथ इत्यादींवर आधारित आहे. येथे दिलेल्या माहितीच्या अचूकतेसाठी, पूर्णतेसाठी आणि तथ्यांसाठी वेबदुनिया जबाबदार नाही.

ताजिया हा शिया मुस्लिम समुदायाद्वारे मुहर्रमच्या महिन्यात, विशेषत: अशुराच्या दिवशी (मुहर्रमच्या १०व्या दिवशी) काढला जाणारा एक प्रतीकात्मक स्मारक आहे. ताजिया हे इमाम हुसैन यांच्या कर्बला येथील शहादत (हौतात्म्य) आणि त्यांच्या कबरीचे प्रतीक मानले जाते. हे सहसा बांबू, कागद, धातू आणि इतर साहित्यापासून बनवले जाते आणि त्याला सजवले जाते. ताजियाची रचना मशिदीच्या घुमटासारखी किंवा कबरीसारखी असते आणि ती वेगवेगळ्या आकारात बनवली जाते.

मुहर्रम दरम्यान ताजिया का काढला जातो?

मुहर्रम हा इस्लामिक कॅलेंडरचा पहिला महिना आहे आणि शिया मुस्लिमांसाठी हा शोकाचा काळ आहे. मुहर्रमच्या १०व्या दिवशी (अशुरा) इमाम हुसैन, जो प्रेषित मुहम्मद यांचा नातू होता, त्यांचे कुटुंब आणि अनुयायी यांना इ.स. ६८० मध्ये कर्बलाच्या युद्धात यझीदच्या सैन्याने क्रूरपणे शहीद केले. या घटनेच्या स्मरणार्थ आणि त्यांच्या बलिदानाला आदरांजली वाहण्यासाठी ताजिया काढला जातो.

ताजिया मिरवणुका शिया समुदायाद्वारे आयोजित केल्या जातात, ज्यात शोकगीते (नौहा), मातम (छाती पिटणे) आणि इमाम हुसैन यांच्या बलिदानाचे स्मरण केले जाते. ताजिया हे त्यांच्या हौतात्म्याचे प्रतीक आहे आणि मिरवणुकीनंतर ते सहसा पाण्यात विसर्जित केले जाते किंवा विशिष्ट ठिकाणी दफन केले जाते, जे इमाम हुसैन यांच्या मृत्यूनंतरच्या दफनाचे प्रतीक आहे.

ताजियाचा इतिहास

ताजियाची परंपरा मध्ययुगात, विशेषत: इराण आणि इराकमध्ये शिया समुदायात सुरू झाली. काही इतिहासकारांच्या मते, ताजियाची प्रथा १०व्या शतकात बुवैहिद राजवंशाच्या काळात प्रचलित झाली, जेव्हा शिया मुस्लिमांना आपल्या धार्मिक प्रथांना प्रोत्साहन मिळाले.

भारतात ताजियाची परंपरा मुघल काळात, विशेषत: अवधच्या नवाबांच्या काळात (१८व्या शतकात) लोकप्रिय झाली. लखनौ आणि हैदराबादसारख्या शहरांमध्ये ताजिया मिरवणुका मोठ्या प्रमाणात आयोजित केल्या जाऊ लागल्या. येथे ताजिया बनवण्याची कला आणि शिल्पकौशल्याला विशेष महत्त्व मिळाले.

ताजिया शिया समुदायासाठी इमाम हुसैन यांच्या बलिदानाचे आणि न्यायासाठी त्यांच्या लढ्याचे प्रतीक आहे. यातून धार्मिक एकता आणि शोक व्यक्त केला जातो.

ताजियाचे महत्त्व

ताजिया हा इमाम हुसैन यांच्या बलिदानाला श्रद्धांजली आहे. हे त्यांच्या धैर्य, न्याय आणि अत्याचाराविरुद्ध लढ्याचे स्मरण करून देते. शिया मुस्लिमांसाठी, ताजिया मिरवणूक ही शोक व्यक्त करण्याचा आणि सामूहिकरित्या दुख: सहन करण्याचा मार्ग आहे.

भारतासारख्या देशात, ताजिया मिरवणुका हिंदू आणि मुस्लिम समुदायांमध्ये सांस्कृतिक एकतेचे प्रतीक बनल्या आहेत. अनेक ठिकाणी हिंदू आणि इतर धर्मांचे लोक ताजिया मिरवणुकीत सहभागी होतात किंवा त्यांचे स्वागत करतात. ताजिया बनवण्याची कला ही कारागिरी आणि सर्जनशीलतेचे प्रदर्शन आहे, ज्यात स्थानिक शैली आणि परंपरांचा समावेश होतो.

ताजिया मिरवणुका समुदायाला एकत्र आणतात. यातून सामाजिक बंध आणि परस्पर सहकार्य वाढते. काही ठिकाणी, ताजिया बनवणे आणि मिरवणूक काढणे हे सामुदायिक प्रयत्नांचे प्रतीक आहे, ज्यात सर्व वयोगटातील लोक सहभागी होतात.

भारतातील ताजिया परंपरा

भारतात, विशेषत: उत्तर प्रदेश, बिहार, तेलंगणा, आंध्र प्रदेश, आणि कर्नाटकात ताजिया मिरवणुका मोठ्या प्रमाणात आयोजित केल्या जातात. लखनौमधील "चोटी ताजिया" आणि हैदराबादमधील "बडा ताजिया" या प्रसिद्ध मिरवणुका आहेत. ताजिया बनवण्यासाठी काहीवेळा महिनों तयारी केली जाते, आणि त्यात स्थानिक कारागिरी आणि कला दिसून येते.

ताजिया ही एक धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरा आहे जी इमाम हुसैन यांच्या बलिदानाला स्मरण करते आणि शिया मुस्लिम समुदायाच्या शोक आणि श्रद्धेचे प्रतीक आहे. भारतासारख्या बहुसांस्कृतिक देशात, ताजिया मिरवणुका सामाजिक एकतेचे आणि परस्पर आदराचे प्रतीक बनल्या आहेत. ही परंपरा इतिहास, कला आणि धार्मिक भावनांचा अनोखा संगम आहे.

अस्वीकारण: हा लेख विविध स्तोत्रांकडून प्राप्त माहितीवर आधारित आहे. वेबदुनिया याची पुष्टी करत नाही.

या दिवशी, पैगंबर-ए-इस्लाम हजरत मोहम्मद यांचे नातू हजरत इमाम हुसेन हे त्यांच्या कुटुंबासह आणि मित्रांसह करबलाच्या युद्धात मारले गेले. कुराणानुसार हा आशीर्वादाचा महिना आहे, दयेचा महिना आहे. संपूर्ण १० दिवस अल्लाहकडे खूप प्रार्थना केली जाते. शेवटच्या काळात उपवास ठेवणे खूप चांगले मानले जाते. हा दिवस मुस्लिम समुदायासाठी खास का आहे ते सविस्तरपणे जाणून घेऊया.

शिया मुस्लिम मोहरम का साजरा करतात?

मोहरम हा इस्लामिक कॅलेंडरच्या पहिल्या महिन्यातील पहिला १० दिवस आहे आणि दहाव्या दिवसाला यावम म्हणतात, ज्यामध्ये इमाम हुसेन रजियाल्लाहु अन्हू आणि त्यांचे साथीदार शहीद झाले. शिया मुस्लिमांसाठी या दिवसाचे भावनिक आणि धार्मिक महत्त्व खूप आहे.

शिया मुस्लिम समुदायासाठी मोहरमचे महत्त्व इमाम हुसेन यांच्या हौतात्म्याशी जोडलेले आहे. ते इस्लामिक इतिहासातील एक महत्त्वाचे व्यक्तिमत्व राहिले आहेत. हुसेन यांनी स्वतःसाठी आणि त्यांच्या कुटुंबासाठी मानवता, न्याय आणि सत्यासाठी लढा दिला.

शिया मुस्लिम समुदायाला इमाम हुसेन यांच्या हौतात्म्यामुळे खूप दुःख झाले आणि मोहरमचा हा दहावा दिवस त्यांना आठवण्यासाठी आणि त्यांच्या धाडसी बलिदानाला पाठिंबा देण्यासाठी महत्त्वाचा बनवण्यात आला आहे.

मोहरमच्या दिवशी शिया लोक संपूर्ण शरीरावर खंजीरांनी जखमा करतात

शिया मुस्लिम समुदायाचे लोक या प्रसंगी शोक करतात, जेणेकरून त्यांना किमान इमाम हुसेन यांच्या हौतात्म्याची जाणीव व्हावी. म्हणूनच दरवर्षी शिया लोक इमाम हुसेन यांच्या हौतात्म्यावर मशिदी आणि इमामबारांमध्ये एकत्र येऊन त्यांचे दुःख व्यक्त करतात.

मोहरम हा केवळ शिया मुस्लिमांसाठीच महत्त्वाचा नाही तर सुन्नी मुस्लिमांसाठीही खास आहे. या दिवशी मुस्लिम अल्लाहची पूजा करतात आणि इमाम हुसेनसाठी प्रार्थना करतात. कुराणानुसार, हे १० दिवस आशीर्वाद आणि दयेने भरलेले आहेत.

इमाम हुसेन कोण होते?

इमाम हुसेन हे मुस्लिम समुदायाचे एक अतिशय खास पैगंबर होते, ज्यांनी इस्लाम आणि मानवतेच्या सत्याचे रक्षण करण्यासाठी आपल्या जीवाची पर्वा न करता करबलामध्ये शहीद झाले. ही कथा खूप जुनी आहे. मोहरम महिन्याच्या दुसऱ्या दिवशी, इमाम हुसेन इराकमधील करबलामध्ये आपल्या पत्नी, मुलांसह आणि साथीदारांसह कुफा शहरात जात होते, तेव्हा यजीदची सेना आली आणि त्यांनी कालवा-ए-फरातवरही बंदी घातली.

कारण इमाम हुसेनच्या काफिल्यापर्यंत पाणी पोहोचू शकले नाही आणि असे घडते की काफिल्यातील सर्व लोक उपाशी राहतात. मग ते आणि त्यांचा काफिला शहीद झाला.

शिया आणि सुन्नी यांच्यातील संघर्ष काय आहे?

आता प्रश्न असा आहे की शिया आणि सुन्नी समुदाय एकमेकांपासून इतके वेगळे का आहेत? तर शिया आणि सुन्नी दोघेही कुराण आणि मोहम्मदवर विश्वास ठेवतात आणि दोघेही इस्लामच्या बहुतेक गोष्टींवर सहमत आहेत.

फरक फक्त एवढाच आहे की दोघांचे नेतृत्व वेगळे आहे, शिया इमाम हुसेनवर जास्त विश्वास ठेवतात आणि सुन्नी मोहम्मदवर विश्वास ठेवतात. इ.स. ६३२ मध्ये पैगंबर मोहम्मद यांच्या मृत्युनंतर दोघांमधील हा संघर्ष सुरू झाला. पैगंबरानंतर शिया लोकांचा खलीफा कोण असेल हा मुद्दा होता.

तसेच दिल्ली एनसीआरमधील बाजारपेठांमधील वैभव, स्वादिष्ट पदार्थ या सणाला खास बनवण्यास मदत करतात. जर तुम्हाला यावेळीही खास पद्धतीने ईद साजरी करायची असेल, तर तुम्ही दिल्लीतील काही प्रसिद्ध ठिकाणी जाऊ शकता.  

हजरत निजामुद्दीन दर्गा

दिल्लीच्या या ऐतिहासिक ठिकाणी बकरी ईदच्या दिवशी एक विशेष वातावरण असते. दर्ग्यावर कव्वालींचा आवाज येतो आणि लोकांच्या प्रार्थनेने वातावरण भक्तीत बुडालेले असते. येथे तुम्ही शांती आणि शांततेचे क्षण घालवू शकता.

जामा मशीद आणि जुनी दिल्ली

जामा मशीद ही दिल्लीतील अशी जागा आहे जिथे बकरी ईद अतिशय भव्य पद्धतीने साजरी केली जाते. येथे हजारो लोक एकत्र नमाज अदा करतात आणि मशिदीजवळील बाजारपेठांमध्ये फिरू शकतात. चांदणी चौक, मटिया महल आणि कबाब गली व्यतिरिक्त, तुम्ही बिर्याणी, कबाब, शीर खुर्मा, फिरणी यासारख्या गोष्टी जेवणासाठी चाखू शकता.

इंडिया गेट आणि सीपी

जर तुम्हाला आधुनिक शैलीत बकरी ईद साजरी करायची असेल तर तुम्ही इंडिया गेट आणि कॅनॉट प्लेस म्हणजेच सीपी येथे जाऊ शकता. भेट देण्यासाठी हे एक उत्तम ठिकाण आहे. संध्याकाळी इंडिया गेटवर असलेली रोषणाई आणि ताजी हवा फिरण्याची मजा द्विगुणित करते.

ओखला आणि झाकीर नगरचे रस्ते

ओखला आणि झाकीर नगरमध्ये बकरी ईदची भव्यता खूप खास आहे. येथे ईदची तयारी खूप लवकर सुरू होते. पारंपारिक दुकाने, बांगड्या, परफ्यूम आणि शेवया सर्वांना आकर्षित करतात. 

दिल्लीतील प्रसिद्ध ठिकाणे बकरी ईद या उत्सवाला अधिक खास बनवण्यास मदत करतील. येथे घालवलेली संध्याकाळ पूर्णपणे संस्मरणीय असू शकते.  

ALSO READ: जपानचे असे एक बेट जिथे मांजरींचे राज्य आहे

बकरीद हा सण प्रेषित इब्राहिम (अब्राहम) यांच्या त्याग आणि समर्पणाच्या भावनेची आठवण करून देतो. इस्लामिक मान्यतेनुसार, अल्लाहने इब्राहिम यांची परीक्षा घेण्यासाठी त्यांना स्वप्नात आपल्या प्रिय मुलाची (इस्माईल) कुर्बानी देण्याचा आदेश दिला. इब्राहिम यांनी अल्लाहच्या आदेशाचे पालन करण्याची तयारी दर्शवली आणि आपल्या मुलाला कुर्बानीसाठी तयार केले. परंतु अल्लाहने त्यांच्या समर्पणाची आणि निष्ठेची खात्री झाल्यावर इस्माईलच्या जागी मेंढराची कुर्बानी स्वीकारली. या घटनेच्या स्मरणार्थ बकरीद साजरी केली जाते.

बकरीद हा सण त्याग, निष्ठा, आणि अल्लाहवरील विश्वासाचे प्रतीक आहे. यामुळे मुस्लिम बांधवांना आपल्या इच्छा आणि प्रिय गोष्टी अल्लाहच्या मार्गात समर्पित करण्याची प्रेरणा मिळते.

२०२५ मध्ये बकरीद ६ किंवा ७ जून रोजी साजरी होण्याची शक्यता आहे, कारण इस्लामिक कॅलेंडर चंद्रावर आधारित आहे आणि तारीख चंद्रदर्शनानुसार ठरते.

कसा साजरा करतात हा सण

सणाची सुरुवात मशिदींमध्ये सामूहिक ईद-उल-अधा नमाज पठणाने होते. ही विशेष प्रार्थना सकाळी केली जाते.

 मुस्लिम बांधव नवीन कपडे परिधान करतात आणि एकमेकांना शुभेच्छा देतात.

नमाजानंतर प्राण्यांची कुर्बानी दिली जाते. यासाठी बकरी, मेंढी, गाय किंवा उंट यांचा वापर केला जातो. कुर्बानीचा मांस तीन भागांमध्ये वाटला जातो. एक भाग गरजूंना दान दिला जातो. एक भाग कुटुंब आणि नातेवाइकांसाठी ठेवला जातो. एक भाग स्वतःसाठी ठेवला जातो. ही प्रथा दान, दया आणि सामुदायिक भावनेचे प्रतीक मानली जाते.

बकरीद हा कुटुंब आणि मित्रमंडळींसोबत एकत्र येण्याचा सण आहे. लोक एकमेकांच्या घरी भेटी देतात, शुभेच्छा देतात आणि मेजवानी करतात. पारंपरिक पदार्थ जसे की बिर्याणी, सेवई, शीर खुरमा यांचा आस्वाद घेतला जातो.

बकरीद हा हज यात्रेच्या समारोपाचा एक भाग आहे. हज यात्रेच्या वेळी मक्का येथे लाखो मुस्लिम एकत्र जमून धार्मिक विधी पार पाडतात, आणि बकरीद हा त्याच कालावधीत साजरा होतो.

बकरीद प्राण्यांची कुर्बानी का देतात?

बकरीदची विशेष परंपरा अल्लाहचे पैगंबर हजरत इब्राहिम यांच्याशी संबंधित असल्याचे मानले जाते. त्यानुसार, एकदा अल्लाह हजरत इब्राहिम यांच्या स्वप्नात आला आणि त्यांनी सांगितले की तुम्ही तुमच्या प्रिय वस्तूची कुर्बानी करा. अल्लाहचे पालन करून पैगंबरांनी त्यांचा मुलगा इस्माईलची कुर्बानी करण्याचा निर्णय घेतला. हजरत पैगंबर इस्माईलला कुर्बानीसाठी घेऊन जात असताना वाटेत सैतानाने त्यांना असे करण्यापासून रोखले. पैगंबरांनी त्यांचे ऐकले नाही.

पैगंबरांनी डोळे बंद केले आणि इस्माईलच्या मानेवर चाकू ठेवला आणि चाकू वापरताच इस्माईलच्या जागी एक बकरा आला आणि त्याची कुर्बानी करण्यात आली. अशा प्रकारे अल्लाहने इस्माईलला वाचवले आणि बकर्‍याची कुर्बानी देण्यात आली. तेव्हापासून बकरीद साजरी होऊ लागली आणि या दिवशी बकर्‍याची कुर्बानी देण्यात येते.

बकरीद हा सण त्याग, निष्ठा, आणि सामुदायिक बंधुभावाचा संदेश देतो. प्राण्यांची कुर्बानी ही प्रेषित इब्राहिम यांच्या अल्लाहवरील विश्वासाचे प्रतीक आहे आणि मांसाचे वितरण गरजूंना करणे हा सामाजिक समानतेचा संदेश देतो. हा सण मुस्लिम समुदायाला एकत्र आणतो आणि सर्व धर्मांमध्ये परस्पर सौहार्द वाढवतो.

"बकरी ईदच्या शुभेच्छा! हा दिवस तुम्हाला आनंदी, हसू आणि समृद्धी घेऊन यावा."

"तुमच्या जीवनात आनंद, प्रेम आणि शांती कायम राहो, अशी ईद मुबारक!"

"बकरी ईद तुम्हाला आणि तुमच्या कुटुंबाला सुख, समृद्धी आणि आरोग्य प्रदान करो!"

"या ईदच्या पावन दिवसात तुम्हाला आणि तुमच्या कुटुंबाला माझ्याकडून प्रेम आणि शुभेच्छा!"

"बकरी ईदच्या शुभेच्छा! अल्लाह तुमच्या सर्व इच्छा पूर्ण करो." 

"तुमचे बलिदान स्वीकारले जावो आणि तुमच्या प्रार्थनांचे उत्तर मिळो. तुम्हाला आणि तुमच्या कुटुंबाला या ईद-उल-अधा-शांती, आनंद आणि भरभराटीची शुभेच्छा"

"ही ईद तुमच्या आयुष्यातील सर्व चांगल्या गोष्टींची आठवण करून देणारी ठरो. तुम्हाला प्रेम, प्रकाश आणि आनंदाची शुभेच्छा."

"ईद मुबारक! तुमचे हृदय कृतज्ञतेने भरलेले असो, तुमचा आत्मा शांतीने भरलेला असो आणि तुमचे घर आनंदाने भरलेले असो."

"या ईद अल-अधामध्ये तुम्हाला आणि तुमच्या कुटुंबाला शांती, आनंद आणि समृद्धीची शुभेच्छा."

"ही ईद तुमच्या हृदयात आनंद आणि प्रेम घेऊन येवो आणि तुमच्यासाठी यशाच्या सर्व संधी निर्माण करो!"

"ईद अल-अधा मुबारक! अल्लाह तुम्हाला असंख्य आशीर्वाद देवो."

"तुमची अल्लाहवरील श्रद्धा आणि भक्ती आज आणि नेहमीच शांती, आनंद आणि यशाने भरून येवो."

"अल्लाह तुमची कुर्बानी स्वीकारो आणि तुम्हाला त्याच्या दैवी कृपेने आशीर्वाद देवो. ईद मुबारक!"

"अल्लाहवरील तुमची भक्ती आणि विश्वास दररोज अधिकाधिक मजबूत होत राहो."

अरबी कॅलेंडरमधील शेवटचा महिना जिलहज असतो. त्यालाच हजचा महिना म्हटलं जातं. याच कारणामुळे त्या महिन्याच्या आठ ते बारा तारखेदरम्यान हजच्या मुख्य विधींचं पालन केलं जातं.

हज पूर्ण करण्यासाठी मुस्लिमांना अनेक चाली-रीतीचं पालन करावं लागतं.यामध्ये हजसाठी विशेष प्रकारचा पोशाख परिधान करून मक्केत प्रवेश करणं, काबाची परिक्रमा करणं, अराफात मैदानात राहणं, सफा आणि मरवा डोंगरांमध्ये धावणं, सैतानावर दगड फेकणं, प्राण्यांचा बळी देणं आणि डोक्याचं मुंडण करणं यासारख्या प्रथांचा समावेश आहे. मुस्लिम विद्वानांचं म्हणणं आहे की, इस्लाम धर्माच्या आचरणाआधी शेकडो वर्षांपासून मक्केमध्ये जवळपास याच प्रकारे हज साजरा केला जातो.मग हजच्या चाली-रीती केव्हा आणि कशा सुरू झाल्या होत्या? त्यामागची कथा काय? आणि त्यामागचा अर्थ काय आहे?

1. इहराममध्ये पांढरा पोशाख घालणं

हजमध्ये ज्या पहिल्या गोष्टीचं पालन करायचं असतं ते म्हणजे 'इहराम'.मक्केपासून दूर राहणाऱ्या लोकांना मक्केला जायच्या रस्त्यात एका निश्चित ठिकाणी पोहचून 'इहराम'चा विधी पूर्ण करावा लागतो.

इहराम हा अरबी शब्द आहे. याचा अर्थ, अशी स्थिती ज्यामध्ये एखादी व्यक्ती स्वत:ला सर्व प्रकारचे पाप आणि निषिद्ध मानण्यात आलेल्या कामांपासून दूर ठेवते.

ढाका विद्यापीठात इस्लामी इतिहास आणि संस्कृती विभागाचे प्राध्यापक असलेले डॉक्टर मोहम्मद उमर फारुख यांनी बीबीसीला सांगितलं की, सोप्या भाषेत सांगायचं तर हज पूर्ण करण्यासाठीचा निश्चय करणं आणि त्यासाठी ठरलेल्या पोशाख परिधान करणं म्हणजे इहराम.

या खास टप्प्याच्या प्रतीकाच्या रुपात पुरुषांना न शिवलेलं दोन तुकड्यांचा पांढरं कापड परिधान करावं लागतं.

कॅनाडाचे इस्लामिक माहिती केंद्राचे माजी अध्यक्ष डॉ. साबिर अली यांनी एका मुलाखतीत सांगितलं, दिसायला हे बऱ्याच अंशी कफनच्या कपड्यासारखंच दिसतं. सृष्टीनिर्मात्याच्या दर्शनासाठी आपण तयार आहोत, असा इहरामच्या वेळेस हे कपडे परिधान करण्यामागचा अर्थ आहे.

पुरुषांच्या बाबतीत पांढरे कपडे परिधान करण्याची पद्धत असली तरी महिलांवर या प्रकारचं कोणतंही बंधन नाही. त्या हव्या त्या रंगाचे सुटसुटीत कपडे परिधान करू शकतात.

मुस्लिम विद्वानांचं म्हणणं आहे की पैगंबर इब्राहिम हे अरबस्थानात हज करणारे पहिले व्यक्ती होते. ख्रिश्चन धर्माचं पालन करणारे त्यांना इब्राहिम नावानं ओळखतात.

ढाका विद्यापीठातील प्राध्यापक फारुख बीबीसीला म्हणाले की, "काबाच्या निर्मितीनंतर हजरत इब्राहिम यांनी अल्लाहच्या आदेशावर हज करण्यास सुरूवात केली आणि त्याच वेळेस पांढरे कपडे परिधान करण्याबरोबरच हज साठीच्या सर्व चाली-रीती सुरू करण्यात आल्या."

2. केस आणि नखं कापायची नाही

इहराम धारण केल्यानंतर हज संपण्यापूर्वी हज यात्रेकरूंना अनेक नियमांचं पालन करावं लागतं.

यामध्ये कोणाशीही भांडण किंवा वादविवाद न करणं, लैंगिक संबंध न ठेवणं, केस आणि दाढी न कापणं, हात आणि पायाची नखं न कापणं, जीवहत्या किंवा रक्तपात न करणं, चुगली न करणं, इतरांची निंदानालस्ती न करणं या गोष्टींचा समावेश आहे.

मुस्लीम विद्वानांना वाटतं की पांढरे कपडे परिधान करण्याप्रमाणेच या नियमांची सुरुवात देखील पैगंबर इब्राहिम यांच्याच काळात झाली होती.

कॅनडामधील इस्लामिक माहिती केंद्राचे माजी अध्यक्ष साबिर अली म्हणतात, "या नियमांचं पालन करून हे दाखवलं जातं की हजच्या काळात सृष्टीनिर्मात्याच्या जवळ जाण्याच्या आशेत आम्ही लोक एका अशा स्थितीत पोहोचतो, जिथं नटणं-थटणं यासारख्या संसारी बाबींवर लक्ष देण्याची देखील इच्छा राहत नाही."

3. 'काबा'ची परिक्रमा

इहरामनंतर हज यात्रेतील दुसरी चालरीत म्हणजे काबा या इस्लाममधील सर्वात पवित्र स्थळाची सातवेळा परिक्रमा करणं.

हज यात्रेकरू सर्वसाधारणपणे पायीच उलट्या दिशेत (घड्याळ्याचे काटे फिरण्याच्या विरुद्ध दिशेत) काबाची परिक्रमा करतात.

मुस्लीम विद्वानांना वाटतं की, ही प्रथा देखील इब्राहिम यांच्या काळातच सुरू झाली होती. मात्र, त्यांना वाटतं की, परिक्रमा उलट्या दिशेनं का केली जाते आणि सातवेळाच का केली जाते याबाबत स्पष्टता नाही.

मुस्लीम विद्वान डॉ. साबिर अली 'लेट द करोना स्पीक' या शोमध्ये म्हणतात, "यामागचं खरं कारण आणि रहस्य सृष्टीनिर्मात्यालाच सर्वात चांगल्या पद्धतीनं माहित आहे."

मात्र, इस्लामच्या काही जाणकारांना वाटतं की, स्वर्गात 'बैतुल मामूर' नावाच्या ज्या पवित्र घराच्या चारी बाजूंनी देवदूत परिक्रमा करतात त्यामध्ये आणि काबाच्या परिक्रमेमध्ये साम्य आहे.

अली म्हणतात, "याच कारणामुळं काबाला बैतुल्लाह किंवा अल्लाह चं घर म्हटलं जातं. आपण सृष्टीनिर्मात्याची वाट पाहत आहोत हे दाखवण्यासाठी हज यात्रेकरू या पवित्र घराची सात वेळा परिक्रमा करतात."

इस्लामी विचारवंतांचं म्हणणं आहे की, हज यात्रेसाठी या रीतीचं पालन इस्लाम-पूर्व काळात देखील केलं जात होतं.

ढाका विद्यापीठातील प्राध्यापक डॉ. मोहम्मद उमर फारुख म्हणतात, "ही गोष्ट हजरत इब्राहिम यांच्या काळापासूनच होती."

इस्लामी विचारवंतांचं म्हणणं आहे की इस्लामच्या प्रवर्तकांचा जन्म होईपर्यत काबा परिक्रमेच्या रीतीमध्ये किरकोळ बदल झाला होता.

फारुख बीबीसीला सांगतात, "अशी माहिती आहे की त्या काळी अरब लोक निर्वस्त्र होऊन काबाची परिक्रमा करत असत. नंतरच्या काळात इस्लामनं यावर बंदी आणली आणि इब्राहिमकडून सुरू करण्यात आलेली प्रथा मूळ स्वरुपात परतली."

4. सफा-मरवा डोंगरांदरम्यान धावणं

सफा आणि मरवा डोंगरांच्या मध्ये सात वेळा पळणं हज यात्रेचा एक महत्त्वपूर्ण भाग आहे.

इस्लामनुसार पैगंबर इब्राहिम यांनी अल्लाहच्या आदेशावर आपली पत्नी हाजिरा आणि नवजात मुलगा इस्माइल यांना मक्केतील सफा आणि मरवा या डोंगरांजवळ सोडलं होतं. जेव्हा तिथलं पाणी संपलं तेव्हा पाण्याच्या शोधात हाजिरा, सफा आणि मरवा या डोंगरांमधील जागेतून सात वेळा धावली होती.

त्यानंतर अल्लाहच्या आदेशानुसार तिथं एक विहिर तयार झाली आणि हाजिरा आणि तिचा नवजात पुत्र यांनी त्या विहिरीतून पाणी पिऊन आपली तहान भागवली होती. नंतर ती विहिर 'जमजम कुआँ' या नावानं प्रसिद्ध झाली.

कॅनडातील इस्लामिक माहिती केंद्राचे माजी अध्यक्ष साबिर अली म्हणतात, हज यात्रेसाठी गेल्यावर सफा आणि मरवा या डोंगरांमधील जागेतून सात वेळा धावून इस्माइल आणि त्यांची आई हाजिरा यांच्या बाबतीत घडलेल्या त्या घटनेची सांकेतिक पद्धतीनं आठवण केली जाते.

5. अराफात मैदानातील वास्तव्य

मीना इथं रात्र घालवल्यानंतर दुसऱ्या दिवशी हज यात्रेकरू अराफात मैदानाकडे रवाना होतात. त्यानंतर संपूर्ण दिवस तिथं राहून प्रार्थना करण्यास एक महत्त्वाचा धार्मिक विधी मानला जातो. नंतर संध्याकाळी हज यात्रेकरू मुजदलिफा साठी निघून तिथेच खुल्या आकाशाखाली रात्रीचा मुक्काम करतात.

मुस्लिम विद्वानांना वाटतं की, मीना पासून ते मुजदलिफा पर्यत केल्या जाणाऱ्या सर्व कर्मकांडांमध्ये पैगंबर इब्राहिम आणि त्यांची पत्नी आणि मुलांच्या इतिहासाचा सुद्धा समावेश आहे.

त्याचं हे देखील म्हणणं आहे की, उन्हाळ्यात संपूर्ण दिवस अराफात मैदानात राहिल्यानंतर मुजदलिफा मध्ये खुल्या आकाशाखाली राहण्याचं सुद्धा विशेष अध्यात्मिक महत्त्व आहे.

ढाका विद्यापीठात इस्लामी इतिहास आणि संस्कृती विभागाचे प्राध्यापक डॉ. मोहम्मद उमर फारुख बीबीसीला म्हणाले, "अराफात आणि मुजदलिफा मध्ये राहून यात्रेकरूंना या गोष्टीची जाणीव होऊ शकते की कर्माचा शेवटचा लेखाजोखा होत असताना चांगल्या कर्मांशिवाय पैसा, प्रसिद्धी आणि प्रभाव या गोष्टी आपल्या कामी येणार नाहीत."

तर अनेक लोकांचं हे सुद्धा म्हणणं आहे की हजच्या काळात अराफात आणि मुजदलिफा मध्ये होणारी लाखो लोकांची गर्दी, इस्लामिक 'हशर के क्षेत्र' किंवा न्यायाच्या दिवसाची आठवण करून देते.

6. सैतानाला दगड मारणं

सैतानाला दगड मारणं हा हज मधील सर्वात महत्त्वाच्या रीतीपैंकी एक आहे. मुजदलिफा हून येताना यात्रेकरू सात छोटे दगड किंवा खडे घेऊन मीना इथं येतात. तिथे सैतानाच्या नावावर एक प्रतीकात्मक भिंत तयार करण्यात आली आहे. या भिंतीला 'बडा जमरात' या नावानं ओळखलं जातं. आपल्या सोबत आणलेले सात दगड किंवा खडे हज यात्रेकरू त्या भिंतींवर फेकतात.

मीनामध्ये सैतानाच्या अशाच आणखी दोन भिंती आहेत. हज च्या शेवटच्या दोन दिवसांमध्ये त्यांच्यावर देखील सात-सात दगड मारले जातात.

मोहम्मद उमर फारुख यांनी बीबीसीला सांगितलं, "सैतानाच्या वाईट योजनांपासून बचाव करण्यासाठी हजरत इब्राहिम यांनी त्याला दगड मारले होते. सैतानाची भिंतीवर प्रतिकात्मक दगडफेक करण्यास तिथूनच सुरूवात झाली होती."

इस्लामनुसार, अल्लाहनं पैगंबर इब्राहिमला त्याच्या सर्वात प्रिय मालमत्तेचा त्याग करण्यास सांगितलं. त्यानंतर इब्राहिमनं आपला प्रिय पुत्र इस्माइलची कुर्बानी देण्याचा निर्णय घेतला. इस्माइलनं देखील वडिलांच्या निर्णयाचा स्वीकार केला. यानंतर इब्राहिम आपल्या मुलासोबत अराफातच्या खुल्या वाळवंटात गेले.

तिथे इस्माइलची कुर्बानी देण्यासाठी जात असलेल्या पैगंबर इब्राहिम यांना चुकीचा सल्ला देऊन सैतान त्यांच्या कामात अडथळे आणण्याचा प्रयत्न करत होता. त्या परिस्थितीत इब्राहिम यांनी तीन ठिकाणी सैतानाला दगड मारले.

मुस्लीम विद्वानांच्या मते पुढे जाऊन त्या घटनेची आठवण म्हणून हज यात्रेत दगड मारण्याची रीत सुरू झाली.

7. पशुबळी

मीनामध्ये सैतानाला दगडं मारल्यानंतर प्राण्यांचा बळी किंवा कुर्बानी देण्याची पद्धत आहे. मुस्लीम मानतात की या प्रथेशी देखील पैगंबर इब्राहिम यांच्या इतिहासाचा संबंध आहे.

लोकांना वाटतं की अल्लाहच्या आदेशावर पैगंबर आपला नवजात मुलगा इस्माइल याची कुर्बानी देण्यासाठी अराफातच्या मैदानात नक्कीच गेले होते, मात्र शेवटी तिथं असं काही घडलं नव्हतं. म्हणजेच त्यांनी आपल्या मुलाची कुर्बानी दिली नव्हती.

इब्राहिम यांचा विश्वास आणि आज्ञाधारकपणा पाहून अल्लाह खूश झाला आणि इस्माइलच्या ऐवजी एका प्राण्याची कुर्बानी देण्यात आली.

इस्लामी विचारवंतांचं म्हणणं आहे की, त्या घटनेची आठवण म्हणून हज यात्रेच्या तिसऱ्या दिवशी गाय, बकरी, म्हैस किंवा उंट यांची कुर्बानी दिली जाते. त्यांना वाटतं की अल्लाहबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी ही कुर्बानी दिली जाते.

त्याच दिवशी ईद-उल-अजहा किंवा कुर्बानीची ईद देखील असते. इस्लामपूर्व काळात सुद्धा प्राण्यांच्या कुर्बानीची ही प्रथा प्रचलित होती.

ढाका विद्यापीठात इस्लामी इतिहास आणि संस्कृती विभागाचे प्राध्यापक डॉ. मोहम्मद उमर फारुख बीबीसाला म्हणाले, "त्या काळी देवी-देवतांच्या नावावर कुर्बानी दिली जायची. पुढे जाऊन मक्केत इस्लामची स्थापना झाल्यानंतर पैगंबर इब्राहिम कडून सुरू करण्यात आलेल्या कुर्बानीच्या परंपरेला पुन्हा सुरू करण्यात आलं होतं."

8. मुंडण करणं

डोक्याचं मुंडण करणं हा सुद्धा हज यात्रेचा महत्त्वाचा भाग आहे. प्राण्यांची कुर्बानी दिल्यानंतर त्याच दिवशी डोक्याचं मुंडण केलं जातं.

डॉ. मोहम्मद उमर फारुख बीबीसीला म्हणाले, "डोक्याचं मुंडण करणं हे मुळात हज यात्रेच्या सुरुवातीला असणाऱ्या इहरामच्या स्थितीतून मुक्ती मिळण्या संदर्भातील प्रतिकात्मक कार्यांपैकी एक आहे."

मात्र महिला हज यात्रेकरूंना पूर्णपणे मुंडण करावं लागत नाही. त्या डोक्यावरील केसांचा पुढील काही भाग कापून फेकू शकतात.

इस्लामिक विचारवंतांनुसार, मुंडण करण्याची ही प्रथा पैगंबर इब्राहिम यांच्या काळापासून सुरू आहे. त्यांना असंदेखील वाटतं की हज यात्रा केल्यामुळे व्यक्तीमध्ये जो बदल घडतो, तो केस कापल्यामुळे प्रतिकात्मक स्वरुपात विकसित होतो.

मुस्लीम विद्वानांचं म्हणणं आहे की केस कापल्यामुळे हज यात्रेचा इहराम संपतो. याच कारणामुळे त्यानंतर दाढी करणं किंवा हाता-पायाची नखं कापण्यास कोणतीही मनाई नाही.

Published By- Priya Dixit

तुमच्या घरात आनंद नांदो हीच आमची सदिच्छा,

सर्व मुस्लिम बांधवांना 

ईद-उल-अझहाच्या हार्दिक शुभेच्छा!…

ईद मुबारक!”

ईद घेऊन येई आनंद

जोडू मनामनांचे बंध

सणाचा हा दिवस खास

ईद मुबारक तुम्हा सर्वांस

ईद-उल-अझहाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

“बंधुत्वाचा संदेश देऊया,

विश्व बंधुत्व वाढीस लावूया,

रमजान ईद दिवशी हीच धरुनी मनी इच्छा,

सर्व मुस्लिम बांधवांना

 ईद-उल-अझहाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

ईद मुबारक!”

“धर्म, जात – पात यापेक्षाही

मोठी असते शक्ती माणुसकीची…

एकमेकांची गळाभेट घेऊन

शुभेच्छा देऊयात ईद-उल-अझहाच्या

ईद मुबारक!”

सर्व मुस्लिम बांधवांना,

ईद-उल-अझहाच्या हार्दिक शुभेच्छा!…

ईद मुबारक!

“तुमच्या जीवनात कधी सुखाची कमी नसो,

 तुमचा प्रत्येक दिवस ईद पेक्षा कमी नसो, 

सर्वाना ईद-उल-अझहाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

यंदाची ईद तुम्हांला आणि तुमच्या परिवाराला

सुख, शांती, समृद्धी आणि आनंद  घेऊन येवो

हिच आमची सदिच्छा

ईद-उल-अझहाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

Edited by - Priya Dixit  

यापूर्वी 11 एप्रिल रोजी देशात ईद-उल-फित्र (रमजान ईद) हा सण साजरा करण्यात आला. मग प्रश्न पडतो की, मुस्लीम समाज वर्षातून अशा एकूण किती ईद साजरी करतो.

काही लोकांच म्हणणं आहे की, मुस्लीम समाज फक्त दोनच ईद साजरी करतात. यातली एक आहे 'ईद-उल-फित्र' (रमजान ईद) आणि दुसरी म्हणजे 'ईद-उल-अझहा'. ( Eid-al-Adha).

मुस्लिमांतील एक गट आहे, तो मोहम्मद पैगंबर यांच्या जन्मदिवसाला ईद म्हणतो. या दिवसाला ईद मिलाद उन नबी असं म्हटलं जातं.

पैगंबरांच्या वाढदिवसाला ईद न म्हणता 'जश्न-ए-मिलाद-उन-नबी' असंही म्हटलं जातं.

मुख्यतः दोन ईद मानणारे किंवा तीन ईद मानणारे लोक आहेत.

तेव्हा असं वाटू शकतं की, इस्लाममध्ये नेमक्या दोन ईद आहेत की तीन ईद आहेत.जाणकारांचं असं म्हणणं आहे की दोन्ही गट त्यांच्या त्यांच्या जागी योग्यच आहेत.

या लोकांचा तर्क असा आहे की, पैगंबर म्हणजेच हजरत मोहम्मद यांच्या जन्मामुळे आनंद तर होतो. पण त्यांच्या जन्मदिनाची तुलना ईदशी होऊ शकत नाही. म्हणून काही जण त्या दिवसाला 'जश्न' म्हणजेच उत्सव म्हणतात.

इस्लाममधील परंपरांनुसार ईद म्हणजे काय, कोणत्या वेळी कोणती ईद साजरी केली जाते हे आपण पाहू.

नबी म्हणजेच इस्लामचे शेवटचे पैगंबर, हजरत मोहम्मद यांचा जन्म

सौदी अरेबियातील मक्का शहरात इसवी सन 570 मध्ये झाला होता. इस्लामिक कॅलेंडरनुसार हा दिवस तिसरा महिना रबी-उल-अव्वालची 12 तारीख होती.

इस्लामिक कॅलेंडर चंद्रावर आधारित आहे, म्हणून इस्लामिक तारखा आणि इंग्रजी तारखांमध्ये फरक असतो.

मुस्लिम लोक असं मानतात की, "अल्लाहने आपला संदेश लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी जगाच्या प्रत्येक भागात आपले दूत पाठवले आहेत. या दूतांना नबी किंवा पैगंबर म्हटलं जातं. हजरत मोहम्मद हे अल्लाहने पाठवलेले शेवटचे दूत आहेत."

ईद-उल-फित्र

ईद-उल-फित्र म्हणजे मिठी ईद किंवा सेवईवाली ईद. या दिवशी शेवयांचा शिरखुरमा बनवला जातो. म्हणूनच या दिवसाला मिठी ईद असेही म्हणतात.

मुस्लिमांचा पवित्र महिना रमजानच्या शेवटी ही ईद साजरी केली जाते. रमजानच्या काळात मुस्लीम बांधव संबंध महिना उपवास करतात आणि रमजान महिन्याच्या शेवटी 'ईद-उल-फित्र' साजरी करतात.

ईद-उल-अझहा किंवा बकरी ईद

'ईद-उल-अझहा' किंवा 'ईद-उज-झोहा' ही ईद इस्लामिक कॅलेंडरनुसार जिल्हिज या शेवटच्या महिन्यात दहाव्या तारखेला साजरी केली जाते.

मुस्लिमांचे पैगंबर आणि हजरत मोहम्मद यांचे पूर्वज हजरत इब्राहिम यांच्या बलिदानाची आठवण म्हणून ही ईद साजरी केली जाते.

मुस्लिम समाजच्या मते, "अल्लाहने एकदा इब्राहिमच्या भक्तीची परीक्षा घ्यायचं ठरवलं. यासाठी त्यांना त्यांच्या सर्वात प्रिय वस्तूचं बलिदान द्यायला सांगितलं. यावर इब्राहिम यांनी आपला प्रिय मुलगा इस्माईलचं बलिदान द्यायचं ठरवलं."

इब्राहिम आता आपल्या मुलाची कुर्बानी देणार होतेच, तेवढ्यात अल्लाहने इस्माईलच्या जागी एक बकरा ठेवला. अल्लाह फक्त इब्राहिमची परीक्षा घेत होते.

या परंपरेची आठवण म्हणून, जगभरातील मुस्लिम ईद-उज-जोहा किंवा ईद-उल-अझहा साजरी करतात. या दिवशी एखाद्या प्राण्याची (प्राणी कसा असेल याबद्दल विशेष अटी देखील आहेत) कुर्बानी दिली जाते. त्यामुळे भारतात याला बकरी ईद असं ही म्हणतात.

ही ईद देखील हजशी संबंधित आहे. या दिवशी जगातील लाखो मुस्लिम पवित्र मक्का शहराला भेट देतात. बकऱ्याची कुर्बानी देणं हा हजच्या यात्रेतील महत्त्वाचा भाग असतो.

ईद मिलाद-उन-नबी किंवा 'जश्न ए मिलाद उन नबी'

जगभरातील सर्वच मुस्लीम हजरत मोहम्मद यांचा जन्मदिवस पवित्र मानतात. पण हा दिवस साजरा करण्याचे वेगवेगळे प्रकार आहेत.

हजरत मोहम्मद यांचा जन्मदिवस साजरा करण्याबाबत सुन्नी आणि शिया मुस्लिमांमध्ये विशेष असे मतभेद नाहीत.

इराणमध्ये झालेल्या इस्लामिक क्रांतीनंतर इमाम खोमेनी म्हणाले होते की, हजरत मोहम्मद यांचा संदेश जगभर पोहोचावा यासाठी त्यांचा जन्मदिवस साजरा केला पाहिजे. म्हणूनच शिया मुस्लिम हा दिवस लक्षात ठेवतात. परंतु या दिवशी विशेष असे कार्यक्रम आयोजित करत नाहीत.

पण सुन्नी मुस्लिमांमध्ये मात्र याविषयावर मतभेद आहेत. सौदी अरेबियामध्ये हा दिवस ईद म्हणून साजरा केला जात नाही. पण तुर्की आणि इतर अनेक इस्लामिक देशांमध्ये हजरत मोहम्मद यांचा जन्मदिवस मोठ्या थाटामाटात साजरा केला जातो.

भारताबद्दल बोलायचं झाल्यास, इथले सुन्नी मुस्लीम दोन गटात विभागलेत. एक गट स्वतःला बरेलवी मुस्लीम म्हणवतो तर दुसरा गट स्वतःला देवबंदी मुस्लीम म्हणवतो.

'मुघल काळात जन्मोत्सव थाटामाटात होत असे'

बरेलवी मुस्लीम हजरत मोहम्मद यांचा जन्मदिवस मोठ्या थाटामाटात साजरा करतात.

या दिवशी बरेलवी मुस्लीम विशेष कार्यक्रम आयोजित करतात. या कार्यक्रमात लोकांना इस्लाम आणि हजरत मोहम्मद यांच्या जीवनाबद्दल माहिती दिली जाते.

हजरत मोहम्मद यांच्या स्मरणार्थ मिरवणुका काढल्या जातात. एकापेक्षा एक असे अप्रतिम पदार्थ बनवले जातात. गरिबांना अन्नदान केलं जातं.

मात्र देवबंदी मुस्लीम यानिमित्ताने कोणताही विशेष कार्यक्रम आयोजित करत नाहीत. इस्लाममध्ये जन्मदिवस साजरा करण्याची प्रथा आढळत नसल्याचं त्यांचं म्हणणे आहे.

भारतातही हा दिवस मोठ्या प्रमाणावर साजरा होतो अशी माहिती मिळत नाही. बरेलवी मुस्लीमांचं म्हणणं आहे की, भारतात मुघल काळातही हजरत मोहम्मद यांचा जन्मदिवस मोठ्या थाटामाटात साजरा करण्याची प्रथा होती.

1989 मध्ये, व्हीपी सिंह यांच्या राष्ट्रीय आघाडी सरकारने हजरत मोहम्मद यांचा जन्मदिवस सरकारी सुट्टी म्हणून घोषित केला होता. त्यानंतर याविषयी चर्चा झाली. आणि मुस्लिमांच्या एका गटाने हा दिवस मोठ्या उत्साहात साजरा करायला सुरुवात केली.

इथं एक विशेष गोष्ट आहे. ती म्हणजे मुस्लिमांच्या मान्यतेनुसार हजरत मोहम्मद यांचा मृत्यूही याच दिवशी झाला होता. म्हणून याला बारह-वफत (मृत्यूचा दिवस) असेही म्हणतात. जे मुस्लीम लोक ईद मिलाद-उन-नबीचा दिवस साजरा करत नाहीत ते असा तर्क लढवतात की, हजरत मोहम्मद यांचा मृत्यूही त्याच दिवशी म्हणजेच रबी-उल-अव्वलच्या 12 तारखेला झाला असेल तर आपण आनंद कसा काय साजरा करू शकतो.

काही लोक हजरत मोहम्मद यांच्या जन्मदिवसाला ईद मानून ती साजरी करतात तर काही लोक यापासून लांब राहणं पसंत करतात. कारण प्रत्येकाचा स्वतःचा असा एक तर्क असतो. मात्र जगातील सर्व मुस्लिम ईद-उल-फित्र आणि ईद-उल-अजहा या दोन ईद साजरी करतात.

Published By- Priya Dixit 

इब्राहिम यांना ख्रिश्चन आणि ज्यू धर्मात अब्राहम म्हणून ओळखले जाते.

असं मानलं जातं की, प्रेषित इब्राहिम यांनी एकदा त्यांच्या स्वप्नात पाहिलं की अल्लाहने त्यांना निष्ठा दाखवण्यासाठी आपला मुलगा इस्माईलचं बलिदान देण्यास सांगितलं.

प्रेषित इब्राहिम यांनी या स्वप्नाला अल्लाहचा संदेश मानला आणि त्याबद्दल आपल्या मुलाला सांगितलं. तेव्हा अल्लाहच्या आदेशाचे पालन करावं, असं त्यांच्या मुलानं वडिलांना सांगितलं.

त्यानंतर इब्राहिम अल्लाहसाठी आपल्या मुलाची कुर्बानी देणार होते. त्याच क्षणी अल्लाहने इब्राहिम यांना रोखलं.

अल्लाहने सांगितले की, त्यांचा हेतू केवळ इब्राहिम यांची परीक्षा घेण्याचा होता आणि मुलाचा खरोखर बळी देण्याची गरज नाही.

त्यावेळी अल्लाहने त्याला एक मेंढी दिली आणि मुलाऐवजी या प्राण्याची कुर्बानी देण्यास सांगितलं.

बलिदानाची ही परंपरा इस्लाम धर्म उदय होण्याच्या आधीपासून चालत आलेली आहे.

सध्या जगभरातील मुस्लिम धर्मीय विविध प्रकारच्या प्राण्यांचा बळी देत ​​आहेत.

जर एखाद्या व्यक्तीकडे आवश्यकतेपेक्षा जास्त मालमत्ता असेल तर त्यांनी प्राण्यांचा बळी देणं बंधनकारक असतं, असं मानलं जातं.

पण प्राण्यांचा बळी देण्याबाबत ज्यू, ख्रिश्चन आणि हिंदू धर्मात काय सांगण्यात आलं आहे? जाणून घेऊया.

ज्यू धर्म

इस्लामचा इतिहास आणि ज्यू, ख्रिश्चनांच्या इतिहासात अनेक साम्य आहेत.

ब्रिटनमधील लिओ बेक कॉलेजमधील प्रा. रब्बी गॅरी सोमर्स म्हणतात की, ज्यू धर्मग्रंथांमध्ये अनेक प्रकारच्या यज्ञांचा उल्लेख आहे.

त्यासाठी विशिष्ट वेळ आणि विशिष्ट ठिकाणही नमूद केलं आहे.

"आजकाल आपण बळी देण्याच्या सर्व विधी पाळत नाहीत. कारण ज्या ठिकाणी बलिदान केलं जायचं ती जागाच आता अस्तित्वात नाही. म्हणून सध्या बळी देण्याऐवजी आपल्या प्रार्थनेत त्या त्याविषयीचा उल्लेख केला जातोय," असं सोमर्स सांगतात.

अमेरिकन ज्यू विद्यापीठातील डॉ.आर्टसन ब्रॅडली शाविट सांगतात, "रोमन योद्ध्यांनी दुसरं टेंपल उद्ध्वस्त केल्यापासून ज्यू धर्मात प्राण्यांच्या बलिदानाला परवानगी नाही. यावर कायमची बंदी घालण्यात आली आहे, असे अनेक लोक मानतात. पण मसीहाच्या अवतारानंतर ही परंपरा साजरी करण्याचा ट्रेंड वाढला आहे.”

ज्यूंसाठी टेंपल म्हणजे जेरुसलेमच्या जुन्या शहरात असलेला टेंपल माउंट. आज जिथे अल-अक्सा मशीद उभी आहे.

त्यांच्या प्रार्थनेतून, ज्यू लोकांनी टेंपल पुन्हा एकदा बांधलं जावं अशी इच्छा करतात.

पुन्हा एकदा टेंपल बांधल्यावर ते त्याठिकाणी प्राण्यांचा बळी देऊ शकतील असा त्यांचा विश्वास आहे.

टेंपल नसल्यामुळे, बहुतेक ज्यू धर्मीय सध्या प्राणी बलिदानाच्या परंपरेचं पालन करत नाहीत.

पण जेरुसलेममधील काही गट, जसे की समॅरिटन, अजूनही काही सणाच्या वेळी बळीची प्रथा पाळतात. तर इतर काही गट जनावरांच्या किमतीएवढी रक्कम दान करतात.

मेंढ्या, म्हैस किंवा बकरी असा कोणताही बळी असला तरी तो प्राणी बलिदानासाठी 'योग्य' असलाच पाहिजे म्हणजेच 'कोशेर' असला पाहिजे.

हिब्रूमध्ये 'कोशर' म्हणजे 'तयार' किंवा खाण्यासाठी योग्य, असा अर्थ होतो.

जे पदार्थ ज्यूंच्या आहाराच्या नियमांनुसार असतात त्यांना कोशर पदार्थ म्हणतात.

ज्यूंमध्ये कालांतराने प्राण्यांचा बळी देण्याची प्रथा कमी झाली. पण मांस खाणं हा अजूनही अनेक सणांचा एक महत्त्वाचा भाग आहे.

ज्यूंमध्ये पशू बलिदानासाठी विविध प्रकारचे धार्मिक विधी आहेत आणि ते बलिदानाच्या उद्देशानुसार बदलतात.

पूर्वी ज्यू धर्मात तीन धार्मिक सण होते, जे पशुबलिदानाच्या दृष्टीने महत्त्वाचे होते. हे सण म्हणजे पेसाह (पॅसव्ह), शावुत (आठवड्यांचा सण) आणि सुकोट (मंडपांचा सण).

रब्बी गॅरी सोमर्स नमूद करतात की रोश हशनाह (ज्यू नवीन वर्ष) आणि योम किप्पूर (प्रायश्चिताचा दिवस) यांसारख्या इतर सणांवर देखील प्राण्यांचे बलिदान केले जात असे.

पैगंबर अब्राहमच्या बलिदानाची कथा ज्यू धर्मग्रंथांमध्येही आढळते. मात्र, प्राण्यांचा बळी देण्याचा आदेश नंतर आला आणि ज्यूंसाठी तो थोडा वेगळा होता.

ख्रिश्चन धर्म

ख्रिश्चन धर्माचे मूळ ज्यू धर्मात आहे.

ज्यू धर्मग्रंथांमध्ये अनेक गोष्टी आहेत, ज्यांचा बायबलच्या जुन्या करारात उल्लेख आहे.

ओल्ड टेस्टामेंटची पुस्तके, विशेषत: लेव्हिटिकस 17 आणि ड्युटेरोनोमी, प्राण्यांचे बलिदान कसे केले जाते याचे तपशीलवार वर्णन करतात.

बांगलादेशमधील काफ्रूल कॅथलिक चर्चचे पाद्री डॉ प्रशांतो टी. रिबेरो म्हणतात की, तेव्हा संध्याकाळी प्राण्यांचे बलिदान केले जात असे. त्या वेळी नकारात्मक प्रवृत्तींना दूर ठेवण्यासाठी प्राण्यांचे बळी दिले जात होते.

या दरम्यान ख्रिश्चम धर्मात प्राण्यांना बळी देण्याची प्रथा थांबली. या धर्मात येशू ख्रिस्ताच्या मृत्यूलाच सर्वात मोठे बलिदान मानले जाते.

ख्रिस्ती धर्मात येशू ख्रिस्ताला 'देवाचे कोकरू' म्हणून पाहिले जातं.

डॉ. रिबेरो म्हणतात की, ख्रिश्चन धर्मात सध्या बलिदानाची कोणतीही धार्मिक तरतूद नाही. पण देवाला नवस केला असेल अजूनही काही ठिकाणी प्राण्यांचा बळी दिला जातो.

ज्यूंशी संबंध सोडला तर देवाच्या नावावर प्राण्यांच्या बळी देण्याबाबत ख्रिश्चन धर्मात विशेष प्रथा नाही.

पण, ख्रिश्चन धर्मात मांस खाण्याबाबत कोणत्याही प्रकारचे निर्बंधही नाहीयेत.

बऱ्याच देशांमध्ये, ज्यू वल्हांडण सणाच्या वेळी मांस खातात.

रिबेरो सांगतात की, इटलीच्या प्रवासादरम्यान त्यांच्या लक्षात आले की इस्टर सण सुरू होण्याआधी ख्रिश्चन धर्मात मांस खाणं जवळजवळ अनिवार्य होतं

पण ज्यू धर्मात जसं पशूबळी आहे, तसंच ख्रिश्चन धर्मात बलिदानाची परंपरा नाही.

हिंदू धर्म

हिंदू धर्मात पशूबळीच्या मुद्द्यावरून वाद आहेत, परंतु हिंदूंचे काही लोक पशुबलिदानाची प्रथा पाळतात.

उदाहरणार्थ, भारत आणि बांगलादेशच्या अनेक भागांमध्ये, दुर्गा पूजा आणि काली पूजा यांसारख्या धार्मिक विधींमध्ये प्राण्यांचे बळी दिले जातात.

महाराष्ट्रात म्हसोबा, खंडोबा, वेगवेगळ्या देवी यांच्या नावाने प्राणी बळी देतात.

बांगलादेशातील चितगाव विद्यापीठाच्या संस्कृत विभागातील सहाय्यक प्राध्यापक डॉ. कुशल वरण चक्रवर्ती म्हणतात, "हिंदूंच्या अनेक धार्मिक पुस्तकांमध्ये रामायण आणि महाभारत आणि पुराणांसारख्या पवित्र ग्रंथांमध्ये पशुबळीचा उल्लेख आहे."

हिंदू धर्माचा प्राचीन ग्रंथ ऋग्वेदात ज्या प्राण्याला बळी दिला जातो, तो बंधनातून मुक्त होतो असं नमूद केलं आहे.

असं मानलं जातं की इसवी सनाच्या 500 ते 1500 वर्षे आधी सर्व हिंदुमध्ये प्राणी बलिदान सामान्य होतं.

बळी दिलेल्या प्राण्यासं मांस प्रथम देवाला प्रसाद म्हणून अर्पण केले जाते. त्यानंतर नातेवाईक आणि जवळच्या लोकांना जेवण दिले जाते.

याशिवाय काही प्राचीन मंदिरांमध्ये थेट पशुबळी देण्याची प्रथा अजूनही आहे.

बांगलादेशातील ठकेश्वरी आणि भारतातील त्रिपुरा सुंदरी, कामाख्या आणि कालीघाट काली मंदिरांची उदाहरणे दिली जातात.

दुसरीकडे डॉ. चक्रवर्ती सांगतात की, हिंदू धर्मातील आध्यात्मात सध्या आत्मसमाधानाला जास्त महत्त्व दिलं जात आहे. तर प्राण्यांचा बळी दिल्याने मंदिराचे पावित्र्य कमी होते असाही त्यांचा विश्वास आहे.

भारतात वेगवेगळ्या समाजातील लोकांनी स्वेच्छेने विविध मंदिरांमध्ये होणारे पशुबलिदान बंद केले आहे.

श्रीलंकेतील हिंदू लोकांना मंदिरात प्राण्यांचा बळी देण्यास बंदी घालण्यात आली आहे.

नेपाळमधील अनेक लोकांनी सणांच्या काळात प्राण्यांचा बळी देणे स्वेच्छेने बंद केले आहे.

पूर्वी हिंदू राज्याचा एक भाग असलेला नेपाळ आता एक स्वतंत्र सार्वभौम प्रजासत्ताक आहे. पण तिथे कायदेशीररित्या पशू बलिदानावर बंदी नाही.

Published By- Priya Dixit 

Muharram 2023

पैगम्बरानी या धर्माचा निर्माण केला.ज्या वेळी त्यांना या धर्माचा दृष्टांत झाला त्यावेळे पासून त्यांना '"सल्लील्लाहू अलेह वसल्लम हजरत पैगंबर नबी 'अशी ओळख मिळाली.या महिन्यात हजरत पैगंबरचे नातू हसन आणि हुसेन यांच्या वधाची घटना घडल्यामुळे हा महिना अशुभ मानला जातो.त्यांच्या शत्रूंनी करबलाच्या मैदानात हसन आणि हुसेन या दोघांना ठार मारले.

ही घटना इस्लाम च्या तारखांमध्ये सर्वात दुःखद घटना मानली आहे.या सणाच्या वेळी मुस्लिम उपवास करतात आणि अतिशय शांत जीवन जगतात. या दरम्यान, मुस्लिम समाजाचे लोक ठरलेल्या ठिकाणी जमा होतात. हुसेनच्या आठवणीने दुःखी झालेले ते देवाकडे प्रार्थना करतात. देवाला प्रार्थना करून, तो पीडित आत्म्याच्या आठवणींना उजाळा देतात. यावेळी हुसेनच्या थडग्यावर ताजिये बनवले जातात. हे तजिये बनवण्यासाठी बांबू आणि रंगीत कागदाचा वापर केला जातो. हा ताजिया थडग्यावर दहा दिवस राहतो.

या उत्सवात ताजियाला किंवा ताबूत याला फार महत्त्व असते. प्रत्येक मनुष्य आपल्या ऐपतीप्रमाणे चांदी हस्तीदंत, शिसवी, चंदन, काच, बांबू, कागद हे पदार्थ वापरून ताबूत बनवितो. अधिक किंमतीच्या प्रतिकृती अनेक वर्ष ठेवल्या जातात. शेवटच्या दिवशी पुरण्यासाठी साधे बांबू व कागद यांचा वापर केला जातो. श्रीमंत लोक घुमटाकृती इमारत बांधतात. तिला इमामबारा म्हणतात. विशेषत: ताबूताजवळ एक ओटा बांधलेला असतो. तिथे रोज मौलवी 'धीमजलीस' नामक पोथीतील एकेक भाग जमलेल्या लोकांना वाचून दाखवतो. मजलीसचा अर्थ शोक प्रदर्शक किंवा पवित्र सभा असा आहे. हा कार्यक्रम सकाळ, संध्याकाळ होतो. शेवटी छातीवर हात मारुन हसन, हुसेन यांच्या नावाचा आक्रोश केला जातो.

मुस्लिम स्त्रिया देखील शोक करतात. मोहरम उत्सवाच्या शेवटच्या दिवशी सर्व ताबूताची मिरवणूक काढली जाते. प्रत्येक ताबूताबरोबर मालकाच्या इतमामाप्रमाणे वाद्य असतात. मिरवणुकीच्या शेवटी गरीब लोकांना अन्नदान केले जाते. विशेषत: महाराष्ट्रातल्या अनेक भागात हिंदू धर्मिय देखील या ताबूतात सहभागी होतात. मिरवणूक संपल्यानंतर सर्व ताबूत गावाबाहेरच्या थडग्यात पुरतात. मृत मनुष्याच्या दफनप्रसंगी जो विधी केला जातो तो विधी यावेळी केला जातो. घरी परतल्यानंतर गरीबाना दानधर्म आणि अन्नधान्य देण्याची प्रथा आहे. 

मोहरमच्या दहाव्या आणि शेवटच्या दिवशी ताजिया मिरवणूक निघते. मुस्लिम समाजातील शेकडो लोक मिरवणुकीत सामील होतात. हुसेन यांचे समर्पित जीवन आणि निस्वार्थी धार्मिक दृष्टिकोन ठेवून शोभायात्रेदरम्यान शोकगीते गायली जातात. हुसेनची दुःखद गोष्ट आठवून ते दुःखी होतात आणि त्यांनी स्वतःला दुःख देतात.

मिरवणुकीतील हे दुःखद दृश्य अतिशय हृदयद्रावक आहे आणि ते प्रेक्षकांच्या हृदयात खोलवर जाते. बऱ्याच वेळ मिरवणूक चालते. अखेरीस ते नदी किंवा जलाशयाजवळ संपते. मग घरांमध्ये अन्न वाटप केले जाते. अशा प्रकारे या शोक महोत्सवाची समाप्ती होते.

Edited by - Priya Dixit    

Muharram 2023

या महिन्यात शोक होतो 

शिया मुस्लिम 10 मोहरमला शोक करतात. ताजे तयार केले जातात, नंतर ते स्मशानभूमीकडे सुपूर्द केले जातात. काळा पोशाख मुस्लिम महिला आणि पुरुष परिधान करतात. एखाद्या कुटुंबात मृत्यू झाला की, त्या कुटुंबात जे वातावरण असते, तेच वातावरण मुस्लिम समाजातील लोक मोहरमच्या 10 व्या दिवशी आपल्या घरात ठेवतात. स्टोव्ह पेटवत   नका, झाडू नाही लावत. अन्न शिजवत नाही,  दुसऱ्या घरातून अन्न आले की हे लोक खातात.

म्हणूनच मोहरम हा सण साजरा केला जातो

असे म्हटले जाते की करबलाचे युद्ध सुमारे 1400 वर्षांपूर्वी झाले होते. हे युद्ध हजरत इमाम आणि हजरत हुसेन (दोघेही भाऊ होते) यांनी सम्राट यजीदच्या सैन्यासोबत लढले होते. सम्राट यजीदला इस्लाम धर्म नष्ट करायचा होता. हे युद्ध इस्लाम धर्म वाचवण्यासाठी लढले गेले आणि या युद्धाच्या शेवटी हजरत इमाम आणि हजरत हुसेन यांचा मृत्यू झाला.

ज्या दिवशी त्यांचा मृत्यू झाला तो दिवस मोहरम महिन्याची 10 तारीख असल्याचे म्हटले जाते, म्हणून प्रत्येक वर्षी मोहरमच्या 10 तारखेला शोक केला जातो. तसे, मुस्लिम या मोहरमचा संपूर्ण महिना स्वतःसाठी दुःखाचा महिना मानतात. या महिन्यात घरात नवीन कपडे येत नाहीत, नवीन वस्तू येत नाहीत, टीव्ही चालत नाही, फक्त नमाज आणि कुराण पठण केले जाते.

पण 10 तारखेला इमाम आणि हुसैन यांच्या हौतात्म्याच्या दिवशी सर्व शिया आणि सुन्नी मुस्लिम एकत्र अल्पोपाहार करतात. त्यानंतर स्मशानात अस्थिकलशाच्या स्वाधीन केले जाते.

ठिकठिकाणी ताजिया तयार करून स्मशानात नेऊन अस्थिकलश सोपवला जातो. सर्वात मोठा ताजिया हा फुलांचा ताजिया मानला जातो. जी दरवर्षी आग्राच्या नवीन टाऊनशिपमध्ये ठेवली जाते आणि नंतर अस्थिकलशाच्या स्वाधीन केली जाते.

Eid al-Adha 2023

बकरी ईद कथा

मान्यता आहे की बकरी ईदच्या दिवशी खुदासाठी बकरीचा बळी दिला जातो. असे मानले जाते की बकरी ईदचा उत्सवाची सुरुवात हजरत इब्राहिमपासून सुरु झाला जे अल्लाहचे पैगंबर होते. इब्राहिम अलैय सलाम यांना अल्लाहने आपला प्रिय मुलगा इस्माईल अल्लाहच्या मार्गाने बलिदान देण्याचे स्वप्न दिले होते. ही इब्राहिमांची परीक्षा होती, ज्यात एका बाजूला त्याच्या मुलावर प्रेम होते आणि एकीकडे अल्लाहची आज्ञा होती. इब्राहिम यांनी केवळ आणि केवळ अल्लाहची आज्ञा पाळली आणि अल्लाहला संकेतावरुन आपल्या मुलाचा बलिदान देण्यास मान्य केले.

अल्लाह रहीम करीम आहे आणि त्यांना हृदयाची स्थिती माहित आहे. जसंच इब्राहिम आपल्या मुलाचा बळी देण्यास सुरूवात करतात फरिश्तांचे सरदार जिब्रील अमीन इस्माईल यांना सलामला चाकूच्या खाली काढत त्याच्या जागी एक कोकरू ठेवतात. अशाप्रकारे इस्लाम धर्मात हजरत इब्राहीम यांच्याद्वारे पहिली कुर्बानी देण्यात आली. यानंतर जिब्रिल अमीन यांनी इब्राहिम यांना चांगली बातमी सांगितली की अल्लाहने आपलं बलिदान स्वीकारले आहे.

दरवर्षी साजरा होणार्‍या बकरी ईद सणाच्या निमित्ताने, ज्या बकरीची कुर्बानी दिली जाते त्याच्या मांसला तीन भागात विभागले जाते कारण हा सल्ला शरीयतमध्ये आहे. एक भाग गरिबांमध्ये वाटून घ्यावा, दुसरा भाग मित्र आणि नातेवाईकांसाठी आणि तिसरा भाग आपल्या कुटुंबासाठी ठेवला जातो.

R S

‘ईद-अल-अधा’या इस्लामिक कॅलेंडरमधील बाराव्या आणि अंतिम महिन्याच्या 10 व्या दिवशी ‘ईद-अल-अधा’चा दिवस येतो.

या दरम्यान मुस्लीम बांधव कोणताही उपवास करत नाही. या महिन्यात ‘हज्ज यात्रे’चे आयोजन मोठ्या प्रमाणवर केले जाते.

त्याग आणि समर्पणाचे प्रतिक म्हणजे ‘ईद-अल-अधा’होय. ही ईद अडीच दिवस साजरी केली जाते. या दिवशी मुस्लीम बांधव ‘बकरी किंवा बोकड’अल्लाहला समर्पित करतात. यातून मिळणाऱ्या मटणाचे तीन भाग केले जातात. पहिला भाग हा कुटुंबियांसाठी असतो, दुसरा भाग नातेवाईक व मित्रमंडळींमध्ये वाटला जातो. शेवटचा, तिसरा भाग अन्नासाठी भुकेलेल्या गरिबांना दिला जातो.

‘कुराण’सर्वांनाच समर्पण करण्याची सक्ती करत नाही, ज्यांना शक्य आहे त्यांनीच बकरी किंवा बोकडाचा बळी द्यावा आणि मिळणारे मटण गरिबांसोबत वाटून खावे असे ‘कुरआन’मध्ये सांगितले आहे.

मुस्लिम बांधवांचा पवित्र सण ‘बकरी ईद’

मुस्लिम बांधवांचा सर्वात महत्त्वाचा सण ‘रमजान ईद’आणि ‘बकरी ईद’.हे सण मुस्लिम बांधव उत्साहाने साजरा करताना दिसतात. येत्या १२ ऑगस्टला देशभरात ‘बकरी ईद’ साजरी केली जाणार आहे. या सणाला ‘ईद उल अजहा’किंवा ‘ईदे-अजहा’म्हणूनही ‘बकरी ईद’ला संबोधले जाते. यानिमित्त सर्व मुस्लिम बांधवांना शुभेच्छा!

बकरी ईद का साजरी केली जाते? जाणून घ्या*

मुस्लिम बांधवांचे वर्षातील 2 महत्त्वाचे सण म्हणजे एक रमजान ईद (Ramadan Eid)आणि बकरी ईद. मुस्लिम समुदायाचे लोक रमजान संपल्यावर किमान 70 दिवसांनंतर बकरी ईदचा सण साजरा करतात. याला ईद-उल-जुहा देखील म्हणतात.

रमजान ईद नंतरचा मोठा सण म्हणून हा दिवस ओळखला जातो. यावेळी मुस्लीम बांधव एकत्र येऊन सामूहिक नमाज पठण करतात तसेच एकमेकांना आलिंगन देत ईदच्या शुभेच्छाही देतात. यादिवशी घरोघरी शेवया, मिठाई आणि पक्वान्न बनवली जातात आणि कुटुंबातील मंडळी एकत्र मिळून याचा आस्वाद घेतात.

बकरी ईद का साजरी केली जाते? : 'ईद उल जुहा' चा अर्थ म्हणजे 'बलिदानाची ईद'. इस्लाम धर्मावर ज्यांची आस्था आहे त्यांच्यासाठी हे प्रमुख पर्व आहे. हे पर्व रमजानच्या नंतर जवळपास 70 दिवसांनी साजरे केले जाते. मुस्लिम मान्यतानुसार, हजरत इब्राहिम आपले पुत्र हजरत इस्माईलला याच दिवशी अल्लाहच्या आदेशावरुन अल्लाहासाठी बलिदान देण्यासाठी जात होते. मात्र अल्लाहने हजरत इस्माइलला जीवन दान दिले. त्याच त्याग आणि बलिदानाच्या स्मृतिप्रित्यर्थ हे पर्व साजरा केले जाते.

R S

 जाणून घ्या बलिदानाची कहानी: ईद उल जुहाचे पर्व हिजरीच्या अंतिम महिन्यात जुल हिज्जमध्ये साजरे केले जाते. या दिवशी देशभरातील मुसलमान मक्का (साउदी अरब) मध्ये एकत्र येऊन हज साजरी करतात. ईद उल जुहाचा अर्थ त्यागाची ईद असा आहे. या दिवशी जनावराचा बळी देणे एक प्रकारचे प्रतिकात्मक बलिदान आहे, अशी प्रथा समजली जाते.

धर्म जात यापेक्षाही मोठी शक्ती असते माणुसकीची, एकमेकांची गळाभेट घेऊन शुभेच्छा देऊया बकरी ईदची...

ईद-अल-अधा’

याला ‘बकरी ईद’ किंवा ‘त्यागाचा सण’ असे संबोधले जाते. यामागे देखील एक कथा सांगितली जाते.

अल्लाहने ‘हजरत ईब्राहीम’कडे त्याच्या मुलाचा बळी मागितला. तेव्हा क्षणाचाही विचार नं करता आपल्या मुलाची हत्या करण्यासाठी ईब्राहीम पुढे सरसावताच अल्लाहने ‘इसहाक’च्या (ईब्राहीमचा मुलगा) जागी ‘बकरी’ प्रकट केली आणि ईब्राहीमला सांगितले की“तुझी माझ्यावरची निष्ठा पडताळण्यासाठी मी तुझी कसोटी घेतली आणि त्यात तू यशस्वी देखील झालास.”

‘ईद-अल-अधा’या इस्लामिक कॅलेंडरमधील बाराव्या आणि अंतिम महिन्याच्या 10 व्या दिवशी ‘ईद-अल-अधा’चा दिवस येतो.

या दरम्यान मुस्लीम बांधव कोणताही उपवास करत नाही. या महिन्यात ‘हज्ज यात्रे’चे आयोजन मोठ्या प्रमाणवर केले जाते.

त्याग आणि समर्पणाचे प्रतिक म्हणजे ‘ईद-अल-अधा’होय. ही ईद अडीच दिवस साजरी केली जाते. या दिवशी मुस्लीम बांधव ‘बकरी किंवा बोकड’अल्लाहला समर्पित करतात. यातून मिळणाऱ्या मटणाचे तीन भाग केले जातात. पहिला भाग हा कुटुंबियांसाठी असतो, दुसरा भाग नातेवाईक व मित्रमंडळींमध्ये वाटला जातो. शेवटचा, तिसरा भाग अन्नासाठी भुकेलेल्या गरिबांना दिला जातो.

‘कुराण’सर्वांनाच समर्पण करण्याची सक्ती करत नाही, ज्यांना शक्य आहे त्यांनीच बकरी किंवा बोकडाचा बळी द्यावा आणि मिळणारे मटण गरिबांसोबत वाटून खावे असे ‘कुराणा’त सांगितले आहे.

बकरी ईद दिवशी *_

‘बकरी ईद’दिवशी मुस्लिम नागरिकांच्या घरी काही चौपाया जनावरांची खास करून बकऱ्यांची कुर्बानी देण्याची प्रथा आहे. कुर्बानी दिल्यानंतर ते मांस समान तीन हिश्शांमध्ये गोरगरिबांना व अनाथ, आप्त व नातेवाईकांना वाटप केले जाते. तसेच रंगीबेरंगी नवीन कपडे, सुगंधी दरवळ, खमंग आणि चमचमीत पदार्थ आणि एकमेकांना ईद मुबारक असे म्हणत अलिंगन देत शुभेच्छा देत असे. तर या दिवशी पाहुण्यांच्या गर्दीने प्रत्येक मुस्लिम बांधवाच्या घरातील वातावरण उत्साहाचे असते.
Edited by : Ratnadeep Ranshoor
 

 साधारण 2018 सालची ही गोष्ट आहे.

राजस्थानच्या कोटा शहरात राहणारे इलाही बक्श अन्सारी हज यात्रेला जाण्याच्या विचारात होते. सोबत पत्नीलाही घेऊन जावं असं त्यांच्या मनात होतं.

यात्रेला जाण्यासाठी त्यांना खासगी टूर ऑपरेटरची (दौऱ्याचे नियोजन करणारे) माहिती हवी होती. ती माहिती त्यांना त्यांच्या शेजाऱ्यांकडून मिळाली.

ही खासगी प्रवास कंपनी चालवणाऱ्या व्यक्तीचं नाव होतं जमीरुद्दीन. तो बुंदी गावात राहायला होता.

इलाही बक्श अन्सारी शिलाई काम करतात.

ते सांगतात, "मला माझ्या शेजाऱ्यांनी जमीरुद्दीनची माहिती दिली. त्यानंतर बुंदीत राहणाऱ्या एका नातेवाईकाने मला त्याची माहिती दिली. माझ्या नातेवाईकांनी सांगितलं की, त्याचे वडील काझी आहेत आणि मुलगा अत्यंत सज्जन आहे. हजला जाण्यासाठी मी सरकारी कागदपत्रांची पूर्तता केली. मात्र माझा नंबर लागला नाही. शेवटी मी खासगी प्रवास कंपनीच्या माध्यमातून जाऊ असं ठरवलं. "

ते सांगतात, जवळपास वीस लोकांनी जमीरुद्दीनवर विश्वास ठेवून हज यात्रेसाठी आगाऊ रक्कम दिली.

हजला जाण्याचं स्वप्न

इलाही बक्श अन्सारी सांगतात, "माझ्या पाचही मुलांची लग्न झाली आहेत. माझी एक जमीन होती, हजला जाण्यासाठी मी ती विकली आणि दोन लोकांसाठी जितकी आगाऊ रक्कम द्यावी लागते (जवळपास सत्तर हजार रुपये) तितकी दिली. माझ्याकडे पैसे भरल्याची पावती सुद्धा आहे."

शाहिद नावाच्या व्यक्तीची इलाही यांच्या दुकानात ये-जा असायची. याच दरम्यान हजचा विषय निघाला.

शाहिदला देखील आपल्या आई वडिलांना हजच्या उमरासाठी पाठवायचं होतं. उमरा देखील एक धार्मिक यात्रा आहे. हजच्या तुलनेत ही यात्रा लहान असते. म्हणजे हजसाठी वर्षातील पाच दिवस ठरवून दिलेले असतात. मात्र हे पाच दिवस सोडले तर उमरा यात्रा पूर्ण वर्षात कधीही करता येते.

शाहिद सांगतात, "मी थेट बँकेत गेलो आणि बँकेतूनच जमीरुद्दीनला 80 हजार पाठवले. आता हे पैसे मी पाठवलेत हे जरी समजत असेल तरी ते कोणत्या कारणासाठी पाठवलेत किंवा मी ते उमराहसाठी पाठवलेत याचा माझ्याकडे कोणताही पुरावा नाही."

शाहिद पुढे सांगतात, यात्रेसाठी इलाहीचा नंबर आल्याचं जेव्हा त्यांना समजलं तेव्हा ते खूप खुश होते.

ते सांगतात, "आम्ही तयारी सुरू केली. लोक अभिनंदन करू लागले. आधी त्याने दिल्ली विमानाचं आरक्षण करायला सांगितलं. पण पुन्हा ते रद्द करून मुंबई विमानाचं आरक्षण करायला सांगितलं."

"आणि त्यानंतर जमीरुद्दीन पळून गेल्याची बातमी आली. त्याने आमचे फोन उचलणं बंद केलं. त्यानंतर त्याचा फोन कधी लागलाच नाही."

पण नंतर फसवणूक झाली..

शाहिद सांगतात, "माझे आई वडील खूप दुःखी झाले. आम्ही चांगल्या कामासाठी पैसे दिले होते, पण आमची फसवणूक झाली."

ते सांगतात, "आम्ही त्याच्या गावी बुंदीला ही जाऊन आलो, त्याच्या कुटुंबाची भेट घेतली. पण तो इथे राहत नाही आणि जेव्हा तो येईल तेव्हा तुम्हाला सांगू असं त्यांनी स्पष्ट सांगितलं. शिवाय आम्ही तुमचे पैसे घेतलेले नाहीत असंही त्यांनी सांगितलं."

इलाही सांगतात, "आमच्या कुटुंबातील कोणीही हजला गेलेलं नाही. या पवित्र यात्रेला जाणारे आम्हीच पहिले होतो. पण आम्ही हज करू शकलो नाही ही खेदाची बाब आहे."

"या बातमीनंतर माझ्या पत्नीची प्रकृतीही ढासळू लागली. आम्हाला आमचा पासपोर्ट परत मिळाला हेच आमचं नशीब आहे. नाहीतर आम्हाला आणखीन अडचणी आल्या असत्या."

या प्रकरणी इलाही आणि शाहिद या दोघांनी तक्रार नोंदवली नाही. पण काही लोकांनी गुन्हे दाखल केलेत.

इलाही सांगतात, जमीरुद्दीन आम्हाला म्हणाला की, तुम्ही तक्रार दाखल करू नका, मी तुमचे सगळे पैसे परत करतो. पण त्याने आम्हाला एक फुटकी कवडी सुद्धा दिली नाही.

अशी फसवणूक झालेले इलाही आणि शाहिद एकटेच नाहीयेत. पण अशा प्रकारच्या फसवणुकीची अधिकृत आकडेवारीही उपलब्ध नाहीये.

फसवणूक कशी टाळाल ?

जाणकार सांगतात की, हज किंवा उमरा या पवित्र यात्रा आहेत. यादरम्यान अशाप्रकारे आपली फसवणूक होईल हे लोकांच्या ध्यानीमनी देखील येत नाही.

हज यात्रेसंबंधी काही गोष्टी जाणून घेणं अत्यंत आवश्यक आहे. जसं की सौदी अरेबिया आणि भारत सरकार यांच्यात हज कोट्याबाबत एक करार झाला आहे. त्यानुसार 80 टक्के जागा हज कमिटी ऑफ इंडियाला आणि 20 टक्के जागा हज ग्रुप ऑर्गनायझेशन म्हणजेच खासगी प्रवास कंपन्यांना मिळतात.

दिल्ली राज्य हज समितीचे माजी अध्यक्ष मुख्तार अहमद सांगतात की, ज्या कोणाला हजची यात्रा करायची आहे त्यांनी केवळ भारत सरकारने ठरवून दिलेल्या खासगी प्रवास कंपन्यांशी संपर्क साधावा.

ते पुढे स्पष्ट करतात की, "या यात्रेसाठी कोणतीही सबसिडी दिली जात नाही याची लोकांना माहिती असायला हवी. कोणी जर म्हणत असेल की तुम्हाला व्हीआयपी कोट्यातून पाठवतो तर अशा भूलथापांना बळी पडू नका."

त्यानंतरची प्रक्रिया समजावताना अफरोज आलम सांगतात की, "ज्या कोणी हजला जाण्यासाठी अर्ज केलेत त्यांनी अल्पसंख्याक व्यवहार मंत्रालयाने प्रसिद्ध केलेली यादी बघावी. यात आपण नोंद केलेल्या खासगी प्रवास कंपनीचं नाव आहे का ते पाहावं."

अफरोज आलम हे हज प्रकरणात वार्तांकन करणारे स्वतंत्र पत्रकार आहेत.

मौलाना मोहम्मद नसीमुद्दीन मिफ्ताही सांगतात की, "आमच्या औरंगाबादमध्ये 42 खासगी प्रवास कंपन्या आहेत. या कंपन्या सुरुवातीचे दोन तीन वर्ष चांगली व्यवस्था देतात, पण नंतर लोकांचे पैसे घेऊन पळून जातात. अशा खासगी कंपन्यांची चौकशी व्हायला हवी. जिथे पैशांचा व्यवहार केला जातो, त्यासंबंधीची कागदपत्रे ठेवायला हवीत."

कोणती काळजी घ्याल?

शहरांतील शिक्षित लोक हज कमिटीच्या वेबसाईटवर जाऊन माहिती बघू शकतात. पण अशिक्षित लोकांचं काय ? किंवा ज्यांना हजला जायचं आहे मात्र त्याविषयी माहिती नाही त्यांचं काय?

या प्रश्नावर मुख्तार अहमद सांगतात की, केंद्र सरकारतर्फे वेगवेगळ्या राज्यांना वेगवेगळा कोटा मिळतो. यामध्ये सरकारी आणि नंतर खाजगी अशी वेगळी विभागणी असते.

त्यांच्या म्हणण्यानुसार, "हज समितीचे सदस्य प्रत्येक राज्यात मुस्लिम वस्तीत जाऊन काउंटर उघडतात आणि फॉर्म भरून घेतात. हज यात्रेकरूंना मदत व्हावी या उद्देशाने हे काउंटर उघडतात. त्यांच्या पैशाचा गैरवापर होऊ नये म्हणून जागरूकता केली जाते."

"हजला जाणाऱ्या व्यक्तीची नोंद ठेवणं, पैशाचे व्यवहार, माहिती देणे, सौदी अरेबियाचा विमानप्रवास, तिथल्या मुक्कामाची सर्व व्यवस्था राज्य हज समितीचे प्रतिनिधी करतात. केंद्रीय हज समिती राज्य समित्यांच्या मदतीने काम करते."

पूर्वी हज कमिटी ऑफ इंडिया (एचसीओआय) हज यात्रेकरूंना 2100 रियाल द्यायची. पण 2023 मध्ये आलेल्या हज धोरणानुसार यात्रेकरूंना पर्याय देण्यात आलेत. यात त्यांनी स्वतः याची सोय करावी किंवा त्यांच्या गरजेनुसार पैसे न्यावेत.

पूर्वी प्रवाशांकडून घेतलेल्या आगाऊ रकमेतूनच 2100 रियाल दिले जायचे.

हजला जाण्याचे नियम आणि कायदे

महाराष्ट्रातील एका संस्था मागील तीस वर्षांपासून हज यात्रेकरूंना मार्गदर्शन करते आहे. या संस्थेचे प्रमुख मौलाना मोहम्मद नसीमुद्दीन मिफ्ताही सांगतात की, हजला जाण्यापूर्वी आम्ही लोकांना संपूर्ण प्रक्रिया समजावून सांगतो.

मौलाना नसीमुद्दीन हे औरंगाबाद येथील खिदमत-ए-हुज्जाज कमिटीचे प्रमुख आहेत.

यावेळी औरंगाबाद जिल्ह्यातून सुमारे 1700 लोक हज यात्रेला जात असल्याचं त्यांनी सांगितलं.

त्यांच्या मते, हजला जाण्यापूर्वी त्यांना चार गोष्टी सांगितल्या जातात.

प्रवास कसा करावा, कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात, कोणती कागदपत्रे जवळ बाळगावीत, विमानतळावर कोणत्या प्रकारच्या समस्या उद्भवू शकतात अशा सर्व गोष्टी सांगितल्या जातात.

त्यानंतर अहराम (यात्रेकरूंनी परिधान केलेले न शिवलेले पांढरे कापड) आणि उमरा बद्दल सांगितलं जातं.

हजच्या पाच दिवसांत काय करतात याविषयीही सर्वकाही सांगितलं जातं.

इकडे इलाही बख्श अन्सारी रमजानपूर्वी पत्नीसोबत उमरा करून आले. पण शेवटी हजची यात्रा घडली नसल्याची सल त्यांच्या मनात कायम आहे.
Published By -Smita Joshi 

 ताजिया ताजियादारीचाइतिहास जाणून घ्या 

 मोहरम महिन्याच्या 10 व्या दिवशी केला जातो.त्यांनी सांगितले की इराकमध्ये इमाम हुसेनचा रोजा-ए-मुबारक (दर्गा) आहे, ज्याची हुबेहूब प्रत तयार केली जाते, ज्याला ताजिया म्हणतात.ताजियादारीची सुरुवात भारतातून झाली आहे.मोहरम महिन्यात तत्कालीन सम्राट तैमूर लांगने इमाम हुसेनचा उपवास (दर्गा) म्हणून तो बांधला आणि त्याला ताजिया असे नाव देण्यात आले.शिया उलेमांच्या म्हणण्यानुसार, ताजिया ठेवण्याची प्रक्रिया मोहरमच्या चांदण्यांच्या पहिल्या तारखेपासून सुरू होते आणि त्यानंतर मोहरमच्या दहाव्या दिवशी त्यांना करबलामध्ये दफन केले जाते.मात्र यावेळी कोरोनाची छाया आहे.नवोदितांची मिरवणूक होणार नाही.

 ताजिया मिरवणुकीत काळे कपडे घालून शोक करताना तुम्ही पाहिलेच असेल.या दरम्यान लोक पराक्रम करून रक्तस्त्राव करतात.ताजिया मिरवणुकीत लोक 'या हुसैन, हम ना हुए' म्हणताना ऐकू येतात.

करबलाची लढाई

सुमारे 1400 वर्षांपूर्वी करबलाची लढाई तारीख-ए-इस्लाममध्ये झाली.अत्याचाराविरुद्ध न्यायासाठी हे युद्ध लढले गेले.इस्लामच्या पवित्र मदीनापासून काही अंतरावर असलेल्या 'शाम'मध्ये मुआविया नावाच्या राज्यकर्त्याचा काळ होता.मुआवियाच्या मृत्यूनंतर, राजेशाही वारस म्हणून, यझिद, ज्याला सर्व दोष होते, संध्याकाळी सिंहासनावर बसला.इमाम हुसेन यांनी मुहम्मदचा नातू असल्याने आणि त्याचा तेथील लोकांवर चांगला प्रभाव असल्याने त्याने सिंहासनावर प्रवेश निश्चित करावा अशी याझिदची इच्छा होती.हजरत मोहम्मदच्या घरच्यांनी यझिदसारख्या व्यक्तीला इस्लामिक शासक म्हणून स्वीकारण्यास स्पष्टपणे नकार दिला होता कारण इस्लामिक मूल्ये यझिदसाठी काही किंमत नव्हती.यझिदची आज्ञा मानण्यास नकार देण्याबरोबरच, त्याने हे देखील ठरवले की आता तो आपले आजोबा हजरत मोहम्मद साहब यांचे शहर मदिना सोडेल, जेणेकरून तेथे शांतता असेल.

इमाम हुसेन हे कायमचे मदिना सोडून कुटुंब आणि काही प्रियजनांसह इराकच्या दिशेने जात होते.पण करबलाजवळ यझिदच्या सैन्याने त्याच्या ताफ्याला घेरले.यझिदने त्याच्यासमोर अटी ठेवल्या ज्या इमाम हुसेनने स्वीकारण्यास स्पष्टपणे नकार दिला.अट मान्य न करण्याच्या बदल्यात यजीदने लढाईची चर्चा केली.यजीदशी बोलत असताना इमाम हुसेन इराकच्या वाटेवर फुरत नदीच्या काठावर तंबू टाकून आपल्या काफिल्यासोबत थांबले.पण यझिदी सैन्याने इमाम हुसेनचे तंबू फुरत नदीच्या काठावरून हटवण्याचे आदेश दिले आणि त्यांना नदीचे पाणीही काढू दिले नाही.

इमामचा युद्धाचा इरादा नव्हता कारण त्याच्या ताफ्यात फक्त 72 लोक होते.ज्यामध्ये सहा महिन्यांचा मुलगा, त्याची बहीण-मुली, पत्नी आणि लहान मुले सहभागी होती.ही तारीख मोहरमची होती आणि उन्हाळ्याची वेळ होती.हे लक्षात घेण्यासारखे आहे की आजही इराकमध्ये (मे) उन्हाळ्यात दिवसाचे सामान्य तापमान 50 अंशांपेक्षा जास्त असते.सात मोहरमपर्यंत, इमाम हुसेनकडे असलेले अन्न आणि विशेषतः पाणी संपले.

इमाम, संयमाने वागले, युद्ध टाळत राहिले.7 ते 10 मोहरम पर्यंत, त्यांच्या कुटुंबातील सदस्य आणि इमाम हुसेनचे अनुयायी भुकेले आणि तहानलेले राहिले.

मोहरमच्या 10 तारखेला इमाम हुसैनच्या दिशेने एक-एक करून याजीदच्या सैन्याशी लढाई झाली.जेव्हा इमाम हुसैनचे सर्व साथीदार मारले गेले, तेव्हा अस्र (दुपारच्या) प्रार्थनेनंतर इमाम हुसैन स्वतः गेले आणि त्यांनाही मारले गेले.या लढाईत इमाम हुसेन यांचा एक मुलगा जैनुलाबेदीन हा वाचला कारण तो 10 मोहरमला आजारी होता आणि नंतर त्याच्यापासून मुहम्मद साहेबांची पिढी आली.

या बलिदानाच्या स्मरणार्थ मोहरम हा सण साजरा केला जातो.करबलाची ही घटना हजरत मोहम्मद यांच्या कुटुंबाने इस्लामच्या रक्षणासाठी दिलेला बलिदान आहे. 

यापूर्वी भारतात 2 मेला आणखीन एक ईद साजरी करण्यात आली. ही ईद होती 'ईद-उल-फित्र'.

मग प्रश्न पडतो की, मुस्लीम समाज वर्षाला अशा एकूण किती ईद साजरी करतो.

काही लोकांच म्हणणं आहे की, मुस्लीम समाज फक्त दोनच ईद साजरी करतात. यातली एक आहे 'ईद-उल-फित्र' आणि दुसरी म्हणजे 'ईद-उल-अझहा'. हे सांगणारे लोक त्यांच्या ठिकाणी योग्यच आहेत. या लोकांचा तर्क असा आहे की, पैगंबर म्हणजेच हजरत मोहम्मद यांच्या जन्मामुळे आनंद तर होतो. पण त्यांच्या जन्मदिनाची तुलना ईदशी होऊ शकत नाही.

नबी म्हणजेच इस्लामचे शेवटचे पैगंबर, हजरत मोहम्मद यांचा जन्म

(570-632) सौदी अरेबियातील मक्का शहरात इसवी सन 570 मध्ये झाला होता. इस्लामिक कॅलेंडरनुसार हा दिवस तिसरा महिना रबी-उल-अव्वालची 12 तारीख होती.

इस्लामिक कॅलेंडर चंद्रावर आधारित आहे, म्हणून इस्लामिक तारखा आणि इंग्रजी तारखांमध्ये फरक असतो.

मुस्लिम लोक असं मानतात की, "अल्लाहने आपला संदेश लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी जगाच्या प्रत्येक भागात आपले दूत पाठवले आहेत. या दूतांना नबी किंवा पैगंबर म्हटलं जातं. हजरत मोहम्मद हे अल्लाहने पाठवलेले शेवटचे दूत आहेत."

ईद-उल-फित्र

ईद-उल-फित्र म्हणजे मिठी ईद किंवा सेवईवाली ईद. या दिवशी शेवयांचा शिरखुरमा बनवला जातो. म्हणूनच या दिवसाला मिठी ईद असेही म्हणतात.

मुस्लिमांचा पवित्र महिना रमजानच्या शेवटी ही ईद साजरी केली जाते. रमजानच्या काळात मुस्लीम बांधव संबंध महिना उपवास करतात आणि रमजान महिन्याच्या शेवटी 'ईद-उल-फित्र' साजरी करतात.

ईद-उज-जोहा किंवा बकरी ईद

'ईद-उल-अझहा' किंवा 'ईद-उज-झोहा' ही ईद इस्लामिक कॅलेंडरनुसार जिल्हिज या शेवटच्या महिन्यात दहाव्या तारखेला साजरी केली जाते.

मुस्लिमांचे पैगंबर आणि हजरत मोहम्मद यांचे पूर्वज हजरत इब्राहिम यांच्या बलिदानाची आठवण म्हणून ही ईद साजरी केली जाते.

मुस्लिम समाजच्या मते, "अल्लाहने एकदा इब्राहिमच्या भक्तीची परीक्षा घ्यायचं ठरवलं. यासाठी त्यांना त्यांच्या सर्वात प्रिय वस्तूचं बलिदान द्यायला सांगितलं. यावर इब्राहिम यांनी आपला प्रिय मुलगा इस्माईलचं बलिदान द्यायचं ठरवलं."

इब्राहिम आता आपल्या मुलाची कुर्बानी देणार होतेच, तेवढ्यात अल्लाहने इस्माईलच्या जागी एक बकरा ठेवला. अल्लाह फक्त इब्राहिमची परीक्षा घेत होते.

या परंपरेची आठवण म्हणून, जगभरातील मुस्लिम ईद-उज-जोहा किंवा ईद-उल-अझहा साजरी करतात. या दिवशी एखाद्या प्राण्याची (प्राणी कसा असेल याबद्दल विशेष अटी देखील आहेत) कुर्बानी दिली जाते. त्यामुळे भारतात याला बकरी ईद असं ही म्हणतात.

ही ईद देखील हजशी संबंधित आहे. या दिवशी जगातील लाखो मुस्लिम पवित्र मक्का शहराला भेट देतात. बकऱ्याची कुर्बानी देणं हा हजच्या यात्रेतील महत्त्वाचा भाग असतो.

ईद मिलाद-उन-नबी

जगभरातील सर्वच मुस्लीम हजरत मोहम्मद यांचा जन्मदिवस पवित्र मानतात. पण हा दिवस साजरा करण्याचे वेगवेगळे प्रकार आहेत. हजरत मोहम्मद यांचा जन्मदिवस साजरा करण्याबाबत सुन्नी आणि शिया मुस्लिमांमध्ये विशेष असे मतभेद नाहीत.

इराणमध्ये झालेल्या इस्लामिक क्रांतीनंतर इमाम खोमेनी म्हणाले होते की, हजरत मोहम्मद यांचा संदेश जगभर पोहोचावा यासाठी त्यांचा जन्मदिवस साजरा केला पाहिजे. म्हणूनच शिया मुस्लिम हा दिवस लक्षात ठेवतात. परंतु या दिवशी विशेष असे कार्यक्रम आयोजित करत नाहीत.

पण सुन्नी मुस्लिमांमध्ये मात्र याविषयावर मतभेद आहेत. सौदी अरेबियामध्ये हा दिवस ईद म्हणून साजरा केला जात नाही. पण तुर्की आणि इतर अनेक इस्लामिक देशांमध्ये हजरत मोहम्मद यांचा जन्मदिवस मोठ्या थाटामाटात साजरा केला जातो.

भारताबद्दल बोलायचं झाल्यास, इथले सुन्नी मुस्लीम दोन गटात विभागलेत. एक गट स्वतःला बरेलवी मुस्लीम म्हणवतो तर दुसरा गट स्वतःला देवबंदी मुस्लीम म्हणवतो.

बरेलवी मुस्लीम हजरत मोहम्मद यांचा जन्मदिवस मोठ्या थाटामाटात साजरा करतात.

या दिवशी बरेलवी मुस्लीम विशेष कार्यक्रम आयोजित करतात. या कार्यक्रमात लोकांना इस्लाम आणि हजरत मोहम्मद यांच्या जीवनाबद्दल माहिती दिली जाते.

हजरत मोहम्मद यांच्या स्मरणार्थ मिरवणुका काढल्या जातात. एकापेक्षा एक असे अप्रतिम पदार्थ बनवले जातात. गरिबांना अन्नदान केलं जातं.

मात्र देवबंदी मुस्लीम यानिमित्ताने कोणताही विशेष कार्यक्रम आयोजित करत नाहीत. इस्लाममध्ये जन्मदिवस साजरा करण्याची प्रथा आढळत नसल्याचं त्यांचं म्हणणे आहे.

भारतातही हा दिवस मोठ्या प्रमाणावर साजरा होतो अशी माहिती मिळत नाही. बरेलवी मुस्लीमांचं म्हणणं आहे की, भारतात मुघल काळातही हजरत मोहम्मद यांचा जन्मदिवस मोठ्या थाटामाटात साजरा करण्याची प्रथा होती.

1989 मध्ये, व्हीपी सिंह यांच्या राष्ट्रीय आघाडी सरकारने हजरत मोहम्मद यांचा जन्मदिवस सरकारी सुट्टी म्हणून घोषित केला होता. त्यानंतर याविषयी चर्चा झाली. आणि मुस्लिमांच्या एका गटाने हा दिवस मोठ्या उत्साहात साजरा करायला सुरुवात केली.

इथं एक विशेष गोष्ट आहे. ती म्हणजे मुस्लिमांच्या मान्यतेनुसार हजरत मोहम्मद यांचा मृत्यूही याच दिवशी झाला होता. म्हणून याला बारह-वफत (मृत्यूचा दिवस) असेही म्हणतात. जे मुस्लीम लोक ईद मिलाद-उन-नबीचा दिवस साजरा करत नाहीत ते असा तर्क लढवतात की, हजरत मोहम्मद यांचा मृत्यूही त्याच दिवशी म्हणजेच रबी-उल-अव्वलच्या 12 तारखेला झाला असेल तर आपण आनंद कसा काय साजरा करू शकतो.

काही लोक हजरत मोहम्मद यांच्या जन्मदिवसाला ईद मानून ती साजरी करतात तर काही लोक यापासून लांब राहणं पसंत करतात. कारण प्रत्येकाचा स्वतःचा असा एक तर्क असतो. मात्र जगातील सर्व मुस्लिम ईद-उल-फित्र आणि ईद-उल-अजहा या दोन ईद साजरी करतात.

बकरी ईद कथा

मान्यता आहे की बकरी ईदच्या दिवशी खुदासाठी बकरीचा बळी दिला जातो. असे मानले जाते की बकरी ईदचा उत्सवाची सुरुवात हजरत इब्राहिमपासून सुरु झाला जे अल्लाहचे पैगंबर होते. इब्राहिम अलैय सलाम यांना अल्लाहने आपला प्रिय मुलगा इस्माईल अल्लाहच्या मार्गाने बलिदान देण्याचे स्वप्न दिले होते. ही इब्राहिमांची परीक्षा होती, ज्यात एका बाजूला त्याच्या मुलावर प्रेम होते आणि एकीकडे अल्लाहची आज्ञा होती. इब्राहिम यांनी केवळ आणि केवळ अल्लाहची आज्ञा पाळली आणि अल्लाहला संकेतावरुन आपल्या मुलाचा बलिदान देण्यास मान्य केले.

अल्लाह रहीम करीम आहे आणि त्यांना हृदयाची स्थिती माहित आहे. जसंच इब्राहिम आपल्या मुलाचा बळी देण्यास सुरूवात करतात फरिश्तांचे सरदार जिब्रील अमीन इस्माईल यांना सलामला चाकूच्या खाली काढत त्याच्या जागी एक कोकरू ठेवतात. अशाप्रकारे इस्लाम धर्मात हजरत इब्राहीम यांच्याद्वारे पहिली कुर्बानी देण्यात आली. यानंतर जिब्रिल अमीन यांनी इब्राहिम यांना चांगली बातमी सांगितली की अल्लाहने आपलं बलिदान स्वीकारले आहे.

दरवर्षी साजरा होणार्‍या बकरी ईद सणाच्या निमित्ताने, ज्या बकरीची कुर्बानी दिली जाते त्याच्या मांसला तीन भागात विभागले जाते कारण हा सल्ला शरीयतमध्ये आहे. एक भाग गरिबांमध्ये वाटून घ्यावा, दुसरा भाग मित्र आणि नातेवाईकांसाठी आणि तिसरा भाग आपल्या कुटुंबासाठी ठेवला जातो.

असते शक्ती माणुसकीची...

एकमेकांची गळाभेट घेऊन

शुभेच्छा देऊयात बकरी ईद ची

ईद मुबारक!

सर्व मुस्लिम बांधवांना बकरी ईदच्या हार्दिक शुभेच्छा...

बकरीद मुबारक!

माझ्या सर्व मुस्लिम बांधवाना

बकरी ईद च्या मनापासून

हार्दिक शुभेच्छा...

ईद निमित्त तुम्हाला सर्वांना आनंद आणि ऐश्वर्य लाभो

ईद च्या सर्वांना खूप खूप शुभेच्छा

बकरी ईद मुबारक!

अल्लाह ताला आपकी जिंदगी की हर ख्वाईश,

हर तमन्ना, हर आरजू, हर खुशी, पुरी कराये…

आमीन!

ईद मुबारक

ईद का त्योहार आया है, खुशिया अपने संग लाया है 

आपणा सगळ्यांना बकरी ईदच्या शुभेच्छा

यंदाच्या वर्षी दाखल होणाऱ्या भाविकांची संख्या कोरोनापूर्व काळाच्या तुलनेत कमी असल्याचं म्हटलं जात आहे. कोरोना साथीमुळे गेली दोन वर्षे हज यात्रा होऊ शकली नव्हती. दोन वर्षांनंतर पहिल्यांदाच हज यात्रा आयोजित करण्यात आली आहे.

या पार्श्वभूमीवर हज यात्रेविषयीची माहिती आपण जाणून  घेऊ -

हज यात्रा काय आहे?

इस्लाम धर्मात 5 कर्तव्ये (फर्ज) सांगण्यात आले आहेत. त्यापैकी एक कर्तव्य म्हणजे हज होय. याशिवाय, कलमा, रोजा, नमाज आणि जकात ही इतर चार कर्तव्ये आहेत.

इस्लाममधील धार्मिक मान्यतेनुसार, शारिरीक आणि आर्थिकरित्या सक्षम असलेल्या प्रत्येक मुस्लीम व्यक्तीने आयुष्यात एकदा तरी हज यात्रा केली पाहिजे.

अल्लाहने एक तीर्थस्थान बनवून समर्पित करण्यासाठी पैगंबर इब्राहिम यांना सांगितलं होतं.

इब्राहिम आणि त्यांचे पुत्र इस्माईल यांनी एक दगडी इमारात बनवली. यालाच काबा संबोधलं जातं. हळूहळू लोकांनी इथे वेगवेगळ्या देवांची पूजा करणं सुरू केलं.पण काबाला पुन्हा पूर्वस्थितीत आणलं जावं. इथे केवळ अल्लाहची प्रार्थना करण्यात यावी, असं इस्लामचे अखेरचे पैगंबर हजरत मोहम्मद (इ.स. 570-632) यांनी म्हटलं.

त्यामुळे इ.स. 628 पासून पैगंबर मोहम्मद यांनी आपल्या 1400 अनुयायांसोबत एक यात्रा सुरु केली. हीच इस्लाममधील प्रथम तीर्थयात्रा मानली जाते.

याच यात्रेमध्ये पैगंबर इब्राहिम यांनी धार्मिक परंपरा पुनःप्रस्थापित केली. यालाच हज म्हटलं जातं, अशी धार्मिक मान्यता आहे.

यादरम्यान जगभरातील मुस्लीम सौदी अरेबियाच्या मक्का येथे हज यात्रेसाठी दाखल होतात.

हज यात्रा पाच दिवस चालते. ईद-उल-अजहा म्हणजेच बकरी ईदला ही यात्रा संपन्न होते.

हज यात्रेसाठी सौदी अरेबियाने विशेष नियोजन केलेलं आहे. यानुसार प्रत्येक देशांना विशिष्ट असा कोटा देण्यात आलेला आहे. इतक्याच संख्येने भाविक यात्रेसाठी जाऊ शकतात.

सर्वाधिक कोटा इंडोनेशियाला देण्यात आलेला आहे. त्यानंतर क्रमशः पाकिस्तान, मग भारत, बांगलादेश, नायजेरिया या देशांना भाविकांची संख्या निश्चित करून देण्यात आली आहे.

याशिवाय, ईराण, तुर्किये, इजिप्तसह इतर अनेक देशांमधून भाविक हज यात्रेसाठी सौदी अरेबियाला जात असतात.

हजला जाऊन मुस्लीम काय करतात?

हज यात्रेकरू सर्वप्रथम सौदी अरेबियातील जेद्दा शहरात दाखल होतात.

तिथून ते मक्का शहराकडे रवाना होतात. पण मक्केपूर्वी एक विशिष्ट असं ठिकाण आहे, तिथूनच हज यात्रा अधिकृतरित्या सुरू होते.

मक्का शहरापासून 8 किलोमीटर अंतरावर असलेल्या या ठिकाणाला मिकात असं संबोधतात.

अहराम

हज यात्रेकरू एक विशिष्ट असा पोशाख परिधान करतात, त्याला अहराम असं संबोधलं जातं. अहराम म्हणजे हे फक्त पांढऱ्या रंगाचं कापड असतं. ते कुठेही शिवलेलं नसतं.

महिलांना अहराम वापरण्याची सक्ती नाही. त्या फक्त पांढऱ्या रंगाचे कपडे घालतात आणि आपलं डोकंही पांढऱ्या कपड्याने झाकतात.

उमरा

मक्केला पोहोचून यात्रेकरू सर्वप्रथम उमरा करतात. ही एक छोटा धार्मिक विधी आहे.

उमरा वर्षातून कधीही केलं जाऊ शकतं. पण हजला गेल्यावर लोक सामान्यपणे हा विधी करून घेतात. पण हजचा हा अनिवार्य विधी नाही, याचीही नोंद घ्यायला हवी.

मीना शहर आणि अराफात मैदान

हज यात्रेची अधिकृत सुरुवात जिल-हिज या मुस्लीम महिन्याच्या 8 तारखेला होते.

8 तारखेला हज यात्रेकरू मक्का आणि सुमारे 12 किलोमीटर अंतरावरील मीना शहरात जातात. 8 रोजी रात्री यात्रेकरी मीनामध्ये दाखल होतात. पुढच्या दिवशी म्हणजेच 9 तारखेला अराफात मैदानात पोहोचतात.

या मैदानावर उभे राहून भाविक अल्लाहचं स्मरण करतात. आपल्या गुन्ह्यांबाबत माफीही मागतात.

त्यानंतर संध्याकाळी ते मुजदलफा शहरात जातात. 9 तारखेच्या रात्री त्यांचा मुक्काम मुजदलफा येथेच असतो. 10 तारखेला सकाळी यात्रेकरू पुन्हा मीना शहरात परततात.

जमारात

यानंतर जमारात नामक एक विधी होतो. यात प्रतिकात्मक स्वरुपात सैतानाला दगड मारले जातात.

सैतानाला मारल्यानंतर बाजूला बकऱ्याची कुर्बानी देण्यात येते. इथे पुरुष आपलं मुंडण करून घेतात. तर महिला काही केस अर्पण करतात.

ईद-उल-अजहा

मुंडण केल्यानंतर यात्रेकरू मक्काला परततात. इथे काबाच्या 7 फेऱ्या मारण्याची परंपरा आहे.

या विधीला तवाफ असं संबोधलं जातं. याच दिवशी म्हणजे जिल-हिजच्या 10 तारखेला संपूर्ण जगातील मुस्लीम नागरिक ईद-उल-अजहा म्हणजेच बकरी ईद सण साजरा करतात.

तवाफनंतर यात्रेकरू मीना शहरात परततात. तिथं आणखी दोन दिवस राहतात. महिन्याच्या 12 तारखेला यात्रेकरू पुन्हा एकदा शेवटच्या वेळी तवाफ तसंच दुआ करतात. यानंतर हज यात्रा संपन्न होते.

 सच्च्या मुसलमानाने रोजे ठेवणे, पाच वेळा नमाज पढणे, जकात देणे (दानधर्म करणे) आणि आयुष्यात कधीही एकदा तरी हज यात्रा करणे आवश्यक आहे.

या यात्रेची सुरवात हिजराच्या नवव्या शतकात झाली. प्रेषित पैगंबरांनी आपल्या तीनशे शिष्यांना या यात्रेसाठी पाठविले. त्यानंतर लगेचच दुसऱया वर्षी प्रेषित पैगंबर यांनी आपण स्वतः या यात्रेला जाणार असल्याचे जाहीर केले.

ही यात्रा त्यांनी पूर्ण करून वेगवेगळे विधी कसे करावेत याचा दंडक घालून दिला. ही यात्रा इतिहासात हजतूल विदा या नावाने प्रसिद्ध आहे. प्रेषितांच्या आयुष्यातील ही शेवटची यात्रा होती. त्यानंतर प्रेषित पैगंबरांना तत्पूर्वी बावीस वर्षांपासून मिळत असलेले दैवी संदेश बंद झाले.

जिलहजच्या महिन्यात दहा तारखेला हजचा फरीदा अदा केला जातो. जगभरातील मुसलमान या दिवसापूर्वीच सौदी अरेबियातील मक्का येथे पोहोचलेले असतात. मक्केच्या आधीच काही मैलांवर त्यांना थांबविण्यात येते. या भागाला मिक्रात असे म्हणतात. त्यावेळी सर्व हाजी (हजसाठी आलेले) एहराम बांधून ही सीमा ओलांडतात. एहराम म्हणजे न शिवलेल्या दोन सफेद चादरींचा पेहराव असतो. एक चादर कमरेच्या खाली व दुसरी कमरेच्या वर परिधान केली जाते.

मिक्रातची सीमा सुरू होते, तेव्हाच बरेच हाजी विमानात असतात. म्हणूनच अनेक जण विमानातच एहराम बांधतात. एहराम बांधल्यानंतर अनेक निर्बंध घालून घ्यावे लागतात. केस कापता येत नाहीत. कोणत्याही जीवाची हत्या करता येत नाही इत्यादी.

एहरामनंतर हजमधील सर्वांत आवश्यक विधी असतो तो तवाफ. काबाला सात प्रदक्षिणा मारल्यानंतर एक तवाफ होतो. आपल्या आरोग्य व तब्बेतीनुसार लोक तवाफ करतात.

काबा म्हणजे एक चौकानी आकाराच्या खोलीसारखे आहे. त्यावर नेहमी काळ्या रंगाचे कपडे असल्यासारखे असते. त्याच्या एका कोपऱ्यात एक संगमरवर (संगे अवसद) ठेवला आहे. तो जन्नत म्हणजे स्वर्गातून आलेला हा दगड असल्याचे सांगितले जाते. तवाफची सुरवात व सांगताही येथेच होते.

तवाफनंतर हजचा आणखी एक विधी केला जातो. त्याला सई असे म्हणतात. सफा व मरवाह या येथून अर्ध्या किलोमीटरवर असलेल्या दोन टेकड्या आहेत. या दोन टेकड्यांमधून चालणे किंवा धावणे यालाच सई असे म्हणतात. याचा संबंध हजरत इब्राहिम व त्यांच्या कुटुंबाशी आहे. आपला अतिशय लहान म्हणजे दुधावर अवलंबून असणाला मुलगा हजरत इस्माईल, पत्नी हाजरा या दोघांना इब्राहिम यांनी या वाळवंटात एकटे सोडून दिले होते. मुलगा पाण्यावाचून तडफडत होता. त्याची आई हाजरा सारखी सफा व मरवाह या दोन टेकड्यांवर जाऊन कोणी दिसते का, त्याच्याकडून आपल्या तडफडणाऱ्या मुलासाठी पाणी मिळू शकते का हे पहात होती. असे म्हणतात, की हजरत इस्माईल जेथे आपली टाच घासत होते, तेथेच पाण्याचा एक झरा निघाला. तेव्हापासून तेथे लागलेले पाणी अद्याप आटलेले नाही. त्याला आता आब-ए-जमजम असे म्हणतात. सर्व हाजी या पाण्याला अतिशय पवित्र मानून पितात. हे पाणी औषधी आणि पवित्र दोन्ही आहे. म्हणूनच हाजी हे पाणी जास्ती जास्त पिण्याचा प्रयत्न करतात. परत येताना बाटल्यांत, भांड्यात भरून हे पाणी आणले जाते. आपल्या नातेवाईकांना दिले जाते.

हजसाठी कुर्बानी करणे हे प्रत्येक हाजीचे कर्तव्य आहे. मक्कामध्ये काही जमाती हाजींसाठी हे काम करण्यास तयार होतात. काही पैसे घेऊन ते लोकच कुर्बानी देतात. अर्थात हाजी स्वतःसुद्धा हे करू शकतो. जे लोक हजला जाऊ शकत नाहीत, ते त्यांच्या घरी कुर्बानी देतात.

हजमध्ये आणखी एक महत्त्वाचा विधी आहे, तो म्हणजे सैतानाला दगड मारणे. मीना व मुजदल्फाहून परतल्यानंतर हाजी दगड घेऊन येतात. जेथे सैतानाचे स्थान आहे, त्याला तो दगड ते फेकून मारतात. यालाच सैतानाला दगड मारणे असे म्हणतात. हजच्या निमित्ताने तीस ते पस्तीस लाख लोक काबामध्ये येतात. जे विधी येथे सांगितले गेले, तेथे प्रचंड गर्दी होते. म्हणूनच कधी कधी दुर्घटनाही घडतात. त्यामुळेच हाजींनी अतिशय सावधगिरी बाळगून सुरक्षित राहून सर्व विधी पार पाडले पाहिजेत. तेथील सरकार हाजींसाठी सर्व प्रकारच्या सुविधा पुरवते. पण तरीही वृद्धांची व महिलांची विशेष काळजी घेतली पाहिजे.

वाराणसीच्या ज्ञानवापी मशिदीच्या तपासणीचं काम पूर्ण झाल्यानंतर आवारात 'शिवलिंग' सापडल्याचा दावा केला जातोय. याबाबत स्थानिक न्यायालयाने ही जागा तातडीने सील करण्याचे आदेश दिले होते.

याविरोधात मशीद व्यवस्थापनाने सर्वोच्च न्यायालयात धाव घेतली होती. मशिदीच्या आवारात ज्या ठिकाणी 'शिवलिंग' असल्याचं सांगितलं जात आहे तो भाग संरक्षित करण्याचे निर्देश सर्वोच्च न्यायालयाने मंगळवारी झालेल्या सुनावणीदरम्यान दिले आहेत.

त्याचबरोबर मुस्लिमांना त्या ठिकाणी नमाज अदा करण्याची पूर्ण परवानगी असेल, असं न्यायालयाने म्हटलं आहे.

या संपूर्ण प्रकरणात एक गोष्ट समोर आली आहे ती म्हणजे वजू आणि वजूखाना.

याचं कारण म्हणजे ज्या ठिकाणी 'शिवलिंग' सापडल्याचं सांगितलं जातंय, तो भाग मशिदीतील वजूखाना आहे.

वजू नेमका प्रकार काय असतो ते समजून घेऊ.

वजू म्हणजे नेमकं काय?

तर इस्लामचे अभ्यासक आणि ऑल इंडिया मुस्लिम मजलिस-ए-मशावरतचे सरचिटणीस अब्दुल हमीद नोमानी हे वजूबद्दलची माहिती देताना सांगतात की, की इस्लाममध्ये प्रार्थनेसाठी वजू आवश्यक गोष्ट आहे.

अब्दुल नोमानी सांगतात, "वजूशिवाय प्रार्थना होऊ शकत नाही. हा अरबी शब्द आहे ज्याचा अर्थ स्वच्छ करणे असा होतो. यामध्ये आधी हात, नंतर चेहरा धुवावा लागतो. त्यानंतर नाकात पाणी सोडून स्वच्छ करावं लागतं."

"सुरुवातीला बिस्मिल्लाहचं पठण करावं लागतं. नंतर पाय धुवावेत व नंतर डोकं धुवून पुसावं. म्हणजे डोक्यावर ओला हात फिरवावा. कोपरापर्यंत दोन्ही हात त्यात धुवावेत."

त्यांनी सांगितल की मूळ गोष्ट अशी आहे की प्रार्थनेपूर्वी व्यक्तीने पाक (स्वच्छ) स्थितीत असणं आवश्यक आहे.

अब्दुल हमीद नोमानी स्पष्ट करतात की, या प्रक्रियेत किमान पाणी वापरावं असं इस्लाममध्ये सांगितलं आहे. जरी एखादा व्यक्ती समुद्राच्या किनाऱ्यावर वजू करत असेल तरी ही त्याने कमीतकमी पाण्याचा वापर करावा.

वजूमध्ये एकदा, दोनदा किंवा तीनदा स्वछता करण्याबाबत सांगितलं जातं. जास्तीत जास्त तीन वेळा आणि किमान एकदा.

इस्लाममध्ये वजूबाबत कोणती मार्गदर्शक तत्त्वे सांगितली आहेत.

दिल्लीच्या फतेहपुरी मस्जिदचे शाही इमाम डॉ. मुफ्ती मोहम्मद मुकर्रम अहमद म्हणतात की, इस्लाम धर्मात शुद्धतेला खूप महत्त्व आहे. या धर्माची मूलभूत शिकवण स्वच्छ आणि शुद्ध असणे ही आहे.

ते पुढे सांगतात, "नमाज अदा करण्यापूर्वी तुम्ही पाक (शुद्ध) असणं आवश्यक आहे. अंगावर स्वच्छ कपडे असावे आणि जागा देखील स्वच्छ असावी. प्रत्येक नमाजापूर्वी वजू आवश्यक आहे. जर कोणी घरून अंघोळ करून आलं असेल तर त्याला वजू करण्याची गरज नाही. इस्लाममध्ये असं ही म्हटलयं की जे वजू करतात ते शुद्ध राहतात आणि त्यांची पाप ही धुऊन निघतात."

ते म्हणाले की, मुस्लिमांसाठी ही गरज आहे आणि एक अटसुद्धा. मशिदीत वजू करण्याची व्यवस्था नसेल तर लोक घरून वजू करून येतात. उदाहरणार्थ ईदच्या दिवशी जेव्हा हजारो लोक मशिदीत येतात तेव्हा घरूनचं वजू करून येतात. वजूबद्दलच्या पद्धती कुरआनच्या सुरा अल मायदा मध्ये नमूद केल्या आहेत.

ज्ञानवापी मशीद प्रकरण

ज्ञानवापी मशिदीचा मुद्दा सध्या माध्यमांमध्ये चर्चेत आहे. ज्ञानवापी मशिदीचा वाद तसा जुना आहे.

18 ऑगस्ट 2021 रोजी बनारस कोर्टात पाच महिलांनी एक नवी याचिका दाखल केली होती.

या महिलांचे नेतृत्व मूळची दिल्लीची रहिवासी असलेली राखी सिंग करत आहे. उर्वरित चार महिला याचिकाकर्त्या बनारसच्या रहिवासी आहेत.

या सर्वांची मागणी आहे की, ज्ञानवापी मशिदीच्या आवारात माँ शृंगार गौरी, भगवान गणेश, भगवान हनुमान आणि नंदीजी आणि इतर देवीदेवतांचे दर्शन, पूजा आणि प्रसाद अर्पण करण्याची परवानगी द्यावी.

1. संपूर्ण इस्लामिक जगात,मोहरमच्या 9 आणि 10  दिवशी उपवास करतात आणि मशिदी आणि घरात प्रार्थना केली जाते. भारतातील ताजियदारीचा प्रश्न असल्यास तर ही शुद्ध भारतीय परंपरा आहे, ज्याचा इस्लामशी काहीही संबंध नाही.

२. मुहर्रम किंवा ताजिया विसर्जन शिया पंथातील सम्राट तैमूर लँग यांनी बऱ्याच वर्षांपूर्वी सुरू केले होते. तेव्हापासून भारतातील शिया-सुन्नी इराकच्या करबला नावाच्या ठिकाणी इमाम हुसैन यांच्या थडग्याची प्रतिकृती बनवण्याची परंपरा साजरी करत आहेत.

3. भारतातील ताजियाचा इतिहास आणि सम्राट तैमूर लँग यांच्यात एक सखोल संबंध आहे. तैमूर हा बरला घराण्याचा तुर्की योद्धा होता आणि जग जिंकणे हे त्याचे स्वप्न होते.1336 मध्ये समरकंद, ट्रान्स ऑक्सानिया (सध्या उझबेकिस्तान) जवळ केश गावात जन्मलेल्या तैमूरला चंगेज खानचा मुलगा चुगताईने प्रशिक्षण दिले. वयाच्या 13 व्या वर्षी ते चुगताई तुर्कांचे प्रमुख झाले.

4. तैमूर 1398 मध्ये फारस ,अफगाणिस्तान, मेसोपोटेमिया आणि रशियाचा काही भाग जिंकून भारतात पोहोचला. 98000 सैनिकही त्याच्यासोबत भारतात आले. दिल्लीत मेहमूद तुघलकशी लढल्यानंतर त्याने आपला ठिकाण बनवले आणि इथे त्याने स्वतःला सम्राट घोषित केले.

5. तैमूर लंग हा तुर्की शब्द आहे, ज्याचा अर्थ तैमूर लंगडा आहे. त्याचा उजवा हात आणि उजवा पाय अधू होता. तैमूर लँग हा शिया पंथाचा होता आणि दरवर्षी मोहरम महिन्यात इराकला जायचा, पण आजारपणामुळे वर्षभर जाऊ शकला नाही. तो हृदयरोगी होता, त्यामुळे हकीम आणि वैद्य यांनी त्याला प्रवास करण्यास मनाई केली होती.

6. सम्राट ला प्रसन्न करण्यासाठी, दरबारी हे करू इच्छित होते, ज्यामुळे तैमूर खुश होईल. त्या काळातील कलाकारांना एकत्र  केले आणि त्यांना इराकच्या करबला येथे बांधलेल्या इमाम हुसेनच्या रोझा (कबर) ची प्रतिकृती बनवण्याचे आदेश दिले. काही कलाकारांनी बांबूच्या काड्यांच्या मदतीने 'कबर' किंवा इमाम हुसेन यांचे स्मारक बनवले. हे विविध प्रकारच्या फुलांनी सजवलेले होते. याला ताजिया हे नाव देण्यात आले. हा ताजिया प्रथम 801 हिजरी मध्ये तैमूर लँगच्या राजवाडा संकुलात ठेवण्यात आला होता, तर स्वतः तैमूर लँगच्या देशात म्हणजे उझबेकिस्तान किंवा कझाकिस्तान किंवा इराणच्या शियाबहुल देशात ताजियाच्या परंपरेचा उल्लेख नाही.

7. तैमूरचे  ताजिये लवकरच देशभरात प्रख्यात झाले. देशभरातून राजवाडे आणि भाविक या ताज्यांच्या जियारत (दर्शनासाठी) येऊ लागले. तैमूर लँगला खुश करण्यासाठी, ही परंपरा देशातील इतर संस्थानांमध्ये सुरू झाली.

8. शिया संप्रदायाच्या नवाबांनी, विशेषत: दिल्लीच्या आसपास, लगेच ही परंपरा पाळण्यास सुरुवात केली. तेव्हापासून आजतायगत ही अनोखी परंपरा भारत, पाकिस्तान, बांगलादेश आणि बर्मा किंवा म्यानमारमध्ये साजरी केली जात आहे.

9.  68 वर्षाचा तैमूर,त्याने सुरू केलेली परंपरा जास्त पाहू शकला नाही आणि 1404 मध्ये गंभीर आजारामुळे समरकंदला परतला. आजारी असूनही, त्याने चीन मोहिमेची तयारी सुरू केली, परंतु 19 फेब्रुवारी 1405 रोजी तैमूरचा चिमकेंट  (आताचे शिमकेंट, कझाकिस्तान) जवळ ओटरार येथे निधन झाले. पण तैमूर गेल्यानंतरही भारतात ही परंपरा कायम राहिली.

10. हा दिवस संपूर्ण जगात खूप महत्वपूर्ण ,प्रभावी आणि आनंदाचा दिवस मानला जातो. तैमुरी परंपरेवर विश्वास ठेवणारे मुस्लिम या दिवशी उपवास-नमाजसह ताजिये -आखाड्यांना दफन किंवा थंड करून शोक करतात.

पैगम्बरानी या धर्माचा निर्माण केला.ज्या वेळी त्यांना या धर्माचा दृष्टांत झाला त्यावेळे पासून त्यांना '"सल्लील्लाहू अलेह वसल्लम हजरत पैगंबर नबी 'अशी ओळख मिळाली.या महिन्यात हजरत पैगंबरचे नातू हसन आणि हुसेन यांच्या वधाची घटना घडल्यामुळे हा महिना अशुभ मानला जातो.त्यांच्या शत्रूंनी करबलाच्या मैदानात हसन आणि हुसेन या दोघांना ठार मारले.

ही घटना इस्लाम च्या तारखांमध्ये सर्वात दुःखद घटना मानली आहे.या सणाच्या वेळी मुस्लिम उपवास करतात आणि अतिशय शांत जीवन जगतात. या दरम्यान, मुस्लिम समाजाचे लोक ठरलेल्या ठिकाणी जमा होतात. हुसेनच्या आठवणीने दुःखी झालेले ते देवाकडे प्रार्थना करतात. देवाला प्रार्थना करून, तो पीडित आत्म्याच्या आठवणींना उजाळा देतात. यावेळी हुसेनच्या थडग्यावर ताजीये बनवले जातात. हे ताजीये बनवण्यासाठी बांबू आणि रंगीत कागदाचा वापर केला जातो. हा ताजिया थडग्यावर दहा दिवस राहतो.

मोहरमच्या दहाव्या आणि शेवटच्या दिवशी ताजिया मिरवणूक निघते. मुस्लिम समाजातील शेकडो लोक मिरवणुकीत सामील होतात. हुसेन यांचे समर्पित जीवन आणि निस्वार्थी धार्मिक दृष्टिकोन ठेवून शोभायात्रेदरम्यान शोकगीते गायली जातात. हुसेनची दुःखद गोष्ट आठवून ते दुःखी होतात आणि त्यांनी स्वतःला दुःख देतात.

मिरवणुकीतील हे दुःखद दृश्य अतिशय हृदयद्रावक आहे आणि ते प्रेक्षकांच्या हृदयात खोलवर जाते. बऱ्याच वेळ मिरवणूक चालते. अखेरीस ते नदी किंवा जलाशयाजवळ संपते. मग घरांमध्ये अन्न वाटप केले जाते. अशा प्रकारे या शोक महोत्सवाची समाप्ती होते.

1. फक्त हलाल पैशातून म्हणजेच कायदेशीर मार्गाने मिळवलेल्या पैशाने कुर्बानी दिली जाऊ शकते.

2. ईद-उल-जुहाच्या दिवशी बकरी, मेंढ्या, उंट आणि म्हशीची कुर्बानी दिली जाते. 

3. बलिदान देण्याच्या वेळी जनावराला कोणत्याही प्रकारची दुखापत वा आजार नसावा, तो पूर्णपणे निरोगी असावा, कारण इस्लाममध्ये अशा प्राण्यांचा बळी देण्याची परवानगी नाही.

4. बळी देताना किबला रुखावर झोपून दुआ करुन बळी द्यायची असते.

5. बळीचे मांस तीन समान भागामध्ये विभागले गेले पाहिजे, त्यातील 1 स्वतःच्या घरासाठी, 2 नातेवाईक आणि मित्रांसाठी आणि 3 गरिबांसाठी असावे.

त्याग का केला जातो ते जाणून घ्या

इस्लाम धर्मात त्यागला मोठे महत्त्व आहे. हेच कारण आहे की ईद-उल-अजहाच्या शुभ मुहूर्तावर, मुस्लिम आपल्या परमेश्वराला संतुष्ट करण्यासाठी कुर्बानी देतात. इस्लामच्या श्रद्धांनुसार एकदा अल्लाहने हजरत इब्राहिमच्या चाचणीखाली त्याला त्याच्या आवडत्या वस्तूचा त्याग करण्याचे आदेश दिले. कारण त्याचा मुलगा त्याला सर्वात प्रिय होता, मग हजरत इब्राहिम यांनी आपल्या मुलालाही हे सांगितले. अशाप्रकारे त्याचे मूल अल्लाच्या मार्गात बलिदान देण्यास तयार झाले. आणि त्याने आपल्या मुलाच्या गळ्यावर चाकू टाकताच अल्लाहच्या आदेशानुसार त्याच्या मुलाऐवजी मेंढ्यांना जीवे मारले गेले. यावरून असे दिसून येते की हजरत इब्राहिमाने आपल्या मुलाच्या प्रेमापेक्षा आपल्या प्रभूवर असलेल्या प्रेमाला अधिक महत्त्व दिले. तेव्हापासून अल्लाहच्या मार्गावर बलिदान देण्याची प्रक्रिया सुरू आहे.

कुर्बानी करण्याचेही काही नियम आहेत

ईद-उल- अज़हाच्या पवित्र उत्सवात बकरी, मेंढ्या आणि उंटांची बळी दिली जाते. अशा प्राण्याला बलिदान दिले जाऊ शकते, जे पूर्णपणे शारीरिकदृष्ट्या तंदुरुस्त आहे. त्याचबरोबर त्यागासंदर्भात इस्लाममध्ये काही नियम बनविण्यात आले आहेत. म्हणजेच हलाल कमाईच्या पैशातूनच त्याग करता येतो. अशा पैशांद्वारे जे कायदेशीर मार्गाने कमावले गेले आहे आणि जे पैसे अप्रामाणिकपणाने किंवा कुणाच्या मनावर दु: खी करून, कोणावरही अन्याय करून कमावले गेले नाहीत. त्याच वेळी, कुर्बानीच्या मांसाचे तीन भाग आहेत, ज्यामध्ये कुर्बानीचे मांस त्यांच्या घराखेरीज, त्यांचे नातेवाईक आणि गरिबांना वाटले जाते. 
 

(Disclaimer: या लेखात दिलेली माहिती आणि सूचना सामान्य माहितीवर आधारित आहे. वेबदुनिया याची पुष्टी करत नाही. या अंमलबजावणीपूर्वी संबंधित तज्ञाशी संपर्क साधा.

ईद अजहाच्या व्यतिरिक्त दोन ईद अजून आहे - ईद उल फीतर किंवा रमजान ईद आणि दुसरी ईद ला मिलादुन्नबी किंवा ईद ए मिलाद म्हणतात. पण ईद उल फीतर असो किंवा ईद ए अजहा किंवा ईद ए मिलाद असो या तिन्ही ईद आपापसातील बंधू प्रेमाचे, त्यागाचे, समर्पणाचे आणि मानवतेचा संदेश देतात. तिन्ही ईद सर्वांना एकत्ररीत्या राहण्याचा आणि सर्वांचं चांगलं करण्याची शिकवणी देतात.

ईद उल अजहाला अनेक नावाने ओळखतात. ईद ए अजहाला नमकीन ईद म्हणतात याला ईद ए करबां देखील म्हटलं जात. नमकीन ईद म्हणजे या दिवशी सर्व जिन्नस तिखट मिठाचे बनतात म्हणून नमकीन पक्वान्नाच्यासह हा सण साजरा केला जातो. कुर्बानीशी निगडित असल्यामुळे याला ईद ए कुरबां देखील म्हणतात. मुलं सामान्यतः याला बकरीद असेही म्हणतात.

सर्व साधारणपणे असे मानतात की या ईदचा संबंध बकरीशी आहे. वास्तवात,' बकर' म्हणजे मोठा प्राणी, ज्याची बली चढवतात. ईद ए कुरबांचा अर्थ आहे त्यागाची भावना. अरबी भाषेत कर्ब म्हणजे जवळ किंवा खूप जवळ आल्याचे म्हटले जाते. म्हणजेच या प्रसंगी देव माणसाच्या जवळ येतात.

कुर्बानी त्या प्राण्याला बळी देण्याचा विधीला म्हणतात, जी उपवासाच्या महिन्यात दहावी, अकरावी, बारावी आणि तेराव्या तारखेला देवाला खूश करण्यासाठी हजची विधी करीत असताना जिबह म्हणजे बळी दिली जाते.

बंधुत्वाच्या या सणाची सुरुवात अरब मधून झाली आहे पण 'तुजके जहांगिरी' मध्ये लिहिलेले आहे की जे उत्साह, आनंद, जोष भारतातील लोकांमध्ये ईद साजरी करण्याचे आहे, ते समरकंद, कंधार,  इस्फाहान, बुखारा, खुरासान, बगदाद आणि तबरेज सारख्या शहरात देखील सापडणार नाही, येथे इस्लामचा जन्म भारताच्या आधीच झाला होता.

मुघल राजा जहागीर आपल्या प्रजेसह ईद ए अजहा साजरा करीत होते. जे मुस्लिम बांधव नाही त्यांना वाईट वाटू नये, म्हणून ईदच्या दिवशी संध्याकाळी दरबाऱ्यांत त्यांच्यासाठी हिंदू आचारींकडून विशेष शुद्ध वैष्णव स्वयंपाक बनविला जात होता.

याचे पुरावे आहेत की ईदचा सण साजरा करण्याची परंपरा भारतात मुघलांनी सुरू केली असे. म्हणून ईदच्या दिवशी आजकाल भारतात असे दिसून येत की जसं की हे संपूर्ण भारतवर्षाचा आपला सण आहे. हीच भारतीय संस्कृतीची गौरवपूर्ण परंपरा आहे. 

हजरत इब्राहिम यांनी सुरू केली परंपरा

इस्लाम धर्माचे प्रमुख पैगंबरांमध्ये हजरत इब्राहिम हे एक होते. यांच्यामुळेच कुर्बानी देण्याची परंपरा सुरू झाली.

अल्लाहची आज्ञा

असे मानले जाते की परमश्रेष्ठ अल्लाहने हजरत इब्राहिम (प्रेषित) यांच्या स्वप्नात येऊन पुत्र इस्माइल (प्रेषित) याचे बलिदान दे, अशी आज्ञा केली होती. सलग तीन दिवस त्यांना स्वप्नात आपला मुलगा इस्माइल यांना बळी देण्याविषयी ईशआज्ञा होत होती. त्यांना म्हातारपणी जाऊन अब्‍बा बनण्याचा आनंद मिळाला होता. पण अल्लाहच्या अज्ञापुढे ते आपला आनंद कुर्बान करण्यास तयार होते.

अल्लाहने केला हा चमत्कार

अल्लाहच्या आज्ञापुढे कोणाचे काय चालते. ते असे झाले की इब्राहिम आपल्या मुलाला कुर्बान करण्यासाठी घेऊन जात होते तेव्हा रस्त्यात त्यांना एक सैतान मिळाला आणि तो म्हणून लागला तू का या वयात तो आपल्या मुलाला का कुर्बान करत आहे? सैतानाची गोष्ट एकूण त्यांचे मन देखील थोडेसे   विचलित झाले आणि ते विचार करू लागले. पण काही वेळेनंतर त्यांना अल्लाहशी केलेला वचन  आठवले.

डोळ्यावर बांधली पट्टी

परमेश्वरावरील असीम भक्ती व प्रेमासाठी त्यांनी आपल्या एकुलत्या एक व उतरत्या वयात झालेल्या पुत्रास परमेश्वरासाठी बळी देण्याचे ठरवले. यासाठी पत्नी हाजरा व पुत्र इस्माइल यांनीही त्यांना संपूर्ण सहकार्य करण्याचे ठरवले. बलिदानावेळी पुत्रप्रेम आडवे येऊन परमेश्वर कर्तव्यात अडसर येऊ नये यासाठी पुत्र इस्माइल यांनी वडिलांना डोळ्यावर पट्टी बांधण्यास सुचवले. मक्काच्या पर्वतराजीमध्ये एका मोठ्या शीळेवर पुत्राचा बळी देण्यासाठी त्यांनी पुत्राच्या गळ्यावर सुरी चालवली. परमश्रेष्ठ अल्लाह या भक्तीने स्तिमित व प्रसन्न झाले व पुत्राच्या ठिकाणी त्यांनी देवदूताकरवी एका बोकडास अवतरीत केले. याच प्रसंगास अनुसरून परमेश्वरभक्ती, परमेश्वर प्रेमापोटी बलिदानाचे एक प्रतीक म्हणून 'ईल-उल-जुहा' साजरी करण्याची प्रथा पडली.

सैतानाला कंकर मारण्याची प्रथा आहे

हजच्या दरम्यान याच ठिकाणी सैतानास हाजी लक कंकर (दगडाचे लहान तुकडे) मारण्याचे कर्तव्य पार पाडतात, हाही हज यात्रेचा एक कार्यभाग (अरकान) आहे. 'ईद-उल-जुहा'च्या अनुषंगाने प्रत्येक पित्यास त्यांच्या पुत्रापोटी परमेश्वरास बळी देऊन बकरी किंवा उंटाचे मांस समान तीन हिश्शांमध्ये गोरगरीब व अनाथ, आप्त व नातेवाईक आणि स्वत: व शेजारी यांना वाटप करावे लागते व त्यांनाही या सणाच्या निमित्ताने मित्रांसह सामिष मांसाहारी जेवणाची संधी मिळते.

सौदी अरेबियाचे हज आणि उमरा विषयक मंत्रालयानं सोमवारी यासंदर्भात एक पत्रक जारी केलं. त्यानुसार, कोरोनाचं संकट असल्यानं मर्यादित लोकांनाच हज यात्र करण्याची परवानगी दिली जाईल.

हज यात्रेसाठी जगभरातून लाखो लोक येत असतात. मात्र, यंदा सौदी अरेबियाच्या बाहेरील कुणालाही परवानगी दिली जाणार नाहीय.

कोरोनाचा प्रसार होऊ नये, यासाठी सोशल डिस्टन्सिंग किंवा इतर खबरदारीचे उपाय करण्यात आलेत. त्यानुसार हा निर्णय सौदी अरेबियानं घेतलाय.

सौदी अरेबियातले जे लोक हजसाठी येतील, त्यांच्या आरोग्य सुरक्षेसाठीही सर्व उपाययोजना केल्या जातील.

इस्लामिक कॅलेंडर चंद्रानुसार बदलत राहतं. हज बकरी ईदच्या काळात असते. मात्र यंदा हजचं आयोजन ऑगस्टच्या पहिल्या आठवड्यात होतंय.

इस्लामच्या पाच मूलभूत स्तंभांपैकी शेवटचा स्तंभ हज मानला जातो. शारीरिक आणि आर्थिक रुपानं सक्षम असलेले मुस्लीम नागरिक आयुष्यात एकदा तरी हजची यात्रा करण्याची इच्छा बाळगून असतात.

त्यामुळेच दरवर्षी जगभरातून 20 लाखांहून अधिक मुसलमान हज यात्रेसाठी मक्केत पोहोचतात. यंदा मात्र इतर देशातील भाविक हजला जाऊ शकणार नाहीत.

कोरोनाचं आरोग्य संकट पाहता, यंदा हज यात्रा रद्दच होते की काय, असा अंदाज वर्तवला जात होता. मात्र, सौदी अरेबियानं यात मध्यम मार्ग काढत, आरोग्य सुरक्षेची खबरदारी घेऊन केवळ सौदी अरेबियातील भाविकांनाच हजला येण्याची परवानगी दिली.

एप्रिल महिन्यातच सौदी अरेबियातील हजसंबंधी मंत्री मोहम्मद सालेह बंतेन यांनी जगभरातील भाविकांना सांगितलं होतं की, हजला येणाऱ्यांच्या आरोग्याची सौदी अरेबियाला काळजी आहे. त्यामुळे कुणीही हजला येण्यासाठी बुकिंग करण्याची घाई करू नये.

सौदी अरेबियात आजच्या घडीला कोरोनाचे एकूण एक लाख 61 हजारहून अधिक रुग्ण आहेत. 307 जणांचा कोरोनामुळे मृत्यू झाला आहे. गेल्याच आठवड्यात सौदी अरेबियानं लॉकडाऊन हटवलंय.

हज यात्रा का करतात?

इस्लामच्या एकूण पाच स्तंभांपैकी हज हा पाचवा स्तंभ आहे. स्वस्थ आणि आर्थिकदृष्ट्या सक्षम मुसलमानांकडून एक अपेक्षा असते की, जीवनात एकदा तरी त्यांनी हज यात्रा केली पाहिजे. हज यात्रेकडे भूतकाळातली पापं मिटवण्यासाठीचं योग्य स्थान म्हणून पाहिलं जातं.

असं मानलं जातं की, हज यात्रेनंतर एखाद्या व्यक्तीचे सगळे पाप माफ केले जातात आणि तो आपलं आयुष्य पुन्हा नव्याने सुरू करू शकते.

आयुष्यात एकदा तरी हज यात्रा करावी, अशी बहुतांश मुसलमानांची इच्छा असते. जे हज यात्रेचा खर्च करू शकत नाहीत, त्यांचा खर्च धार्मिक नेते आणि संघटना करतात. काही मुसलमान असेही आहेत जे आपली जन्मभराची कमाई हज यात्रेसाठी वाचवून ठेवतात. जगातल्या काही भागातले मुसलमान हजारो किलोमीटर चालून काही महिन्यांमध्ये मक्का गाठतात.

मुसलमानांसाठी इस्लामचे पाच स्तंभ खूप महत्त्वाचे आहेत, जे पाच संकल्पांप्रमाणे आहेत.

हे आहेत इस्लामचे 5 स्तंभ

तौहीद - एक अल्लाह असून मोहम्मद हे त्याने पाठवलेले प्रेषित आहेत. यावर प्रत्येक मुसलमानाचा विश्वास असणं आवश्यक आहे

नमाज - दिवसातून पाच वेळा नियमानुसार नमाज पढणं गरजेचं आहे

रोजा - रमजानच्या काळात उपास ठेवावा

जकात - गरीब आणि गरजूंना दान करणं

हज - मक्केला जाऊन येणं

हज यात्रेचा इतिहास काय आहे?

जवळजवळ चार हजार वर्षांपूर्वी मक्केचं मैदान पूर्णतः निर्जन होतं. मुसलमान असं मानतात की, अल्लाहने प्रेषित पैगंबर अब्राहम (ज्यांना मुसलमान इब्राहिम म्हणतात) यांना आदेश दिला की, त्यांनी त्यांची पत्नी हाजरा आणि मुलगा इस्माईल यांना पॅलेस्टाईनमधून सौदी अरेबियामध्ये आणावं, जेणेकरून त्यांची पहिली पत्नी सारा हिच्या ईर्ष्येपासून त्या दोघांना (हाजरा आणि इस्माईल) वाचवता येईल.

मुसलमान असंही मानतात की, अल्लाहने पैगंबर अब्राहम यांना त्या दोघांना आपल्या नशिबावर सोडून द्यायला सांगितलं होतं. त्यांना खाण्याच्या काही गोष्टी आणि थोडं पाणी देण्यात आलं होतं.

काही दिवसांतच हे सामान संपून गेलं होतं. भूक आणि तहानेने हाजरा आणि इस्माईल व्याकूळ झाले होते.

मुसलमानांचं म्हणणं आहे की, हतबल हाजरा मक्का इथल्या सफा आणि मरवाच्या डोंगराळ भागातून मदतीसाठी खाली उतरली. भुकेने व्याकूळ आणि थकलेली हाजरा खाली कोसळली आणि संकटातून मुक्त करण्यासाठी तिने अल्लाहला साद घातली.

यावेळी इस्माईलने जमिनीवर पाय आपटला तर आतून पाण्याचा झरा फुटून बाहेर आला आणि दोघांचा जीव वाचला.

हाजरा यांनी हे पाणी सुरक्षित केलं आणि खाण्याचं सामान मिळवण्यासाठी या पाण्याचा व्यापार सुरू केला. या पाण्याला आब-ए-जमजम म्हणजेच जमजम विहिरीचं पाणी म्हटलं जातं. मुसलमान याला सगळ्यांत पवित्र पाणी मानतात. हज यात्रेनंतर यात्रेकरू या पवित्र पाण्याला आपल्या घरी घेऊन जाण्याचा प्रयत्न करतात.

जेव्हा पैगंबर पॅलेस्टाईनहून आले तेव्हा त्यांनी पाहिलं की त्यांचं कुटुंब एक चांगलं आयुष्य जगत आहे. त्यामुळे ते आश्चर्यचकित झाले. याच दरम्यान पैगंबर अब्राहम यांना अल्लाहने एका तीर्थस्थळाची निर्मिती करण्यास सांगितली. पैगंबर अब्राहम आणि अल्लाह यांनी एक छोटी चौकोनी इमारत निर्माण केली. यालाच काबा म्हटलं जातं.

बकरी ईद. यालाच 'ईद-उल्-जुहा' म्हटले जाते. परमश्रेष्ठ परमेश्वराच्या भक्तीमार्गात केल्या गेलेल्या अस्सीम त्यागाचे 'ईद-उल्-जुहा' हे प्रतीक आहे. अरबी महिन्याच्या 'जिल्काद' या महिन्यामध्ये हा सण मुस्लिम धर्मियांमध्ये अखिल विश्वात साजरा केला जातो. 

मुस्लिम धर्मात मुख्‍य पाच अनिवार्य कर्तव्ये आहेत यात परमेश्वर व त्याचे प्रेषित मोहम्मद यांच्याविषयी श्रद्धा, नमाज, रोजा, जकात व हज यांचा समावेश आहे. पैकी हज हे कर्तव्य ज्याची कुवत आहे अशांसाठी आहे. या कर्तव्यात मक्का येथे जाऊन 'खान-ए-काबा'चे दर्शन घेणे, तसेच अराफात व मुजदलिफा या ऐतिहासिक ठिकाणांचे दर्शन घेणे यांचा समावेश यात आहे. याबरोबरच परमश्रेष्ठ अल्लाहच्या मार्गात बकरी किंवा उंटाचे बलिदान देणे यांचा अंतर्भाव आहे. इस्लामचे आद्य प्रेषित हजरत इब्राहिम हे परमश्रेष्ठ अल्लाहचे निस्सीम भक्त होते. अल्लाहच्या मार्गात त्यांनी आपली सर्व संपत्ती व परिवाराचा त्याग केला. त्या गोष्टीचे स्मरण सर्व मुस्लिम बांधवांच्या अंगी बाणवण्याकरिता 'ईद-उल-जुहा'साजरी केली जाते. परमश्रेष्ठ ‍अल्लाहने हजरत इब्राहिम (प्रेषित) यांच्या स्वप्नात येऊन पुत्र ईस्माईल (प्रेषित) याचे बलिदान दे, अशी आज्ञा केली होती. सलग तीन दिवस त्यांना स्वप्नात आपला मुलगा ईस्माईल यांना बळी देण्याविषयी ईशआज्ञा होत होती.

परमेश्वरावरील असिम भक्ती व प्रेमासाठी त्यांनी आपल्या एकुलत्या एक व उतरत्या वयात झालेल्या पुत्रास परमेश्वरासाठी बळी देण्याचे ठरवले. यासाठी पत्नी हाजरा व पुत्र ईस्माईल यांनीही त्यांना संपूर्ण सहकार्य करण्याचे ठरवले. बलिदानावेळी पुत्रप्रेम आडवे येऊन परमेश्वर कर्तव्यात अडसर येऊ नये यासाठी पुत्र ईस्माईल यांनी वडिलांना डोळ्यावर पट्टी बांधण्यास सुचवले. मक्काच्या पर्वतराजीमध्ये एका मोठ्या शिळेवर पुत्राचा बळी देण्यासाठी त्यांनी पुत्राच्या गळ्यावर सुरी चालवली.

परमश्रेष्ठ अल्लाह या भक्कीने स्तिमित व प्रसन्न झाले व पुत्राच्या ठिकाणी त्यांनी देवदूताकरवी एका बोकडास अवतरीत केले. याच प्रसंगास अनुसरून परमेश्वरभक्ती, परमेश्वर प्रेमापोटी बलिदानाचे एक प्रतीक म्हणून 'ईल-उल-जुहा' साजरी करण्याची प्रथा पडली. या अनुषंगाने 'हज यात्रा' केली जाते. सौदी अरेबिया येथील 'मक्का' या पवित्रस्थानी ही घटना घडली. जगभरातील मुस्लिम बांधव या ठिकाणी हजसाठी या स्मृतिप्रीत्यर्थ एकत्र येतात व या घटनेचे स्मरण करतात. याबरोबरच अंतिम न्यायाचे ठिकाण 'अराफात' तसेच 'मुजदलिफा' या ठिकाण्यास भेट देतात. मुजदलिफाच्या वाटेवर हजरत इब्राहिम पुत्राला बळी देण्यासाठी घेऊन जाताना सैतानाने त्यांच्या मनात पुत्रप्रेम जागवून परमेश्वर भक्तीपासून दूर करण्याचा दोन वेळा प्रयत्न केला होता.  

हजच्या दरम्यान याच ठिकाणी सैतानास हाजी लक कंकर (दगडाचे लहान तुकडे) मारण्याचे कर्तव्य पार पाडतात, हाही हज यात्रेचा एक कार्यभाग (अरकान) आहे. 'ईद-उल-जुहा'च्या अनुषंगाने प्रत्येक पित्यास त्यांच्या पुत्रापोटी परमेश्वरास बळी देऊन बकरी किंवा उंटाचे मांस समान तीन हिश्श्यांमध्ये गोरगरीब व अनाथ, आप्त व नातेवाईक आणि स्वत: व शेजारी यांना वाटप करावे लागते व त्यांनाही या सणाच्या निमित्ताने मित्रांसह सामिष मांसाहारी जेवणाची संधी मिळते. 'ईद-उल-जुहा'चा सण तीन दिवस साजरा केला जातो. यात परमेश्वरासाठी 'कुरबानी' म्हणजे बलिदानास महत्त्व आहे. खरेतर आपल्या प्रिय गोष्टीचे बलिदान परमेश्वरास प्रिय आहे. हाच संदेश आपणास 'ईद-उल-जुहा'मधून मिळतो. दैनंदिन जीवनात आपण माझे कुटुंब, माझी संपत्ती, मालमत्ता यांच्याशी घनिष्ठ होतो. यामुळे आपली वृत्ती संकुचित होते. परमश्रेष्ठ अल्लाह(परमेश्वर) आपल्याला प्रिय असणार्‍या गोष्टी प्रसंगी हिरावून आपली परीक्षा घसत असतो. जो या कसोटीत पूर्णपणे उतरतो तोच खरा मुस्लिम (भक्त) म्हणून परमेश्वराच्या प्रेमास पात्र होतो.

-रियाज मुजावर 

ईद उल अजहाच्या दिवशी कुर्बानी दिली जाते. अल्लाहची कृपा आपल्यावर व्हावी यासाठी कुर्बानी हा त्याच्यापर्यंत पोहोचण्याचा मार्ग आहे. अर्थातच, कुर्बानीचा प्रसाद अल्लाहपर्यंत पोहोचत नाही. पण भावना मात्र पोहोचते. कुर्बानी देणाऱ्या बंद्याची त्यामागची भावना चांगली आहे ना हे अल्लाह पडताळून पाहतो. अतिशय पवित्र मार्गाने जे कमाविले आहे, तेच कुर्बानीच्या माध्यमातून बंद्याने खर्च करावे अशी अल्लाहची अपेक्षा असते. कुर्बानी ईदसह तीन दिवस दिली जाते.

इब्राहीम अलैय सलाम हे एक पैगंबर होते. त्यांना स्वप्नात अल्लाहचा हुकुम झाला की त्यांनी आपला प्रिय मुलगा इस्माईलची (जे पुढे पैगंबर झाले) आपल्यासाठी कुर्बानी द्यावी. इब्राहीम अलैय सलाम यांच्यासाठी ही कसोटीची वेळ होती. एकीकडे मुलावरचे प्रेम आणि दुसरीकडे अल्लाहचा हुकूम. प्राधान्य कुणाला द्यायचे. पण इब्राहीम अलैय सलाम यांनी अल्लाहचा हुकूम मानला आणि मुलाची कुर्बानी देण्यासाठी ते तयार झाले.  

पण अल्लाहला सगळ्यांच्या मनात काय चालले ते बरोबर समजते. इब्राहीम अलैय सलाम सुरी घेऊन मुलाची कुर्बानी देण्यास लागले. त्यावेळी फरीश्त्यांचे सरदार (देवदूत) विद्युतवेगाने धावत आले आणि त्यांनी इस्माईल अलैय सलाम यांना सुरीखालून काढले आणि सुरीखाली बकरीला ठेवले. बकरीवर सुरी फिरली आणि अल्लाहला पहिली कुर्बानी मिळाली. त्यानंतर जिब्रिल अमीन यानी इब्राहीम अलैय सलाम यांना सांगितले, की तुमची कुर्बानी अल्लाने कबूल केली असून तो तुम्ही दिलेल्या कुर्बानीवर खुश आहे.

WD WD

अल्ला सगळ्यांच्या मनात काय चालले आहे ते ओळखतो. कुर्बानी देणाऱ्या बंद्याच्या मनातील हेतू स्वच्छ आहे की नाही हेही त्याला माहित असते. अल्लाहचा हुकूम मानून आणि त्याची कृपा प्राप्त करण्यासाठी कुर्बानी दिल्यास नक्कीच तो त्याची कृपा प्राप्त करेल. पण कुर्बानी देताना उगाचच दिखावा केल्यास अल्लाहला ते मंजूर नाही. कुर्बानी प्रतिष्ठेसाठी वा इज्जतीसाठी दिली जात नाही तर अल्लाहच्या इबादतसाठी, कृपेसाठी दिली जाते.

शरीयतनुसार कुर्बानी कोणताही पुरूष अथवा स्त्री देऊ शकतो, ज्याच्याकडे तेरा हजार रूपये किंवा तेवढ्या किमतीचे सोने, चांदी किंवा रूपये, सोने व चांदी मिळून तेरा हजार रूपये आहेत.

ईद अल अजहाच्या दिवशी कुर्बानी देणे गरजेचे (वाजिब) आहे. वाजिब हे कर्तव्याच्या (फर्ज) खाली आहे. पण कुर्बानी देण्यास सर्व अनुकूल परिस्थिती असूनही कुर्बानी न दिल्यास तो गुन्हेगार असेल. कुर्बानी महागड्या बकऱ्याची दिली पाहिजे असे अजिबात नाही. काही ठिकाणी सार्वजनिक कुर्बानी दिली जाते, त्यातही तुम्ही सहभागी होऊ शकता. लायकी असूनही, सर्व अनूकूल परिस्थिती असूनही एखाद्याने कुर्बानी दिली नसेल तर तो वर्षातून एकदा सदका (धार्मिक त्याग, दानधर्म) करून हे कर्तव्य पार पाडू शकतो. हे दानधर्म एकदा न करता वर्षातून थोडे थोडे केले तरी चालते. दानधर्मातूनच आपल्या पूर्वजांच्या आत्म्यापर्यंत पुण्या पोहोचविता येते.

कुर्बानीनंतरच्या मांसाचे (प्रसाद) तीन भाग करावेत, असा सल्ला शरीयतमध्ये दिला आहे. एक हिस्सा गरीब लोकांमध्ये वाटावा. दुसरा आपल्या मित्रामध्ये द्यावा आणि तिसरा हिस्सा आपल्या घरात घेऊन यावा. तीन हिस्से करणे गरजेचेच आहे, असे नाही. घर, कुटुंब मोठे असेल तर दोन किंवा त्यापेक्षा जास्त हिस्से केले तरी चालतात. गरीबांमध्ये मात्र हा प्रसाद वाटलाच पाहिजे.

या पुस्तकात त्या लेखकाने म्हटले आहे, की ''ही एकमेव व्यक्ती इतिहासात होऊन गेली जी दोन्ही पातळ्यांवर (आध्यात्मिक व भौतिक) अतिशय यशस्वी ठरली. त्याचप्रमाणे इंग्रजी इतिहासकार टॉम्स कारलाईलने पैगंबरांना सर्व ईश्वराच्या दूतांमधले श्रेष्ठ म्हणून गौरविले आहे. अशा या हजरत मोहम्मदांमध्ये कोणते गुण आहेत. ते आपण पाहू....

त्यांनी माणसाच्या मनात हा विश्वास निर्माण केला की, ह्या सृष्टीचे चक्र ज्या सिद्धांतावर आधारित आहे, त्यावरच माणसाचे जीवनचक्र अवलंबून असावे. कारण मानव हाही ह्या विश्वाचाच एक भाग आहे. त्याविरुद्ध आचरण करणे हा प्रत्येक वाईट गोष्टीचा पायाच होय.

अल्लावरची श्रद्धा म्हणजे मनात रुजवलेली सात्त्विकतेची बी आहे, या बीला आयुष्यभर इमानदारीचाच फुलोरा येतो. असा माणूस न्यायाधीश, पोलिस वा त्यापारीही असला तरी त्याच्या क्षेत्रात मनातल्या ईश्वराशी प्रामाणिक असेल तर त्या राष्ट्राच्या राजकारणात, विदेशी धोरणात तसेच युद्धविषयक धोरणात त्याचे परावर्तन दिसतेच. 

समाजाविषयी ते म्हणत, ''ज्यांनी खराब वस्तू विकली व त्या वस्तुच्या गुणवत्तेबाबत ग्राहकाला अंधारात ठेवल्यास त्यावर देवाचा कोप होतो व त्याचे पूर्वजही त्याचा धिक्कार करतात. याशिवाय त्यांनी विविध विषयांवर आपले मत व्यक्त केले. खाली त्यापैकी काही विचार दिले आहेत.

स्वत:शी प्रामाणिक असणे म्हणजे तुझी मैत्री व वैर त्या अल्लासाठीच असावी. तुझ्या मुखी देवाचे नाव असावे व तू दुसर्‍यांसाठी त्याच गोष्टी निवडण्यास ज्या तू स्वत:साठी निवडशील.''

''सर्वात योग्य व श्रेष्ठ व्यक्ती (इमानदार) तीच आहे, जिचे वागणे सर्वांसोबत सारखे व न्यायाचे आहे.'' 

योग्य 'मुजाहिद' तो आहे जो देवांच्या आज्ञेसाठी स्वत:च्या अंतरात्माशी लढेल व योग्य 'मुहाजिर' (अल्लाच्या प्राप्तीसाठी सर्वसंगपरित्याग करणारा) तोच जो ती कामे करणार नाहीत जी अल्लाला मान्य नाहीत.'

'मुसलमान सगळ्या प्रकारचा असू शकतो पण खोटारडा किंवा विश्वासघातकी कधीच नसतो. ''जो स्वत: पोटभर खातो पण त्याचा शेजारी उपाशी आहे असा माणूस स्वत:चे इमान राखत नाही. 'ज्याने लोकांना दाखवण्यासाठी रोजे ठेवले, उपास केले किंवा नमाज केला त्याने गुन्हा केला आहे.''

''चार अवगुण असे आहेत ते कोणत्याही व्यक्तीत असल्यास तो कपटाने वागणरा असतो - विश्वासून राहणारा, सतत खोटे बोलणारा, केलेला वायदा न पाळणारा, भांडणात मर्यादा ओलांडणारा.''

''जो माणूस आपल्या रागावर नियंत्रण व संयम ठेवतो त्याचे जीवन अल्ला इमानदारीने भारून टाकतो.'' ''स्वर्गात ते अन्न नाही पोहोचत जे हरामाच्या कमाईचे असते. असे अन्न खाण्यापेक्षा आगीत जळून जाणे योग्य.''

- मोहम्मद इब्राहिम कुरैशी

ND

ND ND

ND ND

MH News MHNEWS

ND ND

ND ND

ND

IFM

एका कथेनुसार, शम्सच्या मृत्यूनंतर एके दिवशी बाजारातून जात असताना रूमी यांनी हातोडीचा 'ठक ठक' असा आवाज ऐकला. या आवाजाने त्यांना संमोहित केले आणि ते उभे उभे गोल गोल फिरू लागले.

बासरी वाजविणे म्हणजे जीवांमध्ये प्राण फुंकण्यासारखे मानले जाते. त्यानंतर खाली वाकून परस्परांना अभिवादन केले जाते. मग सर्व समाजन आपल्या अंगातील काळे वस्त्र फेकून देतात. हे असत्याला त्यागून सत्याला प्राप्त करण्याचे प्रतीक मानले जाते.

ND ND