१. अपरिग्रह (पूर्ण त्याग)

जैन धर्मातील पाच महाव्रतांपैकी एक आहे अपरिग्रह – म्हणजे कोणत्याही प्रकारची मालकी किंवा आसक्ती न ठेवणे. एकेका छोट्या वस्त्रालाही परिग्रह (मालकी) मानले जाते. मुनींना कुठल्याही वस्तूची मालकी नको असल्याने ते एकही कापड ठेवत नाहीत. दिशा (आकाश) हेच त्यांचे वस्त्र मानले जाते. जेव्हा एखादी व्यक्ती वस्त्राचाही त्याग करते, तेव्हा ती जगातील सर्व भौतिक गोष्टींपासून मुक्त झाल्याचे लक्षण असते. हे पूर्ण अकिंचन्य (काहीही जवळ नसणे) स्थितीचे द्योतक आहे.

२. मोह आणि आसक्तीवर विजय

वस्त्र परिधान केल्याने शरीराप्रती ममत्व (आसक्ती) निर्माण होऊ शकते. शरीराला थंडी, ऊन किंवा लोकांपासून वाचवण्यासाठी वस्त्राची गरज भासते. वस्त्र त्यागणे हे या गोष्टीचे प्रतीक आहे की, मुनींनी आपल्या शरीरावरील मोह पूर्णपणे सोडला आहे आणि ते केवळ आत्म्याच्या कल्याणावर लक्ष केंद्रित करत आहेत.

३. विकाररहित अवस्था (निर्विकारता)

सामान्य माणूस लाज, शरम किंवा विकार (काम, क्रोध इ.) लपवण्यासाठी वस्त्र घालतो. दिगंबर मुनी पूर्णपणे निर्विकार (मनात कोणतेही विकार नसलेले) असतात. त्यांना काहीही लपवायचे नसते. जसे जन्म आणि मृत्यूच्या वेळी मनुष्य असतो, तसेच ते सदैव प्राकृतिक अवस्थेत राहतात.

४. समभाव आणि जितेंद्रिय अवस्था

वस्त्रहीन राहणे हे मानसिक दृढतेचे लक्षण आहे. थंडी असो वा कडक ऊन, प्रत्येक परिस्थितीत स्वतःला स्थिर ठेवणे आणि इंद्रियांवर विजय मिळवणे हा यामागचा उद्देश असतो. अनुकूल किंवा प्रतिकूल परिस्थितीतही विचलित न होता समभाव राखण्यासाठी ही साधना केली जाते.

५. अहिंसेचे सूक्ष्म पालन

जैन धर्मात अहिंसेला सर्वोच्च स्थान आहे. वस्त्र तयार करताना, ते धुताना किंवा ते बदलताना अनेक सूक्ष्म जीवांची (उदा. कापसातील जीव किंवा पाण्यातील जीव) हिंसा होऊ शकते. कोणत्याही जीवाला आपल्यामुळे त्रास होऊ नये, या अहिंसा धर्माच्या सर्वोच्च पालनासाठी मुनी वस्त्राचा त्याग करतात.

मुनी ज्याप्रमाणे जन्माला आले, त्याच नैसर्गिक अवस्थेत राहणे हे शुद्धतेचे प्रतीक मानले जाते. मनात कोणताही कपट किंवा लपवण्यासारखी गोष्ट नसल्याचा हा एक बाह्य पुरावा आहे. याला 'यथाजात' रूप म्हटले जाते, जे बालकाप्रमाणे निष्पाप आणि विकाररहित मनाचे दर्शन घडवते. हे नियम फक्त दिगंबर पुरुष मुनीसाठी आहेत. दिगंबर साध्वी (महिला) काही प्रमाणात वस्त्र वापरतात (पूर्ण नग्न नसतात). श्वेतांबर संप्रदायात मुनी पांढरे वस्त्र घालतात. दोन्ही संप्रदाय जैन धर्माचे महत्त्वाचे भाग आहेत. ही परंपरा हजारो वर्षांपासून चालत आली असून, त्यामागे पूर्ण त्याग, अहिंसा आणि मोक्ष हे मुख्य ध्येय आहे.

अस्वीकारण: लेखातील माहिती धार्मिक ग्रंथ, प्रचलित समजुती आणि ऐतिहासिक संदर्भांवर आधारित आहे. तथापि, वाचक किंवा अभ्यासकांनी अधिक सखोल आणि अधिकृत माहितीसाठी संबंधित धर्माच्या प्रमाणित ग्रंथांचा किंवा जाणकार अभ्यासकांचा सल्ला घ्यावा. वेबदुनिया याची पुष्टी करत नाही.

 आणि तुमचे जीवन आनंदाने भरो . 

महावीर जयंतीच्या शुभेच्छा!

जैन बांधवांना महावीर जयंतीच्या मनःपूर्वक शुभेच्छा

ALSO READ: महावीर जयंती का साजरी केली जाते, जाणून घ्या त्याशी संबंधित मनोरंजक तथ्ये

* अहिंसेचा मार्ग दाखवून

जगाला प्रेमाची शिकवण देणारे

जैन धर्माचे 24 वे तीर्थंकर

महावीर स्वामी यांना 

विनम्र अभिवादन आणि महावीर जयंतीच्या शुभेच्छा 

* जगा आणि जगू द्या हा

संदेश देणारे भगवान महावीर

यांच्या स्मृतीस आज जयंती निमित्त अभिवादन

महावीर जयंतीच्या शुभेच्छा 

* सत्य आणि अहिंसेचा संदेश देणाऱ्या 

भगवान महावीर यांच्या जयंती निमित्त 

सर्व जैन बांधवांना मनःपूर्वक शुभेच्छा

* संपूर्ण जगाला अहिंसा, दया,

क्षमा, शांती, मैत्री,

जगा आणि जगू द्या हा

मंत्र देणारे भगवान महावीर

यांना आज जयंती निमित्त अभिवादन.

सर्व जैन बांधवांनामहावीर जयंतीच्या शुभेच्छा 

ALSO READ: महावीर स्वामी आरती : Lord Mahavir aarti

* अहिंसा परमो धर्मः

धर्म हिंसा तथैव च:

महावीर जयंती निमित्त

खूप खूप शुभेच्छा 

* जैन धर्माचे 24 वे तीर्थंकर

महावीर स्वामी जयंतीच्या शुभेच्छा 

Edited By- Priya Dixit 

ALSO READ: महावीर जयंती का साजरी केली जाते, जाणून घ्या त्याशी संबंधित मनोरंजक तथ्ये

ALSO READ: Mahavir Jayanti 2026 Wishes in Marathi महावीर जयंतीच्या शुभेच्छा

१. 'जगा आणि जगू द्या' (जीव दया) ही प्रतिज्ञा

महावीर जयंतीच्या दिवशी कोणत्याही मुक्या पक्ष्याची किंवा प्राण्याची सेवा करणे हे सर्वात मोठे पुण्य मानले जाते.

काय करावे:  पक्ष्यांना अन्न आणि पाणी द्या किंवा गोठ्याला गवत दान करा. या दिवशी मुंग्यांना पीठ खाऊ घालणे देखील शुभ मानले जाते. हे कृत्य अहिंसेच्या तत्त्वाचे प्रतीक आहे.

२. इंद्रिय नियंत्रण आणि सात्विक आहार

भगवान महावीर संयमाला जीवनाचा पाया मानत असत. या दिवशी आपल्या खाण्याच्या सवयी आणि वर्तनावर नियंत्रण ठेवा.

काय करावे:  या दिवशी पूर्णपणे सात्विक आहार (कांदा आणि लसूणविरहित) घ्यावा. राग, अहंकार आणि कठोर शब्द टाळावेत. मानसिक शांतीसाठी शांत राहणे किंवा कमी बोलणे देखील फायदेशीर आहे.

ALSO READ: महावीर स्वामी आरती : Lord Mahavir aarti

३. अपरिग्रहाचा सराव (दान)

अपरिग्रह म्हणजे गरजेपेक्षा जास्त वस्तूंचा संग्रह न करणे. आपल्याकडे अनेकदा अशा वस्तू असतात ज्यांची आपल्याला गरज नसते, पण त्या दुसऱ्या कोणासाठी तरी उपयुक्त ठरू शकतात.

काय करावे:  तुमची काही जुनी पुस्तके, कपडे किंवा पैसे गरजू लोकांना दान करा. यामुळे मनातील लोभ कमी होण्यास मदत होते.

४. महावीर स्वामींच्या ५ सूत्रांचे वाचन

या शुभ दिवशी, भगवान महावीरांनी दिलेली पाच महाव्रते (सत्य, अहिंसा, अस्तेय, विनियोग आणि ब्रह्मचर्य) वाचण्याची आणि आपल्या जीवनात आचरणात आणण्याची प्रतिज्ञा घ्या.

काय करावे:  घरातील भगवान महावीरांच्या मूर्तीसमोर तुपाचा दिवा लावावा आणि त्यांच्या अनमोल शब्दांचे ध्यान करावे.

५. माफ करणे  आणि माफी मागणे

जैन धर्मात 'मिच्छामी दुक्कडम'ला अत्यंत महत्त्व आहे. मन हलके करण्याचा हा सर्वात प्रभावी मार्ग आहे.

काय करावे: जर तुम्ही जाणूनबुजून किंवा नकळतपणे कोणाला दुखावले असेल, तर आज त्यांची बिनधास्तपणे माफी मागा. तसेच, ज्यांनी तुम्हाला दुखावले आहे त्यांनाही माफ करा. यामुळे भूतकाळातील कटुता नाहीशी होईल आणि सुखाचे आशीर्वाद मिळतील.

विशेष मंत्र: या दिवशी 'नमोकार मंत्रा'चा जप करणे अत्यंत लाभदायक आणि शांततापूर्ण आहे.

अस्वीकरण: वेबदुनियावर औषध, आरोग्य टिप्स, योग, धर्म, ज्योतिष, इतिहास, पौराणिक कथा इत्यादी विषयांवर प्रकाशित/प्रसारित केलेले व्हिडिओ, लेख आणि बातम्या केवळ तुमच्या माहितीसाठी आहेत आणि त्या विविध स्रोतांमधून घेतल्या आहेत. वेबदुनिया यांच्या सत्यतेची पुष्टी करत नाही. आरोग्य किंवा ज्योतिष-संबंधित कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी नेहमी तज्ञांचा सल्ला घ्या. ही सामग्री येथे जनहित लक्षात घेऊन सादर केली आहे आणि तिला कोणत्याही वैज्ञानिक पुराव्याचा आधार नाही.

Lord Mahavir

जय महावीर प्रभो : आरती

जय महावीर प्रभो, स्वामी जय महावीर प्रभो।

कुंडलपुर अवतारी, त्रिशलानंद विभो॥ ॥ ॐ जय.....॥

सिद्धारथ घर जन्मे, वैभव था भारी, स्वामी वैभव था भारी।

बाल ब्रह्मचारी व्रत पाल्यौ तपधारी ॥ ॐ जय.....॥

आतम ज्ञान विरागी, सम दृष्टि धारी।

माया मोह विनाशक, ज्ञान ज्योति जारी ॥ ॐ जय.....॥

जग में पाठ अहिंसा, आपहि विस्तार्यो।

हिंसा पाप मिटाकर, सुधर्म परिचार्यो ॥ ॐ जय.....॥

इह विधि चांदनपुर में अतिशय दरशायौ।

ग्वाल मनोरथ पूर्‌यो दूध गाय पायौ ॥ ॐ जय.....॥

प्राणदान मन्त्री को तुमने प्रभु दीना।

मन्दिर तीन शिखर का, निर्मित है कीना ॥ ॐ जय.....॥

जयपुर नृप भी तेरे, अतिशय के सेवी।

एक ग्राम तिन दीनों, सेवा हित यह भी ॥ ॐ जय.....॥

जो कोई तेरे दर पर, इच्छा कर आवै।

होय मनोरथ पूरण, संकट मिट जावै ॥ ॐ जय.....॥

निशि दिन प्रभु मन्दिर में, जगमग ज्योति जरै।

हरि प्रसाद चरणों में, आनन्द मोद भरै ॥ ॐ जय.....॥

अस्वीकरण: वेबदुनियामध्ये औषध, आरोग्य टिप्स, योग, धर्म, ज्योतिष, इतिहास, पौराणिक कथा इत्यादी विषयांवर प्रकाशित/प्रसारित होणारे व्हिडिओ, लेख आणि बातम्या केवळ तुमच्या माहितीसाठी आहेत, जे विविध स्त्रोतांकडून घेतले आहेत. वेबदुनिया याच्या सत्यतेची पुष्टी करत नाही. आरोग्य किंवा ज्योतिषशास्त्राशी संबंधित कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी, तज्ञांचा सल्ला नक्कीच घ्या. ही सामग्री येथे सार्वजनिक हित लक्षात घेऊन सादर करण्यात आली आहे आणि त्याला कोणतेही वैज्ञानिक पुरावे नाहीत.

महत्त्व- दिगंबर जैन समाजात रोहिणी व्रताला अत्यंत महत्त्वाचे स्थान आहे. हे व्रत 27 नक्षत्रांमध्ये समाविष्ट असलेल्या रोहिणी नक्षत्राच्या दिवशी पाळले जाते, म्हणूनच याला रोहिणी व्रत म्हणतात. हे व्रत महिलांसाठी अनिवार्य मानले जाते. जरी कोणीही हे जलद करू शकते. स्त्री आणि पुरुष दोघेही हे व्रत करू शकतात. हे व्रत आत्म्याचे विकार दूर करून कर्माच्या बंधनातून मुक्त होण्यास उपयुक्त आहे. या व्रतामध्ये वसुपूज्यातील सात देवांची सर्व नियमानुसार पूजा केली जाते. 

या दिवशी जैन धर्माचे अनुयायी वासुपूज्य स्वामींची पूजा करून उपवास करतात. या दिवशी व्रत पाळल्यास भगवान वासुपूज्य आणि माता रोहिणी यांच्या आशीर्वादाने घरातील आर्थिक समस्या दूर होतात आणि धनाची देवी लक्ष्मीचा त्या घरात सदैव वास असतो आणि कर्जमुक्त होण्याचा मार्ग निघतो असे मानले जाते. आणि उत्पन्न वाढले आहे. असे मानले जाते की या दिवशी उपवास केल्याने पतीचे आयुष्य दीर्घ होते आणि त्यांचे आरोग्यही चांगले राहते. त्यामुळे मत्सर, द्वेष या भावनाही निघून जातात. घरात सुख, समृद्धी आणि संपत्तीची सतत वाढ होत असते. उद्यानानंतरच या उपोषणाची सांगता होते.

रोहिणी व्रत कथा  

पौराणिक कथेनुसार, प्राचीन काळी राजा माधव आणि त्याची राणी लक्ष्मीपती चंपापुरी नावाच्या नगरात राज्य करत होते. त्यांना 7 मुलगे आणि रोहिणी नावाची 1 मुलगी होती. एकदा राजाने निमितज्ञानीला विचारले की माझ्या मुलीचा वर कोण असेल? तर ते  म्हणाले  की तुझ्या मुलीचा विवाह हस्तिनापूरच्या राजकुमार अशोकाशी होईल. हे ऐकून राजाने एक स्वयंवर आयोजित केला ज्यामध्ये रोहिणीने राजकुमार अशोकाच्या गळ्यात माळ घातली आणि दोघांचे लग्न झाले. 

एकदा श्री चरणमुनिराज हस्तिनापूर नगरीच्या जंगलात आले. राजा आपल्या प्रियजनांसह त्याला भेटायला गेला आणि नतमस्तक होऊन प्रवचन घेतले. यानंतर राजाने मुनिराजांना विचारले की माझी राणी इतकी शांत का आहे? तेव्हा गुरुवर म्हणाले की या नगरीत वास्तुपाल नावाचा राजा होता आणि त्याचा धनमित्र नावाचा मित्र होता. त्या धनमित्राला दुर्गंधीयुक्त कन्या झाली. धनमित्राला नेहमी काळजी वाटत होती की या मुलीशी लग्न कोण करणार? धनमित्राने पैशाच्या लोभाने तिचे लग्न आपल्या मित्राचा मुलगा श्रीशेन याच्याशी लावले, पण दुर्गंधीमुळे तो महिनाभरातच तिला सोडून गेला.

त्याच वेळी मुनिराज विहार करत असताना अमृतसेन नगरात आला, त्यानंतर धनमित्र आपली मुलगी दुर्गंधासह पूजा करण्यासाठी गेला आणि मुनिराजांना मुलीच्या भविष्याबद्दल विचारले. त्यांनी सांगितले की, राजा भूपाल गिरनार पर्वताजवळील एका नगरात राज्य करत होता. त्याला सिंधुमती नावाची राणी होती. एके दिवशी राजा राणीसह वनात गेला, तेव्हा वाटेत मुनिराजांना पाहून राजाने राणीला घरी जाऊन मुनींच्या भोजनाची व्यवस्था करण्यास सांगितले. राजाच्या आज्ञेने राणी गेली, पण रागावून तिने मुनीराजांना कडू चा आहार दिला, त्यामुळे मुनिराजांना खूप वेदना झाल्या आणि त्याने लगेचच प्राणत्याग केला.

राजाला हे कळताच त्याने राणीला नगराबाहेर हाकलून दिले आणि या पापामुळे राणीच्या शरीरात कुष्ठरोग झाला. अत्यंत वेदना आणि दुःख अनुभवत, शान करत तिच्या मृत्यूनंतर ती नरकात गेली. तेथे अनंत दु:ख भोगून ती प्राण्याच्या पोटी जन्मली आणि मग तुझ्या घरी दुर्गंधीयुक्त मुलगी झाली. ही पूर्ण कथा ऐकून धनमित्रांनी विचारले - मला काही व्रत-विधी वगैरे धार्मिक कार्य सांगा म्हणजे हे पाप दूर होईल. 

तेव्हा स्वामी म्हणाले- सम्यक्दर्शनाबरोबर रोहिणी व्रताचे पालन करावे, म्हणजे दर महिन्याला ज्या दिवशी रोहिणी नक्षत्र येते, त्या दिवशी चारही प्रकारचे अन्न त्यागून श्री जिन चैत्यला जाऊन १६ तास धर्मध्यानात घालवावे. , पूजा, अभिषेक इत्यादीमध्ये वेळ घालवा आणि आत्मशक्ती दान करा. अशा प्रकारे 5 वर्षे 5 महिने हे व्रत करा. दुर्गंधाने भक्तीभावाने उपवास केला आणि आयुष्याच्या शेवटी ती संन्यास घेऊन मरून स्वर्गात देवी बनली. तिथून तुझी लाडकी राणी आली. 

यानंतर राजा अशोकाने त्याच्या भविष्याविषयी विचारले, तेव्हा स्वामी म्हणाले - भिल्ल असल्याने तू मुनिराजांवर भयंकर उपसर्ग केला होतास, म्हणून तू मरण पावलास आणि नरकात गेलास आणि नंतर अनेक कुयोनीत भटकणाऱ्या व्यापाऱ्याच्या घरी जन्म घेतलास. अत्यंत घृणास्पद, तुला देह मिळाला, मग मुनिराजांच्या सांगण्यावरून तू रोहिणी उपवास केलास. त्यामुळे स्वर्गात अशोक नावाचा राजा जन्माला आला. अशा प्रकारे रोहिणी व्रताच्या प्रभावाने राजा अशोक आणि राणी रोहिणी यांना स्वर्गीय सुखाची प्राप्ती होऊन मोक्ष प्राप्त झाला.

Edited By- Priya Dixit 

Shri Mangi-Tungi Tirth Kshetra trust

मांगी तुंगी शिखरांचे धार्मिक महत्व

जैन धर्मात अनेक मंदिरे आहेत आणि ती पवित्र मानली जातात. त्यात पद्मासन आणि कयोतसर्गासह अनेक आसनांमध्ये तीर्थंकरांच्या प्रतिमा आहेत. त्याचे वर्णन सिद्ध क्षेत्र म्हणून केले जाते

सुमारे ३,५०० पायऱ्या शिखराच्या पायथ्याशी जातात, जे ऐतिहासिक आणि धार्मिक महत्त्वाच्या अनेक स्मारकांनी समृद्ध आहे. याशिवाय, महावीर , ऋषभनाथ , शांतीनाथ आणि पार्श्वनाथ यांसारख्या महान तीर्थंकरांच्या नावावर असंख्य लेणी आहेत. येथे दरवर्षी एक भव्य जत्रा भरते जिथे लोक उत्सवाचे साक्षीदार होण्यासाठी मोठ्या संख्येने भेट देतात.

मूर्तींवर अनेक शिलालेख आहेत, त्यातील बहुतांश कालांतराने खराब झाल्यामुळे स्पष्ट होत नाहीत. येथील आदिनाथ आणि शांतीनाथ लेण्यांच्या खडकांवरील अनेक शिलालेख संस्कृत भाषेत आहेत.

फेब्रुवारी २०१६ मध्ये, अहिंसेची मूर्ती, अखंड दगडात कोरलेली १०८ फूट मूर्ती येथे अभिषेक करण्यात आली. जगातील सर्वात उंच जैन मूर्ती म्हणून गिनीज बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्डमध्ये नोंद झाली आहे.

मांगी गिरी

या टेकडीवर सात जुनी मंदिरे असून येथे अनेक संतांच्या चरणांच्या प्रतिमा आहेत. येथे कृष्ण कुंड नावाचा तलाव आहे, जो भगवान श्रीकृष्णाच्या शेवटच्या दिवसांचा साक्षीदार असल्याचे म्हटले जाते. ग्रंथानुसार, भगवान कृष्णाचा मोठा भाऊ , बलराम यांनीही मोक्ष साधला आणि स्वर्ग प्राप्त केला. येथे बलभद्र गुहा नावाची गुहा आहे जिथे बलराम आणि इतर अनेक मूर्ती स्थापित आहेत.

तुंगी गिरी

तुंगी गिरी शिखरावर पाच मंदिरे आहेत. आठव्या तीर्थंकर भगवान चंद्रप्रभू यांच्या दोन लेणी आहेत आणि दुसरी रामचंद्र गुहा आहे. हनुमान, गव, गवक्ष, नील इत्यादी प्राचीन मूर्ती येथे आहेत. एका गुहेत तपस्वी संत अवस्थेत रामाचे सेनापती कृतान्तवक्र यांची मूर्ती आहे.

मांगी आणि तुंगी टेकड्यांमधील मार्गावर, शुद्ध आणि बुद्ध मुनींच्या दोन गुहा आहेत. भगवान मुनिसुव्रत नाथांचा कोलोसस येथे पद्मासन मुद्रेत आहे. भगवान बाहुबली आणि इतरांच्या मूर्तीही येथे आहेत.

दोन्ही टेकड्यांवरील अनेक मूर्ती खडकांवर कोरलेल्या आहेत. यक्ष आणि यक्षिणी (तीर्थंकरांचे परिचारक) आणि इंद्र यांचे सुंदर आणि आकर्षक दगडी कोरीवकाम येथे पाहायला मिळते.

मांगी-तुंगी हे देखील गिर्यारोहणासाठी एक आदर्श ठिकाण आहे.

ऋषभदेव भगवान यांची १०८ फूट जैन मूर्ती

भगवान ऋषभनाथ हे जैन धर्मातील पहिले तीर्थंकर मानले जातात . फेब्रुवारी २०१६ मध्ये, १०८ फूट उंची असलेल्या जगातील सर्वात उंच जैन पुतळ्याचे उद्घाटन करण्यात आले. अहिंसेचा पुतळा असे नाव असलेली ही मूर्ती वास्तुकलेचा एक कलात्मक नमुना आहे आणि ती जगभरातील जैनांसाठी तीर्थयात्री बनली आहे.

या प्रकल्पाची पायाभरणी १९९६ मध्ये जैन भिक्षुणी ज्ञानमती माताजी यांच्या प्रेरणेने झाली.

जैन लेणी

आदिनाथ आणि शांतीनाथ लेणी या दोन मुख्य लेण्यांमध्ये, आदिनाथ गुहेत १३४३ चा शिलालेख आहे. सीतलनाथ, महावीर, आदिनाथ, शांतीनाथ, पार्श्वनाथ आणि रत्नत्रय यांसारख्या देवता आणि ऋषींच्या नावावर इतर अनेक लेणी आहेत. ज्यांची तेथे सुटका झाली. डोंगराच्या पायथ्याशी तीन मंदिरे आहेत ज्यात ७५ हून अधिक मूर्ती आहेत. भगवान मुनिसुव्रत नाथांचा एक कोलोसस पद्मासन मुद्रेत येथे आहे.

मांगी टेकडीवर दहा गुहा आहेत. महावीर गुहेत तीर्थंकर महावीरची पांढऱ्या ग्रॅनाइटची पद्मासन मुर्ती आहे. गुहा क्रमांक ६ मध्ये परस्वनाथाची मुख्य मूर्ती आहे, त्याच्या शेजारी आदिनाथांच्या प्रतिमा आहेत. भगवान बाहुबली यांचा ३१ फूट उंच पुतळा नुकताच उभारण्यात आला आहे.

मांगी शिखरावर असलेली जैन मंदिरे

महावीर दिगंबर जैन गुंफा मंदिर: मांगी टेकडीवरील मुख्य मंदिर भगवान महावीर यांना समर्पित आहे. मूलनायक ही पद्मासन मुद्रेतील महावीरांची ३.३ फूट मूर्ती आहे. डाव्या बाजूला आणखी चार मूर्ती आहेत. भिंतीवर तीर्थंकरांच्या चार मूर्ती कोरलेल्या आहेत.

गुहा क्रमांक ६: या मंदिराची मुख्य मूर्ती ही पद्मासन मुद्रेतील भगवान आदिनाथांची ४.६ फूट उंच मूर्ती आहे. गुहेच्या भिंतीवर पद्मासन आसनात वीस मूर्ती आहेत. या मंदिराच्या मध्यभागी भगवान पार्श्वनाथ आहेत. दोन तीर्थंकरांची बसलेल्या पद्मासनातील आणि दोन कयोतसर्ग मुद्रेतील शिल्पेही आहेत.

गुहा क्रमांक ७: चार मूर्ती चार दिशांना आहेत आणि चार भिंतीच्या बाजूला आहेत.

गुहा क्रमांक ८: वीस मूर्ती आणि सात जैन संतांची शिल्पे आहेत.

गुहा क्रमांक ९: ४७ मूर्ती तिन्ही बाजूला असून या गुहेच्या मध्यभागी भगवान पार्श्वनाथांची २.१ फूट उंचीची मूर्ती आहे. गुहेच्या भिंतीवर १३ जैन संतही दिसतात. टेकडीच्या भिंतीवर २४ तीर्थंकरांचे शिल्प आणि या टेकडीतून मोक्ष मिळवणाऱ्या जैन संतांच्या पायाच्या प्रतिमा आहेत.

तुंगी गिरी टेकडी

मांगी टेकडीवर चार जुनी मंदिरे आहेत.

भगवान चंद्रप्रभा गुहा: मुख्य मूर्ती पद्मासन मुद्रेतील भगवान चंद्रप्रभ आहेत ज्यांची उंची ३.३ फूट आहे. आणखी १५ मूर्ती असून त्यापैकी सात मूर्तींची उंची २.१ फूट आणि ८ मूर्तींची उंची १.३ फूट आहे. सर्व मंदिरे सातव्या-आठव्या शतकातील आहेत.

टेकडीच्या पायथ्याशी चार मंदिरे आहेत.

भगवान पार्श्वनाथ जैन मंदिर: या मंदिराची मुख्य मूर्ती १८५८ मध्ये स्थापित केलेली पद्मासन मुद्रेतील ३.८ फूट उंचीची भगवान पार्श्वनाथ मूर्ती आहे.

भगवान आदिनाथ मंदिर: या मंदिरातील मुख्य मूर्ती भगवान आदिनाथांची पद्मासन मुद्रामधील २.५ फूट मूर्ती आहे. मूर्तीच्या डाव्या बाजूला भगवान विमलनाथांची २.१ फूट उंच मूर्ती आहे आणि उजव्या बाजूला पद्मसन मुद्रेतील चंद्रप्रभूंची मूर्ती आहे.

भगवान पार्श्वनाथ मंदिर: मुख्य मूर्ती ही १८१३ मध्ये स्थापित केलेली पद्मासन मुद्रेतील भगवान पार्श्वनाथांची ३.६ फूट उंचीची मूर्ती आहे.

सहत्रकूट कमळाचे मंदिर आणि बाग: या मंदिरात १००८ मूर्ती आहेत.

मांगी तुंगी शिखरावर कसे पोहोचायचे

ट्रेनने जवळचे रेल्वे स्टेशन मनमाड आहे. स्टेशनवरून तुम्हाला टॅक्सी किंवा बस सहज मिळू शकतात.

रस्त्याने जायचे असेल तर मुंबई ते मांगी मार्गे शिर्डी, नाशिक हे अंतर ४५१ किमी आहे.

निष्कर्ष

या ठिकाणाच्या धार्मिक महत्त्वाव्यतिरिक्त, मांगी तुंगीला समृद्ध वारसा आहे. मांगी आणि तुंगी ही खरे तर एकमेकांच्या अगदी जवळ असलेल्या दोन शिखरांची नावे आहेत. मांगी शिखर ४३४३ फूट उंच आहे तर तुंगीची समुद्रसपाटीपासून ४३६६ फूट उंची आहे.

डोंगरावरील खडकात कोरलेल्या देवता आणि ऋषींच्या मूर्ती असलेल्या शेकडो गुहा हे या ठिकाणाचे मुख्य आकर्षण आहे. मांगी शिखराजवळ सीता, महावीर, आदिनाथ, शांतीनाथ, पार्श्वनाथ आणि रत्नत्रय यांसारख्या देवता आणि ऋषींच्या नावावर अनेक लेणी आहेत. कृष्ण कुंडा तुंगी शिखराच्या जवळ आहे जिथे भगवान श्रीकृष्णावर अंत्यसंस्कार केले गेले असे मानले जाते. इतर गुहांमध्ये राम आणि त्याच्या प्रिय आणि जवळच्या लोकांच्या मूर्ती आहेत.

३०-४० वर्षांपूर्वी मांगीतुंगीला जाण्यासाठी मातीचा रस्ता नव्हता. इथे जाण्यासाठी बैलगाडीशिवाय दुसरे कोणतेही साधन नव्हते. अशा कठीण काळात मांगीतुंगीच्या या विश्वस्त मंडळाने आपल्या समजूतदारपणाने आणि दूरदृष्टीचा परिचय देत येथे येण्यासाठी सटाणा पर्यंतचा स्वतःचा रस्ता तयार केला. येथे दूरध्वनी यंत्रणा उभारण्यासाठी ताहेराबाद येथे खास नवीन टेलिफोन एक्सचेंज सुरू करण्यात आले.

विश्वस्त मंडळ

मांगीतुंगी हे बससेवेने सतना, मालेगाव, नामपूर, मनमाड, नाशिक, औरंगाबाद आणि धुलियाला जोडलेले आहे. तत्कालीन विश्वस्त डॉ. देवेंद्र धर्मदास लाड, श्री. हुकुमचंदजी गंगवाल, श्री. माणिकचंद पहाडे, आणि व्यवस्थापक श्री. सूरजमलजी जैन यांनी ही व्यवस्था प्रत्यक्षात आणण्यासाठी विशेष योगदान दिले आहे. ३०-४० वर्षांपूर्वी सटाणा, ताहेराबाद, मालेगाव येथून मांगीतुंगी येथे लोक पिण्याचे पाणी घेऊन जात असत. अशा कठीण काळात तत्कालीन विश्वस्त मंडळाने येथील प्रवाशांची सेवा केली आहे.

११९० मध्ये या सिद्धक्षेत्र पी महासभेचे आयोजन करण्यात आले होते. त्यावेळी मांगीतुंगीच्या डोंगरावर १२० फूट उंचीचा पुतळा बनवण्याची संकल्पना होती. पू. आचार्य १०८ श्री श्रेयनसागरजी महाराजजी यांनी केले. ज्याचे भूमिपूजन महासभेच्या परवानगीने संपन्न झाले. ज्यामध्ये श्री निर्मल कुमारजी सेठी आणि श्री पी.यु. जैन आदी मान्यवर उपस्थित होते. काही काळानंतर म्हणजे १९९२ मध्ये आचार्य श्रींची समाधी झाली. त्यामुळे हा प्रकल्प प्रत्यक्षात येऊ शकला नाही.

यानंतर १९९६  मध्ये पी. पू.गणिनी आर्यिका श्रेयांस्मती माताजींच्या विनंतीने. पु. १०५ गणिनी आर्यिका रत्न ज्ञानमती माताजींना मांगीतुंगी येथे निमंत्रित करण्यात आले आणि त्यांच्या शुभ आशीर्वादाने मांगीतुंगी येथे १००८  मुनी सुव्रतनाथजींच्या नवीन मंदिराचा पंचकल्याणक व प्राणप्रतिष्ठा सोहळा संपन्न झाला. या सोहळ्याला मुख्यमंत्री मनोहर जोशी, चांदवडचे आमदार जयचंदजी कासलीवाल यांच्यासह लाखो जैन बांधव आणि सरकारचे सर्व अधिकारी आणि अनेक मंत्री उपस्थित होते.

या पंचकल्याणकादरम्यान आचार्य श्रेयणसागरजी महाराजजींनी १२० फूट मूर्ती उभारण्याची कल्पना मांडली होती, बऱ्याच चर्चेनंतर भगवान वृषभदेवांची १०८ फूट उंचीची मूर्ती बांधण्याचा निर्णय घेण्यात आला. या ठरावाला ठोस स्वरूप देण्याचा निर्धार केला. पू. १०५ गणिनी आर्यिका रत्न ज्ञानमती माताजींनी केले. त्यावेळी पी. पु.गणिनी आर्यिका श्रेयंसमती माताजी, मांगीतुंगी संस्थेचे तत्कालीन विश्वस्त श्री.हुकुमचंदजी गंगवाल (धुलिया), सरचिटणीस श्री.गणेशलालजी जैन (मांगीतुंगी), डॉ.देवेंद्र धर्मदास लाड (मालेगाव), श्री.माणिकचंदजी पहाडे (मालेगाव), श्री. अनिलभाई जैन (परोडा), श्री. हुकुमचंदजी पहाडे (मालेगाव), श्री पन्नालालजी पापडीवाल (औरंगाबाद), श्री अरुणभाई जैन (कुसुंबा), श्री जे. च्या. जैन (मुंबई), श्री. रतनचंदजी शहा (धुलिया), श्री. शरद संघवी (चोप्रा), श्री. प्रमोदभाई अजमेर, श्री. मोहन गांधी (धरणगाव), श्री. सुनील थोलिया (धुलिया) व दिगंबर जैन समाजातील इतर सन्माननीय सदस्य उपस्थित होते. उपस्थित. आणि अशा प्रकारे दिगंबर जैन पंथाचे पहिले तीर्थंकर भगवान वृषभदेव यांची जगातील सर्वात मोठी १०८ फूट उंच मूर्ती उभारण्याचे अद्भुत कार्य सुरू झाले. १९९६ ते २०१६ पर्यंत सातत्याने हे काम रात्रंदिवस केले, ना दिवस पाहिला ना रात्र. दिगंबर जैन समाजातील प्रत्येक व्यक्तीला ही मूर्ती साकार व्हायला हवी होती. हे महान ऐतिहासिक कार्य पूर्ण करण्याचे प्रेरणास्थान पी. पु. १०५ गणिनी आर्यिका रत्न ज्ञानमती माताजी | आणि स्वामी रवींद्र कीर्तीजी हे त्यांचे संयोजन होते. आशीर्वाद होते पू.चंदनमती माताजीचे | मांगीतुंगीच्या विश्वस्त मंडळाने सहकार्य केले. मांगीतुंगीच्या डोंगरावर समुद्रसपाटीपासून चार हजार फूट उंचीवर तब्बल २० वर्षे अखंड रात्रंदिवस काम केल्यानंतर आज या महान संकल्पाची पूर्तता होताना दिसत आहे. आणि स्वतःला या ऐतिहासिक घटनेचे साक्षीदार समजतात. या संपूर्ण घटनेचे साक्षीदार असताना मांगीतुंगी ट्रस्ट आणि संपूर्ण कार्यकारी मंडळ समस्त जैन समाजाच्या स्वागतासाठी सदैव उत्सुक असेल.
सर्व फोटो मांगी तुंगी Shri Mangi-Tungi Tirth Kshetra trust
 
Edited by : Ratnadeep Ranshoor

भगवान महावीर कोण आहेत?

पौराणिक धार्मिक ग्रंथ आणि कथांनुसार, महावीर स्वामी जी हे जैन धर्माचे २४ वे तीर्थंकर आहेत. महावीर स्वामी हे जैन धर्मातील २४ प्रमुख लोकांपैकी एक आहेत, ज्यांना कठोर तपश्चर्या करून ज्ञानप्राप्ती झाली. असे म्हटले जाते की जैन धर्माच्या या तीर्थंकरांनी त्यांच्या इंद्रियांवर आणि भावनांवर पूर्णपणे विजय मिळवला होता.

२०२५ मध्ये महावीर जयंती कधी आहे?

२०२५ मध्ये, महावीर जयंती गुरुवार, १० एप्रिल २०२५ रोजी साजरी केली जाईल.

महावीरांची पाच तत्वे कोणती?

राजेशाही थाटामाट सोडून अध्यात्माचा मार्ग स्वीकारणाऱ्या महावीर स्वामींनी आयुष्यभर मानवजातीला अंधारातून प्रकाशाकडे जाण्याचा मार्ग दाखवला आहे. महावीर स्वामींनी मानवी जीवन जगण्यासाठी ५ तत्वे दिली आहेत, ज्यांना पंचशील तत्व म्हणतात.

सत्य

अहिंसा

अस्तेय म्हणजे चोरी न करणे

अपरिग्रह म्हणजे विषय आणि वस्तूंबद्दल कोणतीही आसक्ती नसणे.

ब्रह्मचर्य पाळणे

महावीर जयंतीशी संबंधित तथ्ये

महावीरांचे जन्मस्थान बिहार आहे म्हणून हा सण बिहारमध्ये मोठ्या थाटामाटात साजरा केला जातो.

महावीरांच्या जन्मस्थळाला अहल्या भूमी म्हणतात.

महावीरजींचे ज्ञानाचे आध्यात्मिक साधना १२ वर्षे चालले.

पालिताना, राणकपूर, श्रावणबेळगोला, दिलवारा मंदिर, खंडगिरी लेणी आणि उदयगिरी लेणी ही भारतातील प्रसिद्ध जैन तीर्थक्षेत्रे आहेत जिथे जयंती मोठ्या प्रमाणात साजरी केली जाते.

महावीर जयंती 2025 तिथी

वर्ष 2025 मध्ये महावीर जयंती १० एप्रिल, गुरुवार रोजी आहे. ही तारीख हिंदू कॅलेंडरच्या चैत्र महिन्यातील शुक्ल पक्षातील त्रयोदशीला येते. पंचांगानुसार, त्रयोदशी तिथी ९ एप्रिल रोजी रात्री १०:५५ वाजता सुरू होईल आणि ११ एप्रिल रोजी पहाटे १:०० वाजता संपेल. या आधारावर, १० एप्रिल रोजी महावीर जयंती साजरी केली जाईल.

धार्मिक महत्व

महावीर स्वामींनी त्यांच्या आयुष्यात अहिंसा, सत्य, चोरी न करणे, ब्रह्मचर्य आणि जीवनात अविश्वास यासारख्या तत्वांचा अवलंब करण्याचा संदेश दिला. या पाच तत्वांना पंच महाव्रत म्हणतात, जे जैन धर्माचा पाया आहेत. आजही, भगवान महावीरांच्या शिकवणी मानवांना आत्म-शिस्त, संयम आणि नैतिकतेच्या मार्गावर चालण्यास प्रेरित करतात.

महावीर जयंतीच्या दिवशी जैन मंदिरांमध्ये विशेष पूजा, ध्यान आणि धार्मिक प्रवचनांचे आयोजन केले जाते. या प्रसंगी, मिरवणुका देखील काढल्या जातात ज्यामध्ये भगवान महावीरांची मूर्ती रथावर बसवून शहरात फिरवली जाते.

महावीर जयंतीला भाविक उपवास करतात आणि जैन ग्रंथांचे पठण करतात. यासोबतच अहिंसा आणि शाकाहाराला प्रोत्साहन देणारे कार्यक्रम देखील आयोजित केले जातात. महावीर जयंती हा केवळ एक धार्मिक सण नाही तर तो मानवता, शांती आणि नैतिक जीवनाकडे एक महत्त्वाचे पाऊल आहे.

अस्वीकरण: हा लेख लोकप्रिय समजुतींवर आधारित आहे. येथे दिलेल्या माहिती आणि तथ्यांच्या अचूकतेची आणि पूर्णतेची जबाबदारी वेबदुनियाची नाही.

• महावीर स्वामी तप कल्याणक दिवस

• महावीर स्वामी जन्म चैत्र शुक्ल त्रयोदशी

महावीर स्वामी जैन धर्माचे 24 वे तीर्थंकर आहेत. त्यांचा जन्म चैत्र शुक्ल त्रयोदशीला राजा सिद्धार्थ आणि माता त्रिशाला यांच्या पोटी झाला. त्यांना वर्धमान, सन्मती, वीर, अतिवीर इत्यादी नावांनीही ओळखले जाते. भगवान महावीर स्वामींचे संक्षिप्त चरित्र येथे जाणून घ्या-

महावीर स्वामी जीवन परिचय

1. नाव : वर्द्धमान, सन्मति, वीर, अतिवीर, महावीर

2. वडिलांचे नाव: सिद्धार्थ

3. आईचे नाव: त्रिशाला (प्रियकारिणी)

4. वंशाचे नाव: ज्ञातृ क्षत्रिय वंशीय नाथ

5. गोत्र नाव : कश्यप

6. चिह्न : सिंह 

7. गर्भ तिथी : आषाढ शुक्ल षष्ठी (शुक्रवार 17 ई.पू. 599)

8. गर्भकाल 9 माह 7 दिवस 12 तास

9. जन्मतिथी : चैत्र शुक्ल-13 27 मार्च ई.पू. 598

10. दीक्षा तिथी : मगसिर कृष्णा दशमी (10)

11. कुमार काल : 28 वर्ष 7 माह, 12 दिवस

12. तप काल : 12 वर्ष, 5 मास, 15 दिवस

13. देशला काल : 29 वर्ष 5 माह 20 दिवस

14. कैवल्य ज्ञान प्राप्ती : वैशाख शुक्ल 10 (रविवार 23 एप्रिल ई.पू. 557)

15. ज्ञान प्राप्ती स्थान : बिहारमधील जुरभिका गावाजवळ रिजुकुला नदीचा किनारा

16. प्रथम देशना : श्रावण कृष्ण प्रतिपदा (शनिवार 1 जुलै ई.पू. 557), स्थान राजगृह नगर, विपुलाचल पर्वत

17. केवली उपदेश काल : 29 वर्ष 5 मास, 20 दिवस

18. निर्वाण तिथी : सुमारे 72 वर्षाच्या वयात कार्तिक कृष्ण अमावस्या-30 (प्रत्यूषवेला मंगळवार 15 ऑक्टोबर ई.पू. 527)

19. निर्वाण भूमी : पावापुरी उद्यान (बिहार)

20. महावीर यांचे भव : भव अर्थात पूर्वजन्म जे 34 आहेत

21. मुख्‍य सिद्धांत : पंच महाव्रत

22. उपदेश भाषा : अर्धमगधी, पाली, प्राकृत

23. तत्व ज्ञान : अनेकांतवाद, स्यादवाद

24. त्यांच्या समकालिन : भगवान बुद्ध

25. एकूण वय योग : 71 वर्ष 6 माह 23 दिवस 12 तास

महावीर कल्याणक हा जैन धर्माचा प्रमुख सण आहे. जैन धर्माचे 24 वे तीर्थंकर भगवान महावीर यांचा जन्मदिवस महावीर जयंती म्हणून ओळखला जातो. 'महावीर जयंती' संपूर्ण भारतातील जैन समाजाकडून भगवान महावीरांची जयंती म्हणून साजरी केली जाते.

वर्धमान महावीरांनी जगाला अहिंसेचा धडा शिकवला. महावीर जयंतीसोबतच हा दिवस महावीर जन्मकल्याणक म्हणूनही ओळखला जातो. जैन दिगंबर आणि श्वेतांबर चैत्र महिन्याच्या 13 व्या दिवशी म्हणजेच चैत्र शुक्ल त्रयोदशीला एकत्र हा सण साजरा करतात. महावीरांना 'वर्धमान', 'वीर', 'अतिवीर' आणि 'सनमती' असेही म्हणतात.

वर्धमान यांचा जन्म तिसरा अपत्य म्हणून चैत्र शुक्ल तेरस/त्रयोदशीच्या दिवशी ख्रिस्तपूर्व 599 वर्षांपूर्वी वैशाली प्रजासत्ताकातील क्षत्रिय कुंडलपूर येथे वडील सिद्धार्थ आणि आई त्रिशाला यांच्या पोटी झाला. त्यांचे आईवडील जैन धर्माचे 23 वे तीर्थंकर पार्श्वनाथ यांचे अनुयायी होते (महावीराच्या आधी 250 वर्षे जगले होते). हे वर्धमान पुढे महावीर स्वामी झाले. बिहारच्या मुझफ्फरपूर जिल्ह्यातील आजचे बसधगाव त्याकाळी वैशाली म्हणून ओळखले जात असे. महावीर लहान असताना, इंद्र आणि देवतांनी त्यांना भगवान जन्म साजरा करण्यासाठी सुमेरू पर्वतावर नेले. महावीर स्वामींचे बालपण राजवाड्यात गेले.

महावीर स्वामी हे अहिंसेचे अवतार होते. त्यांचे जीवन त्याग आणि तपश्चर्याने परिपूर्ण होते. त्याने लंगोटीही घातली नाही. ज्या काळात हिंसाचार, पशुबळी आणि जातिभेद वाढले त्या काळात भगवान महावीरांचा जन्म झाला.

तारुण्यात महावीर यांचा विवाह यशोदा नावाच्या राजकन्येशी झाला होता आणि त्यांना प्रियदर्शन नावाची मुलगीही होती. ते 28 वर्षांचे असताना त्यांच्या पालकांचे निधन झाले. मोठा भाऊ नंदीवर्धन यांच्या सांगण्यावरून महावीर 2 वर्षे घरात राहिले. अखेर वयाच्या 30 व्या वर्षी मार्गशीर्ष कृष्ण दशमीच्या दिवशी त्यांनी दीक्षा घेतली.

या काळात महावीरांनी तपश्चर्या, संयम आणि समता साधली आणि पंचमहाव्रताचा धर्म पाळला. इतरांना दुःख देऊनच इंद्रियांचे सुख आणि इंद्रिय वासनांची प्राप्ती होऊ शकते हे त्यांनी जाणले होते. त्यामुळे सर्वांशी प्रेमाने वागताना त्यांनी अवघ्या जगाला सत्य आणि अहिंसेचा धडा शिकवला. सर्व जगाला उपदेश केला. त्याग आणि संयम, प्रेम आणि करुणा, नम्रता आणि सदाचार हे त्यांच्या उपदेशांचे सार होते.

भगवान महावीरांनी आपल्या प्रवचनात धर्म, सत्य, अहिंसा, ब्रह्मचर्य आणि अपरिग्रह, क्षमा यांवर सर्वाधिक भर दिला. भगवान महावीरांनी चतुर्विध संघाची स्थापना केली. भगवान महावीरांनी देशाच्या विविध भागात फिरून आपला पवित्र संदेश प्रसारित केला. महावीर स्वामी म्हणतात की धर्म हेच श्रेष्ठ हित आहे. अहिंसा, संयम आणि तपस्या हा धर्म आहे. ते म्हणतात - 'जो धर्मात्मा आहे, ज्याच्या मनात सदैव धर्म असतो त्याला देवही नमस्कार करतात.'

त्यांनी पंचशीलाची तत्त्वे जगाला समजावून सांगितली. त्यानुसार सत्य, अपरिग्रह, अस्तेय, अहिंसा आणि क्षमा ही तत्त्वे आहेत. त्यांनी आपल्या काही खास शिकवणीतून जगाला योग्य मार्ग दाखविण्याचा प्रयत्न केला. आपल्या अनेक प्रवचनांमधून जगाला योग्य मार्गदर्शन केले.

भगवान महावीरांच्या पाच तत्त्वांबद्दल जाणून घ्या-

सत्य: भगवान महावीर स्वामी सत्याविषयी म्हणतात, हे मनुष्य! तुम्ही सत्यालाच खरे तत्व समजा. सत्याचे पालन करणारा ज्ञानी मनुष्य मृत्यूला पार करतो.

अहिंसा : या जगातील सर्व त्रस (एक, दोन, तीन, चार आणि पाच इंद्रिय असणारे जीव) इत्यादींची हिंसा करू नका, त्यांना त्यांच्या मार्गावर जाण्यापासून रोखू नका. त्यांच्याबद्दल तुमच्या अंतःकरणात करुणेची भावना ठेवा. त्यांचे रक्षण करा. हाच अहिंसेचा संदेश भगवान महावीर आपल्याला आपल्या शिकवणीतून देतात.

अपरिग्रह: अपरिग्रहावर भगवान महावीर म्हणतात की जो माणूस स्वतः सजीव किंवा निर्जीव वस्तू गोळा करतो, इतरांना तसे करण्यास करतो किंवा इतरांना तसे करण्याची परवानगी देतो, तो कधीही दुःखातून मुक्त होऊ शकत नाही. हाच संदेश भगवान महावीरांना अपरिग्रहाच्या माध्यमातून जगाला द्यायचा आहे.

ब्रह्मचर्य: महावीर स्वामी ब्रह्मचर्य बद्दल त्यांची अत्यंत मौल्यवान शिकवण देतात की ब्रह्मचर्य हे सर्वोत्तम तप, नियम, ज्ञान, तत्वज्ञान, चारित्र्य, संयम आणि नम्रता यांचे मूळ आहे. तपश्चर्यांमध्ये ब्रह्मचर्य हे श्रेष्ठ तप आहे. स्त्रियांशी संबंध नसलेले पुरुष मोक्षमार्गाकडे वाटचाल करतात.

क्षमा: भगवान महावीर क्षमाबद्दल म्हणतात - 'मी सर्व प्राणिमात्रांकडून क्षमा मागतो. जगातील सर्व प्राणिमात्रांशी माझी मैत्री आहे. माझे कोणाशीही वैर नाही. मी खऱ्या मनाने धर्मात स्वतःला स्थापित केले आहे. मी माझ्या सर्व गुन्ह्यांसाठी सर्व प्राणिमात्रांकडून क्षमा मागतो. सर्व प्राणिमात्रांनी माझ्यावर केलेले अपराध मी क्षमा करतो.

भगवान महावीर म्हणतात - 'ज्या काही पापी प्रवृत्ती मी माझ्या मनातून सोडवल्या आहेत, ज्या काही पापप्रवृत्ती मी शब्दांतून व्यक्त केल्या आहेत आणि जे काही पापप्रवृत्ती मी माझ्या शरीराने केले आहेत, माझ्या त्या सर्व पापी प्रवृत्तींचा नाश होवो. माझी ती सर्व पापे खोटी होवोत.'

त्यांच्या हयातीत त्यांनी अहिंसेचा मोठ्या प्रमाणावर विकास केला. संपूर्ण जगाला अध्यात्माचा धडा शिकवणाऱ्या भगवान महावीरांना कार्तिक कृष्ण अमावस्येच्या रात्री वयाच्या 72 व्या वर्षी पावपुरी नगरीत मोक्ष प्राप्त झाला. भगवान महावीरांच्या निर्वाणाच्या वेळी उपस्थित असलेल्या 18 राजांनी ती रात्र रत्नांच्या प्रकाशाने उजळून भगवान महावीरांचा निर्वाण उत्सव साजरा केला. जैन परंपरेनुसार महावीर जयंतीला महावीर जन्म कल्याणक दिवस असेही म्हणतात.

अस्वीकरण: औषध, आरोग्याशी संबंधित उपाय, योग, धर्म, ज्योतिष, इतिहास, पुराणे इत्यादी विषयांवर वेबदुनियावर प्रकाशित/प्रसारण केलेले व्हिडिओ, लेख आणि बातम्या केवळ तुमच्या माहितीसाठी आहेत, जे विविध स्रोतांमधून घेतले आहेत. वेबदुनिया याच्या सत्यतेची पुष्टी करत नाही. आरोग्य किंवा ज्योतिष शास्त्राशी संबंधित कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ञांचा सल्ला अवश्य घ्या. हा मजकूर सार्वजनिक हित लक्षात घेऊन येथे सादर केला आहे, ज्यासाठी कोणतेही वैज्ञानिक पुरावे नाहीत.

भगवान महावीर जन्म कल्याणक दिवस चैत्र शुक्ल त्रयोदशीच्या दिवशी साजरा होतो. जैन समाज द्वारा पूर्ण जगामध्ये भगवान महावीरांचा जन्म उत्सवच्या रूपात 'महावीर जयंती' म्हणून साजरा केला जातो. चैत्र महिन्याच्या 13 व्या दिवशी म्हणजे चैत्र शुक्ल त्रयोदशीला दिगंबर आणि श्वेतांबर जैन एकत्र येऊन हा सण मोठया उत्साहात साजरा करतात. 

जैन कॅलेंडर अनुसार वर्ष 2024 मध्ये भगवान महावीर स्वामी यांची जयंती 21 एप्रिल, रविवार साजरी होईल. महावीर स्वामी यांचा जन्म चैत्र शुक्लची त्रयोदशी तिथिच्या दिवशी कुंडलपुर मध्ये झाला होता. जैन धर्माचे 24 वे तीर्थंकर भगवान महावीर स्वामी यांचे जन्म नाव 'वर्धमान' होते. त्यांच्या वडिलांचे नाव सिद्धार्थ आणि आईचे नाव त्रिशला/ प्रियंकारिनी होते. 

ईसा से 599 वर्ष पहिले वैशाली गणतंत्रच्या क्षत्रिय कुंडलपुरमध्ये पिता सिद्धार्थ आणि माता त्रिशलाच्या घरी तिसऱ्या संतांच्या रूपात चैत्र शुक्ल त्रयोदशीला वर्धमान यांनी जन्म घेतला होता. तेच वर्धमान पुढे जाऊन महावीर स्वामी बनले. बिहारचे मुजफ्फरपुर जिल्ह्याचे आजचे नाव बसाढगांव आहे. तेव्हा ते वैशाली नावाने ओळखले जायचे. 

महावीर स्वामी जैन धर्माचे 24 वे तीर्थंकर आणि अहिंसाचे मूर्तिमान प्रतीक होते. त्यांचे जीवन त्याग आणि तपस्या याने ओतप्रोत होते. ज्या युगामध्ये हिंसा, पशु बलि, जाति-पाति मध्ये भेदभाव वाढले होते, त्यावेळेस भगवान महावीरांनी जन्म घेतला होता. जगाला त्यांनी सत्य, अहिंसाचे उपदेश दिलेत. 

महावीर स्वामी यांनी  मार्गशीर्ष कृष्ण दशमीला दीक्षा ग्रहण केली आणि वैशाख शुक्ल दशमीला महावीर स्वामी यांना कैवल्य ज्ञानाची प्राप्ती झाली. तसेच कार्तिक कृष्ण अमावस्याच्या दिवशी 72 वर्षाचे असतांना पावापुरी मध्ये निर्वाण प्राप्त झाले.

अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा

Edited By- Dhanashri Naik 

रोहिणी व्रत महत्त्व- दिगंबर जैन समाजात रोहिणी व्रताला अत्यंत महत्त्वाचे स्थान आहे. हे व्रत 27 नक्षत्रांमध्ये समाविष्ट असलेल्या रोहिणी नक्षत्राच्या दिवशी पाळले जाते, म्हणूनच याला रोहिणी व्रत म्हणतात. हे व्रत महिलांसाठी अनिवार्य मानले जाते. जरी कोणीही हे जलद करू शकते. स्त्री आणि पुरुष दोघेही हे व्रत करू शकतात. हे व्रत आत्म्याचे विकार दूर करून कर्माच्या बंधनातून मुक्त होण्यास उपयुक्त आहे. या व्रतामध्ये वसुपूज्यातील सात देवांची सर्व नियमानुसार पूजा केली जाते. 

या दिवशी जैन धर्माचे अनुयायी वासुपूज्य स्वामींची पूजा करून उपवास करतात. या दिवशी व्रत पाळल्यास भगवान वासुपूज्य आणि माता रोहिणी यांच्या आशीर्वादाने घरातील आर्थिक समस्या दूर होतात आणि धनाची देवी लक्ष्मीचा त्या घरात सदैव वास असतो आणि कर्जमुक्त होण्याचा मार्ग निघतो असे मानले जाते. आणि उत्पन्न वाढले आहे. असे मानले जाते की या दिवशी उपवास केल्याने पतीचे आयुष्य दीर्घ होते आणि त्यांचे आरोग्यही चांगले राहते. त्यामुळे मत्सर, द्वेष या भावनाही निघून जातात. घरात सुख, समृद्धी आणि संपत्तीची सतत वाढ होत असते. उद्यानानंतरच या उपोषणाची सांगता होते.

रोहिणी व्रत कथा  -

पौराणिक कथेनुसार, प्राचीन काळी राजा माधव आणि त्याची राणी लक्ष्मीपती चंपापुरी नावाच्या नगरात राज्य करत होते. त्यांना 7 मुलगे आणि रोहिणी नावाची 1 मुलगी होती. एकदा राजाने निमितज्ञानीला विचारले की माझ्या मुलीचा वर कोण असेल? तर ते  म्हणाले  की तुझ्या मुलीचा विवाह हस्तिनापूरच्या राजकुमार अशोकाशी होईल. हे ऐकून राजाने एक स्वयंवर आयोजित केला ज्यामध्ये रोहिणीने राजकुमार अशोकाच्या गळ्यात माळ घातली आणि दोघांचे लग्न झाले. 

एकदा श्री चरणमुनिराज हस्तिनापूर नगरीच्या जंगलात आले. राजा आपल्या प्रियजनांसह त्याला भेटायला गेला आणि नतमस्तक होऊन प्रवचन घेतले. यानंतर राजाने मुनिराजांना विचारले की माझी राणी इतकी शांत का आहे? तेव्हा गुरुवर म्हणाले की या नगरीत वास्तुपाल नावाचा राजा होता आणि त्याचा धनमित्र नावाचा मित्र होता. त्या धनमित्राला दुर्गंधीयुक्त कन्या झाली. धनमित्राला नेहमी काळजी वाटत होती की या मुलीशी लग्न कोण करणार? धनमित्राने पैशाच्या लोभाने तिचे लग्न आपल्या मित्राचा मुलगा श्रीशेन याच्याशी लावले, पण दुर्गंधीमुळे तो महिनाभरातच तिला सोडून गेला.

त्याच वेळी मुनिराज विहार करत असताना अमृतसेन नगरात आला, त्यानंतर धनमित्र आपली मुलगी दुर्गंधासह पूजा करण्यासाठी गेला आणि मुनिराजांना मुलीच्या भविष्याबद्दल विचारले. त्यांनी सांगितले की, राजा भूपाल गिरनार पर्वताजवळील एका नगरात राज्य करत होता. त्याला सिंधुमती नावाची राणी होती. एके दिवशी राजा राणीसह वनात गेला, तेव्हा वाटेत मुनिराजांना पाहून राजाने राणीला घरी जाऊन मुनींच्या भोजनाची व्यवस्था करण्यास सांगितले. राजाच्या आज्ञेने राणी गेली, पण रागावून तिने मुनीराजांना कडू चा आहार दिला, त्यामुळे मुनिराजांना खूप वेदना झाल्या आणि त्याने लगेचच प्राणत्याग केला.

राजाला हे कळताच त्याने राणीला नगराबाहेर हाकलून दिले आणि या पापामुळे राणीच्या शरीरात कुष्ठरोग झाला. अत्यंत वेदना आणि दुःख अनुभवत, शान करत तिच्या मृत्यूनंतर ती नरकात गेली. तेथे अनंत दु:ख भोगून ती प्राण्याच्या पोटी जन्मली आणि मग तुझ्या घरी दुर्गंधीयुक्त मुलगी झाली. ही पूर्ण कथा ऐकून धनमित्रांनी विचारले - मला काही व्रत-विधी वगैरे धार्मिक कार्य सांगा म्हणजे हे पाप दूर होईल. 

तेव्हा स्वामी म्हणाले- सम्यक्दर्शनाबरोबर रोहिणी व्रताचे पालन करावे, म्हणजे दर महिन्याला ज्या दिवशी रोहिणी नक्षत्र येते, त्या दिवशी चारही प्रकारचे अन्न त्यागून श्री जिन चैत्यला जाऊन १६ तास धर्मध्यानात घालवावे. , पूजा, अभिषेक इत्यादीमध्ये वेळ घालवा आणि आत्मशक्ती दान करा. अशा प्रकारे 5 वर्षे 5 महिने हे व्रत करा. दुर्गंधाने भक्तीभावाने उपवास केला आणि आयुष्याच्या शेवटी ती संन्यास घेऊन मरून स्वर्गात देवी बनली. तिथून तुझी लाडकी राणी आली. 

यानंतर राजा अशोकाने त्याच्या भविष्याविषयी विचारले, तेव्हा स्वामी म्हणाले - भिल्ल असल्याने तू मुनिराजांवर भयंकर उपसर्ग केला होतास, म्हणून तू मरण पावलास आणि नरकात गेलास आणि नंतर अनेक कुयोनीत भटकणाऱ्या व्यापाऱ्याच्या घरी जन्म घेतलास. अत्यंत घृणास्पद, तुला देह मिळाला, मग मुनिराजांच्या सांगण्यावरून तू रोहिणी उपवास केलास. त्यामुळे स्वर्गात अशोक नावाचा राजा जन्माला आला. अशा प्रकारे रोहिणी व्रताच्या प्रभावाने राजा अशोक आणि राणी रोहिणी यांना स्वर्गीय सुखाची प्राप्ती होऊन मोक्ष प्राप्त झाला.

Edited By- Priya Dixit 

चातुर्मासाचे आयोजन केले जात आहे

नगर पोरवाड समाजाचे अध्यक्ष समीर जैन आणि सचिव पारस जैन सांगतात की, भगवान1008 पार्श्वनाथ महाराज यांचा निर्वाण मोक्ष कल्याण नगर मंडलेश्वर येथील बडा मंदिरजी येथे 23 तारखेला साजरा होणार आहे. हा निर्वाण दिन दरवर्षी साजरा केला जात असला तरी यंदा विशेष आहे कारण आचार्य श्री विद्यासागर महाराज यांचे अत्यंत प्रभावशाली शिष्य मुनिश्री प्रयोगसागर महाराज आणि मुनिश्री प्रभोतसागर महाराज यांचा चातुर्मास शहरात सुरू आहे. जैन मुनीश्रींच्या हस्ते संपूर्ण निमारमध्ये केवळ मंडलेश्वरमध्ये चातुर्मास साजरा केला जात असून त्यांच्या उपस्थितीत हा कार्यक्रम होणार आहे, असा हा प्रसंग आहे.

भाविक मोठ्या संख्येने पोहोचतील

पारस जैन म्हणतात की भगवान पार्श्वनाथ हे 23 वे तीर्थंकर आहेत, ज्यांना समेद शिखरजींकडून मोक्ष मिळाला होता. या दिवशी त्यांचा निर्वाण दिन संपूर्ण भारतात मोक्षकल्याणक म्हणून साजरा केला जातो. हा कार्यक्रम 22 आणि 23 ऑगस्ट रोजी साजरा केला जाणार आहे.

पारस जैन सांगतात की, या कार्यक्रमाबाबत संपूर्ण समाजात सौहार्द वातावरण आहे. मुनिश्रींच्या चातुर्मासामुळे संपूर्ण निमार भागातील समाजबांधव मोठ्या संख्येने पोहोचण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. ठिकठिकाणी कार्यक्रमाचे पोस्टर, बॅनर लावले.

Mahaveer Swami

महावीर जयंती कशी साजरी केली जाते?

महावीर जयंतीचा पवित्र सण मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. या दिवशी भगवान महावीरांच्या मूर्तीसह मिरवणूक काढली जाते आणि धार्मिक गाणी गायली जातात. 

भगवान महावीर

भगवान महावीरांचा जन्म इ.स.पूर्व सहाव्या शतकात बिहारमध्ये झाला होता. भगवान महावीरांचा जन्म राणी त्रिशला आणि राजा सिद्धार्थ यांना झाला. वयाच्या 30 व्या वर्षी, त्याने सर्वकाही सोडले आणि आध्यात्मिक मार्गाचा अवलंब केला.

भगवान महावीरांचे संस्कार-

अहिंसा

सत्य

प्रामाणिकपणा

ब्रह्मचर्य (शुद्धता)

गैर-भौतिक गोष्टींपासून अंतर

Lord Mahavir Jyanati

जैन बांधवांना महावीर जयंतीच्या मनःपूर्वक शुभेच्छा

* अहिंसेचा मार्ग दाखवून

जगाला प्रेमाची शिकवण देणारे

जैन धर्माचे 24 वे तीर्थंकर

महावीर स्वामी यांना 

विनम्र अभिवादन आणि महावीर जयंतीच्या शुभेच्छा 

* जगा आणि जगू द्या हा

संदेश देणारे भगवान महावीर

यांच्या स्मृतीस आज जयंती निमित्त अभिवादन

महावीर जयंतीच्या शुभेच्छा 

* सत्य आणि अहिंसेचा संदेश देणाऱ्या 

भगवान महावीर यांच्या जयंती निमित्त 

सर्व जैन बांधवांना मनःपूर्वक शुभेच्छा

* संपूर्ण जगाला अहिंसा, दया,

क्षमा, शांती, मैत्री,

जगा आणि जगू द्या हा

मंत्र देणारे भगवान महावीर

यांना आज जयंती निमित्त अभिवादन.

सर्व जैन बांधवांनामहावीर जयंतीच्या शुभेच्छा 

* अहिंसा परमो धर्मः

धर्म हिंसा तथैव च:

महावीर जयंती निमित्त

खूप खूप शुभेच्छा 

* जैन धर्माचे 24 वे तीर्थंकर

महावीर स्वामी जयंतीच्या शुभेच्छा 

Edited By- Priya Dixit 

त्यांचे वडील प्रताप चंद जैन आणि आई शांती देवी, त्यांना 7 मुले आहेत. मोठा भाऊ ब्रतेश जैन, महेंद्र कुमार जैन आणि तिसरा क्रमांक पवन कुमार आणि सर्वात धाकटा कैलाश चंद जैन, कुसुम बाई, मायाबाई आणि बब्बी जैन या तीन बहिणी. मोठा भाऊ ब्रतेश जैन यांनी सांगितले की, पवन कुमारला लहानपणापासूनच अभ्यासात खूप रस होता, तो स्वभावाने खोडकर देखील होता. त्याला जिलेबी खायला खूप आवडायची.

पवनकुमार काळाबरोबर मोठा झाला. त्यांचे प्राथमिक शिक्षण इयत्ता पहिली ते पाचवीपर्यंतचे शासकीय प्राथमिक शाळा गहुंची येथे झाले. पुढील शिक्षणासाठी, त्याने गावापासून 2 किमी अंतरावर असलेल्या झालौन गावातील माध्यमिक शाळेत सहाव्या वर्गात प्रवेश घेतला.

याच्या 12 व्या वर्षी वैराग्य  

ब्रतेश जैन यांनी सांगितले की, एक दिवस शाळा सुटल्यानंतर पवन कुमार जिलेबी खाऊन घरी परतत होता. दरम्यान झालौण गावात आचार्य श्री पुष्पदंत सागर जी महाराज यांचे प्रवचन चालू होते. मुनीश्रींनी आपल्या प्रवचनात सांगितले की, प्रत्येक मनुष्य देव बनू शकतो, हे ऐकून पवनकुमार जिलेबी खाताना हतबल झाले. झालौन गावातून पळत असताना त्यांनी आई शांती देवीजवळ जाऊन देव बनण्याची इच्छा व्यक्त केली. आईने खूप फटकारले, पवन कुमार राजी झाले नाहीत तेव्हा आई पवन कुमार यांच्यासोबत आचार्य श्री पुष्पदंत सागर जी महाराज यांच्याकडे पोहोचली. त्यानंतरही पवन कुमारने देव बनण्याची इच्छा स्वीकारली नाही, की त्यांनी वयाच्या अवघ्या 12व्या वर्षी संन्यास घेतला.

मुनीश्रींनी मध्य प्रदेशातील अकलतारा येथे दीक्षा घेतली

8 मार्च 1981 रोजी पवन कुमार यांनी घर सोडले आणि 18 जानेवारी 1982 रोजी मध्य प्रदेशातील अकलतारा येथे क्षुल्लक दीक्षा घेतली, जेव्हा पवन कुमार केवळ 15 वर्षांचे होते. 20 जुलै 1988 रोजी वयाच्या 21 व्या वर्षी बागीदौरा, राजस्थान येथे आचार्य प्रवर 108 श्रीपुष्पदंतसागर यांच्याकडून दिगंबरी दीक्षा घेतली. दीक्षा घेतल्यानंतर श्री पुष्पदंत जींनी त्यांचे नाव मुनी तरुण सागर ठेवले. वयाच्या 14 व्या वर्षी निवृत्त होऊन वयाच्या 21 व्या वर्षी दिगंबर मुनींनी दीक्षा घेतली आणि वयाच्या 37 व्या वर्षी 'गुरु मंत्र दीक्षा' देण्याची नवीन परंपरा सुरू केली. सध्या अकलतारा शहर छत्तीसगड राज्यात आहे.

संत यांनी 3 डझनहून अधिक पुस्तके लिहिली

26 जानेवारी 2003 रोजी मध्य प्रदेश सरकारने त्यांना दसरा मैदान, इंदूर येथे राष्ट्रीय संताचा दर्जा दिला. त्यांच्या कडव्या प्रवचनामुळे त्यांना 'क्रांतिकारक संत' असेही म्हणतात. मुनिश्री तरुणसागरजी महाराज यांनी केवळ पाचवीपर्यंतच शिक्षण घेतले. सहावीत शिकल्यानंतरच त्यांनी संन्यास घेतला. मुनिश्रींनी 3 डझनहून अधिक पुस्तके लिहिली आहेत, त्यापैकी कडवे प्रवचन नावाच्या पुस्तकाचे 9 भाग, 14 भाषांमध्ये प्रकाशित झाले आहेत आणि 7 लाख प्रतींची गिनीज वर्ल्ड रेकॉर्डमध्ये नोंद आहे.

मुनिश्रींची समाधी

दिल्लीतील राधेपुरी दिगंबर जैन मंदिरात 1 सप्टेंबर 2018 रोजी जैन ऋषी आणि क्रांतिकारी राष्ट्रीय संत तरुण सागर जी महाराज यांचे कावीळमुळे निधन झाले. 

साधू वेगवेगळ्या रंगाचे कपडे का घालतात?

जर आपण 'साधू' या शब्दाच्या शाब्दिक अर्थाबद्दल बोललो तर त्याचा अर्थ सज्जन किंवा चांगला माणूस असा होतो. भगवा रंग शैव आणि शाक्य भिक्षुंनी परिधान करतात. भगवा रंग ऊर्जा आणि त्यागाचे प्रतीक मानला जातो. भगव्या रंगाचे कपडे परिधान केल्याने मनावर नियंत्रण राहते आणि मन शांत राहते असा समज आहे.

जगातील सर्वात जुन्या चालीरीतींमध्येही हिंदू धर्माचे नाव येते. बौद्ध आणि जैन धर्माची उत्पत्ती हिंदू धर्मातूनच झाली आहे. असे मानले जाते की जैन धर्मातही ऋषी संन्यासी असतात. जैन धर्मातील संत आणि भिक्षू नेहमी पांढरे कपडे घालतात. याशिवाय जैन ऋषींमध्ये दोन प्रकारचे ऋषी आहेत. पहिले दिगंबर जैन आणि दुसरे श्वेतांबर जैन. दिगंबर जैन भिक्षू आपले संपूर्ण आयुष्य कपड्यांशिवाय घालवतात, तर श्वेतांबर जैन भिक्षू पांढर्‍या कपड्यांमध्ये राहतात.

भारतीय संस्कृतीत अनेक साधू भगवे आणि पांढरे कपडे घातलेले दिसतात. याशिवाय आपल्यापैकी अनेकांनी काळे कपडे घातलेले साधू पाहिले आहेत. असे संत स्वतःला तांत्रिक नाव देतात. काळे कपडे घातलेले हे साधू तंत्र मंत्रात निपुण असल्याचे मानले जाते. कधीकधी ते असा दावाही करतात की ते त्यांच्या तंत्र-मंत्राने अनेक असाध्य रोग बरे करू शकतात. काळ्या कपड्यांव्यतिरिक्त हे साधू रुद्राक्षाची माळाही घालतात.
Edited by : Smita Joshi 

अन्न न खाण्यामागे दोन कारणे आहेत,

जैन धर्मात रात्री जेवण करण्यास सक्त मनाई आहे. जैन धर्म कोणत्याही स्वरूपात अहिंसेवर भर देतो. रात्री अन्न न खाण्याची दोन कारणे आहेत. पहिली अहिंसा आणि दुसरी उत्तम आरोग्य. त्याच वेळी, वैज्ञानिक संशोधनाने हे स्पष्ट केले आहे.

त्यांच्या मते, जे जंतू आपण प्रत्यक्ष पाहू शकत नाही, ते रात्री वेगाने पसरतात. अशा परिस्थितीत सूर्यास्तानंतर योग्य आणि स्वच्छ अन्न पोटात जात नाही. जैन धर्मात ही हिंसा मानली जाते. यामुळेच जैन धर्मात रात्रीचे जेवण निषिद्ध असल्याचे म्हटले आहे.

पचनसंस्था निरोगी राहते

तर सूर्यास्तापूर्वी अन्न घेतल्याने पचनसंस्था निरोगी राहते. रात्रीच्या वेळी पचनशक्ती कमजोर होते. लवकर खाल्ल्याने झोपण्यापूर्वी अन्न पचण्यास पुरेसा वेळ मिळू शकतो.

अहिंसेचे पालन करा

चातुर्मासाचे चार महिने पावसाळ्यात असतात. या काळात तपश्चर्या, साधना आणि पूजा एकाच ठिकाणी केली जाते. जैन धर्मानुसार या ऋतूत अनेक प्रकारचे कीटक आणि जंतू निर्माण होतात, जास्त चालण्यामुळे या जीवांना इजा होऊ शकते, त्यामुळे जैन भिक्षू एकाच जागी बसतात. ते तपश्चर्या आणि प्रवचन करतात आणि अहिंसेचे काटेकोरपणे पालन करतात.

याअगोदर २८ फेब्रुवारी २०१६ रोजी भगवान ऋषभदेव यांचा पहिला महामस्तकाभिषेक सोहळा मोठ्या उत्साहात पार पडला होता. या भव्य मूर्तीची नोंद ‘गिनीज बूक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड’ मध्ये देखील करण्यात आली आहे. या पावनभूमीवर आजपासून प्रथम सहा वर्षीय महामस्तकाभिषेक सोहळा होत आहे. या सोहळ्यासाठी अनेक मान्यवरांना निमंत्रण देण्यात आले आहे.

असे आहे मांगीतुंगी क्षेत्र… मांगीतुंगी हा एक किल्ला आहे. नाशिक जिल्ह्यातील सटाणा तालुक्यातील भिलवाड गावाजवळ हा किल्ला आहे. येथे जैन तीर्थक्षेत्र आहे. येथे जैन धर्मीयांचे पहिले तीर्थंकर भगवान ऋषभदेव यांची १०८ फूट उंच मूर्ती साकारण्यात आली आहे. या मूर्तीचा प्राण-प्रतिष्ठा सोहळा आणि महामस्तकाभिषेक सोहळा फेब्रुवारी २०१६ मध्ये संपन्न झाला. ही मूर्ती उभारण्यासाठी प्रथम १२० फूट लांबीच्या कापडावर या प्रस्तावित मूर्तीचे चित्र रेखाटण्यात आले व त्यानुसार ही मूर्ती घडविण्यात आली. त्यासाठी ग्रीक तत्त्वज्ञानासह पाली, संस्कृतसह दहा भाषांतील ग्रंथांचा अभ्यास करण्यात आल्याची माहिती आहे. ही भव्य मूर्ती अतिशय देखणी असून जगातील सर्वात उंच मूर्ती आहे. त्यामुळे मांगीतुंगी हे जैन धर्मीयांचे जागतिक तीर्थस्थळ होत आहे. अत्यंत टणक मानल्या जाणाऱ्या सह्याद्री पर्वतराजीच्या काळ्या बेसाल्ट पाषाणात डोंगर कापून तयार केलेली ही मूर्ती अन्य मूर्तीच्या तुलनेत अधिक टिकाऊ मानली जात आहे. जैन तीर्थंकर भगवान ऋषभदेव यांच्या या १०८ फुटी मूर्तीची नोंद गिनीज बुकमध्ये केली आहे.

अशी आहे ही मूर्ती … डोक्याचे केस- ५ फूट, मुख- १२ फूट, मान- ४ फूट, कान- १४ फूट, मान ते छाती- १२ फूट, छाती ते नाभी- १२ फूट, नाभी ते टोंगळे- ३६ फूट, टोंगळे- ४ फूट, टोंगळे ते पायाचा घोटा- २९ फूट, तळपाय- ४ फूट, कमळ- ५ फूट, चौथरा- ३ फूट अशा भव्य आकाराची ही मूर्ती आहे.

mahavir swami

महाराजा सिद्धार्थाचे अनेक माहूत आणि सैनिक त्याला एकत्रही काबूत आणू शकले नाहीत. वर्द्धमान यांना ही बातमी कळताच त्याने राज्यातील घाबरलेल्या लोकांना धीर दिला आणि तो स्वतः त्या हत्तीच्या शोधात निघाले.

प्रजेने सुटकेचा नि:श्वास सोडला, कारण त्यांचा वर्द्धमानांच्या सामर्थ्यावर विश्वास होता. त्यांची ताकद आणि पराक्रम चांगलेच माहीत होते. एका ठिकाणी हत्ती आणि वर्धमान समोरासमोर आले. दुरून हत्ती सुसाट वेगाने पळत होता, जणू त्यांना चिरडून टाकणार होता. पण त्यांच्या समोर पोहोचल्यावर असा थांबला जणू एखाद्या वाहानाला आपतकालीन ब्रेक लावण्यात येतात.

त्यांच्या डोळ्यात पाहत महावीर गोड स्वरात म्हणाले- 'हे गजराज! कृपया शांत व्हा! तुमच्या मागील जन्माच्या परिणामी, तुम्हाला प्राणी योनीत जन्म घ्यावा लागला. या जन्मातही जर तुम्ही हिंसाचाराचा त्याग केला नाही तर पुढच्या जन्मात तुम्हाला नरकयातना भोगाव्या लागतील. हीच वेळ आहे, तुम्ही अहिंसेचे पालन करून तुमचे भावी जीवन आनंदी करू शकता.

वर्द्धमानांची ती शिकवण हत्तीच्या विवेकाला भिडली. त्याच्या डोळ्यातून अश्रू वाहू लागले. त्यांनी सोंड उचलून त्यांचे अभिवादन केले आणि शांतपणे गजशाळेत परतला.

ते म्हणतात की, आपल्या किवा दूसर्‍याच्या फायद्याकरीता खोटे बोलू नये. राग किवा भीतीच्या आहारी जाऊनही खोटे न बोलण्याचे ते आवाहन करतात. स्वतः तर खोटे बोलूच नये याशिवाय दूसर्‍यांनाही खोटे बोलण्यास प्रवृत्त करू नये.

सत्य जर हानीकारक असेल, दुसर्‍यांना दुःख पोहचत असेल, प्राण्यांची हिंसा होत असेल तर ती गोष्ट बोलणे टाळावे. भगवान महावीरांच्या मते चोरास चोर, नपुंसकास नपुंसक, रोग्यास रोगी म्हणून संबोधणे सत्य असले तरी तो योग्य नाही.

यामुळे संबंधित लोकांना दुःख पोहचते. महावीरांच्या मते पायात खिळा रूतला तर थोडा वेळच वेदना होतात. त्या खिळ्यास सहज काढणेही शक्य आहे. मात्र, टोचून बोलण्याने ह्रदयावर कायमच्या जखमा होतात.

वर्षानुवर्षे त्या मनात राहून दुःख देत असतात. यामुळे द्वेष, वैर पसरून भीती निर्माण होते. महावीरांनी सांगितल्याप्रमाणे विचारल्याशिवाय उत्तर देणे किवा दुसर्‍याच्या मध्ये बोलणे योग्य नाही.

Forgiveness Day In Jainism

हा सण साजरा करण्याचा मुख्य उद्देश म्हणजे आत्म्याची शुद्धी करून योग्य उपक्रमांवर लक्ष केंद्रीत करणे हा आहे. पर्यावरणाप्रती आत्मा तटस्थ केल्याशिवाय शुद्धी होत नाही. यासाठी 'कल्पसूत्र' या तत्वार्थ सूत्राचे वाचन आणि विवेचन यामध्ये केले जाते. संत-मुनी आणि विद्वानांच्या सानिध्यात स्वाध्याय केला जातो. पूजा-अर्चना, आरती, त्याग, तपस्या आणि उपवास करून अधिकाधिक वेळ संताच्या सानिध्यात घालविला जातो. शिवाय आपल्या दैनंदिन कामकाजापासून दूर राहण्याचा प्रयत्न या दरम्यान केला जातो. संयम आणि विवेकाचा अभ्यास या पर्वात केला जातो. 

मंदिर परीसरात अधिक वेळ घालवणे हे शुभ मानले जाते. दीपावली आणि नाताळासारख्या आनंदोत्सवाचा हा सण नाही. तरीही त्याचा प्रभाव संपूर्ण समाजावर पडलेला असतो. हजारो लोक काहीही न खाता निरंकार उपवास करतात. त्याचप्रमाणे निरंकार तपस्या करणार्यास हजारो लोकांना या पर्वाचे महत्त्व समजले आहे. भारताशिवाय इंग्लंड, अमेरीका, कॅनडा, ऑस्ट्रेलिया, जपान, जर्मनी व इतर देशांतही हा सण आनंदाने साजरा केला जातो. 

या पर्वातील क्षमावाणीच्या कार्यक्रमामुळे जैन धर्माशिवाय इतर समाजातील लोकही त्यापासून प्रेरणा घेतात. विश्व-मैत्रीच्या दिवशी हा पर्व साजरा केला जातो. गणेश चतुर्थी किंवा ऋषीपंचमीच्या दिवशी संवत्सरी पर्व साजरे केले जाते. त्या दिवशी लोक उपवास करून स्वत: केलेल्या पापांला झिडकारून आणि भविष्यात त्यापासून दूर राहण्याची प्रतिज्ञा करतात. त्याचबरोबर सर्व सजीवांची क्षमा मागून आपले कुणाशीही वाईट नसल्याचे दर्शवितात. पर्यावरणात आम्ही कोणत्याही प्रकारचा हस्तक्षेप करणार नाहीत असा संकल्प ते करतात. कोणत्याही प्रकारची हिंसा करण्यासाठी ते स्वत: सहभागी होत नाहीत आणि दुसर्याकलाही सहभाग घेण्यास सांगत नाहीत. यामुळेच त्यांचे कुणाशीही वाईट नसते. त्यांनी विश्वातील सर्व सजीवांना क्षमा केली असून त्या सजीवांना क्षमा मागणार्यांनी घाबरू नये असेही ते जाहीर करतात. 

आपण क्षमा केल्यामुळे सर्व सजीवांना अभय देऊन त्यांच्या रक्षणाचा संकल्प केला पाहिजे. तेव्हा आपण संयम आणि विवेकाचे अनुसरण, आत्मिक शांतीचा अनुभव घेऊ शकता. सर्व सजीवांप्रती मैत्रीची भावना ठेवू शकता. आपण बाहेर कुठेही हस्तक्षेप न केला आणि बाहेरील तत्वापासून विचलित न झाल्यास आत्मा शुद्ध होऊ शकतो. क्षमा-भाव हा याचा मूलमंत्र आहे.

jain tirth

मध्यप्रदेशातील बेतुल जिल्ह्यात सातपुडा पर्वत रंगांच्या मध्ये दाट जंगलात असलेले निसर्गसुंदर मुक्तगिरी धाम हे असेच एक मंदिर आहे. असे सांगतात या मंदिरात दर अष्टमीला चंदन आणि केशराचा पाउस पडतो. हे जैन मंदिर आहे. याची कथा अशी सांगितली जाते की हजारो वर्षांपूर्वी येथे एक मुनी ध्यान करत होते तेव्हा पहाडावरून पडल्याने एक बेडूक मरण पावला. या बेडकाच्या कानात मुनींनी मंत्राचा जप केला तेव्हा तो स्वर्गात देवलोकात पोहोचला. त्यावरून या पर्वताला मेढागिरी पर्वत असे नाव पडले. असे सांगतातकी स्वर्गात गेलेला हा बेडूक मुनींची भेट घेण्यासाठी येथे आला तेव्हा चंदन आणि केशराचा पाऊस पडला आणि दर अष्टीला असा पाऊस येथे पडतो. या पर्वत रांगात लहान मोठी 52 मंदिरे असून त्यात मुक्तगिरी सर्वात प्रसिद्ध आहे. या मंदिरात जाण्यासाठी 600 पायर्‍या चढाव्या लागतात.

jain tirth

WD WD

WD WD

WD