अमेरिका आणि इराण यांच्यातील सुरू असलेल्या युद्धाला चौथ्या आठवड्यात अचानक वळण लागले आहे. राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणवरील हवाई हल्ले पाच दिवसांसाठी स्थगित करण्याची घोषणा केली आहे. या शांतता उपक्रमात भारताचा शेजारी देश पाकिस्तानचा सहभाग आहे का? कोणत्या मुस्लिम देशांनी मध्यस्थाची भूमिका बजावली?
अमेरिकन वृत्तसंस्था 'ॲक्सिऑस'च्या वृत्तानुसार, गेल्या दोन दिवसांपासून पाकिस्तान, इजिप्त आणि तुर्कीचे परराष्ट्र मंत्री अमेरिका आणि इराण यांच्यात दूताची भूमिका बजावत आहे. अमेरिकेने युद्ध संपवण्यासाठी ९ एप्रिल ही तारीख जाहीर केली आहे. मात्र, ट्रम्प यांच्या वक्तव्यानंतरही इराणवरील हल्ले सुरूच आहे. अमेरिकेने इराणच्या लष्करी तळांवर हल्ले केले आहे.
दरम्यान, ट्रम्प यांच्या घोषणेनंतर शेअर बाजारात तेजी येऊ लागली आहे. या वक्तव्यानंतर ब्रेंट क्रूडच्या किमती १३ टक्क्यांनी घसरून प्रति बॅरल सुमारे ९६ डॉलरवर पोहोचल्या आहे.
मात्र, तेहरानने स्पष्टपणे म्हटले आहे की, अमेरिकेनेच युद्ध सुरू केल्यामुळे वॉशिंग्टनने पडद्यामागे न राहता थेट वाटाघाटीच्या टेबलावर आले पाहिजे. इराणने होर्मुझची सामुद्रधुनी अक्षरशः बंद केल्यामुळे जागतिक तेल पुरवठा विस्कळीत झाला आहे, ज्यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारातील ऊर्जा संकट अधिकच गंभीर झाले आहे. पाकिस्तानचे सीडीएफ फील्ड मार्शल असिम मुनीर यांनी अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्याशी संवाद साधला. इस्रायली अधिकाऱ्यांचा असा विश्वास आहे की, अमेरिका आणि इराण यांच्यात या आठवड्यात इस्लामाबादमध्ये चर्चा होऊ शकते.
हा संघर्ष २८ फेब्रुवारी रोजी सुरू झाला.
२८ फेब्रुवारी रोजी, अमेरिका आणि इस्रायलच्या संयुक्त हल्ल्यात इराणचे सर्वोच्च नेते, अयातुल्ला अली खामेनी यांच्यासह अनेक उच्च लष्करी आणि धार्मिक नेते मारले गेले, तेव्हा या संघर्षाला सुरुवात झाली. याला प्रत्युत्तर म्हणून, इराणने इस्रायली आणि अमेरिकन तळांवर, तसेच विमानतळे, तेल शुद्धीकरण कारखाने आणि गॅस टर्मिनल्सवर मोठ्या प्रमाणावर ड्रोन आणि क्षेपणास्त्र हल्ले केले. चार आठवडे चाललेल्या या युद्धात सौदी अरेबिया, संयुक्त अरब अमिराती आणि बहरीनसारखे देशही ओढले गेले आहेत.
सलोखा कसा झाला
पाकिस्तान, इजिप्त आणि तुर्कीच्या परराष्ट्र मंत्र्यांनी व्हाईट हाऊसचे प्रतिनिधी स्टीव्ह विटकॉफ आणि इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची यांच्यासोबत स्वतंत्र चर्चा फेऱ्या घेतल्या आहेत. अहवालानुसार, मध्यस्थी प्रक्रिया पुढे सरकत असून, युद्ध संपवणे आणि सर्व प्रलंबित मुद्दे सोडवणे यावर मुख्य चर्चा केंद्रित आहे. इजिप्तचे परराष्ट्र मंत्री बद्र अब्देलती यांनी प्रादेशिक स्तरावर संघर्ष पसरण्यापासून रोखण्याची आणि त्याचा प्रभाव मर्यादित ठेवण्याची गरज असल्याचे सांगितले.
ट्रम्प म्हणाले, "पाच दिवस, नाहीतर आम्ही पुन्हा हल्ला करू."
राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी त्यांच्या 'ट्रुथ सोशल' या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर घोषणा केली की, ते इराणच्या वीज प्रकल्पांवरील हल्ले थांबवत आहेत. डोनाल्ड ट्रम्प म्हणाले, "आम्ही तुम्हाला पाच दिवस देत आहोत आणि पुढे काय होते ते पाहू. जर सर्व काही सुरळीत पार पडले, तर आम्ही हा प्रश्न सोडवू. नाहीतर, आम्ही पुन्हा बॉम्बहल्ला सुरू करू."
ट्रम्प यांनी असाही दावा केला की, त्यांनी इराणमधील एका 'अत्यंत आदरणीय' व्यक्तीशी संवाद साधला आहे, मात्र सुरक्षेच्या कारणास्तव त्यांनी त्या व्यक्तीचे नाव सांगण्यास नकार दिला. ट्रम्प यांच्या मते, इराणला एक करार हवा आहे आणि अमेरिका त्यासाठी तयार आहे. ट्रम्प यांनी दावा केला की, इराणसोबत त्यांची 'अत्यंत सकारात्मक आणि फलदायी' चर्चा झाली.
इराणने कधीही अणुशस्त्र मिळवू नये
अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प म्हणाले, "आमची चर्चा सध्या खूप चांगली सुरू आहे. ती काल रात्री, थोड्या वेळापूर्वी सुरू झाली. मला वाटते की ती खूप चांगली आहे. त्यांना शांतता हवी आहे. त्यांनी अणुशस्त्रे न बाळगण्यास सहमती दर्शवली आहे. पण पाहूया. आशा आहे की, आपण सर्वांसाठी चांगला असा करार करू शकू, ज्यात आपले मध्य-पूर्वेतील भागीदार देश, जे आपल्यासाठी खूप चांगले राहिले आहे, आणि इस्रायल, जो या लढ्यात एक उत्तम भागीदार राहिला आहे, यांचाही समावेश असेल. पण पाहूया काय होते."
मला वाटते की आपण करार करू शकू याची खूप चांगली शक्यता आहे. ट्रम्प म्हणाले, "मी आधी सांगितल्याप्रमाणे, गेल्या दोन दिवसांत अमेरिका आणि इराण यांच्यात झालेल्या प्राथमिक चर्चेच्या आधारावर, मी युद्ध विभागाला इराणमधील प्रमुख ऊर्जा आणि वीज लक्ष्यांवरील नियोजित हल्ले तात्पुरते स्थगित करण्याचे निर्देश दिले आहे. तथापि, एखादा मोठा करार होऊ शकतो का हे ठरवण्यासाठी आमच्यात खूप चांगली चर्चा झाली आहे. आमच्यात खूप, खूप चांगली चर्चा झाली आहे, त्यामुळे आशा आहे की ते शक्य होईल. पण काहीही झाले तरी, आम्ही हे सुनिश्चित करू की इराण कधीही अणुशस्त्र मिळवणार नाही."
ट्रम्प यांचे प्रेम, इराणचा नकार
एकीकडे ट्रम्प चर्चेचा दावा करत असताना, इराणच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने हे वृत्त फेटाळून लावले आहे. इराणी वृत्तसंस्था 'मेहर'च्या वृत्तानुसार, इराणने ट्रम्प यांच्या दाव्यांना लष्करी योजनांसाठी वेळ मिळवण्याचा आणि तेलाच्या किमती कमी करण्याचा एक डाव म्हटले आहे. इराणने स्पष्टपणे म्हटले आहे की, ते प्रादेशिक देशांच्या पुढाकाराचे स्वागत करते, परंतु युद्ध सुरू करणारा पक्ष नसल्यामुळे, वॉशिंग्टनने शांततेच्या सर्व अटी स्वीकारल्या पाहिजेत.
Edited By- Dhanashri Naik
