अलीकडेच कर्नाटकातील तुमकुरू येथे १९ वर्षांच्या कीर्तना नावाच्या मुलीने असहनीय मासिक पाळीच्या (पीरियड्स) वेदनेमुळे आत्महत्या केल्याची घटना समोर आली आहे. ही बातमी खूप हृदयद्रावक आहे. ती नोकरी आणि चांगल्या भविष्याच्या आशेने शहरात आली होती, पण दीर्घकाळ चाललेल्या तीव्र पोटदुखी आणि मासिक पाळीच्या वेदनांना तोंड देता न आल्याने तिने हे टोकाचे पाऊल उचलले.
मासिक पाळीच्या वेदनांमुळे (Periods Pain) १९ वर्षांच्या मुलीने टोकाचे पाऊल उचलणे, ही केवळ वैयक्तिक शोकांतिका नसून आपल्या समाजासाठी एक गंभीर धोक्याची घंटा आहे. ही घटना अधोरेखित करते की, आपण मासिक पाळीसारख्या नैसर्गिक प्रक्रियेकडे आणि त्यातून होणाऱ्या शारीरिक-मानसिक त्रासाकडे किती दुर्लक्ष करत आहोत.
ही घटना का गंभीर आहे?
बहुतांश लोक पीरियड्सचा दर्द 'सामान्य' समजतात आणि त्याकडे दुर्लक्ष करतात. पण काही मुली/महिलांसाठी हा दर्द इतका तीव्र असतो की तो रोजच्या जीवनात अडथळा आणतो, डिप्रेशन आणतो आणि काहींना असहाय वाटते. यापूर्वीही मुंबईत १४ वर्षांच्या मुलीने पहिल्या पाळीच्या वेदनेमुळे आणि त्याबद्दलची अज्ञानतेमुळे आत्महत्या केली होती (२०२४). अशा घटना सांगतात की मासिक पाळीची वेदना ही फक्त 'सामान्य' नाही, कधीकधी ती एंडोमेट्रियोसिस, फायब्रॉइड्स किंवा इतर गंभीर आजारांचे लक्षण असते.
पीरियड्सचा दर्द असहनीय का होतो?
गर्भाशयाच्या आतील अस्तर बाहेर टाकण्यासाठी प्रोस्टाग्लॅंडिन नावाचे केमिकल तयार होतात. हे केमिकल गर्भाशयाच्या स्नायूंना आकसतात. यामुळे क्रॅम्प्स आणि तीव्र वेदना होतात.
काहींना हा दर्द हलका असतो, पण काहींना उलट्या, डोकेदुखी, पाठदुखी आणि पूर्ण दिवस बेडवर पडून राहावे लागते.
काय करायला हवे? (घरेलू आणि वैद्यकीय उपाय)
हीट थेरपी- गरम पाण्याची बाटली किंवा हीटिंग पॅड पोटावर ठेवा.
हलका व्यायाम- योगा, वॉकिंग किंवा स्ट्रेचिंग.
आहार - आले, हळद, दालचीनीचा चहा, केळी, डार्क चॉकलेट, ओमेगा-३ (मासे/अळशी) घ्या.
वेदनाशामक - डॉक्टरांना भेटा जर वेदना इतका तीव्र की दैनंदिन कामं थांबत असतील, उलट्या होणे, रक्तस्राव खूप जास्त असणे किंवा दर महिन्याला असहनीय होत असेल तर डॉक्टरांच्या सल्ल्याने औषधे घ्या.
समाजासाठी संदेश
वेदनांना 'सामान्य' समजण्याची चूक जसे "पाळीत थोडं दुखतंच, त्यात काय एवढं?" असे म्हणून आपण मुलींच्या वेदनांना फेटाळून लावणे योग्य नाही. यामुळे त्यांना होणारा असह्य त्रास दुर्लक्षित राहतो. तसेच हार्मोनल बदलांमुळे होणारा चिडचिडेपणा, नैराश्य किंवा PMDD याकडे गांभीर्याने पाहिले जात नाही. शिवाय आजही अनेक घरांमध्ये मासिक पाळीवर मोकळेपणाने बोलणे निषिद्ध मानले जाते. मुलगी जेव्हा वेदनेने विव्हळत असते, तेव्हा तिला आधार मिळण्याऐवजी 'सहन कर' असा सल्ला मिळतो. मासिक पाळी ही नैसर्गिक प्रक्रिया आहे, पण त्याबद्दलची अज्ञानता आणि लाज यामुळे अनेक मुली गुपचूप त्रास सहन करतात. पालकांनी, शाळांनी आणि समाजाने मुलींना (आणि मुलांनाही) लहानपणापासूनच पीरियड्स एज्युकेशन द्यायला हवे.
कोणती पावले उचलणे आवश्यक आहे?
वैद्यकीय पाऊल
तज्ज्ञांचा सल्ला: जर वेदना सहनशक्तीच्या पलीकडे असतील, तर घरगुती उपायांवर अवलंबून न राहता 'स्त्रीरोग तज्ज्ञांचा' सल्ला घेणे अनिवार्य आहे. तीव्र वेदना ही एंडोमेट्रिओसिस, सिस्ट किंवा इतर गंभीर आजारांची लक्षणे असू शकतात. त्यावर वेळेत उपचार होणे गरजेचे आहे. जर वेदनांमुळे मनात आत्महत्येसारखे विचार येत असतील, तर मानसोपचार तज्ज्ञांची मदत घेणे लाजिरवाणे नसून जीवनावश्यक आहे.
कौटुंबिक आणि सामाजिक पाऊल
मुलींशी संवाद साधा: घरातील आई-वडील आणि भावंडांनी मासिक पाळीच्या दिवसांत मुलीशी संवाद साधावा. तिला काय हवे नको ते पाहावे. मुलीच्या वेदनांचे थट्टा-मस्करीचे विषय बनवू नका. तिला "मी तुझ्यासोबत आहे" हा विश्वास द्या. शिक्षण संस्थांमध्ये मासिक पाळीबद्दल केवळ जीवशास्त्रीय माहिती न देता, त्या काळातील मानसिक आरोग्यावरही मार्गदर्शन सत्रे आयोजित करावीत.
जनजागृती
मासिक पाळी हा 'अपवित्र' विषय नसून तो आरोग्याशी संबंधित विषय आहे, हे समाजाने स्वीकारले पाहिजे. कामाच्या ठिकाणी किंवा शिक्षण संस्थेत अशा दिवसांत रजा किंवा विश्रांतीची सोय असण्याबाबत सकारात्मक चर्चा व्हायला हवी.
एका मुलीचा जीव जाणे हे दर्शवते की, ती फक्त शारीरिक वेदनांनी नाही तर 'एकटेपणा' आणि 'अगतिकतेने' हरली असावी. आपण सर्वांनी मिळून "मासिक पाळीबद्दलचा संकोच" बाजूला सारला, तरच अशा दुर्दैवी घटना थांबवता येतील.
अस्वीकारण: हा लेख सामान्य माहितीवर आधारित असून वेबदुनिया याची जबाबदारी घेत नाही.
