महाराष्ट्राच्या राजकारणात ठाकरे ब्रँडचा सूर्यास्त! ४० वर्षांनंतर महापालिका निवडणुकीत बीएमसीचा बालेकिल्ला कोसळला
महाराष्ट्रातील महानगरपालिका निवडणुकीत भाजपच्या नेतृत्वाखालील महायुती युतीच्या प्रचंड विजयामुळे, प्रतिष्ठेच्या बीएमसीमध्ये पहिल्यांदाच भाजपचा महापौर होण्याची शक्यता आहे. ४० वर्षांपासून ठाकरे कुटुंबाचे वर्चस्व असलेल्या मुंबई महानगरपालिकेत (बीएमसी) पहिल्यांदाच भगवा झेंडा फडकणार असल्याचे नागरी निवडणुकांचे निकाल आणि ट्रेंड दर्शवितात. महानगरपालिका निवडणुकीपूर्वी उद्धव ठाकरे आणि राज ठाकरे एकत्र आल्यानंतर महाराष्ट्राच्या राजकारणात चमत्कार होण्याची आशा निवडणूक निकालांनी धुळीस मिळवली आहे.
राज ठाकरे आणि उद्धव ठाकरे यांनी मराठी माणसाच्या नावाने हातमिळवणी केली तेव्हा असे वाटले की महाराष्ट्राच्या राजकारणातील जुने दिवस परत येतील आणि ठाकरे कुटुंब पुन्हा एकदा वर्चस्व गाजवेल. दादरमधील शिवाजी पार्कवरून गर्जना करत दोन्ही भावांनी नागरी निवडणुकांदरम्यान संयुक्त सभा घेतल्या आणि मातोश्रीच्या बाहेर समर्थकांचा पूर आला. पण आज जेव्हा ईव्हीएम उघडण्यात आले तेव्हा परिस्थिती वेगळी होती.
मुंबई आणि महाराष्ट्राच्या नाडीवर दशकांपासून नियंत्रण ठेवणारे ठाकरे कुटुंब सध्या सर्वात वाईट काळातून जात आहे. ४० वर्षे मुंबई महानगरपालिकेवर वर्चस्व गाजवणाऱ्या शिवसेनेचा दारुण पराभव झाला आहे आणि पहिल्यांदाच भाजप महापौरपदी येण्याच्या मार्गावर असल्याचे दिसून येत आहे. ठाकरे कुटुंबाचा खरा सत्तेचा स्रोत मुंबई महानगरपालिका होती. अनेक दशकांपासून ठाकरे कुटुंबाने त्यावर पूर्ण वर्चस्व गाजवले. परंतु अलीकडील बीएमसी निवडणुकीच्या निकालांनी हे वर्चस्व पूर्णपणे संपुष्टात आणले.
मराठी मतांचे एकत्रीकरण करण्यासाठी उद्धव ठाकरे आणि राज ठाकरे महापालिका निवडणुकीपूर्वी एकत्र आले. २००५ मध्ये राज ठाकरे यांनी शिवसेना सोडल्यानंतर आणि २००६ मध्ये मनसेची स्थापना केल्यानंतर हे दोन्ही भाऊ एकत्र निवडणूक लढवण्याची ही पहिलीच वेळ होती. मनसे आणि शिवसेना (यूबीटी) यांच्यातील युती भावनिकदृष्ट्या मजबूत दिसते, परंतु निवडणुकीच्या निकालांवरून असे दिसून येते की त्याचा जमिनीवर परिणाम होत नाही.
महाराष्ट्रात ठाकरे कुटुंबाच्या पडझडीची स्क्रिप्ट २०२४ च्या लोकसभा निवडणुकीत आधीच लिहिली जात होती. एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेला मूळ शिवसेनेचा दर्जा आणि धनुष्यबाण चिन्ह दिल्यानंतर, उद्धव ठाकरे यांच्या शिवसेना (UBT) कडे फक्त सहानुभूती उरली. निवडणूक निकालांनी हे स्पष्ट केले की मुंबई आणि कोकणसारख्या गडावरही मतदारांनी ठाकरे कुटुंबाचे "मराठी कार्ड" आणि "सहानुभूती कार्ड" नाकारले आणि विकास आणि हिंदुत्वाचे नवीन समीकरण निवडले. शिवाय, २०२४ च्या अखेरीस झालेल्या विधानसभा निवडणुकांनी ठाकरे कुटुंबाला अडचणीत आणले. महाविकास आघाडी (MVA) मधील उद्धव ठाकरे यांचे स्थान कमकुवत झाले आणि जागावाटपाच्या वाटाघाटींमध्ये त्यांना संघर्ष करावा लागला. महाराष्ट्र नागरी निवडणुकांच्या निकालांनी हे स्पष्ट केले आहे की राजकारणात आडनाव आणि "भावनिक कार्ड" नेहमीच काम करत नाहीत.
१९९० किंवा २००० च्या दशकाच्या सुरुवातीला महाराष्ट्राच्या राजकारणात ठाकरे कुटुंबाचा प्रभाव आणि आकर्षण राहिलेले नाही. वैचारिक तडजोडी (काँग्रेसशी युती) आणि अंतर्गत बंडखोरीमुळे एकेकाळी दिसणारे साम्राज्य संपुष्टात आले आहे. महाराष्ट्रातील राजकीय तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की महाराष्ट्राचे राजकारण प्रादेशिक अस्मितेच्या पलीकडे जाऊन विकास आणि राष्ट्रीय चर्चेकडे गेले आहे, जिथे ठाकरे कुटुंब आता बसत नाही.
