पुणे- राज्यातील प्रतिष्ठित ‘महाराष्ट्र केसरी’ कुस्ती स्पर्धेवरून निर्माण झालेल्या वादाने आता कायदेशीर रूप धारण केले आहे. पुणे जिल्हा न्यायालयात याचिका दाखल करण्यात आली असून, १८ ते २२ मार्च दरम्यान वाघोली येथे आयोजित होणाऱ्या कुस्ती स्पर्धेला स्थगिती देण्याची मागणी करण्यात आली आहे. ही स्पर्धा महाराष्ट्र राज्य कुस्तीगीर संघाने (रामदास तडस यांच्या नेतृत्वाखाली) आयोजित केली आहे.
याचिकाकर्ते इंडियन स्टाइल रेस्लिंग असोसिएशन ऑफ इंडिया (ISWAI) आणि महाराष्ट्र राज्य भारतीय शैली कुस्ती संघ यांनी दावा केला आहे की, आयोजकांनी ‘महाराष्ट्र केसरी’ हे नाव परवानगीशिवाय वापरले आहे. या पदवीचा ऐतिहासिक संबंध ओळखलेल्या पारंपरिक कुस्ती संघटनांशी आहे. एकाच नावाने अनेक संघटना स्पर्धा आयोजित केल्यास पैलवान, प्रशिक्षक आणि प्रेक्षकांमध्ये गोंधळ होऊ शकतो आणि या ऐतिहासिक स्पर्धेची ओळख कमी होऊ शकते, असा याचिकाकर्त्यांचा युक्तिवाद आहे.
ISWAI चे सरचिटणीस गौरव सचदेवा यांनी सांगितले की, संघटनेने १९५८ पासून हिंद केसरी, भारत केसरी आणि रुस्तम-ए-हिंद यांसारख्या प्रतिष्ठित पदवींच्या स्पर्धा आयोजित केल्या आहेत. “या पदवी ट्रेडमार्क म्हणून नोंदवलेल्या आहेत आणि कुस्ती विश्वात त्यांना मोठे मूल्य आणि आदर आहे,” असे त्यांनी सांगितले.
सचदेवा यांनी पुढे म्हटले की, ISWAI शी संलग्न महाराष्ट्र राज्य भारतीय शैली कुस्ती संघाने सासवड (पुणे जिल्हा) येथे अधिकृत ‘महाराष्ट्र केसरी’ स्पर्धेचे आयोजन करण्याचे नियोजन केले होते. मात्र, सध्याच्या वादामुळे ही स्पर्धा तात्पुरती स्थगित करण्यात आली असून, नवीन वेळापत्रक लवकरच जाहीर केले जाईल.
दुसरीकडे, महाराष्ट्र राज्य कुस्तीगीर संघाने ३ मार्च रोजी नोटीस जारी करून ६८वी सिनियर राज्य कुस्ती स्पर्धा आणि ‘महाराष्ट्र केसरी’ स्पर्धा १८ ते २२ मार्च २०२६ दरम्यान वाघोली येथे होणार असल्याचे जाहीर केले आहे. या स्पर्धेतील विजेत्यांना शासकीय मान्यता, सरकारी योजनांचे लाभ आणि राष्ट्रीय स्तरावर स्पर्धा करण्याची संधी मिळेल, असे नोटीसमध्ये नमूद आहे. नोटीसमध्ये सासवड येथे १२ मार्चपासून होणाऱ्या दुसऱ्या ‘महाराष्ट्र केसरी’ स्पर्धेला अनधिकृत ठरवले आहे. त्या स्पर्धेत भाग घेणाऱ्या पैलवानांना
शासकीय लाभ मिळणार नाहीत आणि संघटनेने मान्यता दिलेल्या स्पर्धांमध्ये भाग घेण्यास बंदी येऊ शकते, असा इशारा देण्यात आला आहे. ही नोटीस संघाचे सचिव योगेश डोडके यांनी जारी केली आहे.
ISWAI ने या आरोपांचा निषेध केला असून, आपली स्पर्धा ‘खोटी’ ठरवणे हे खोटे आणि दिशाभूल करणारे असल्याचे म्हटले आहे. संघटनेने वाघोली स्पर्धेला स्थगिती देण्यासाठी पुणे जिल्हा न्यायालयात याचिका दाखल केली आहे. आयोजकांना ISWAI कडून कोणतीही संलग्नता किंवा अधिकार नसल्याचा दावा केला आहे.
सचदेवा यांनी २०२२ मध्ये दिल्ली उच्च न्यायालयात हिंद केसरी पदवीच्या अवैध वापराबाबत दाखल केलेल्या खटल्याचा उल्लेख केला. त्यात न्यायालयाने दोषी ठरवून ३ लाख रुपयांचा दंड ठोठावला होता.
कुस्ती पदवींमधील फरक स्पष्ट करताना सचदेवा म्हणाले की, ‘केसरी’ पदवी पारंपरिक माती कुस्तीशी (मिट्टी कुस्ती) संबंधित आहे, तर मॅटवर होणाऱ्या स्पर्धा सामान्यतः ‘चॅम्पियनशिप’ म्हणून ओळखल्या जातात.
ISWAI ने सांगितले की, १९५८ मध्ये महासाहेब मोहोळ यांच्या नेतृत्वाखालील महाराष्ट्र कुस्ती संघाला संलग्नता दिली होती, जी २०२१ पर्यंत कायम होती. त्यानंतर संलग्नता रद्द करण्यात आली. २०२३-२४ मध्ये महाराष्ट्र राज्य भारतीय शैली कुस्ती संघाला ISWAI कडून अधिकृत संलग्नता मिळाली असून, राज्यात सध्या फक्त हाच संघ ओळखला जातो.
संघटनेने पैलवान, प्रशिक्षक आणि कुस्तीप्रेमींना अफवा पसरवू नये असे आवाहन केले असून, पारंपरिक भारतीय कुस्तीच्या वारशाचे रक्षण करण्यासाठी कटिबद्ध असल्याचे सांगितले.
‘महाराष्ट्र केसरी’ ही महाराष्ट्रातील पारंपरिक कुस्तीतील सर्वोच्च सन्मान मानली जाते. पैलवान १५ ते २० वर्षे कठोर मेहनत करून या पदवीसाठी स्पर्धा करतात आणि दरवर्षी फक्त एकच पैलवान ‘महाराष्ट्र केसरी’ बनतो. मात्र, गेल्या काही वर्षांत महाराष्ट्रातील अनेक कुस्ती संघटनांनी या पदवीचे आयोजन करण्याचा हक्क मागितला असून, एकाच नावाने समांतर स्पर्धा होत आहेत. ज्येष्ठ पैलवानांचे मत आहे की, या ऐतिहासिक पदवीची प्रतिष्ठा टिकवण्यासाठी दरवर्षी फक्त एकच अधिकृत स्पर्धा व्हावी.
