सांस्कृतिक भारत : दमण व दीव

daman and diu
दमण व दीवचे भौगोलिक क्षेत्रफळ 112 चौरस किमी असून राजधानी दमण ही आहे. दमण व दीव मिळून केंद्रशासित प्रदेश आहे. 2011 च्या जनगणनेनुसार दमण व दीव ची लोकसंख्या 2,42,911 इतकी आहे. यात साक्षरतेचे प्रमाण 87.07 इतके आहे. दमण व दीव हे दोन जिल्हे असून इथे प्रामुख्याने गुजराती भाषा बोलली जाते.
स्वातंत्र्योत्तर काळातही गोव्यासोबत दमण आणि दीव येथे पोर्तुगिजांची वसाहत होती. 1961 मध्ये दमण व दीव भारतात समाविष्ट करण्यात आले. 30 मे 1987 ला दमण व दीव केंद्रशासित प्रदेश घोषित झाले. दमण मुंबईपासून 193 किमी अंतरावर असून दमणच्या पूर्वेला गुजरात, पश्चिमेला अरबी समुद्र, उत्तरेला कोलाक नदी व दक्षिणेला कलई नदी आहे. गुजरात मधील बलसाड जिल्हा दमण जवळ आहे. दीव बेट दोन पुलांनी जोडलेले आहे. गुजरात मधील जुनागड जिल्हा दीव जवळ आहे.
दमण ही दोन जुळी शहरे मिळून एक शहर आहे. कोइम्ब्रा आणि पोर्तुगाल ही ती अंतर्गत असलेली दोन शहरे. दीवमध्ये जे लोऊरेस नावाचे शहर आहे ते पोर्तुगालमध्ये सुद्धा याच नावाचे एक शहर आहे. दमणगंगा नदी ही दमणला दोन भागात विभागते.

दमणच्या अधिकृत भाषा इंग्रजी, गुजराती, हिंदी, कोकणी या आहेत. पोर्तुगिज भाषाही कुठे कुठे अजून बोलली जाते.
कालव्यातील जमीन 1121.03 हेक्‍टर आहे. मुख्य शेती व बागायती उत्पादने म्ह़णून तांदूळ, रागी, बाजरी, ज्वारी, भुईमुग, दाळी व कडधान्य, गहू, केळी, चिक्कू, आंबा, नारळ व ऊस हे आहेत. या प्रदेशात म्हणण्याजोगा जंगलप्रदेश नाही.

दीव व दमणला 1700 लघु व मध्यम उद्योग आहेत. ओमनीयत औद्यागिक विकास महामंडळातर्फे दमण येथे दोन औद्योगिक वसाहती स्थापन झाल्यात. दाभेल, भीमपूर व कडिया ही इतर औद्यागिक क्षेत्रे आहेत. सर्व खेड्यांना वीज पुरवठा होतो. पश्चिम प्रदेशातील केंद्रीय संस्थेकडून पुरेसा वीज पुरवठा या प्रदेशाला होतो. दमण येथील कचीगाम, दलवाडा व दाभेल येथे 66/11 किलोवॅटचे उपकेंद्र आहे. प्रत्येकी पन्नास मेगावॅट असे. मगरवाडा येथे 220 किलोवॅटचे उपकेंद्र तर दीव येथे 110 मेगावॅटचे उपकेंद्र आहे.
दमणला किल्ले, लाईट हाऊस, देवका व जाम्पोरा समुद्रकिनारे, दमणगंगा, बगीचा, कचिराम, सत्यसागर उद्यान, दलवाडा, केडिया तलाव व उद्यान मोती दमण किल्ला, नदिया गुंफा, शांततेचा बुरूज, दमण स्वातंत्र्य मेमोरियल, पोर्तुगिज किल्ला, आदी स्थळे प्रेक्षणीय आहेत. नानी दमण जेठ्ठी किल्ला व उद्यान, जुनी गिरीजा घरे (चर्चेस), किल्ले, दीपगृह व उन्हाळी निवासस्थाने आहेत. दीव येथे किल्ला व नागोबा समुद्र किनारा आहे. घोगला येथील बालोद्यान हे निसर्गरम्य स्थान आहे. इथला किल्ला आणि चर्चेस पाहण्यासारखे आहेत. घोघला, चक्रतिर्थ, गोमतीमाता, जालंदर आदी समुद्र किनारे मन रमविणारे आहेत.

दमण व दीव या बेटांवर काही आदिवासी लोकही वास्तव्य करतात. त्यापैकी धोडिया, दुबळा (हलपती), नायकदा (तालाविया), सिद्दी (नायका), वारली आदी लोक आहेत. धोडिया आदिवासींचे प्रमाण इतर आदिवासींपेक्षा जास्त आहे. ते आपली स्वत:ची धोडिया नावाचीच भाषा बोलतात.

गरबा, कोळी नृत्य, पोर्तुगिज लोकनृत्य मांडो, विरा नृत्य, वेरदीगाव आदी लोकगीते या केंद्रशासित प्रदेशात पहायला मिळतात.
हा प्रदेश गुजरातला लागून असल्याने इथे गरबा उत्सव मोठ्या दिमाखात साजरा होतो. दीव फेस्टीवल, नवरात्र उत्सव, अंबा पूजा आदी उत्सव दीवला साजरे केले जातात. डिसेंबर महिन्यात टुरिझम विभागाकडून दीव फेस्टीवल आयोजित केला जातो. दमणला मकर संक्रांती, ख्रिसमस, गरबा, नारळी पौर्णिमा आदी उत्सव होतात तर मांडोचा वाद्य नाचही केला जातो, या प्रदेशातून दमण गंगा, वाघ नदी या नद्या वाहतात.

- डॉ. सुधीर राजाराम देवरे


यावर अधिक वाचा :

मुलगी लाजून म्हणाली असा काय पाहतोय

मुलगी लाजून म्हणाली असा काय पाहतोय
प्रेमी एकाच प्लेटमधून शेवपुरी खात होते मुलगा तिच्या डोळ्यात एकसारखा पाहतो मुलगी लाजून ...

साराला रोहित शेट्टीचं 'गोलमाल' उत्तर

साराला रोहित शेट्टीचं 'गोलमाल' उत्तर
बॉलिवूड अभिनेत्री सारा अली खान कोणत्या ना कोणत्या कारणामुळे नेहमीच चर्चेत असते. सध्या ...

वैभव तत्त्ववादी झळकणार बॉलिवूडच्या या अभिनेत्रीसोबत

वैभव तत्त्ववादी झळकणार बॉलिवूडच्या या अभिनेत्रीसोबत
हिंदी व मराठी चित्रपटसृष्टीत आपल्या अभिनय कौशल्यानं रसिकांच्या मनावर अधिराज्य गाजविणारा ...

केटी हे वागणे मुळीच बरोबर नाही

केटी हे वागणे मुळीच बरोबर नाही
सुप्रसिद्ध हॉलिवूड सिंगर केटी पेरीने मुंबईत परफॉर्म करून भारतीय चाहत्यांची मने जिंकलीत. ...

'गर्ल्स' डे आऊट

'गर्ल्स' डे आऊट
'गर्ल्स' डे आऊट हे शीर्षक वाचल्यानंतर मनात अनेक प्रश्न निर्माण झाले असतील. 'गर्ल्स' डे ...

विलासराव देशुख यांच्यावर बायोपिक काढणे सोपे नाही

विलासराव देशुख यांच्यावर बायोपिक काढणे सोपे नाही
'माझ्या वडिलांचा सरपंच ते मुख्यमंत्री हा प्रवास थक्क करणारा होता. बर्‍याच लोकांनी ...

जयललितांसाठी कंगनाला करावे लागले 'हे' काम

जयललितांसाठी कंगनाला करावे लागले 'हे' काम
बायोपिकच्या ट्रेंडमध्ये अभिनेत्री कंगना राणौत हिची महत्त्वाची भूमिकर असणारा एक चित्रपट ...

युट्युबवर ‘गोल्डीची हळद’ गाणं तुफान हीट

युट्युबवर ‘गोल्डीची हळद’ गाणं तुफान हीट
टिप्स मराठी या नव्या यूट्युब चॅनलच्या माध्यमातून त्यांनी मराठी संगीत क्षेत्रात पाऊल टाकलं ...

कुठल्याही चित्रपटात अ‍ॅपलचे गॅजेट्स वापरता येणार नाही, कारण ...

कुठल्याही चित्रपटात अ‍ॅपलचे गॅजेट्स वापरता येणार नाही, कारण 'हे' आहे
अनेक चित्रपटांमध्ये श्रीमंती किंवा अत्याधुनिक तंत्रज्ञान दाखवण्यासाठी अ‍ॅपलच्या गॅजेट्सचा ...

सलमान खान कोल्हापूरच्या पूरग्रस्तांना घरे बांधून देणार

सलमान खान कोल्हापूरच्या पूरग्रस्तांना घरे बांधून देणार
अभिनेता सलमान खान कोल्हापूर जिल्ह्यातील खिद्रापूर गाव सलमान दत्तक घेणार असून ...