महाराष्ट्राचे कुलदैवत श्रीक्षेत्र तुळजापूर

- महेश जोशी, औरंगाबाद

devi
WDWD
देवी मातेला महिषासूर मर्दिनी असेही म्हटले जाते. त्याबाबतही एक अख्यायिका प्रसिद्ध आहे. सृष्टीक्रम व्यवस्थित सुरू असताना महिषासूर नावाच्या राक्षसाने देवी देवतांना त्रास देण्यास सुरुवात केली तेव्हा सर्व देवांनी एकत्र येऊन ब्रह्मा, विष्णू व महेश यांना संकटापासून वाचविण्याची विनंती केली. त्यांची विनंती मान्य करीत देवाने तेजाचा अतिप्रचंड अग्निस्तंभ निर्माण केला. त्रिभुवनाला व्यापून टाकणार्‍या प्रचंड तेजाच्या रुपाने साकार झालेली श्री तुळजाभवानी देवी महिषासूर राक्षसाबरोबर युद्ध करण्यास तयार झाली. देवीने राक्षसाचे सर्व सैन्य ठार केले. तेव्हा स्वतः महिषासूर राक्षस महिषाचे रूप धारण करून देवीबरोबर लढू लागला. आपल्या पाशाचा वापर करून देवीने महिषासुराला बांधून टाकले.

नंतर महिषासुराने सिंहाचे रुप घेतले. तेव्हा देवीने तलवारीने सिंहास ठार मारले. महिषासुर पुन्हा महिषाचे रुप धारण करून आपल्या शिंगांनी देवीवर पर्वताचा वर्षाव करू लागला. देवीने बाणाचा मारा करून पर्वताचे तुकडे तुकडे केले. नंतर पायउतार होऊन त्या विषारी रेड्याला आपल्या पायाखाली चिरडून भाल्याने महिषासुर राक्षसाचा कंठनाळ छेदला. त्यानंतर महिषासूर राक्षास मनुष्यरूप धारण करून अर्धवट महिष व अर्धवट मानव या रुपात देवीबरोबर युद्ध करू लागला. तेव्हा संतप्त झालेल्या तुळजाभवानीने महिषासूर राक्षसाला तलवारीने ठार मारले. यासोबतच महिषासुराचा अवतारही संपला. यामुळे देवीला महिषासूर मर्दिनी असे म्हटले जाते.

श्री तुळजाभवानी वीरवदायिनी, इंद्रवरदायिनी, रामवरदायिनी आणि महिषासूरमर्दिनी म्हणून प्रसिद्ध आहे. श्री तुळजाभवानी शक्ती देवता आहे. तुळजापूरची भूमी प्रभू रामचंद्रांच्या पदस्पर्शाने पावन झाली आहे. ज्या शिळा घाटावरून तुळजाभवानी देवीने प्रभू रामचंद्रास लंकेचा मार्ग दाखविला तो शिळाघाट अजूनही तुळजापूरला दिसून येतो. दरवर्षी अश्विन महिन्यात तुळजापूरला नवरात्र उत्सव मोठा प्रमाणावर साजरा केला जातो. देश परदेशातून भाविक देवीच्या चरणाला नतमस्तक होण्यासाठी गर्दी करतात. तुळजापूरहून शंभर ते दीडशे किलोमीटर अंतरावर प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र पंढरपूर, गाणगापूर, अक्कलकोट, निरा नृसिंहपूर आहे.

मंदिराचे वैशिष्ट्
devi
WDWD
देवी मंदिराच्या मागच्या बाजूस काळा दगडाचा चिंतामणी असून तो गोल आकाराचा आहे. आपले काम होईल की नाही याचा कौल हा चिंतामणी देतो. शिवाजी महाराजही युद्धाला जाण्यापूर्वी मातेचे दर्शन घेऊन चिंतामणीकडे कौल मागत असत. एक रुपयाचे नाणे ठेवून चिंतामणी उजवीकडे फिरल्यास काम होणार व डावीकडे फिरल्यास काम होणार नाही असे समजले जाते. चिंतामणीच्या बाजूलाच देवीच्या अलंकाराचा खजिना, देवीची वाहन ठेवण्याची जागा आणि गुप्तदान कुंडी आहे. देवीच्या अलंकारामध्ये अस्सल सोन्याच्या माळा, हिर्‍या मोत्यांचे दागिने, जुडवा, कंबरपट्टा, सूर्यहार, चंद्रहार, रत्नहार, चिंचपेटा व रत्नजडित खडावा आहेत.

छत्रपती शिवाजी महाराजांनी देवीस सोन्याची माळ अर्पण केली आहे. या माळेच्या प्रत्येक पुतळीवर राजे शिवछत्रपती अशी अक्षरे कोरली आहेत. नवरात्रोत्सवात मुख्य सणांच्या दिवशी, पाडवा, दसरा, दिपावली आदी प्रसंगी देवीस संपूर्ण अलंकार घातले जातात. मुख्य मंदिरासोबतच गोमुख तीर्थ, श्रीकल्लोळ तीर्थ, मंकावती तीर्थ, पापनाशी तीर्थ भक्तांसाठी आकर्षणाचे केंद्र ठरतात. याशिवाय महंत भारतीबुवांचा मठ, महंत बाकोजीबुवांचा मठ, हमरोजी बुवा मठ, अरण्य गोवर्धन मठ संस्थान, महंत गरीबनाथ मठ तुळजापुरात आहेत.

तुळजापूरला कसे जावेः
देशाच्या दक्षिण भागातून येणारे भाविक रेल्वेगाडीने तुळजापूरहून ३५ किलोमीटरवर असलेल्या नळदुर्ग येथे येतात. देशाच्या उत्तर भागातून येणारे लोक आधी सोलापूरला येऊ शकतात. सोलापूरहून ४४ किलोमीटरवर आहे. उस्मानाबाद या जिल्ह्याच्या ठिकाणाहून तुळजापूर १८ किलोमीटरवर आहे. सोलापूर व उस्मानाबाद येथून तुळजापूरला येण्यासाठी भरपूर बस, गाड्या उपलब्ध आहे.

रेल्वे सुविधा- तुळजापूरला रेल्वेगाडीने यायचे झाल्यास सोलापूर हे जवळचे रेल्वे स्टेशन आहे.

हवाई सुविधा- हवाई मार्गे येऊ पाहणार्‍या भाविकांना पुणे किंवा हैदराबादला यावे लागेल. त्यातल्या त्यात पुणे हा जवळचा विमानतळ आहे.

रहाण्याची सोययात्रेकरूंना राहण्यासाठी तुळजापुरात श्री भवानी विश्रामगृह, गादा व सामल धर्मशाळा आहे. येथे तीन दिवस राहता येते. याशिवाय अनेक खासगी हॉटेल, लॉजिंग, बोर्डींग, धर्मशाळा आणि हॉटेल आहेत. देवीच्या पुजार्‍यांकडेही राहण्याची व लग्न, मुंज, अभिषेक, महानैवेद्य दर्शन आदींची सोय उपलब्ध आहे.

फोटो गॅलरीसाठी येथे क्लिक करा...
वेबदुनिया|

‘महिषासूरमर्दिनी’ तुळज

संबंधित माहिती


यावर अधिक वाचा :

दैनिक राशिभविष्य

कामदा एकादशी सांसारिक दोष आणि पापांपासून मुक्ती देणारी तिथी

कामदा एकादशी सांसारिक दोष आणि पापांपासून मुक्ती देणारी तिथी
कामदा एकादशी विष्णूंना प्रसन्न करण्याची तिथी आहे तरी या दिवशी कृष्णाची उपासना करून देखील ...

गुरुवारी साई चालीसा पाठ करा, बाबांचा आशीर्वाद मिळवा

गुरुवारी साई चालीसा पाठ करा, बाबांचा आशीर्वाद मिळवा
पहले साईं के चरणों में, अपना शीश नमाऊं मैं । कैसे शिर्डी साईं आए, सारा हाल सुनाऊं मैं ...

रामनवमी : हनुमानाचा जन्म नेमका कुठे झाला? हनुमानाच्या ...

रामनवमी : हनुमानाचा जन्म नेमका कुठे झाला? हनुमानाच्या जन्मस्थळावरून वाद का?
हनुमान या हिंदू देवतेचा जन्म अंजनाद्री पर्वतात झाला, असा दावा तिरुमला तिरुपती देवस्थानने ...

हृदयामध्ये राम - सीता

हृदयामध्ये राम - सीता
रावणाशी युद्ध जिंकल्यानंतर श्रीरामाने त्या सर्वांना भेटवस्तू दिल्या ज्यांनी युद्धात ...

श्रीरामाचे हे 5 गुण जीवनात अमलात आणा, यशस्वी व्हा

श्रीरामाचे हे 5 गुण जीवनात अमलात आणा, यशस्वी व्हा
सहनशील व धैर्यवान सहिष्णुता आणि संयम हा भगवान रामाचा एक विशेष गुण आहे. कैकेयीच्या ...

लग्न समारंभातबाबत राज्य सरकारकडून नवी नियमावली जाहीर

लग्न समारंभातबाबत राज्य सरकारकडून नवी नियमावली जाहीर
लॉकडाऊनमुळे रखडलेल्या लग्न समारंभातबाबत राज्य सरकारने एक महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. ...

पिंपरी चिंचवड शहरातील ‘या’ आठ लसीकरण केंद्रावर मिळणार लसीचा ...

पिंपरी चिंचवड शहरातील ‘या’ आठ लसीकरण केंद्रावर मिळणार लसीचा दुसरा डोस
कोरोना प्रतिबंधक लसीचा पहिला डोस घेतलेल्या पिंपरी-चिंचवड शहरातील नागरिकांना लसीचा दुसरा ...

राज ठाकरें उद्धव ठाकरे याच्या पाठीशी लिहिलं PM मोदींना ...

राज ठाकरें उद्धव ठाकरे याच्या पाठीशी लिहिलं PM मोदींना पत्र; पत्रातून मांडल्या ‘या’ महत्त्वपूर्ण मागण्या
देशात कोरोनाचा शिरकाव झाल्यापासून महाराष्ट्राला या व्हायरसचा सर्वाधिक फटका बसला आहे. ...

शहरात सुरु होते भामट्या महिलेचे ‘कार’नामे ! अखेर पोलिसांनी ...

शहरात सुरु होते भामट्या महिलेचे ‘कार’नामे ! अखेर पोलिसांनी केली अटक…
अहमदनगर शहरात वाहनचालकांकडून लिफ्ट मागून नागरिकांना लुटणारी ‘ती’ भामटी महिला काही जागृत ...

आ.विखे पाटील यांची रेल्‍वेमंत्र्यांकडे विलगीकरण बोगीची ...

आ.विखे पाटील यांची रेल्‍वेमंत्र्यांकडे विलगीकरण बोगीची उपलब्‍धता करुन देण्‍याची मागणी
अहमदनगर जिल्‍ह्यात कोव्‍हीड रुग्‍णांची वाढत चाललेली संख्‍या आणि रुग्‍णालयांमध्‍ये उपलब्‍ध ...