जर्मनीतील सर्वात मोठे हिंदू मंदिर बर्लिनमध्ये बांधण्यात आले

BY: वेबदुनिया न्यूज टीम

Publish: Sat, 13 Jun 2026 (14:03 IST) Updated: Sat, 13 Jun 2026 (14:14 IST)

रविवार, ७ जून हा बर्लिन आणि संपूर्ण जर्मनीमधील हिंदू समुदायासाठी एक अतिशय खास दिवस होता. त्या दिवशी, जर्मनीची राजधानी बर्लिन एका नवीन, अनोख्या आकर्षणाने नटली.

२० वर्षांहून अधिक काळ चाललेल्या नियोजन आणि बांधकामानंतर, ७ जून २०२६ रोजी, बर्लिनच्या उपनगरातील न्युकॉल्न येथे भगवान गणेश यांना समर्पित एका भव्य नवीन हिंदू मंदिराचे, त्यांच्या मूर्तीची आणि मंदिराच्या इमारतीची विधीपूर्वक प्रतिष्ठापना करून उद्घाटन करण्यात आले.

अभिषेक सोहळ्यादरम्यान, तीन पुजाऱ्यांपैकी एकाने, एका उंच क्रेनचा वापर करून, बर्लिनच्या स्प्री नदी आणि भारतातील गंगा नदीच्या पाण्याचे मिश्रण मंदिराच्या शिखरावर ओतले. बर्लिन ही जर्मनीची राजधानी तसेच जर्मनीमधील एक राज्य आहे. त्यामुळे, बर्लिन राज्याचे दोन मंत्री आणि जर्मनीतील भारताचे राजदूत, अजित गुप्ते, हे देखील मंदिराच्या उद्घाटन सोहळ्याला उपस्थित होते.

संपूर्णपणे देणग्यांमधून बांधलेले

१७ मीटरपेक्षा जास्त उंच असलेले हे मंदिर आता जर्मनीमधील सर्वात मोठे हिंदू मंदिर आहे. ते पूर्णपणे देणग्या आणि स्वयंसेवी सेवेतून बांधले गेले. हे मंदिर बांधणाऱ्या 'श्री गणेश हिंदू टेंपल ५' या नोंदणीकृत संस्थेचे प्रमुख विल्वनथन कृष्णमूर्ती यांनी माध्यमांना सांगितले की, 'श्री गणेश हिंदू मंदिर' शनिवारी जनतेसाठी खुले करण्यात आले: "मंदिरात सर्वांचे हार्दिक स्वागत आहे." या मंदिराच्या बांधकामाची योजना २० वर्षांपूर्वी आखण्यात आली होती आणि २०१० मध्ये बांधकामाला सुरुवात झाली. बांधकामाचा खर्च, जो अंदाजे १.१ दशलक्ष युरो (१ युरो = १११ रुपये) इतका आहे, तो केवळ देणग्यांमधून उभारण्यात आला.

बांधकाम कामात विलंब

२००५ च्या प्राथमिक योजनांनुसार, २००७ च्या अखेरीस बांधकाम सुरू होऊन २०१० पर्यंत मंदिर पूर्ण होणार होते. मंदिराचा पहिला पायाभरणी समारंभ ४ नोव्हेंबर २००७ रोजी पार पडला, परंतु त्यानंतर प्रत्यक्षात बांधकाम सुरू झाले नाही. २०१० मध्ये बांधकामासाठी शासकीय मंजुरी मिळाल्यानंतर, त्याच वर्षी सप्टेंबरमध्ये दुसरा पायाभरणी समारंभ आयोजित करण्यात आला. 

त्यानंतर, सप्टेंबर २०११ पर्यंत काम पूर्ण करण्याचे लक्ष्य ठेवण्यात आले होते, परंतु अपुऱ्या निधीमुळे ते साध्य झाले नाही. एका वर्षानंतर, २०१२ मध्ये, 'राजा गोपुरम' नावाच्या प्रवेशद्वाराचा पाया आणि खांब अखेर उभारण्यात आले. २०१३ मध्ये बांधकाम परवाना संपल्यानंतर, नवीन परवान्यासाठी पुन्हा अर्ज करावा लागला. हा प्रकल्प २०२४ मध्ये पूर्ण होणे अपेक्षित असले तरी, तोपर्यंत काम पूर्ण झाले नव्हते, त्यामुळे पुढील अंतिम मुदत ऑक्टोबर २०२५ निश्चित करण्यात आली.

युरोपमधील आपल्या प्रकारचे सर्वात मोठे मंदिर

बर्लिनमधील हे भव्य मंदिर संपूर्ण युरोपमधील सर्वात मोठ्या मंदिरांपैकी एक आहे. मंदिराचे १७ मीटर उंच सोनेरी छत दक्षिण भारतीय कारागिरांनी तयार केलेल्या उत्कृष्ट कोरीव कामांनी सुशोभित आहे. मंदिराच्या निळ्या बाह्य भिंतींवर सजावटीचे नमुने आणि देव-देवतांच्या आकृत्या कोरलेल्या आहेत. गर्भगृहाचा आतील भागही उत्कृष्टपणे डिझाइन केलेला आहे. प्रवेशद्वार २५० हाताने रंगवलेल्या आकृत्यांनी सजवलेले आहे. गर्भगृहाचा आतील भागही उत्कृष्टपणे डिझाइन केलेला आहे. येथे भगवान गणेशाला समर्पित मुख्य वेदी आहे, तसेच शिव, विष्णू आणि दुर्गा यांसारख्या देवतांना समर्पित अनेक वेदी आहेत, ज्यांचे रक्षण संरक्षक देवदूतांच्या भव्य आकृत्या करतात. हे बर्लिनमधील दुसरे मंदिर आहे आणि कदाचित संपूर्ण युरोपमधील भगवान गणेशाला समर्पित असलेले एकमेव मंदिर आहे.

२०८० पर्यंत जमीन संपादित करण्यात आली आहे.

गणेश हे ऊर्जा आणि बुद्धीचे प्रतीक मानले जाते. मंदिराच्या प्रायोजक संस्थेचे प्रमुख विल्वनथन कृष्णमूर्ती यांच्या मते, श्री गणेश मंदिर अंदाजे ८५० चौरस मीटर क्षेत्रफळात पसरलेले आहे, तर २०८० सालापर्यंत मंदिरासाठी संपादित केलेली एकूण जमीन अंदाजे ५,००० चौरस मीटर आहे. यापूर्वी बर्लिनमधील एकमेव हिंदू मंदिर, जे अजूनही अस्तित्वात आहे, ते २०१३ मध्ये बांधले गेले आणि त्याला "श्री मयूरपती मुरुगन मंदिर" म्हटले जाते. हे मंदिर प्रामुख्याने १९८३ ते २००९ पर्यंत चाललेल्या "तामिळ टायगर्स"च्या गृहयुद्धादरम्यान श्रीलंकेतून युरोप आणि जर्मनीमध्ये आलेल्या तामिळ निर्वासितांनी बांधले होते.

श्रीलंकन ​​तमिळांनी जर्मनीतील नॉर्थ ऱ्हाईन-वेस्टफेलिया राज्यातील हॅम शहरात पहिले हिंदू मंदिर बांधले. दक्षिण भारतातील कांचीपुरम येथील कामाक्षी देवी मंदिराच्या वास्तुकलेपासून प्रेरणा घेऊन, 'श्री कामाक्षी अम्पल' नावाच्या या मंदिराचे उद्घाटन ७ जुलै २००२ रोजी झाले. याचे वास्तुकार जर्मनीचे हाइन्झ-रायनर आइखोर्स्ट होते. हॅममधील हे तमिळ-हिंदू मंदिर युरोपमधील सर्वात मोठे द्रविड मंदिर मानले जाते.

बर्लिनमधील हिंदूंची अंदाजे संख्या ४५,००० आहे.

सुमारे ४० लाख लोकसंख्या असलेल्या बर्लिनमध्ये नेमके किती हिंदू राहतात हे कोणालाच माहीत नाही. श्री गणेश मंदिर बांधणाऱ्या संस्थेचे प्रमुख विल्वनथन कृष्णमूर्ती यांच्या अंदाजानुसार, बर्लिनमधील हिंदूंची संख्या ४५,००० पर्यंत असू शकते. प्रामुख्याने भारतातील विद्यार्थी आणि आयटी व्यावसायिकांमुळे अलीकडे या संख्येत झपाट्याने वाढ झाली आहे. ८.४१ कोटी लोकसंख्या असलेल्या जर्मनीमध्येही केवळ सुमारे २ लाख भारतीय राहतात, त्यापैकी अंदाजे १ लाख हिंदू आहेत.

मंदिराच्या उद्घाटन सोहळ्यात अशी घोषणा करण्यात आली की, मंदिराचे दरवाजे दररोज सायंकाळी ४:०० ते ६:०० या वेळेत सर्वांसाठी खुले राहतील. सकाळच्या आणि संध्याकाळच्या आरतीला उपस्थित राहण्यासाठी कोणतीही नोंदणी किंवा प्रवेश शुल्क आकारले जाणार नाही. मंदिर वैष्णव, शैव, शाक्त आणि स्मार्त या सर्व हिंदू पंथांतील अभ्यागतांचे, तसेच भेट देऊ इच्छिणाऱ्या प्रत्येकाचे स्वागत करेल: बर्लिनमधील कुटुंबे, विद्यार्थी, विविध धर्मांचे लोक, जवळच्या कार्यालयांमधील कर्मचारी आणि 'ओपन डे'ला भेट देणाऱ्या शाळकरी मुलांचे गटसुद्धा.

संस्कृत, तमिळ किंवा हिंदीमध्ये संस्कारी विधी नामकरण सोहळे, शालेय दीक्षा समारंभ, विवाह आणि गृहप्रवेश सोहळे यांसारख्या प्रसंगांसाठी मंदिराचे पुजारी उपलब्ध असतील. ते संस्कृत, तमिळ किंवा हिंदीमध्ये विधी पार पाडतात—ज्याचे जर्मन किंवा इंग्रजीमध्ये भाषांतर केले जाते. साप्ताहिक संस्कृत भाषेचे वर्ग घेतले जातात. संस्कृतचे कोणतेही पूर्वज्ञान आवश्यक नाही. लहान मुले आणि प्रौढ एकत्र शिकू शकतात. येथे गायन आणि हार्मोनियम व तबला यांसारखी वाद्ये वाजवण्याची सोय देखील असेल. सणांच्या दिवशी, उपस्थित असलेल्या सर्वांना—मग ते भक्त असोत वा अनपेक्षित पाहुणे—'अन्नदान' (अन्नदान) वाटले जाईल.

बर्लिनचे बहुचर्चित आणि तितकेच अपेक्षित असलेले मंदिर अखेर बांधले गेले आहे; आता त्याच्या निर्मात्यांना बर्लिनच्या विविध संस्कृती आणि धर्मांमध्ये संवादाला चालना देणारे एक "आंतरसांस्कृतिक मिलन केंद्र" उभारण्याचा मोह होत आहे. ही एक अशी कल्पना आहे जी एरवी इतर धर्मांच्या लोकांना आणि त्यांच्या धर्मगुरूंना सुचली नसती. इतर धर्मांच्या लोकांचा असा विश्वास आहे की त्यांचा धर्म सर्वोत्तम आहे आणि जे त्यांच्या धर्माचे नाहीत त्यांनी त्यांचा धर्म स्वीकारला पाहिजे.

Edited By - Priya Dixit