१ जुलै १६९३ : नवजी बलकवडे यांनी पुन्हा स्वराज्यात आणला सिंहगड किल्ला

Download

Publish: Mon, 1 Jun 2026 (08:26 IST) Updated: Tue, 30 Jun 2026 (18:32 IST)

मराठा साम्राज्याच्या इतिहासात सिंहगड किल्ल्याला विशेष स्थान आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळापासून अनेक ऐतिहासिक घटनांचा साक्षीदार असलेला हा गड स्वराज्याच्या वैभवाचे प्रतीक मानला जातो. औरंगजेबाच्या दक्षिण मोहिमेदरम्यान अनेक किल्ल्यांप्रमाणे सिंहगडही मुघलांच्या ताब्यात गेला होता. मात्र मराठ्यांनी हार न मानता स्वराज्य पुन्हा उभे करण्यासाठी सातत्याने संघर्ष सुरू ठेवला.

याच संघर्षाचा एक महत्त्वाचा टप्पा म्हणजे १ जुलै १६९३. या दिवशी शूर मराठा सरदार नवजी बलकवडे यांनी अत्यंत धाडसी मोहिम राबवत सिंहगड किल्ला मुघलांच्या ताब्यातून पुन्हा स्वराज्यात आणला. मर्यादित साधने आणि कठीण परिस्थिती असूनही त्यांनी दाखवलेले शौर्य व युद्धकौशल्य मराठा इतिहासात सुवर्णाक्षरांनी नोंदले गेले आहे.

सिंहगडाची भौगोलिक रचना अत्यंत कठीण असल्यामुळे तो जिंकणे सोपे नव्हते. उंच डोंगर, मजबूत तटबंदी आणि मुघलांचा कडेकोट बंदोबस्त यामुळे ही मोहीम मोठे आव्हान होती. तरीही नवजी बलकवडे आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी नियोजन, धैर्य आणि पराक्रमाच्या जोरावर हा किल्ला जिंकला. या विजयामुळे पुणे परिसरातील स्वराज्याची ताकद वाढली आणि मराठ्यांचा आत्मविश्वासही अधिक दृढ झाला.

हा विजय केवळ एका किल्ल्याचा नव्हता, तर स्वराज्य पुन्हा उभे करण्याच्या मराठ्यांच्या जिद्दीचे आणि न झुकणाऱ्या वृत्तीचे प्रतीक होता. छत्रपती संभाजी महाराजांच्या बलिदानानंतर निर्माण झालेल्या कठीण काळात अशा विजयांनी मराठा सैन्याला नवी ऊर्जा दिली आणि स्वराज्याचा लढा अधिक जोमाने सुरू राहिला.

आज १ जुलैच्या दिनविशेषानिमित्त नवजी बलकवडे यांच्या शौर्याला आणि स्वराज्यासाठी दिलेल्या योगदानाला अभिवादन करणे हे प्रत्येक मराठी माणसासाठी अभिमानाची बाब आहे. त्यांचा हा पराक्रम पुढील अनेक पिढ्यांना धैर्य, देशप्रेम आणि स्वराज्यनिष्ठेची प्रेरणा देत राहील.