महिलांमध्ये हिमोग्लोबिन कमी होण्याची १० लक्षणे; ही चिन्हे दिसताच सावध व्हा
महिलांमध्ये हिमोग्लोबिन (Hemoglobin) कमी होणे ही अत्यंत सामान्य पण दुर्लक्षित समस्या आहे. मासिक पाळीमुळे होणारा रक्तस्राव, गर्भधारणा, प्रसूती, लोहयुक्त आहाराचा अभाव किंवा काही आजारांमुळे शरीरातील हिमोग्लोबिनची पातळी कमी होऊ शकते. हिमोग्लोबिन कमी झाल्यास शरीराच्या विविध अवयवांपर्यंत पुरेसा ऑक्सिजन पोहोचत नाही, त्यामुळे अनेक लक्षणे दिसू लागतात. खाली महिलांमध्ये हिमोग्लोबिन कमी झाल्याची १० प्रमुख लक्षणे दिली आहेत.
सतत थकवा आणि अशक्तपणा
पुरेशी झोप घेतल्यानंतरही सतत थकवा जाणवणे हे हिमोग्लोबिन कमी होण्याचे सर्वात सामान्य लक्षण आहे. साधे दैनंदिन काम करतानाही दम लागतो.
त्वचा फिकट दिसणे
चेहरा, ओठ, हिरड्या किंवा नखांचा रंग नेहमीपेक्षा फिकट दिसू लागल्यास शरीरात रक्ताची कमतरता असण्याची शक्यता असते.
चक्कर येणे
अचानक उभे राहिल्यावर डोके हलके वाटणे किंवा वारंवार चक्कर येणे हे हिमोग्लोबिन कमी झाल्याचे लक्षण असू शकते.
श्वास लागणे
थोडे चालल्यानंतर, जिने चढल्यानंतर किंवा हलका व्यायाम करतानाही श्वास लागणे ही गंभीर संकेतांपैकी एक आहे.
हृदयाचे ठोके वाढणे
ऑक्सिजनची कमतरता भरून काढण्यासाठी हृदय अधिक वेगाने काम करू लागते. त्यामुळे धडधड वाढल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
सतत डोकेदुखी
मेंदूपर्यंत पुरेसा ऑक्सिजन न पोहोचल्यास वारंवार डोकेदुखी किंवा लक्ष केंद्रित करण्यात अडचण येऊ शकते.
केस गळणे आणि नखे कमकुवत होणे
हिमोग्लोबिन कमी असल्यास केस जास्त प्रमाणात गळणे, नखे तुटणे किंवा पातळ होणे अशी समस्या निर्माण होऊ शकते.
हात-पाय थंड पडणे
शरीरातील रक्ताभिसरण कमी झाल्यामुळे हात आणि पाय नेहमी थंड वाटू शकतात.
लक्ष केंद्रित करण्यात अडचण
विसराळूपणा, एकाग्रता कमी होणे किंवा सतत गुंगी आल्यास तेही अॅनिमियाचे लक्षण असू शकते.
असामान्य गोष्टी खाण्याची इच्छा
माती, खडू, बर्फ किंवा कच्चा तांदूळ यांसारख्या खाद्य नसलेल्या वस्तू खाव्याशा वाटणे हे लोहाच्या कमतरतेशी संबंधित एक महत्त्वाचे लक्षण मानले जाते.
हिमोग्लोबिन कमी होण्याची प्रमुख कारणे
मासिक पाळीत जास्त रक्तस्राव
लोहयुक्त आहाराचा अभाव
गर्भधारणा आणि स्तनपान
व्हिटॅमिन B12 किंवा फॉलिक अॅसिडची कमतरता
पचनसंस्थेतील काही आजार
दीर्घकालीन रक्तस्राव
हिमोग्लोबिन वाढवण्यासाठी काय खावे?
पालक, मेथी, चवळीसारख्या हिरव्या पालेभाज्या
बीट, डाळिंब (संतुलित आहाराचा भाग म्हणून)
हरभरा, मसूर, राजमा
गूळ आणि तीळ (मर्यादित प्रमाणात)
खजूर, मनुका
अंडी, मासे आणि मांस (जे खातात त्यांच्यासाठी)
लोहयुक्त अन्नासोबत लिंबू, संत्री, आवळा यांसारखे व्हिटॅमिन C असलेले पदार्थ
डॉक्टरांकडे कधी जावे?
जर थकवा, श्वास लागणे, चक्कर येणे किंवा हृदयाची धडधड वाढणे यांसारखी लक्षणे सतत जाणवत असतील, तर स्वतः औषधे घेण्याऐवजी Complete Blood Count (CBC) आणि आवश्यक असल्यास Iron Profile, Vitamin B12 आणि Folate तपासण्या करून डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. कारण प्रत्येक अॅनिमियाचे कारण लोहाची कमतरता असेलच असे नाही.
महिलांमध्ये हिमोग्लोबिन कमी होणे ही सामान्य समस्या असली तरी त्याकडे दुर्लक्ष करणे योग्य नाही. सुरुवातीची लक्षणे ओळखून योग्य तपासणी, संतुलित आहार आणि आवश्यक उपचार घेतल्यास अॅनिमियावर प्रभावीपणे नियंत्रण मिळवता येते.
