खुदिराम बोस पुण्यतिथी : फाशीच्या वेळी भगवद्गीता हाती घेऊन धीराने आपले जीवन बलिदान केले

Publish: Mon, 11 Aug 2025 (11:02 IST) Updated: Mon, 11 Aug 2025 (11:05 IST)

११ ऑगस्ट १९०८ ची सकाळ ही सामान्य सकाळ नव्हती. त्या दिवशी एका महान क्रांतिकारकाला फाशी देण्यात येणार होती. त्यांच्या बलिदानाने भगतसिंग आणि सुभाषचंद्र बोस सारख्या क्रांतिकारकांना प्रेरणा दिली. त्यांच्या हौतात्म्याने केवळ बंगालमध्येच नव्हे तर संपूर्ण भारतातील स्वातंत्र्यलढ्याला एक नवीन दिशा दिली. आज आपण स्वातंत्र्यलढ्यातील सर्वात तरुण क्रांतिकारक खुदीराम बोस यांच्याबद्दल बोलू.

३० एप्रिल १९०८ रोजी खुदीराम बोस आणि प्रफुल्ल चाकी यांनी मुझफ्फरपूर येथे न्यायाधीश किंग्सफोर्ड यांच्या गाडीवर बॉम्ब फेकला. हल्ल्यानंतर दोघेही वेगवेगळ्या दिशेने पळून गेले. खुदीराम रेल्वे मार्गावरून समस्तीपूरकडे चालत राहिले आणि प्रफुल्ल यांनी दुसरा मार्ग निवडला. खुदीराम रात्रभर अनवाणी चालत राहिले आणि सकाळी सुमारे २४ मैल अंतर कापून वैनी स्टेशनवर पोहोचले. तिथे कॉन्स्टेबल शिवप्रसाद सिंग आणि फतेह सिंग यांनी त्यांना पकडले आणि नंतर मुझफ्फरपूरला नेले जिथे ११ ऑगस्ट रोजी त्यांना फाशी देण्यात आली.

त्यांचा जन्म ३ डिसेंबर १८८९ रोजी पश्चिम बंगालमधील मिदनापुर जिल्ह्यातील हबीबपुर गावात झाला. त्यांचे पालक त्रैलोक्यनाथ बोस आणि लक्ष्मीप्रिया देवी होते. लहानपणातच त्यांच्या पालकांचे निधन झाल्याने त्यांचे मोठ्या बहिणी अनुरूपादेवी आणि त्यांचे पती अमृतलाल यांनी पालनपोषण केले. देशप्रेमाच्या भावनेने प्रेरित होऊन त्यांनी नऊव्या वर्गानंतर शिक्षण सोडले आणि स्वातंत्र्य चळवळीत सहभागी झाले.

खुदीराम यांनी १९०५ मध्ये बंगालच्या फाळणीविरुद्ध आंदोलनात सक्रिय भाग घेतला आणि वंदे मातरम हे प्रचारपत्र वितरित केले. ३० एप्रिल १९०८ रोजी त्यांनी मुजफ्फरपूरचे सत्र न्यायाधीश किंग्जफोर्ड याला ठार मारण्याच्या उद्देशाने बमहल्ला घडवला होता. या घटनेनंतर त्यांची पोलिसांनी वैनी रेल्वे स्थानकावर अटक केली. त्यांचा सहकारी प्रफुल्लकुमार चाकी याने अटक टाळण्यासाठी आत्महत्या केली. खटल्यानंतर ११ ऑगस्ट १९०८ रोजी, अवघ्या १९ वर्षांच्या वयात, त्यांना मुजफ्फरपूर तुरुंगात फाशी देण्यात आली. त्यांनी फाशीच्या वेळी भगवद्गीता हाती घेऊन धीराने आपले जीवन बलिदान केले.

मुझफ्फरपूर बॉम्बस्फोट प्रकरण काय होते?

त्या वेळी, मुझफ्फरपूरचे जिल्हा न्यायाधीश डग्लस किंग्सफोर्ड हे ब्रिटीश राजवटीचे अधिकारी होते, जे क्रांतिकारकांना कठोर शिक्षा देण्यासाठी कुप्रसिद्ध होते. खुदीराम आणि त्यांचे साथीदार प्रफुल्ल चाकी यांनी किंग्सफोर्डला लक्ष्य करण्याचा कट रचला. योजनेनुसार त्यांनी किंग्सफोर्डच्या गाडीवर बॉम्ब फेकला, परंतु दुर्दैवाने लक्ष्याला धक्का बसला नाही आणि दोन निष्पाप ब्रिटीश महिलांचा मृत्यू झाला. या घटनेने ब्रिटिश सरकारला हादरवून सोडले.

खुदीराम बोसच्या साथीदाराने आत्महत्या केली

बॉम्बस्फोट प्रकरणानंतर खुदीराम आणि प्रफुल्ल चाकी पळून गेले, परंतु ब्रिटीश पोलिसांनी त्यांचा पाठलाग केला. अटक टाळण्यासाठी प्रफुल्ल चाकी यांनी आत्महत्या केली, तर खुदीराम यांना वैनी रेल्वे स्टेशनवरून (आता बिहारमध्ये) अटक करण्यात आली. खटल्यादरम्यान, खुदीराम यांनी निर्भयपणे आपली देशभक्ती दाखवली. त्यांनी गुन्हा कबूल केला आणि म्हटले की ते आपल्या देशाच्या स्वातंत्र्यासाठी कोणत्याही थराला जाऊ शकतात.

खुदीराम यांच्या शहादतीमुळे बंगालात देशभक्तीची लहर उसळली. त्यांचा स्मृतिप्रीत्यर्थ बंगाली जुलाह्यांनी त्यांच्या नावाने धोती बुणल्या, आणि विद्यार्थी व नागरिकांनी त्यांना श्रद्धांजली वाहिली. ते भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीतील सर्वात तरुण क्रांतिकारकांपैकी एक मानले जातात.