पाणीपुरीची एक प्लेट ही सहसा एक झटपट मिळणारी आणि आनंददायी मेजवानी असते. परंतु झारखंडमधील एका गावात, याच गोष्टीचे रूपांतर एका गंभीर आरोग्य आणीबाणीमध्ये झाले. गिरिडीह जिल्ह्यातील एका गावात, शनिवारी संध्याकाळी गोलगप्पे विकणारा एक फेरीवाला आला होता. लहान मुलांसह अनेक गावकऱ्यांनी त्या गाडीवरून गोलगप्प्यांचा आस्वाद घेतला; मात्र रात्रीपर्यंत, त्यातील अनेकांना उलट्या होणे आणि अशक्तपणा जाणवणे यांसारखी लक्षणे दिसू लागली. रविवार सकाळपर्यंत अनेकांना रुग्णालयात दाखल करण्यात आले होते आणि दुर्दैवाने, त्यातील एका ७ वर्षीय बालकाचा मृत्यू झाला. एक साधासा 'स्ट्रीट फूड'चा पदार्थ अनेकांसाठी जीवघेणा ठरला.
झारखंडमधील अन्न विषबाधेच्या घटनेमागील कारण डॉक्टर स्पष्ट करतात. पाणीपुरी हा एक साधा पदार्थ वाटू शकतो, पण त्यात अनेक घटक असतात आणि योग्य प्रकारे हाताळणी न केल्यास प्रत्येक घटकामुळे धोका निर्माण होऊ शकतो.
तज्ञांच्यामते पाणीपुरीमध्ये अनेक उच्च-धोकादायक घटक एकत्र येतात जसे दूषित पाणी, कच्चे घटक आणि अयोग्य हाताळणी. बऱ्याचदा पाणी हीच सर्वात मोठी समस्या असते. जर पाणी स्वच्छ किंवा गाळलेले नसेल, तर त्यात ई. कोलाय किंवा साल्मोनेलासारखे हानिकारक जीवाणू असू शकतात. उष्ण हवामानात, हे जीवाणू खूप वेगाने वाढतात. त्यामुळे थोडेसे असुरक्षित पाणीसुद्धा काही तासांत धोकादायक बनू शकते.
पाणीपुरीचे सारण, उकडलेले बटाटे आणि चणे ताजे असताना सुरक्षित असतात, पण बाहेर ठेवल्यास सुरक्षित राहत नाहीत. जेव्हा हे पदार्थ खोलीच्या तापमानात, विशेषतः उन्हात ठेवले जातात, तेव्हा ते जिवाणूंच्या वाढीसाठी पोषक वातावरण बनतात. स्टॉलवरील स्वच्छतेचीही मोठी भूमिका असते. अस्वच्छता, न धुतलेले हात, पुन्हा वापरलेली भांडी किंवा माश्या आणि धुळीच्या संपर्कामुळे अधिक संसर्ग होऊ शकतो. जर हात स्वच्छ नसतील किंवा पदार्थ उघडे ठेवले असतील, तर जंतू एका पदार्थावरून दुसऱ्या पदार्थावर सहज पसरू शकतात.
कधीकधी, केवळ जीवाणूच नुकसान करत नाहीत, तर ते मागे सोडत असलेली विषारी द्रव्येही नुकसान करतात. यावर त्वरित उपचार केले नाहीत, तर वेगाने निर्जलीकरण, अवयवांवर ताण आणि प्राणघातक परिणाम देखील होऊ शकतात. यामुळेच अन्न विषबाधा खूप लवकर गंभीर होऊ शकते. उन्हाळ्यात ही परिस्थिती आणखीनच बिघडते, कारण उष्णतेमुळे जीवाणूंची वाढ वेगाने होते. म्हणूनच या काळात अन्न विषबाधेची प्रकरणे अधिक सामान्य असतात.
स्ट्रीट फूड खाताना सुरक्षित कसे राहावे
तुम्हाला तुमचे आवडते स्ट्रीट फूड खाणे थांबवण्याची गरज नाही, परंतु काळजी घेतल्यास खूप फरक पडू शकतो. तुम्ही प्रत्येक घटकाचा ताजेपणा तपासू शकत नसलात तरी, किमान तुमच्या समोर तयार केलेला चाटच निवडा.
अज्ञात स्रोतांचे पाणी टाळा.
नवीन विक्रेत्याकडून चाट घेताना तुम्हाला खात्री नसेल, तर धोका न पत्करणेच चांगले.
विक्रेता अन्न कसे हाताळत आहे याकडे नेहमी लक्ष द्या.
स्वच्छ हात आणि झाकलेले घटक ही चांगली चिन्हे आहेत.
जास्त वेळ बाहेर ठेवलेल्या चटण्या आणि सारण खराब होण्याची आणि खाण्यासाठी असुरक्षित होण्याची शक्यता जास्त असते.
ग्राहकांची जास्त वर्दळ म्हणजे सहसा ताजे अन्न, म्हणून नेहमी गर्दीच्या स्टॉल्सची निवड करा.
कांदा आणि कोथिंबीर यांसारखे टॉपिंग्ज व्यवस्थित धुतलेले असावेत. तसे न केल्यास, त्यांच्यावर जंतू असू शकतात.
मूलभूत स्वच्छतेचे पालन न केल्यास रोजचे अन्नदेखील असुरक्षित होऊ शकते.
स्ट्रीट फूड हा आपल्या संस्कृतीचा एक मोठा भाग आहे, परंतु सुरक्षित राहण्यासाठी थोडी जागरूकता खूप उपयुक्त ठरते.
