पुण्यश्लोक अहिल्याबाई होळकर जयंती भाषण २०२६
आदरणीय व्यासपीठ, वंदनीय गुरुजनवर्ग आणि येथे जमलेल्या माझ्या देशप्रेमी बंधू-भगिनींनो,
"प्रजेला मानिले अपुले लेकरू, साता समुद्रापार पसरू दिला कीर्तीचा गाजावाजू...
न्याय आणि दातृत्वाचा जिने रचिला पाया, अशा पुण्यश्लोक अहिल्याबाईंच्या चरणी नतमस्तक होऊया..."
आज ३१ मे! आजचा दिवस हा संपूर्ण महाराष्ट्रासाठी आणि देशासाठी सोन्याचा दिवस आहे. कारण आज १८ व्या शतकातील आदर्श राज्यकर्त्या, प्रजाहितदक्ष राजमाता, न्यायमूर्ती आणि महान शिवभक्त पुण्यश्लोक अहिल्याबाई होळकर यांची ३०१ वी जयंती आहे. या मंगलप्रसंगी त्यांच्या पवित्र स्मृतीस आणि दैदीप्यमान कार्यास मी कोटी कोटी वंदन करतो.
मित्रांनो, अहिल्याबाई होळकर हे केवळ एक नाव नाही, तर ते स्त्रीशक्तीचा, धैर्याचा आणि कुशल प्रशासनाचा एक जिवंत इतिहास आहे. नगर जिल्ह्यातील चौंडी या छोट्याशा गावात एका सामान्य धनगर कुटुंबात अहिल्याबाईंचा जन्म झाला. त्यांचे वडील माणकोजी शिंदे यांनी त्या काळात अहिल्याबाईंना लिहिण्या-वाचण्याचे शिक्षण दिले. त्यांच्यातील सुसंस्कार आणि बुद्धिमत्ता पाहून सुभेदार मल्हारराव होळकर यांनी त्यांना आपल्या होळकर घराण्याची सून केले.
अहिल्याबाईंचे वैयक्तिक आयुष्य प्रचंड दुःखाने भरलेले होते. पती खंडेराव होळकर युद्धाच्या मैदानात वीरगतीला प्राप्त झाले. सासरे मल्हारराव होळकर आणि तरुण मुलगा मालेराव यांचेही छत्र लवकरच हरपले. एकापाठोपाठ एक दुःखाचे डोंगर कोसळले असताना, कोणत्याही सामान्य स्त्रीने धीर सोडला असता. पण अहिल्याबाई या सामान्य नव्हत्या; त्या तर वज्रासारख्या कणखर होत्या. त्यांनी आपल्या अश्रूंचे रूपांतर शक्तीत केले आणि माळवा प्रांताची, इंदूरची राजेशाही स्वतःच्या हातात घेतली.
बंधू-भगिनींनो,
अहिल्याबाईंनी जेव्हा सत्तेची धुरा सांभाळली, तेव्हा त्यांनी कधीही स्वतःला 'राणी' समजून राजविलास केला नाही. त्या स्वतःला प्रजेची 'सेवक' मानत असत. दररोज जनतेचा दरबार भरवून त्या स्वतः लोकांचे प्रश्न ऐकत आणि जागेवरच न्यायदान करत. त्यांच्या राज्यात गुन्हेगारांना कडक शिक्षा व्हायची, तर प्रामाणिक जनतेला राजाश्रय मिळायचा. शेजाऱ्यांनी किंवा शत्रूंनी राज्यावर चाल करून येण्याचा प्रयत्न केला, तर त्यांनी स्वतः हातात तलवार घेऊन युद्धाचे नेतृत्व केले. त्यांनी महिलांचे सैन्य तयार केले, ज्याला आपण भारतातील पहिल्या 'महिला कमांडो' बटालियन पैकी एक म्हणू शकतो.
अहिल्याबाईंचे कार्य केवळ युद्धापुरते मर्यादित नव्हते. त्या एक महान अर्थतज्ज्ञ आणि समाजसुधारक होत्या. त्यांनी शेतकऱ्यांवरील कर कमी केले, पडीक जमिनी लागवडीखाली आणल्या, विहिरी आणि तलाव खोदले. इंदूर सारख्या छोट्या गावाला त्यांनी व्यापाराचे एक मोठे केंद्र बनवले. विणकरांना प्रोत्साहन देऊन 'महेश्वरी साड्यांचा' उद्योग त्यांनी सुरू केला, जो आज जगभर प्रसिद्ध आहे.
माझ्या तरुण मित्रांनो,
अहिल्याबाईंना आपण 'पुण्यश्लोक' म्हणतो, कारण त्यांनी संपूर्ण भारताचा सांस्कृतिक जीर्णोद्धार केला. उत्तरेत काश्मीरपासून ते दक्षिणेत कन्याकुमारीपर्यंत आणि पूर्वेला जगन्नाथ पुरीपासून ते पश्चिमेला द्वारकेपर्यंत त्यांनी शेकडो मंदिरे, घाट, धर्मशाळा आणि अन्नछत्रे बांधली. मुघल आक्रमकांनी उद्ध्वस्त केलेले काशीचे 'विश्वनाथ मंदिर' आणि सोरटी 'सोमनाथ मंदिर' पुन्हा बांधण्याचे ऐतिहासिक कार्य अहिल्याबाईंनीच केले. त्यांनी कधीही राज्याचा पैसा स्वतःच्या चैनीसाठी वापरला नाही, तर तो देवाच्या आणि प्रजेच्या चरणी अर्पण केला.
आज २०२६ मध्ये आपण जेव्हा त्यांची ३०१ वी जयंती साजरी करत आहोत, तेव्हा आपल्याला त्यांच्या विचारांची नितांत गरज आहे. स्त्री सबलीकरण काय असते, कुशल प्रशासन काय असते आणि राजकारणात पारदर्शकता कशी असावी, हे शिकण्यासाठी आपल्याला पुण्यश्लोक अहिल्याबाई होळकरांच्या चरित्राचा अभ्यास करावा लागेल.
जाता जाता अहिल्याबाईंच्या चरणी एवढ्याच ओळी समर्पित करतो:
"अखंड भारताच्या पावन भूमीवर, जिने कोरले न्यायाचे नाव,
दीन-दुबळ्यांच्या कल्याणासाठी, जिने वेचले आपले आयुष्य सर्वस्व..."
अशा या महान, त्यागी आणि प्रजाहितदक्ष राजमाता पुण्यश्लोक अहिल्याबाई होळकरांना मी पुन्हा एकदा त्रिवार अभिवादन करतो आणि माझे भाषण संपवतो.
जय हिंद, पुण्यश्लोक अहिल्याबाई होळकर यांचा विजय असो!
भाषणासाठी काही महत्त्वाच्या टिप्स:
आवाजातील नम्रता आणि आत्मविश्वास: हे भाषण एका महान माता आणि राणीबद्दल आहे, त्यामुळे आवाजात आदर, नम्रता आणि आत्मविश्वास असणे आवश्यक आहे.
आकडेवारीचा उल्लेख: २०२६ हे वर्ष त्यांच्या ३०१ व्या जयंतीचे आहे, हा उल्लेख भाषणात सुरुवातीलाच केल्याने तुमचे वाचन उत्तम आहे हे सिद्ध होते.
महेश्वरी साड्या आणि काशी विश्वनाथ मंदिराचा संदर्भ: हे मुद्दे अहिल्याबाईंच्या औद्योगिक आणि धार्मिक दृष्टीला अधोरेखित करतात, त्यामुळे या भागावर थोडा जास्त भर द्यावा.
