सन्माननीय व्यासपीठ, वंदनीय गुरुजनवर्ग आणि येथे जमलेल्या माझ्या देशबांधवांनो,
"सह्याद्रीचा सिंह गर्जतो, शिवशंभू राजा...
दरीदरीतून नाद गुंजला, महाराष्ट्र माझा!"
आज आपण सर्वजण एकत्रित झालो आहोत, हा दिवस फारच भावनिक आणि प्रेरणादायी आहे. ३ एप्रिल १६८० रोजी रायगड किल्ल्यावर हिंदवी स्वराज्याचे संस्थापक, रयतेचे राजे, छत्रपती शिवाजी महाराज यांनी आपला देह सोडला. आज त्यांची पुण्यतिथी. या दिवशी आपण त्यांच्या जीवनकार्याला, पराक्रमाला आणि स्वराज्याच्या स्वप्नाला श्रद्धांजली वाहतो.
छत्रपती शिवाजी महाराज हे केवळ एक योद्धा नव्हते, तर ते एक दूरदर्शी राजे, कुशल प्रशासक, स्त्री-सन्मानाचे रक्षक आणि हिंदवी स्वराज्याचे स्वप्नद्रष्टे होते. मुघल साम्राज्याच्या जुलमी राजवटीत, जेव्हा हिंदूंच्या धर्म, संस्कृती आणि स्वाभिमानावर घाला घातला जात होता, तेव्हा शिवरायांनी छोट्या-छोट्या मावळ्यांच्या साथीने गनिमी कावा रणनीतीने मोठ-मोठ्या सेनापतींना आणि साम्राज्यांना आव्हान दिले.
शिवाजी महाराज हे केवळ एक राजे नव्हते, तर ते एक 'विचार' होते. ज्या काळात चहूबाजूंनी परकीय आक्रमणांचे संकट होते, सामान्य जनता पिचली जात होती, त्या काळात शिवरायांनी शून्यातून विश्व निर्माण केले. त्यांनी केवळ गड-किल्ले जिंकले नाहीत, तर त्यांनी मावळ्यांची मने जिंकली.
शिवनेरीच्या किल्ल्यावर जन्मलेल्या या शूरवीराने अवघ्या ५० वर्षांच्या आयुष्यात इतिहास घडवला. राजगड, तोरणा, सिंहगड असे अनेक किल्ले जिंकले, स्वराज्य स्थापन केले आणि १६७४ मध्ये रायगडावर छत्रपती म्हणून राज्याभिषेक केला. त्यांनी असहाय स्त्रियांचा सन्मान केला, धर्मस्वातंत्र्य दिले आणि प्रजेला न्याय दिला. त्यांचे शासन हे रयतेचे स्वराज्य होते – ज्यात गरीब-श्रीमंत सर्वांना समान न्याय मिळे.
महाराजांच्या जीवनातून आपल्याला काय शिकायला मिळते?
गनिमी कावा: शत्रू कितीही मोठा असला, तरी नियोजनाने आणि बुद्धीने त्याला हरवता येते, हे त्यांनी जगाला दाखवून दिले.
स्त्री सन्मान: "परस्त्री मातेसमान" मानण्याची शिकवण देणारे महाराज हे जगातील पहिले लोकशाहीवादी राजे होते.
शिस्त आणि व्यवस्थापन: महाराजांचे जलव्यवस्थापन, कृषी धोरण आणि आरमाराची उभारणी आजही जगभरातील व्यवस्थापन संस्थांना प्रेरणा देते.
आज महाराज आपल्यात देहाने नसले, तरी त्यांचे विचार आपल्या रक्तात आहेत. "स्वराज्य" उभे करणे हे जितके कठीण होते, तितकेच "सुराज्य" टिकवणे हे आज आपल्या हातातील आव्हान आहे. भ्रष्टाचारमुक्त समाज, महिलांचा आदर आणि राष्ट्राप्रती निष्ठा हीच महाराजांना खरी श्रद्धांजली ठरेल. मित्रांनो, शिवराय गेले तरी त्यांची प्रेरणा अमर आहे. त्यांचे धैर्य, बुद्धिमत्ता आणि प्रजाभक्ती आपल्याला नेहमी मार्गदर्शन करेल. आज या पुण्यतिथीनिमित्त आपण सर्वजण शिवरायांना त्रिवार मानाचा मुजरा करूया आणि त्यांच्या स्वप्नातील समृद्ध, एकसंध आणि स्वाभिमानी भारत घडवण्यासाठी कटिबद्ध होऊया.
जाता जाता इतकेच म्हणेन...
"मरण आले तरी चालेल, पण शरण जाणार नाही..." अशी जिद्द देणाऱ्या या युगपुरुषाला, रयतेच्या राजाला, छत्रपती शिवाजी महाराजांना पुण्यतिथीनिमित्त माझे कोटी कोटी प्रणाम!
॥ जय जिजाऊ, जय शिवराय ॥
श्रीमंत छत्रपती शिवाजी महाराज की जय!
जय भवानी! जय शिवाजी!
भारत माता की जय!
काही महत्त्वाचे मुद्दे (टीप):
भाषणाची सुरुवात करताना आवाजात चढ-उतार ठेवावा.
"छत्रपती शिवाजी महाराज की जय" अशा घोषणा देऊन भाषणाचा शेवट करावा, ज्यामुळे वातावरण उत्साही राहील.
पुण्यतिथीचा उल्लेख करताना महाराजांच्या कार्याप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्यावर जास्त भर द्यावा.
