Maharashtra Tourism : कुलाबा किल्ला (ज्याला 'अलिबागचा किल्ला' असेही म्हणतात) हा महाराष्ट्रातील कोकण किनारपट्टीवरील एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि वैशिष्ट्यपूर्ण ऐतिहासिक जलदुर्ग आहे. अलिबाग समुद्रकिनाऱ्यापासून साधारण १ ते २ किलोमीटर अंतरावर अरबी समुद्रात हा किल्ला दिमाखात उभा आहे. याला अलिबागचा 'अष्टागराचा राजा' असेही संबोधले जाते. तसेच हा अलिबाग समुद्रात असलेला जलदुर्ग आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी बांधलेला हा ऐतिहासिक किल्ला कोकणातील एक प्रमुख पर्यटक आकर्षण आहे.
इतिहास
छत्रपती शिवाजी महाराजांनी १६५२ मध्ये सुरुवात केली (त्यांचा शेवटचा किल्ला मानला जातो). तसेच समुद्रातील शत्रूंच्या हालचालींवर नजर ठेवण्यासाठी बांधला. नंतर संभाजी महाराज, कान्होजी आंग्रे यांच्या ताब्यात होता. किल्ल्यात सिद्धिविनायक गणेश मंदिर (१७५९ मध्ये बांधले) आहे.
विशेषता
भिंतींची उंची सुमारे २५ फूट.
तोफा, प्राचीन घरे, पाण्याची टाकी, मंदिरे आणि समुद्राचे अप्रतिम दृश्य.
भरतीच्या वेळी पूर्णपणे समुद्राने वेढले जाते.
किल्ल्याची मुख्य वैशिष्ट्ये आणि आकर्षणे
भरती-ओहोटीचे गणित: कुलाबा किल्ला हा पूर्णपणे समुद्राच्या पाण्यात आहे. ओहोटी असते तेव्हा समुद्राचे पाणी ओसरते आणि किनाऱ्यावरून किल्ल्यापर्यंत जाण्यासाठी कोरडा रस्ता तयार होतो. भरतीच्या वेळी हा रस्ता पूर्णपणे पाण्यात बुडतो.
गोड्या पाण्याच्या विहिरी: हा किल्ला चारी बाजूंनी समुद्राच्या खाऱ्या पाण्याने वेढलेला आहे, तरीही किल्ल्याच्या आत गोड्या पाण्याच्या विहिरी आहे, ज्यांचे पाणी आजही पिण्यायोग्य आहे. हे प्राचीन स्थापत्यशास्त्राचा एक अद्भुत नमुना आहे.
सिद्धीविनायक मंदिर (सुवर्ण पंचायतन): किल्ल्याच्या आत १७५९ मध्ये राघोजी आंग्रे यांनी बांधलेले एक सुंदर गणपती मंदिर आहे. येथील गणपतीची मूर्ती अत्यंत आकर्षक असून आजही स्थानिक कोळी बांधव आणि पर्यटक येथे मोठ्या श्रद्धेने येतात.
ऐतिहासिक तोफा आणि अवशेष: किल्ल्याच्या तटबंदीवर आणि बुरुजांवर आजही इंग्रज व मराठा कालीन तोफा पाहायला मिळतात. तसेच प्राण्यांची-पक्ष्यांची चित्रे कोरलेले दगड आणि जुन्या दारूगोळा कोठारांचे अवशेष येथे आहेत.
कुलाबा किल्ल्याला भेट कशी द्यावी?
समुद्राची वेळ: किल्ल्यावर जाण्यापूर्वी स्थानिक पातळीवर भरती-ओहोटीची (Tide Timings) वेळ नक्की तपासून घ्या. तुम्ही अलिबाग बीचवरून साधारण १५ ते २० मिनिटे चालत किंवा तिथल्या प्रसिद्ध घोडागाडीने समुद्राच्या वाळूतून सहज किल्ल्यावर जाऊ शकता.
भरतीच्या वेळी: पायवाट पाण्यात बुडते, त्यामुळे फक्त बोटीनेच जावे लागते. पाणी जास्त वाढल्यास तिथे जाणे पूर्णपणे बंद केले जाते.
सकाळी ९ ते संध्याकाळी ५ या वेळेत (किंवा ओहोटीच्या वेळेनुसार) हा किल्ला पाहता येतो. पूरातत्व विभागाच्या गाईड्सची (मार्गदर्शक) सुविधाही आता उपलब्ध आहे जी तुम्हाला संपूर्ण इतिहास सांगू शकते.
भेट देण्यासाठी सर्वोत्तम काळ
नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी (हिवाळा) हा काळ सर्वात उत्तम आहे. पावसाळ्यात (जून ते सप्टेंबर) समुद्र खवळलेला असल्याने येथे जाणे सुरक्षित नसते आणि बंदी असते. अलिबागला गेल्यानंतर समुद्रकिनाऱ्याचा आनंद घेण्यासोबतच कुलाबा किल्ल्याची ही ऐतिहासिक सफर नक्की अनुभवण्यासारखी आहे!
