कमी पाण्यात येणारी ही ५ पिके शेतकऱ्यांसाठी ठरतायत फायदेशीर
कमी पाऊस किंवा पाण्याच्या कमतरतेमुळे शेती करणे अनेकदा आव्हानात्मक बनते. अशा वेळी पारंपारिक पिकांऐवजी कमी पाण्यात येणाऱ्या आणि बाजारात चांगली मागणी असणाऱ्या पिकांची निवड करणे शेतकऱ्यांसाठी फायदेशीर ठरते. शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवणारी आणि कमी पाण्यात उत्तम येणारी ५ महत्त्वाची पिके खालीलप्रमाणे आहेत:
१. बाजरी (Pearl Millet)
बाजरी हे अत्यंत काटक पीक असून ते कमी पाऊस आणि उष्ण हवामानातही उत्तम प्रकारे वाढते.
पाण्याची गरज: अत्यंत कमी. या पिकाला केवळ २ ते ३ पाण्याच्या पाळ्या पुरेशा होतात.
फायदा: चारा आणि धान्य दोन्ही मिळत असल्याने पशुपालनासाठीही याचा मोठा फायदा होतो.
२. मूग आणि उडीद (Green Gram & Black Gram)
ही कमी कालावधीत (साधारण ६० ते ७० दिवसांत) येणारी कडधान्य पिके आहेत.
पाण्याची गरज: या पिकांच्या जीवनचक्रात केवळ २ ते ३ वेळा पाणी द्यावे लागते. पावसाच्या खंडातही ही पिके तग धरतात.
फायदा: हवेतील नायट्रोजन जमिनीत स्थिरावत असल्याने जमिनीचा सुपीकतेत वाढ होते आणि बाजारात डाळींना नेहमीच चांगला भाव मिळतो.
३. कारळे / खुरसणी (Niger Seed)
कारळे हे एक महत्त्वाचे गळित धान्य पीक आहे, जे प्रामुख्याने हलक्या आणि पडीक जमिनीतही घेता येते.
पाण्याची गरज: या पिकाला खूपच कमी पाण्याची आवश्यकता असते. निसर्गाच्या लहरीपणाचा या पिकावर जास्त परिणाम होत नाही.
फायदा: याच्या तेलाला आणि पेंडीला बाजारात उत्तम मागणी असल्याने कमी खर्चात चांगले उत्पन्न मिळते.
४. शेवगा (Drumstick / Moringa)
अलिकडच्या काळात शेवगा शेती शेतकऱ्यांसाठी ‘स्मार्ट बिझनेस’ बनली आहे. एकदा लागवड केल्यानंतर वर्षानुवर्षे यातून उत्पन्न मिळते.
पाण्याची गरज: शेवग्याला सुरुवातीचे काही महिने सोडल्यास खूप कमी पाणी लागते. ठिबक सिंचनावर ही शेती उत्तम होते.
फायदा: शेवग्याच्या शेंगा, पाने आणि पावडरला स्थानिक व आंतरराष्ट्रीय बाजारात प्रचंड मागणी आहे.
५. ड्रॅगन फ्रूट (Dragon Fruit / कमलम)
कमी पाण्यात भरघोस नफा देणारे हे एक आधुनिक फळपीक आहे. वाळवंटी भागातील वनस्पती असल्याने याला पाण्याचा ताण सहन करण्याची कमालीची क्षमता असते.
पाण्याची गरज: इतर फळबागांच्या (उदा. केळी किंवा ऊस) तुलनेत याला केवळ १० ते १५% पाणी लागते.
फायदा: एकदा लागवड केल्यावर पुढील २०-२५ वर्षे उत्पन्न मिळते. बाजारात प्रति किलो १०० ते २०० रुपयांपर्यंत भाव मिळत असल्याने हा एक उत्तम व्यावसायिक पर्याय आहे.
महत्त्वाची टीप: या पिकांमधून अधिक उत्पादन घेण्यासाठी ठिबक सिंचन किंवा तुषार सिंचनपद्धतीचा वापर केल्यास पाण्याचा प्रत्येक थेंब कार्यक्षमतेने वापरता येतो.
