महाराष्ट्राच्या या भागात बर्ड फ्लूचा प्रसार: हा आजार नक्की काय ? किती गंभीर? लक्षणे, धोके आणि प्रतिबंधात्मक उपायांबद्दल सर्व काही जाणून घ्या

Download

Written By: वेबदुनिया न्यूज टीम

Updated: Thu, 7 May 2026 (16:13 IST)

महाराष्ट्रातील नंदुरबार जिल्ह्याच्या नवापूर भागात बर्ड फ्लूची प्रकरणे पुन्हा आढळून आल्यामुळे लोकांमध्ये चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. प्रशासनाने या भागात देखरेख वाढवली असून, आवश्यक त्या प्रतिबंधात्मक उपाययोजनांची अंमलबजावणी केली जात आहे. डॉक्टरांच्या मते, हा आजार प्रामुख्याने पक्ष्यांमध्ये पसरत असला तरी, काही विशिष्ट परिस्थितीत तो मानवांनाही होऊ शकतो. त्यामुळे नागरिकांना सावधगिरी बाळगण्याचा सल्ला दिला जात आहे. कुक्कुटपालन केंद्रांमध्ये काम करणाऱ्यांनी किंवा पक्ष्यांच्या वारंवार संपर्कात येणाऱ्या व्यक्तींनी विशेषतः सतर्क राहणे गरजेचे आहे. सध्या घाबरून जाण्याची कोणतीही आवश्यकता नाही; तरीही स्वच्छता राखणे आणि सावधगिरी बाळगणे अत्यंत आवश्यक मानले जात आहे.

बर्ड फ्लू म्हणजे काय?

बर्ड फ्लू, ज्याला 'एव्हियन इन्फ्लूएंझा' असेही म्हटले जाते, हा एक विषाणूजन्य संसर्ग आहे जो कोंबड्या, बदके आणि जंगली पक्ष्यांना बाधित करतो. H5N1 सारखे काही धोकादायक विषाणूंचे प्रकार मानवांमध्येही संक्रमित होऊ शकतात.

डॉक्टरांच्या मते, बाधित पक्षी, त्यांचे विष्ठेचे कण, पिसे, लाळ किंवा दूषित वातावरण यांच्या संपर्कात आल्यास मानवांना या संसर्गाची बाधा होऊ शकते. कुक्कुटपालन केंद्रांमध्ये काम करणारे कर्मचारी, वैद्यकीय क्षेत्रातील व्यावसायिक, वाहतूक कर्मचारी आणि बाधित पक्ष्यांची विल्हेवाट लावण्याच्या कामात सहभागी असलेल्या व्यक्तींना संसर्गाचा धोका सर्वाधिक असतो.

हा विषाणू डोळे, नाक किंवा तोंड यांद्वारे मानवी शरीरात प्रवेश करू शकतो. दूषित धूळ किंवा हवेत तरंगणाऱ्या कणांच्या संपर्कात आल्यास देखील संसर्गाचा धोका वाढू शकतो.

मानवांमध्ये दिसून येणारी लक्षणे

सुरुवातीच्या टप्प्यात, बर्ड फ्लूची लक्षणे सामान्य फ्लूच्या (सर्दी-पडसे) लक्षणांसारखीच असू शकतात. यामध्ये ताप, खोकला, घसा दुखणे, अंगदुखी, अशक्तपणा आणि श्वास घेण्यास त्रास होणे यांचा समावेश होतो.

तथापि रुग्णाची प्रकृती अनेकदा वेगाने खालावू शकते. गंभीर प्रकरणांमध्ये, न्यूमोनिया, फुफ्फुसांची जळजळ आणि शरीरात ऑक्सिजनची कमतरता निर्माण होणे यांसारख्या गुंतागुंतीच्या समस्या उद्भवू शकतात. काही रुग्णांना तर 'व्हेंटिलेटर'च्या आधाराचीही आवश्यकता भासू शकते.

शास्त्रज्ञांची चिंता

शास्त्रज्ञांची मुख्य चिंता म्हणजे या विषाणूमध्ये होणारा जलद बदल विशेषतः त्याचे 'उत्परिवर्तन'. सध्या हा विषाणू एका मानवाकडून दुसऱ्या मानवाकडे सहजपणे पसरत नाही; परंतु, जर या विषाणूमध्ये उत्परिवर्तन झाले, तर भविष्यात तो एक मोठा धोका निर्माण करू शकतो.

यावर उपचार शक्य आहेत का?

डॉक्टरांनी स्पष्ट केल्याप्रमाणे, जर संसर्गाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यातच उपचार सुरू केले, तर 'अँटीव्हायरल' (विषाणूनाशक) औषधे प्रभावी ठरू शकतात. जर लक्षणे दिसण्यास सुरुवात झाल्यानंतर ४८ तासांच्या आत उपचार सुरू केले, तर या आजाराची तीव्रता वाढणे रोखता येते.

चिकन आणि अंडी खाणे सुरक्षित आहे का?

आरोग्य तज्ञांच्या मते, पूर्णपणे शिजवलेले चिकन आणि अंडी खाणे सुरक्षित मानले जाते; कारण उच्च तापमानामुळे त्यातील विषाणू नष्ट होतो. अर्धवट शिजवलेले किंवा कच्चे मांस खाणे टाळावे.

प्रतिबंधात्मक उपाय

आजारी किंवा मृत पक्ष्यांच्या संपर्कात येणे टाळा.

कुक्कुटपालन केंद्रांना (पोल्ट्री फार्म्सना) भेट देताना मास्क आणि हातमोजे (ग्लोव्हज) वापरा.

वारंवार हात स्वच्छ धुवा.

जर तुम्हाला 'फ्लू'सारखी लक्षणे जाणवत असतील, तर गर्दीपासून दूर राहा.

चिकन आणि अंडी खाण्यापूर्वी ती पूर्णपणे शिजवलेली असल्याची खात्री करा.

अस्वीकरण: हा लेख केवळ सामान्य माहितीच्या उद्देशाने तयार करण्यात आला आहे. यातील माहितीला कोणत्याही प्रकारे वैद्यकीय सल्ला किंवा उपचारांचा पर्याय मानले जाऊ नये. अधिक माहितीसाठी, नेहमी आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.