AI मुळे बदलली शेती! महाराष्ट्रातील 'वाबले काका' देशभरात का आहेत चर्चेत?

BY: वेबदुनिया रिसर्च टीम

Publish: Wed, 24 Jun 2026 (16:37 IST) Updated: Wed, 24 Jun 2026 (16:43 IST)

"पिढ्यानपिढ्या आम्ही आभाळाकडे डोळे लावून शेती केली. पाऊस कधी पडणार, रोग कधी पडणार, सगळा अंदाज पोरखेळ असायचा. पण आता माझ्या हातातल्या मोबाईलमध्ये 'कृत्रिम बुद्धिमत्ता' म्हणजेच AI आहे. हा मोबाईल मला आधीच सांगतो, 'वाबले काका, परवा पाऊस पडणार आहे, आजच फवारणी करून घ्या!' विज्ञानाची हीच तर खरी ताकद आहे."

चेहऱ्यावर समाधानाचे हसू आणि डोळ्यांत भविष्यातील शेतीची चमक असलेले वाबलेजी (६२), ज्यांना आज संपूर्ण महाराष्ट्र आणि देश 'वाबले काका' म्हणून ओळखतो, ते आपल्या शेतातील अनुभव सांगत होते.

ज्या वयात अनेक जण तंत्रज्ञानापासून लांब पळतात, अशा वयात वाबले काकांनी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि 'इंटरनेट ऑफ थिंग्ज' (IoT) च्या मदतीने आपल्या शेतीचा कायापालट केला आहे. आज त्यांच्या या 'स्मार्ट शेती' मॉडेलची चर्चा दिल्लीतील कृषी मंत्रालयापासून ते सोशल मीडियापर्यंत सर्वत्र होत आहे. चला तर मग समजून घेऊया वाबले काकांची ही यशोगाथा आणि त्यांनी AI च्या मदतीने केलेली शेती क्रांती.

पारंपारिक शेती ते 'AI पॅटर्न'चा प्रवास

वाबले काका हे महाराष्ट्राच्या दुष्काळी पट्ट्यात राहणारे एक सामान्य शेतकरी. पाणीटंचाई, निसर्गाचा लहरीपणा आणि पिकांवरील रोगांमुळे दरवर्षी होणारे नुकसान यामुळे ते हताश झाले होते. पण त्यांनी हार मानली नाही. त्यांनी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा अभ्यास सुरू केला आणि शेतात 'स्मार्ट सेन्सर्स' आणि 'AI सॉफ्टवेअर'चा वापर करण्याचा निर्णय घेतला.

त्यांनी आपल्या शेतात अशी एक सिस्टीम बसवली, जी थेट उपग्रहाशी (Satellite) आणि जमिनीतील सेन्सर्सशी जोडलेली आहे. हा डेटा AI द्वारे विश्लेषित केला जातो आणि थेट वाबले काकांच्या मोबाईलवर मराठीत अपडेट्स मिळतात.

वाबले काकांच्या शेतातील 'AI' नक्की काय काम करते?

AI चा प्रभावी वापर: अवघ्या १० वी पर्यंत शिक्षण झालेले वाबले काका शेतीतील विविध समस्या सोडवण्यासाठी चॅटजीपीटी (ChatGPT) चा वापर करतात. ते पिकांवरील कीटक, मातीचे आरोग्य आणि खतांचे नियोजन यांसारख्या गोष्टींवर AI ची मदत घेतात.

आधुनिक शेती: त्यांच्या शेतात पेरू, जांभूळ, आणि नारळ यांसारखी पिके घेतली जातात. त्यांची शेती पूर्णपणे आधुनिक आणि काही प्रमाणात सीसीटीव्ही (CCTV) च्या निगराणीखाली चालते.

ब्रँडिंग आणि पॅकेजिंग: त्यांनी AI चा वापर करून त्यांच्या शेतातील फळांसाठी स्वतःचा ब्रँड लोगो आणि पॅकेजिंग डिझाइन तयार केले आहे. यामुळे ते थेट ग्राहकांना उत्तम प्रतीचा माल विकून चांगला नफा कमवत आहेत.

त्यांच्या शेतात गेल्यावर आपल्याला नेहमीच्या शेतीपेक्षा काहीतरी वेगळे पाहायला मिळते. तिथे ठिकठिकाणी सेन्सर्स लावलेले आहेत.

पाण्याचा अचूक वापर (Smart Irrigation): जमिनीतील ओलावा मोजणारे सेन्सर्स AI ला डेटा पाठवतात. जमिनीला नेमकी किती पाण्याची गरज आहे, हे ओळखून स्वयंचलित (Automatic) मोटर्स सुरू होतात. यामुळे पाण्याची तब्बल ४०% बचत झाली आहे.

रोग आणि कीड नियंत्रण (Pest Detection): पिकाच्या पानावरील एखादा ठिपका किंवा कीड दिसल्यास, वाबले काका त्याचा फोटो AI ॲपवर अपलोड करतात. AI काही सेकंदात रोगाचे नाव आणि त्यावर कोणती फवारणी करायची, याचे अचूक औषध सुचवते. यामुळे रासायनिक खतांचा विनाकारण होणारा खर्च थांबला आहे.

हवामानाचा अचूक अंदाज (Weather Forecasting): स्थानिक पातळीवरील हवामानाचा अंदाज घेऊन AI त्यांना पेरणी, कापणी आणि फवारणीचे योग्य दिवस सुचवते.

"खर्च अर्धा, नफा दुप्पट!"

"पूर्वी मी बाजारातून हजारो रुपयांची औषधं आणून शेतात फवरायचो. तरीही रोग जायचा नाही. आता AI मुळे मला जितकी गरज आहे, तितकीच आणि योग्य तीच औषधं टाकावी लागतात. माझा औषधांचा खर्च ५० टक्क्यांनी कमी झालाय आणि पिकाचा दर्जा सुधारल्यामुळे बाजारात भावही चांगला मिळतोय," असे वाबले काका अभिमानाने सांगतात.

देशभर का होतेय चर्चा?

वाबले काका हे फक्त स्वतःपुरते मर्यादित राहिले नाहीत. त्यांनी आपल्या परिसरातील इतर तरुण शेतकऱ्यांना एकत्र करून 'स्मार्ट फार्मिंग क्लब' सुरू केला आहे. त्यांच्या या प्रयोगाची दखल राष्ट्रीय स्तरावर घेतली गेली आहे:

१. कृषी शास्त्रज्ञांची भेट: आयसीएआर (ICAR) आणि विविध कृषी विद्यापीठांच्या शास्त्रज्ञांनी वाबले काकांच्या शेताला भेट देऊन त्यांच्या मॉडेल्सचा अभ्यास केला आहे.

२. सोशल मीडियावरील 'इन्फ्लुएन्सर': वाबले काका सोशल मीडियाच्या माध्यमातून सोप्या मराठी भाषेत AI शेतीचे तंत्रज्ञान लाखो शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचवत आहेत.

३. डिजिटल इंडियाचे खरे उदाहरण: देशात तंत्रज्ञान फक्त शहरांपुरते मर्यादित नसून ते ग्रामीण भागातील बळीराजाचे जीवन बदलू शकते, याचे वाबले काका हे जिवंत उदाहरण बनले आहेत.

वाबले काकांचे हे मॉडेल पाहिल्यावर एक गोष्ट स्पष्ट होते की, भविष्यात हवामान बदलाशी (Climate Change) दोन हात करायचे असतील, तर भारतीय शेतीला तंत्रज्ञानाची जोड देणे अत्यंत गरजेचे आहे. वाबले काकांनी हे सिद्ध करून दाखवले आहे की, वय आणि शिक्षण कधीच प्रगतीच्या आड येत नाही; गरज असते ती फक्त नव्या गोष्टी स्वीकारण्याच्या जिद्दीची.

महाराष्ट्राच्या मातीतून सुरू झालेला हा 'AI शेतीचा' प्रयोग आगामी काळात देशातील कोट्यवधी शेतकऱ्यांसाठी दीपस्तंभ ठरेल, यात शंका नाही!