४५°C तापमानात सफरचंद पिकले; उज्जैनने केली कमाल, मग द्राक्षांची राजधानी नाशिक अजूनही मागे का?

BY: वेबदुनिया फीचर टीम

Publish: Mon, 8 Jun 2026 (17:37 IST) Updated: Mon, 8 Jun 2026 (17:45 IST)

सफरचंद म्हटलं की आपल्या डोळ्यासमोर थंड हवेचे प्रदेश असलेले जम्मू-काश्मीर किंवा हिमाचल प्रदेश उभे राहते. पण आता हे चित्र वेगाने बदलत आहे. मध्य प्रदेशातील धार्मिक आणि ऐतिहासिक शहर असलेल्या 'उज्जैन'मध्ये सध्या सफरचंदाची बंपर शेती केली जात आहे. ज्या मातीत वर्षानुवर्षे गहू, हरभरा आणि सोयाबीन पिकवले गेले, तिथे आता लालभडक सफरचंद डोलताना दिसत आहेत. याच पार्श्वभूमीवर आता शेती जगतात एक मोठी चर्चा सुरू झाली आहे की जर उज्जैनसारख्या उष्ण भागात सफरचंद येऊ शकतात, तर मग द्राक्षांची राजधानी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या महाराष्ट्राच्या 'नाशिक'मध्ये सफरचंदाची शेती का होत नाही? नाशिकला उज्जैन टक्कर देणार का? 

उज्जैनमध्ये हे कसं शक्य झालं? 

उज्जैनमध्ये उन्हाळ्यात तापमान ४२ ते ४५ अंश सेल्सिअसपर्यंत जाते. अशा उष्ण हवामानात सफरचंद पिकवणे ही एक अशक्य गोष्ट मानली जात होती. परंतु, कृषी शास्त्रज्ञांनी विकसित केलेल्या 'HRMN-99' या सफरचंदाच्या विशेष वाणाने ही किमया करून दाखवली आहे. हे वाण जास्त तापमान सहन करू शकते. उज्जैनच्या काही प्रगतशील शेतकऱ्यांनी प्रायोगिक तत्त्वावर लावलेली झाडे आता फळे देऊ लागली आहेत. महाकालच्या नगरीतील ही 'ॲपल क्रांती' पाहून संपूर्ण देशातील कृषी तज्ज्ञ अवाक झाले आहेत.

मग महाराष्ट्रातील 'ग्रेप्स हब' नाशिकमध्ये सफरचंद का नाही?

नाशिक हे हवामान, सिंचन आणि प्रगत शेती तंत्रज्ञानासाठी देशात अव्वल मानले जाते. तरीही तिथे सफरचंदाची मोठ्या प्रमाणावर शेती का होत नाही? यामागे काही महत्त्वाची कारणे आहेत:

हवामानातील सूक्ष्म फरक : उज्जैन आणि नाशिक दोन्ही उष्ण असले, तरी उज्जैनमध्ये हिवाळ्यात कमालीची थंडी असते. सफरचंदाच्या झाडाला फलधारणेसाठी काही तास ठराविक गारव्याची गरज असते, जी उज्जैनच्या हिवाळ्यात नैसर्गिकरित्या मिळते. नाशिकमध्ये हिवाळा चांगला असतो, पण सफरचंदासाठी आवश्यक असणारा सातत्यपूर्ण कोरडा गारवा काही भागात कमी पडतो.

शेतकऱ्यांचा द्राक्ष आणि कांद्यावरील भर : नाशिकच्या शेतकऱ्यांनी द्राक्ष, डाळिंब आणि कांदा शेतीमध्ये जागतिक दर्जाचे मार्केट आणि कौशल्य निर्माण केले आहे. द्राक्षांमधून मिळणारा नफा निश्चित आणि मोठा असल्याने, शेतकरी सफरचंदासारख्या नवीन आणि अनिश्चित पिकावर प्रयोग करण्यास सहसा धजावत नाहीत.

जमिनीचा पोत : सफरचंदाला पाण्याचा चांगला निचरा होणारी, हलकी ते मध्यम जमीन लागते. नाशिकची जमीन द्राक्ष आणि भाजीपाल्यासाठी अत्यंत सुपीक बनवली गेली आहे, जिथे पाण्याचा ओलावा टिकून राहतो. जास्त ओलावा सफरचंदाच्या मुळांना सडवू शकतो.

नाशिकमध्ये सफरचंदाला वाव आहे का?

असे नाही की महाराष्ट्रात सफरचंद पिकूच शकत नाही. नाशिकमधील कळवण, सटाणा, सुरगाणा आणि पेठ यांसारख्या डोंगराळ आणि थंड हवामानाच्या भागात काही शेतकऱ्यांनी 'HRMN-99' वाणाची लागवड करून यश मिळवले आहे. परंतु, व्यापारी दृष्टिकोनातून द्राक्षांइतकी मोठी बाजारपेठ सफरचंदाला अजून नाशिकमध्ये मिळालेली नाही.

महाराष्ट्रात सफरचंद शेती कुठे होते?

महाराष्ट्रात काश्मीर आणि हिमाचल प्रदेशसारखे थंड हवामान नसले, तरी गेल्या काही वर्षांत राज्यातील प्रयोगशील शेतकऱ्यांनी उष्ण हवामानात येणाऱ्या 'HRMN-99' आणि 'Anna' यांसारख्या सफरचंदाच्या वाणांची लागवड करून अनेक जिल्ह्यांत प्रायोगिक शेती यशस्वी केली आहे. सध्या महाराष्ट्रातील ज्या प्रमुख जिल्ह्यांमध्ये सफरचंदाची शेती यशस्वी झाली आहे, त्यांची माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

१. सातारा (महाबळेश्वर आणि पाटण परिसर)

महाराष्ट्राचे मिनी काश्मीर समजल्या जाणाऱ्या महाबळेश्वर आणि पाचगणीच्या पायथ्याशी (पसरणी घाट परिसर) राजू भिलारे आणि बापू भिलारे या शेतकऱ्यांनी सफरचंदाची यशस्वी बाग फुलवली आहे. येथील ६०० हून अधिक झाडांना काश्मीरसारखीच रसरशीत आणि लालभडक फळे आली असून, कृषी अधिकाऱ्यांनीही या प्रयोगाचे कौतुक केले आहे. याशिवाय साताऱ्यातील पाटण तालुक्यात (वांग खोरे/मानेगाव) देखील पिता-पुत्राने डोंगरपट्ट्यात सफरचंदाचे यशस्वी उत्पादन घेतले आहे.

२. अहिल्यानगर - पूर्वीचे अहमदनगर (शिर्डी परिसर)

अहिल्यानगर जिल्ह्यातील शिर्डी जवळील वाकडी गावचे आयटी इंजिनिअर विक्रांत काळे यांनी उन्हाळ्यात ४३ ते ४४ अंश सेल्सिअस तापमान असतानाही २ एकरात सफरचंदाची बंपर शेती केली आहे. त्यांनी हिमाचल प्रदेशातून 'Anna' वाणाचे कलम आणून लागवड केली होती. सध्या त्यांच्या बागेतून वर्षाला सुमारे १२ ते १६ हजार किलो सफरचंदाचे उत्पादन मिळत असून ते लाखो रुपये कमवत आहेत.

३. सोलापूर (करमाळा आणि मोहोळ तालुका)

उष्ण आणि कोरड्या हवामानाच्या सोलापूर जिल्ह्यातही सफरचंद पिकवून शेतकऱ्यांनी सर्वांना थक्क केले आहे. करमाळा तालुक्यातील वाशिंबे गावात पाटील कुटुंबीयांनी तर मोहोळ तालुक्यातील पापरी येथील बळीराम भोसले या ६२ वर्षांच्या प्रगतशील शेतकऱ्याने अडीच एकरात सफरचंदाची यशस्वी बाग तयार केली आहे. यूट्यूबच्या मदतीने तंत्रज्ञान शिकून त्यांनी हा प्रयोग यशस्वी केला.

४. पुणे (इंदापूर आणि जुन्नर तालुका)

पुणे जिल्ह्यातील इंदापूर तालुक्यातील सणसर गावातील प्रभाकर खरात आणि खरात कुटुंबाने सफरचंदाची यशस्वी शेती करून दाखवली आहे. आता ते महाराष्ट्रातील इतर शेतकऱ्यांनाही यासाठी मार्गदर्शन करत आहेत. याशिवाय जुन्नर भागातील काही शेतकऱ्यांनीही याचे यशस्वी प्रयोग केले आहेत.

५. नाशिक (सुरगाणा, कळवण आणि पेठ)

नाशिकमधील द्राक्षांच्या बागा प्रसिद्ध आहेतच, पण जिल्ह्याच्या पश्चिमेकडील डोंगराळ आणि तुलनेने थंड हवामान असलेल्या सुरगाणा, पेठ आणि कळवण तालुक्यात काही आदिवासी व प्रगतशील शेतकऱ्यांनी 'HRMN-99' वाणाची लागवड केली असून, त्यांच्या झाडांनाही उत्तम दर्जाची फळे येत आहेत.

६. बीड

मराठवाड्यातील दुष्काळी आणि अत्यंत उष्ण जिल्हा म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या बीडमध्येही एका शेतकऱ्याने सफरचंदाची बाग यशस्वीपणे बहरवून दाखवली आहे, ज्यामुळे मराठवाड्यातही या पिकासाठी आशादायक चित्र निर्माण झाले आहे.

महाराष्ट्रात उत्पादित होणारी ही सफरचंदे चवीला अत्यंत गोड आणि रसरशीत आहेत. हिमाचल किंवा काश्मीरच्या तुलनेत महाराष्ट्रातील सफरचंद एप्रिल ते मे महिन्यादरम्यान म्हणजेच उन्हाळ्यात बाजारात काढणीसाठी तयार होतात, ज्यामुळे शेतकऱ्यांना चांगला बाजारभाव मिळतो.