जेवताना पाणी पिणे योग्य की अयोग्य, यावर आयुर्वेद आणि आधुनिक वैद्यकशास्त्र (Modern Science) या दोन्हीचे वेगवेगळे दृष्टिकोन आहेत. पण ढोबळमानाने सांगायचे तर, जेवताना भरपूर पाणी पिणे अयोग्य मानले जाते, तर गरजेनुसार एखाद-दोन घोट पिणे योग्य आहे. तज्ज्ञ आणि आयुर्वेद याबद्दल काय सांगतात, ते आपण सविस्तर समजून घेऊया:
१. आधुनिक वैद्यकशास्त्र (Modern Science) काय सांगते?
मॉडर्न सायन्सनुसार, जेवताना थोडे पाणी पिण्यास हरकत नाही, कारण ते अन्न गिळण्यास मदत करते. परंतु जास्त पाणी पिण्याने खालील समस्या होऊ शकतात:
पाचक रसांचे सौम्यीकरण: पोटात अन्न पचवण्यासाठी हायड्रोक्लोरिक ॲसिड आणि इतर पाचक एन्झाईम्स तयार होतात. जेवताना जास्त पाणी प्यायल्यास हे पाचक रस पातळ होतात, ज्यामुळे अन्न नीट पचत नाही.
इन्सुलिनची पातळी वाढणे: अन्नाचे पचन नीट न झाल्यामुळे शरीरात ग्लुकोजचे फॅटमध्ये रूपांतर होण्याची शक्यता वाढते, ज्यामुळे वजन वाढू शकते.
ॲसिडिटी आणि फुगगीरपणा: जेवताना जास्त पाणी प्यायल्याने पोट फुगणे, गॅस होणे आणि ॲसिडिटीचा त्रास होऊ शकतो.
२. आयुर्वेद काय सांगतो?
आयुर्वेदात जेवताना पाणी पिण्याबाबत खूप स्पष्ट नियम सांगितले आहेत:
जेवणापूर्वी पाणी पिणे (अयोग्य): जेवणाच्या लगेच आधी भरपूर पाणी प्यायल्यास भूक मंदावते (जठराग्नी शांत होतो). यामुळे शरीर कमकुवत होऊ शकते आणि वजन घटू शकते.
जेवणानंतर पाणी पिणे (अयोग्य): जेवणानंतर लगेच भरपूर पाणी पिणे हे 'विषासारखे' मानले गेले आहे. यामुळे पचनक्रिया पूर्णपणे ठप्प होते, अन्न पोटात सडते आणि गॅस, बद्धकोष्ठता यांसारखे आजार होतात. यामुळे वजन वाढू शकते.
जेवताना मध्ये-मध्ये पाणी पिणे (योग्य): जेवताना थोडे थोडे (१-२ घोट) पाणी पिणे हे अमृतासारखे मानले गेले आहे. यामुळे अन्न ओले होते, घास घशात अडकत नाही आणि पचनक्रिया सुधारते.
तज्ज्ञांनुसार पाणी पिण्याची योग्य पद्धत:
जेवणापूर्वी- किमान ३० मिनिटे आधी पाणी पिणे बंद करावे.
जेवताना- अन्न सुके असेल किंवा तिखट लागल्यास फक्त १ ते २ घोट कोमट पाणी प्यावे.
जेवणानंतर- जेवण झाल्यावर किमान ३० ते ४५ मिनिटांनी पोटभर पाणी प्यावे.
एक महत्त्वाची टीप:
जेवताना कधीही फ्रिजमधील थंड पाणी पिऊ नका. थंड पाण्यामुळे पोटाचे तापमान कमी होते आणि पचनक्रिया मंदावते. नेहमी कोमट किंवा माठातील पाणी पिण्यास प्राधान्य द्या.
