इंदूरच्या पाण्यामुळे किडनीचे नुकसान होत आहे का? ९८ पाण्याच्या नमुन्यांनी काँग्रेसचा दावा खोटा ठरवला

BY: वेबदुनिया न्यूज टीम

Publish: Tue, 2 Jun 2026 (14:19 IST) Updated: Tue, 2 Jun 2026 (14:26 IST)

गेल्या पाच वर्षांत इंदूरमधील डायलिसिसच्या रुग्णांमध्ये ५९% वाढ झाली आहे. डॉक्टर काय म्हणतात?
अलीकडेच, इंदूरच्या भागीरथपुरा येथे दूषित पाणी प्यायल्याने ३६ जणांचा मृत्यू झाला. तेव्हापासून, देशातील सर्वात स्वच्छ शहर म्हणून इंदूरच्या प्रतिष्ठेवर सतत प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. इंदूरमधील अलीकडील पाणीटंचाईच्या घटनेने पाणीपुरवठ्याच्या परिस्थितीवर पुन्हा एकदा शंका निर्माण केली आहे.

खरं तर, मध्य प्रदेश काँग्रेसचे अध्यक्ष जितू पटवारी यांनी इंदूरमधील दूषित पाणीपुरवठ्याबाबत महानगरपालिका आणि सरकारवर गंभीर प्रश्न उपस्थित केले आहेत. काँग्रेसच्या तपासणीत २४० पैकी ९८ पाण्याच्या नमुन्यांमध्ये ई. कोलायसह हानिकारक जीवाणू आढळून आले, जे सदोष आढळले. जितू पटवारी यांनी सरकारकडे इंदूरच्या पाण्याची तपासणी (वॉटर ऑडिट) करण्याची मागणी केली आहे. त्यांच्या मते, पाण्यामुळे इंदूरमध्ये किडनीच्या रुग्णांची संख्या वाढत आहे.

दरम्यान, काँग्रेस पक्षाच्या आरोपांना प्रत्युत्तर देण्यासाठी इंदूरचे महापौर पुष्यमित्र भार्गव यांनी सोमवारी सुदामा नगर भागाला भेट दिली. काँग्रेस पक्षाचे आरोप फेटाळून लावत त्यांनी स्थानिक रहिवाशांच्या उपस्थितीत थेट नळाचे पाणी प्यायले. यामुळे, पाण्याचा किडनीवर खरोखरच काही परिणाम होतो का, हा प्रश्न निर्माण होतो. वेबदुनियाने शहरातील नामांकित नेफ्रोलॉजिस्ट आणि तज्ञांशी या विषयावर चर्चा केली. आम्ही काँग्रेस पक्षाच्या दाव्यांमधील तथ्य आणि पाणी सामान्य लोकांच्या आरोग्याला कसे हानी पोहोचवू शकते, याचा शोध घेत आहोत.

काँग्रेस पक्षाचा दावा काय आहे? काँग्रेस नेते आणि प्रदेशाध्यक्ष जीतू पटवारी यांनी इंदूरमध्ये एका पत्रकार परिषदेत सांगितले की, त्यांनी इंदूरमधील पिण्याच्या पाण्याच्या २४० नमुन्यांची तपासणी केली, त्यापैकी ९८ नमुने चाचणीत अयशस्वी ठरले. त्यांनी दावा केला की, पाण्यात ई. कोलाय आणि इतर हानिकारक जीवाणू होते, जे सार्वजनिक आरोग्यासाठी घातक आहेत. काँग्रेस पक्षाने इंदूरमधील २९ वॉर्डांमधून पाण्याचे नमुने गोळा केले, जे रासायनिक तपासणीसाठी दिल्लीलाही पाठवण्यात आले होते. २४० पैकी ९८ नमुने चाचणीत अयशस्वी ठरले. पाण्यामध्ये ई. कोलाय जिवाणू आणि इतर हानिकारक जिवाणू आढळले आहेत, ज्यामुळे अतिसार आणि कॉलरा यांसारखे आजार होऊ शकतात. जितू पटवारी यांनी सरकारकडे इंदूरच्या पाण्याची तपासणी (वॉटर ऑडिट) करण्याची मागणी केली आहे. हा अहवाल मुख्यमंत्री मोहन यादव, नगर प्रशासन मंत्री कैलाश विजयवर्गीय, जलसंपदा मंत्री तुळसी सिलावत आणि खासदार शंकर लालवाणी यांना सादर केला जाईल.

महापौर भार्गव यांचे आव्हान, अहवालात फेरफार केल्याचा आरोप: इंदूरचे महापौर पुष्यमित्र भार्गव यांनी विरोधी पक्षावर इंदूरची प्रतिमा मलीन करण्यासाठी अहवालातील आकडेवारी आणि तपशिलात फेरफार केल्याचा थेट आरोप केला आहे. तांत्रिक त्रुटी निदर्शनास आणून देत ते म्हणाले की, जितू पटवारी यांनी शहरभरातून २४० नमुने गोळा केल्याचा दावा केला असला तरी, त्यांनी सादर केलेल्या तपशिलात केवळ १३० लोकांची नावे आहेत, ज्यांच्या घरातून नमुने घेण्यात आले होते. भार्गव यांनी आव्हान देत म्हटले की, जर काँग्रेसने उर्वरित व्यक्तींची नावे आणि पत्ते उघड केले, तर ते त्यांच्या घरी पथके पाठवून पिण्याच्या पाण्याची निष्पक्ष तपासणी करण्यास पूर्णपणे तयार आहेत.

डॉक्टर काय म्हणतात...?
इंदूरचे प्रसिद्ध नेफ्रोलॉजिस्ट (मूत्रपिंड तज्ञ), डॉ. शिवशंकर शर्मा यांनी सांगितले की, मधुमेह, वर्क-फ्रॉम-होम संस्कृती आणि जीवनशैली यांसारख्या घटकांमुळे केवळ इंदूरमध्येच नव्हे, तर जगभरात किडनीच्या रुग्णांची संख्या वाढत आहे. याव्यतिरिक्त, या काळात वेदनाशामक औषधांचा वापर वाढला आहे. निसर्गोपचार पद्धतीची औषधे देखील एक घटक आहेत. जाहिरातींवर विश्वास ठेवून आयुर्वेदिक औषधांचे सेवन केल्याने किडनी आणि यकृताला हानी पोहोचू शकते. डायनापार अमिकासनसारखी अँटीबायोटिक इंजेक्शन्स देखील प्राणघातक ठरू शकतात, कारण ती भोंदू डॉक्टरांकडून दिली जातात. जिम संस्कृतीमधील प्रोटीन पावडरचे सेवन हा देखील एक घटक आहे. त्यांनी पुढे सांगितले की, कोणत्याही प्रकारच्या अतिसारामुळे किडनीला नुकसान पोहोचू शकते. पाण्यामुळे अतिसार होतो, ज्याचा परिणाम यकृत आणि पचनसंस्थेवर होतो, ज्यामुळे अतिसार आणि त्यानंतर किडनीचे नुकसान होते.

नेफ्रोलॉजिस्ट डॉ. श्रद्धा गोस्वामी यांनी स्पष्ट केले की, लहान मुलांमधील लठ्ठपणासोबतच मधुमेह हे किडनीच्या नुकसानीचे प्रमुख कारण आहे. इंदूरमध्ये सर्व प्रकारच्या खाद्यपदार्थांमध्ये मिठाचे प्रमाण जास्त असणे ही एक सामान्य गोष्ट आहे. आजारी पडल्यावर लोक बोगस डॉक्टरांकडे आणि आयुर्वेदिक औषधांचा आधार घेतात, तसेच वेदनाशामक गोळ्यांचा अतिवापर करतात. येथे अशी परंपरा आहे की लोक डॉक्टरांकडे जाण्याऐवजी नातेवाईकांचा सल्ला ऐकतात आणि घरगुती उपायांचा अवलंब करतात. पाण्याचा मूत्रपिंडांवर थेट परिणाम होत नसला तरी, निकृष्ट दर्जाच्या किंवा दूषित पाण्यामुळे अतिसार होऊ शकतो आणि भागीरथपुरामध्ये घडल्याप्रमाणे अतिसाराचा मूत्रपिंडांवर परिणाम होऊ शकतो.

शहरात १० वर्षांत ८४ मूत्रपिंड प्रत्यारोपण: नेफ्रोलॉजिस्ट डॉ. प्रदीप साळगिया यांनी सांगितले की, शहरात सध्या ५०० हून अधिक डायलिसिस मशीन आहेत. ३,५०० हून अधिक रुग्ण मूत्रपिंडाशी संबंधित समस्यांनी ग्रस्त आहेत. गेल्या दहा वर्षांत शहरात ८४ मूत्रपिंड प्रत्यारोपण शस्त्रक्रिया झाल्या आहेत. आणखी १८९ रुग्ण मूत्रपिंड प्रत्यारोपणाच्या प्रतीक्षेत आहेत.

एमवाय हॉस्पिटलमध्ये १८ मशीन: एमवाय हॉस्पिटलमधील डायलिसिस युनिटच्या नर्सिंग हेड निखिता यादव यांनी सांगितले की, सुरुवातीला एमवाय हॉस्पिटलमध्ये फक्त दोन डायलिसिस मशीन होत्या. रुग्णांची वाढती संख्या लक्षात घेता, सध्या १८ मशीन कार्यरत आहेत. याव्यतिरिक्त, हिपॅटायटीस-बाधित रुग्णांसाठी एक स्वतंत्र मशीन उपलब्ध करून देण्यात आले आहे. येथे एचआयव्ही-पॉझिटिव्ह रुग्णांचेही सुरक्षितपणे डायलिसिस केले जाते. अलीकडेच, १२ रुग्णांवर डायलिसिस करण्यात आले.

रुग्ण काय म्हणतात: ३४ वर्षीय विक्रम पटेल यांनी सांगितले की, ते २०२३ पासून किडनीच्या समस्येने त्रस्त आहेत. त्यांनी सांगितले की, त्यांचे १०५ पेक्षा जास्त वेळा डायलिसिस झाले आहे. ते एमवाय हॉस्पिटलमध्ये आठवड्यातून दोनदा डायलिसिस करून घेतात. त्यांच्या कुटुंबातील कोणाचीही किडनी त्यांना जुळणारी (मॅच) सापडली नाही.

प्रत्येक वर्षी किती डायलिसिस प्रक्रिया पार पडल्या?
वर्ष रुग्ण
२०२१ ३,४९०
२०२२ ३,६६३
२०२३ ४,०७९
२०२४ ४,४२०
२०२५ ५,५४७
स्रोत: एमवाय हॉस्पिटल

शहरात ५०० हून अधिक डायलिसिस मशीन्स: नेफ्रोलॉजिस्ट डॉ. प्रदीप साळगिया यांनी सांगितले की, सध्या शहरात ५०० हून अधिक डायलिसिस मशीन्स उपलब्ध आहेत. ३,५०० हून अधिक रुग्ण किडनीच्या समस्यांनी त्रस्त आहेत. गेल्या दहा वर्षांत शहरात ८४ किडनी प्रत्यारोपण शस्त्रक्रिया करण्यात आल्या आहेत. किडनी प्रत्यारोपणासाठी १८९ रुग्ण अजूनही प्रतीक्षा यादीत आहेत.

इंदूरमध्ये किडनीच्या रुग्णांच्या संख्येत वाढ झाली असून, डायलिसिसच्या प्रकरणांमध्ये ५९% वाढ झाली आहे.

डायलिसिस रुग्णांची संख्या वाढल्यामुळे माय सिटी हॉस्पिटलमध्ये १८ डायलिसिस मशीन कार्यरत आहेत.

शहरात ५०० हून अधिक डायलिसिस मशीन उपलब्ध असून, अंदाजे ३,५०० रुग्ण किडनीच्या समस्यांनी ग्रस्त आहेत.

इंदूरमध्ये गेल्या दहा वर्षांत ८४ किडनी प्रत्यारोपण शस्त्रक्रिया झाल्या असून, १८९ रुग्ण प्रतीक्षा यादीत आहे.

हे आहे इंदूरचे वास्तव: इंदूर हे देशातील सर्वात स्वच्छ शहर आहे हे खरे आहे. तथापि, पाण्याच्या गुणवत्तेच्या बाबतीत, ते सर्वात दूषित शहरांपैकी एक बनत आहे. लोक किडनीच्या आजारासारख्या रोगांना बळी पडत आहे. दरवर्षी पाणी आणि सांडपाणी व्यवस्थेवर कोट्यवधी रुपये खर्च करूनही, शहराला दूषित पाणी मिळतच आहे. अलीकडेच, अनेक भागांमधून दूषित आणि घाणेरड्या पाण्याची छायाचित्रे आणि व्हिडिओ समोर आले आहे.

Edited By- Dhanashri Naik