श्री गणेश जन्मकथा पुराणातून: प्रत्येक कथा एक रहस्य, वाचा संपूर्ण माहिती

Publish: Thu, 22 Jan 2026 (11:00 IST) Updated: Thu, 22 Jan 2026 (11:12 IST)

भगवान गणेशाचे अवतार, त्यांचे पराक्रम आणि त्यांची मनमोहक रूपे यांचे वर्णन पुराण आणि शास्त्रांमध्ये केले आहे. कल्पाच्या काळात त्यांचे असंख्य अवतार झाले आहेत.

* पद्मपुराणानुसार, देवी पार्वतीने एकदा त्यांच्या शरीराच्या लेपपासून एक आकर्षक शिल्प तयार केले, ज्यांचा चेहरा हत्तीसारखा होता. त्यानंतर त्यांनी ते शिल्प गंगेत विसर्जित केले. गंगेत प्रवेश केल्यानंतर, शिल्प विशाल झाले. पार्वतीने त्यांना आपला पुत्र म्हणून संबोधले. देवतांनी त्यांना गांगेय असे संबोधून सन्मान केला आणि ब्रह्मदेवाने त्यांना गणांचे अधिपत्य बहाल केले आणि त्यांचे नाव गणेश ठेवले.

* लिंग पुराणानुसार, देवतांनी एकदा भगवान शिवाची पूजा केली आणि देवांचे शत्रू असलेल्या राक्षसांच्या दुष्कर्मांना नष्ट करण्यासाठी वरदान मागितले. आशुतोष शिवाने "तथास्तु" असे म्हणून त्यांना संतुष्ट केले. जेव्हा वेळ आली तेव्हा भगवान गणेश प्रकट झाले. त्यांचा चेहरा हत्तीसारखा होता आणि त्यांनी एका हातात त्रिशूळ आणि दुसऱ्या हातात फास धरला होता. देवतांनी फुले वर्षाव केली आणि गजाननाच्या चरणी वारंवार नमस्कार केला. भगवान शिवाने गणेशाला राक्षसांच्या कामात अडथळा आणून देव आणि ब्राह्मणांचे कल्याण करण्याची आज्ञा दिली.

* त्याचप्रमाणे, ब्रह्मवैवर्त पुराण, स्कंद पुराण आणि शिव पुराणातही भगवान गणेशाच्या अवताराच्या वेगवेगळ्या कथा सांगितल्या आहेत. प्रजापती विश्वकर्माच्या दोन कन्या रिद्धी आणि सिद्धी, गणेशाच्या पत्नी आहेत. सिद्धीने शुभ आणि लाभ या दोन शुभ पुत्रांना जन्म दिला.

* गणेश चालीसामध्ये वर्णन केले आहे: एकदा माता पार्वतीने अद्वितीय पुत्र प्राप्तीसाठी तीव्र तपस्या केली. यज्ञ पूर्ण झाल्यावर, भगवान गणेश ब्राह्मणाच्या वेशात आले. त्यांना पाहुणे म्हणून माता पार्वतीने त्यांचे स्वागत केले. प्रसन्न होऊन, भगवान गणेशाने त्यांना वरदान दिले, "आई, तू पुत्रासाठी केलेल्या तपश्चर्येमुळे, तुला असाधारण बुद्धिमत्ता असलेला मुलगा मिळेल, जरी तो गर्भधारणेशिवाय असेल. तो गणांचा नेता आणि सद्गुणांचा खजिना असेल." असे म्हणत ते अदृश्य झाले आणि पाळण्यात बाळाचे रूप धारण केले.

माता पार्वतीच्या आनंदाला पारावार नव्हता. आकाशातून फुले पडली. एक भव्य उत्सव सुरू झाला. पार्वतीच्या असाधारण पुत्राला पाहण्यासाठी सर्व दिशांनी देवदेवता येऊ लागले. शनिदेवही आले, पण त्यांच्या दृष्टीदोषामुळे त्यांनी त्या बाळाकडे जाणे टाळले. आई पार्वती आग्रह धरत म्हणाली, "शनिदेवांना त्यांचा उत्सव आणि पुत्र जन्म आवडला नाही का?" संकोच करत शनिदेव सुंदर बाळाला पाहण्यासाठी जवळ आले.

पण हे काय ? शनिदेवांनी त्यांना पाहताच बाळाचे डोके आकाशात उडून गेले. आई पार्वती शोक करू लागल्या. कैलासात गोंधळ उडाला. शनिदेवांनी पार्वतीच्या पुत्राचा वध केल्याची अफवा सर्वत्र पसरली. लगेचच भगवान विष्णूंनी गरुड देवाला प्रथमदृष्ट्या प्राण्याचे डोके कापून परत आणण्याचा आदेश दिला... वाटेत त्यांना पहिली वस्तू सापडली ती हत्ती.

गरुड देवाने हत्तीचे डोके आणले आणि ते मुलाच्या शरीरावर ठेवले. भगवान शिवाने त्यांच्यावर जीवन मंत्र शिंपडला. सर्व देवतांनी मिळून त्यांचे नाव गणेश ठेवले आणि त्यांना प्रथम पूजा करण्याचा आशीर्वाद दिला. अशा प्रकारे भगवान गणेशाचा जन्म झाला.

* वराह पुराणानुसार, भगवान शिव पंचमहाभूतांपासून गणेशांची काटेकोरपणे निर्मिती करत होते. परिणामी, गणेश हे अत्यंत देखणे आणि विशिष्ट बनले. ते लक्ष केंद्रीत होतील अशी भीती वाटल्याने सर्व देव घाबरले. ही भीती ओळखून शिवाने बाल गणेशाचे पोट मोठे केले आणि त्यांना हत्तीच्या डोक्याचा आकार दिला.

ही कथा शिवपुराणातील आहे. त्यानुसार, देवी पार्वतीने स्वतःच्या मळापासून एक मूर्ती तयार केली आणि त्यात प्राण फुंकला. त्यांनी याला द्वारपाल म्हणून ठेवले आणि स्नान करण्यासाठी गेल्या आणि कोणालाही आत येऊ देऊ नका अशी आज्ञा दिली. योगायोगाने, भगवान शिव तेथे पोहचले. त्यांनी आत जाण्याचा प्रयत्न केला, परंतु बाल गणेशाने त्याला रोखले. संतप्त शिवाने बाल गणेशाशी तर्क करण्याचा प्रयत्न केला, परंतु त्याने नकार दिला.

संतप्त शिवाने आपल्या त्रिशूळाने गणेशाचा शिरच्छेद केला. जेव्हा पार्वतीला कळले की शिवाने गणेशाचा शिरच्छेद केला आहे, तेव्हा त्या संतापल्या. पार्वतीचा राग शांत करण्यासाठी, शिवाने हत्तीचे डोके त्यांच्या धडावर लावून प्राण फुंकले. तेव्हापासून, भगवान शिवाने त्यांना सर्व शक्ती आणि क्षमता दिल्या आणि त्यांना प्रथम पूजनीय आणि गणांचा देव बनवले.