Daily Horoscope
✕

कोणत्या हार्मोन्समुळे महिलांचे वजन वाढते? त्याची कारणे, लक्षणे, उपाय जाणून घ्या

Updated: सोमवार, 13 जुलै 2026 (19:23 IST)
 
हार्मोन्स शरीरातील अंतःस्रावी संस्थेच्या ग्रंथींद्वारे तयार होतात. ते रक्तप्रवाहाद्वारे संपूर्ण शरीरात फिरतात आणि अनेक महत्त्वाच्या कार्यांवर नियंत्रण ठेवतात, जसे की:
 
आपल्या शरीरातील हार्मोन्स हे ठरवतात की शरीर ऊर्जेचा वापर कसा करेल आणि चरबी कुठे साठवली जाईल, त्यामुळे त्यांच्यातील कोणत्याही बिघाडाचा आपल्या वजनावर थेट परिणाम होतो.
हार्मोन्समधील बदलांचा वजनावर कसा परिणाम होतो?
 

इन्सुलिन

इन्सुलिन रक्तातील साखरेची पातळी नियंत्रित करते. जेव्हा शरीर इन्सुलिन प्रतिरोधक बनते, तेव्हा अतिरिक्त चरबी जमा होते आणि वजन वाढते.
 

थायरॉईड संप्रेरके

थायरॉईड हार्मोन्स चयापचय नियंत्रित करतात. त्यांची पातळी कमी झाल्यास, चयापचय मंदावतो, ज्यामुळे वजन वाढते.
 

कॉर्टिसोल

कॉर्टिसोल, ज्याला स्ट्रेस हार्मोन म्हणूनही ओळखले जाते, त्याची पातळी दीर्घकाळ वाढलेली असते, ज्यामुळे भूक वाढते आणि विशेषतः पोटाभोवती चरबी जमा होते.
 

इस्ट्रोजेन

इस्ट्रोजेन महिलांच्या शरीरातील चरबीच्या वितरणाचे नियमन करते. पीसीओएस किंवा रजोनिवृत्तीसारख्या स्थितींमध्ये त्याच्या पातळीतील बदलांमुळे वजन वाढू शकते.
 

लेप्टिन आणि घ्रेलिन

हे दोन हार्मोन्स भूक आणि पोट भरल्याचे संकेत देतात. जर त्यांचे संतुलन बिघडले, तर वारंवार भूक लागू शकते आणि व्यक्ती गरजेपेक्षा जास्त खाऊ शकते.
 
जागतिक आरोग्य संघटनेनुसार, थायरॉईड रोग आणि पीसीओएस (PCOS) सारख्या हार्मोनल समस्यांमुळे चयापचय क्रियेवर परिणाम होतो, ज्यामुळे वजन वाढू शकते.
ALSO READ: नियमित मल्टीविटामिन घेणे योग्य आहे की अयोग्य तज्ज्ञ काय सांगतात

हार्मोनच्या असंतुलनामुळे वजन वाढण्याची लक्षणे

जर तुमचे वजन हार्मोनल कारणांमुळे वाढत असेल, तर शरीरात खालील लक्षणे दिसू शकतात.
 
अचानक किंवा अकारण वजन वाढणे
आहार किंवा व्यायामात कोणतेही महत्त्वपूर्ण बदल न करताही तुमचे वजन वाढत राहिल्यास, हे हार्मोनल असंतुलनाचे लक्षण असू शकते. तुमचे शरीर पूर्वीइतक्या प्रभावीपणे कॅलरी जाळत नाही.
 

पोटाभोवती वाढलेली चरबी

जर पोटावरील चरबी सहज कमी होत नसेल, तर त्यामागे वाढलेली कॉर्टिसोल पातळी, इन्सुलिन प्रतिरोध किंवा इस्ट्रोजेनचे असंतुलन हे कारण असू शकते.
 

सतत थकल्यासारखे वाटणे

पुरेशी विश्रांती घेतल्यानंतरही तुम्हाला नेहमी थकवा जाणवत असेल, तर यामागे थायरॉईडसारखी हार्मोनल समस्या असू शकते. जेव्हा तुमची चयापचय क्रिया मंदावते, तेव्हा तुमचे शरीर कमी ऊर्जा निर्माण करते.
 

अनियमित मासिक पाळी

मासिक पाळी वारंवार न येणे किंवा अनियमित असणे हे हार्मोनल असंतुलनाचे लक्षण असू शकते. पीसीओएस (PCOS) सारख्या स्थितींमुळे ओव्हुलेशनवर परिणाम होतो आणि वजन वाढण्यासही कारणीभूत ठरू शकते.
 

वारंवार भूक लागणे आणि गोड खाण्याची तीव्र इच्छा

लेप्टिन आणि घ्रेलिन हे भूक नियंत्रित करणारे हार्मोन्स आहेत. या हार्मोन्सच्या असंतुलनामुळे वारंवार भूक लागू शकते आणि गोड किंवा उच्च-कॅलरीयुक्त पदार्थ खाण्याची तीव्र इच्छा वाढू शकते.
 

वजन कमी करण्यात अडचण

सकस आहार आणि नियमित व्यायाम करूनही वजन कमी होत नसेल, तर त्याचे कारण हार्मोन्सचे असंतुलन असू शकते, ज्यामुळे चयापचय क्रियेवर परिणाम होतो.
 

मूडमधील चढउतार आणि चिडचिड

हार्मोन्स आपल्या मनःस्थितीवर आणि भावनांवरही परिणाम करतात. त्यांच्या असंतुलनामुळे मनःस्थितीत होणारे चढउतार, चिडचिड, अस्वस्थता किंवा चिंता जाणवू शकते.
 

केस पातळ होणे किंवा गळणे

थायरॉईडचे विकार किंवा अँड्रोजन हार्मोनच्या असंतुलनामुळे केस पातळ होऊ शकतात किंवा गळू शकतात.
 

मुरुम किंवा त्वचेतील बदल

हार्मोन्सच्या चढउतारामुळे मुरुमे, अतिरिक्त तेलकटपणा किंवा त्वचेवर काळे डाग यांसारख्या समस्या उद्भवू शकतात , जी अनेकदा पीसीओएसची लक्षणे असतात.
 

झोपेच्या समस्या

हार्मोन्स आपल्या झोपेच्या चक्रांचेही नियमन करतात. कॉर्टिसोल किंवा मेलाटोनिनच्या असंतुलनामुळे निद्रानाश किंवा खराब झोप येऊ शकते, ज्याचा परिणाम वजनावरही होऊ शकतो.
 
स्त्रीच्या आयुष्यातील विविध टप्प्यांवर हार्मोन्समध्ये नैसर्गिकरित्या बदल होतात. यामध्ये पौगंडावस्था, गर्भधारणा आणि रजोनिवृत्ती यांचा समावेश होतो. तथापि, अशी इतरही अनेक कारणे आहेत ज्यामुळे कोणत्याही वेळी हार्मोन्सची पातळी असंतुलित होऊ शकते. हार्मोनल चढउतार किंवा असंतुलनाच्या काही सामान्य कारणांमध्ये तणाव, काही विशिष्ट औषधे आणि स्टिरॉइड्सचा अतिवापर यांचा समावेश होतो.
 
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे. या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
Edited By - Priya Dixit 
 

सर्व पहा

देवाची पूजा करतांना कोणते स्तोत्र आवर्जून म्हणावे?

वास्तुशास्त्रानुसार या पाच वनस्पतींपैकी कोणतीही वनस्पती छतावर ठेवल्यास होतात हे नुकसान

Winter Breakfast हिवाळ्यात सकाळी नाश्त्याला कोणते पौष्टिक पदार्थ खावेत?

हिवाळ्यात अंघोळीनंतर त्वचा कोरडी पडते? ट्राय करा हे सोपे आणि प्रभावी घरगुती उपाय!

थंडीच्या दिवसांतही शरीर राहील हायड्रेटेड; हिवाळ्यात नारळ पाणी पिण्याचे ५ मोठे फायदे

सर्व पहा

हिवाळ्यात केसांमध्ये कोंडा होतोय? समस्या टाळण्यासाठी आजपासून फॉलो करा या सोप्या टिप्स

वजन वाढण्याची चिंता सोडा! रात्रीच्या जेवणात समाविष्ट करा हे कमी कॅलरीचे पदार्थ

जीन्स घातल्यावर कमरेभोवतीची चरबी दिसतेय? पोट आणि कंबरेचा घेर कमी करण्यासाठी करा हे व्यायाम

नैतिक कथा : भुंगा आणि दोन माश्या, मोह आणि शहाणपण

Fasting shake Recipes कार्तिकी एकादशीनिमित्त पौष्टिक आणि चविष्ट 'उपवासाचे खास शेक'

पुढील लेख
Show comments