ग्रामीण महाराष्ट्रातील बोलीभाषांमधील वेगळे आणि सुंदर शब्द
ग्रामीण महाराष्ट्रातील विविध बोलीभाषांमध्ये (जसे की वऱ्हाडी, अहिराणी, मराठवाडी, कोकणी आणि पश्चिम महाराष्ट्रातील बोली) असे अनेक गोड, अर्थपूर्ण आणि वेगळे शब्द आहेत, जे आपल्या मातीची आणि संस्कृतीची ओळख करून देतात:
• यळोमाळ (जुन्नर/पश्चिम महाराष्ट्र) – येथे-तिथे किंवा दिवसभर
• उलसक / उलीशीक – अत्यंत थोडे किंवा अगदी थोडेसे
• फिंद्री – खोडकर मुलगी
• पाणंद – शेतात जाण्यासाठी असलेली पायवाट
• वावर – शेतजमीन
• बांध – शेताच्या कडेची मातीची कुंपणसदृश रचना
• गोठा – जनावरे बांधण्याची जागा
• कव्हर – किती वेळ
• झुळूक – वाऱ्याची मंद आणि हलकी लहर
• पाखरू – लहान पक्षी (प्रेमळपणे वापरला जाणारा शब्द)
या व्यतिरिक्त ग्रामीण महाराष्ट्रात विविध प्रदेशांनुसार (खानदेश, विदर्भ, मराठवाडा, कोकण, आणि पश्चिम महाराष्ट्र) अनेक सुंदर, लयबद्ध आणि अर्थपूर्ण बोलीभाषा बोलल्या जातात. प्रत्येक बोलीतील काही वेगळे आणि मनाला भिडणारे शब्द खालीलप्रमाणे आहेत:
१. अहिराणी (खानदेश)
डोमरा / डोमरी: खूप गोंडस किंवा प्रेमळ लहान मूल.
नमुनगे: विविध प्रकारचे, नखरे किंवा रूपे.
अदळ-आपट: घाईघाईत केलेले काम किंवा गोंधळ.
उलटापालट: धावपळ किंवा धांदल.
२. वऱ्हाडी (विदर्भ)
पसा: दोन्ही हात एकत्र करून तयार केलेली ओंजळ.
झाकपाक: अगदी स्वच्छ, टापटिप आणि चकचकीत.
बोंबाबोम्ब: ओरडाओरड किंवा गोंधळ.
मचक-मचक: विनाकारण किंवा अस्ताव्यस्त हिंडणे.
३. मराठवाडी (मराठवाडा)
लेकरू: लहान बाळ/मूल (अत्यंत आपुलकीने वापरला जाणारा शब्द).
अवदसा: अडचण, संकट किंवा अनावधानाने झालेली चूक.
भलतंच: खूप जास्त, अफाट किंवा अनपेक्षित.
लई: खूप / प्रचंड.
४. कोकणी / मालवणी (कोकण)
मयक्या: मऊ, मऊसर किंवा मऊपणा असलेला.
शीत: शिजवलेला भात.
भूकता: कुत्रे भुंकत आहे (स्थानिक लयीत बोलला जाणारा शब्द).
नुसते: मासे किंवा मांसाहारी जेवण.
५. कोल्हापुरी / झाडीबोली / इतर प्रादेशिक बोली
खटपट: सातत्याने चाललेला प्रयत्न किंवा धडपड.
ससाणा: तीक्ष्ण किंवा जलद हालचाल करणारा.
घडी: काही क्षण किंवा थोडा वेळ.
या शब्दांमध्ये महाराष्ट्रातील ग्रामीण संस्कृतीची समृद्धी, आपुलकी आणि एक प्रकारचा साधेपणा दिसून येतो.
