योग्य नियोजन आणि आधुनिक पद्धतीचा वापर; पत्ताकोबी लागवडीची संपूर्ण माहिती

पत्ताकोबी हे थंड हवामानात येणारे आणि बाजारात बाराही महिने मागणी असणारे एक महत्त्वाचे नगदी पीक आहे. योग्य नियोजन आणि आधुनिक पद्धतीचा वापर केल्यास पत्ताकोबी लागवडीतून भरपूर नफा मिळू शकतो. खाली पत्ताकोबी लागवडीची संपूर्ण माहिती सविस्तर दिली आहे.

१. हवामान आणि जमीन

हवामान: पत्ताकोबीसाठी थंड आणि थोडे दमट हवामान उत्तम मानले जाते. कंद (Gatta) चांगला पोसण्यासाठी १५ 

∘

 C ते २० 

∘

 C तापमान सर्वात योग्य असते.

जमीन: मध्यम ते भारी, पाण्याचा उत्तम निचरा होणारी आणि सेंद्रिय पदार्थांनी समृद्ध असलेली जमीन निवडावी. जमिनीचा सामू (pH) ६.० ते ६.५ च्या दरम्यान असावा.

२. लागवडीचा हंगाम

पत्ताकोबीची लागवड वर्षभरात तीनही हंगामात करता येते:

खरीप (पावसाळी): जून ते जुलै (रोपवाटिका) - ऑगस्टमध्ये पुनर्लागवड.

रब्बी (हिवाळी): सप्टेंबर ते ऑक्टोबर (रोपवाटिका) - नोव्हेंबरमध्ये पुनर्लागवड. (या हंगामात उत्पादन सर्वात जास्त मिळते)

उन्हाळी: जानेवारी ते फेब्रुवारी (रोपवाटिका).

३. प्रमुख आणि सुधारित जाती

लवकर तयार होणाऱ्या जाती: 'गोल्डन एकर', 'प्राइड ऑफ इंडिया', 'पुसा अगेती'.

उशिरा तयार होणाऱ्या जाती: 'पुसा ड्रमहेड'.

हायब्रीड (संकरित) जाती: 'बजरंग', 'क्वेस्ट', 'नथ ४०१', 'हरिराणी'. (हायब्रीड जातींचे कंद कडक आणि लांब अंतराच्या वाहतुकीसाठी उत्तम असतात.)

४. रोपवाटिका आणि बियाण्याचे प्रमाण

बियाण्याचे प्रमाण: प्रति हेक्टरी साधारणपणे ६०० ते ७०० ग्रॅम (सुधारित जातींसाठी) किंवा ३५० ते ४०० ग्रॅम (संकरित जातींसाठी) बियाणे लागते.

रोप तयार करणे: गादीवाफ्यावर बियाणे पेरून रोप तयार करावे. रोप उपटण्यापूर्वी गादीवाफ्याला हलके पाणी द्यावे. रोप साधारण ४ ते ५ आठवड्यांचे (४ ते ५ पानांवर आले की) पुनर्लागवडीसाठी तयार होते.

५. लागवड पद्धत

अंतर: लागवड करताना दोन ओळींमधील आणि दोन रोपांमधील अंतर जातीनुसार ठेवावे:

लवकर तयार होणाऱ्या जाती: ४५ सेमी × ४५ सेमी

उशिरा तयार होणाऱ्या जाती किंवा हायब्रीड: ६० सेमी × ४५ सेमी

पद्धत: रोपांची लागवड सरी-वरंब्यावर किंवा सपाट वाफ्यावर संध्याकाळच्या वेळी करावी, जेणेकरून रोपे लगेच रुजतात. लागवडीनंतर लगेच हलके पाणी द्यावे.

६. खत आणि पाणी व्यवस्थापन

खत व्यवस्थापन: * जमीन तयार करताना हेक्टरी २० ते २५ टन चांगले कुजलेले शेणखत मिसळावे.

रासायनिक खतांमध्ये प्रति हेक्टरी ८० ते १०० किलो नत्र, ६० किलो स्फुरद आणि ६० किलो पालाश द्यावे.

नत्राचा अर्धा डोस आणि स्फुरद-पालाशचा पूर्ण डोस लागवडीच्या वेळी द्यावा. उर्वरित नत्राचा डोस लागवडीनंतर १ महिन्याने द्यावा.

पाणी व्यवस्थापन: पत्ताकोबीला नियमित पाण्याचा पुरवठा आवश्यक असतो. हिवाळ्यात १० ते १२ दिवसांच्या अंतराने, तर उन्हाळ्यात ५ ते ६ दिवसांच्या अंतराने पाणी द्यावे. कंद धरताना पाण्याच्या पाळीत अजिबात खंड पडू देऊ नये, अन्यथा कंद फाटतात.

७. रोग व कीड नियंत्रण

किडी: कोबीवर प्रामुख्याने 'पानावरील पांढरी अळी' (Diamondback Moth) आणि मावा (Aphids) चा प्रादुर्भाव होतो. यासाठी निंबोळी अर्काची किंवा शिफारशीत कीटकनाशकाची (उदा. सायपरमेथ्रीन किंवा स्पिनोसॅड) फवारणी करावी.

रोग: 'काळा कुजवा' (Black Rot) आणि 'मर रोग' (Damping off) हे मुख्य रोग आहेत. यासाठी बियाण्याला पेरणीपूर्वी बुरशीनाशकाची बीजप्रक्रिया करणे अत्यंत गरजेचे आहे.

८. काढणी आणि उत्पादन

जातीनुसार लागवडीनंतर ६० ते ९० दिवसांत कोबीचे कंद काढणीस तयार होतात.

कंद हाताने दाबून पहावा; तो घट्ट आणि कडक लागल्यास काढणी करावी. कंद काढताना त्याला खाली २-३ पाने तशीच ठेवावीत, ज्यामुळे वाहतुकीत कंद खराब होत नाही.

उत्पादन: सुधारित जातींपासून हेक्टरी २० ते २५ टन आणि संकरित (हायब्रीड) जातींपासून ३5 ते ५० टन पर्यंत उत्पादन मिळू शकते.

Edited By- Dhanashri Naik