Dharma Sangrah
✕

Indira Gandhi Jayanti : इंदिरा गांधी, एक विलक्षण व्यक्तिमत्व

Updated: गुरूवार, 19 नोव्हेंबर 2026 (09:42 IST)
 
एकेकाळी 'मुकी बाहुली' म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या इंदिरा गांधी, तत्कालीन राजघराण्यांचे तनखे रद्द करणारा ठराव वादग्रस्त असूनही यशस्वीपणे मंजूर करून, बँकांचे राष्ट्रीयीकरण करण्याचा धाडसी निर्णय घेऊन, आणि स्वतंत्र बांगलादेशची निर्मिती यशस्वीपणे मिळवून व त्याच्याशी मैत्री आणि सहकार्याचा करार करून भारतीय राजकारणात झपाट्याने प्रसिद्धीस आल्या.
 
१९७५ मध्ये आणीबाणी लागू करण्याच्या निर्णयापूर्वी, भारतीय राजकारण ध्रुवीकरण झाले होते आणि इंदिरा गांधी चर्चेच्या केंद्रस्थानी होत्या. इंदिरा गांधींच्या ऐतिहासिक कामगिरीमुळे, "इंदिरा म्हणजे भारत, भारत म्हणजे इंदिरा" ही घोषणा देशभरात मोठ्याने घुमत होती.
 
त्या काळात इंदिरा गांधींचे राजकीय विश्व ध्रुवीकरणाने व्यापले होते. त्यांचे व्यक्तिमत्त्व इतके मोठे झाले होते की त्यांच्यापुढे दुसरे कोणीही दिसत नव्हते. त्यांनी आपले व्यक्तिमत्त्व विस्तारण्यासाठी प्रयत्नही केले. इंदिरा गांधींमधील सर्वात सकारात्मक गोष्ट म्हणजे त्यांना राजकारणाची नाडी कळत होती आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांशी त्यांचा उत्कृष्ट समन्वय होता.
 
दारिद्र्यमुक्त भारत हे इंदिरा गांधींचे स्वप्न होते. आजही ते स्वप्न साकार झालेले नाही. भारतातून दारिद्र्य निर्मूलनासाठी सर्वांनी एकत्र काम केले पाहिजे, जेणेकरून त्यांचे स्वप्न प्रत्यक्षात उतरू शकेल.
 
फार कमी लोकांना हे माहीत असेल की जनता पक्षाच्या राजवटीत श्रीमती इंदिरा गांधी पूर्णपणे आध्यात्मिक प्रवृत्तीच्या झाल्या होत्या. त्या दिवसांत, सकाळची कामे आटोपल्यानंतर त्या सुमारे एक तास योगाभ्यास करत आणि त्यानंतर मा आनंदमयींच्या शिकवणीवर ध्यान करत. सकाळी १० ते दुपारी १२ च्या दरम्यान त्या भेटायला आलेल्या पाहुण्यांना भेटत असत.
 
या पाहुण्यांमध्ये विविध राज्यांतील काँग्रेस नेत्यांसह काही संत आणि ऋषीमुनींचा समावेश होता. या भेटींदरम्यान श्रीमती गांधींच्या हातात सहसा लोकरीचे गोळे आणि सुया असत. त्या दिवसांत कुटुंबासाठी स्वेटर विणणे हा तिचा छंद बनला होता.
 
दुपारी साधारण एक वाजता जेवण झाल्यावर ती तासभर विश्रांती घेत असे. विश्रांतीनंतर ती अनेकदा प्रसिद्ध पाकिस्तानी गायक मेहंदी हसन यांच्या गझलांच्या टेप्स ऐकत असे. रात्री झोपण्यापूर्वी तिला आध्यात्मिक साहित्य वाचायला आवडत असे. या साहित्यामध्ये मा आनंदमयी यांच्या व्यतिरिक्त स्वामी रामतीर्थ आणि ओशो यांची पुस्तके प्रमुख होती. तिच्याकडे ओशो यांच्या अनेक टेप्सही होत्या, ज्या ती नियमितपणे ऐकत असे.
 
या काळात तिला श्रीमद् भगवद्गीतेमध्येही खूप रस निर्माण झाला आणि ती वेळोवेळी तिचे पठण करत असे. त्या दिवसांत तिने थोड्या काळासाठी हरिद्वारलाही भेट दिली, जिथे तिने स्वामी अखंडानंद यांच्याकडून भगवद्गीतेचे पठण ऐकले. तिने ऋषिकेशजवळील मुनी-की-रेती येथे असलेल्या दिवंगत स्वामी शिवानंद यांच्या आश्रमातही काही तास घालवले.
 
आणीबाणीमुळे इंदिरा गांधींच्या राजकीय प्रतिमेला मोठा धक्का बसला. परिणामी, १९७७ मध्ये देशातील जनतेने त्यांना नाकारले, तरीही काही वर्षांनंतर त्या पुन्हा सत्तेवर परतल्या. १९८० च्या दशकात खलिस्तानी दहशतवादाच्या रूपाने त्यांच्यासमोर एक मोठे आव्हान उभे राहिले.
 
ऑपरेशन ब्लू स्टारशी संबंधित अनेक राजकीय आव्हानांना त्यांना सामोरे जावे लागले. राजकारणाची नाडी ओळखणाऱ्या इंदिरा गांधींना जवळ येत असलेल्या मृत्यूची चाहूल लागली नाही आणि ३१ ऑक्टोबर १९८४ रोजी, त्यांच्या संरक्षणासाठी तैनात असलेले दोन सुरक्षा कर्मचारी, सतवंत सिंग आणि बीअंत सिंग यांनी त्यांच्यावर गोळ्या झाडल्या. दिल्लीतील एम्स रुग्णालयात नेत असताना त्यांचा मृत्यू झाला.
 
इंदिरा गांधींचा राजकीय वारसा सर्वप्रथम त्यांचे ज्येष्ठ पुत्र राजीव गांधी यांनी पुढे नेला आणि आता सोनिया गांधी व राहुल गांधी त्याच्याशी जोडले गेले आहेत. आज भारतात आणि परदेशात अनेक इमारती, रस्ते, पूल, प्रकल्प आणि पुरस्कारांना इंदिरा गांधींचे नाव देण्यात आले आहे.

सर्व पहा

देवाची पूजा करतांना कोणते स्तोत्र आवर्जून म्हणावे?

वास्तुशास्त्रानुसार या पाच वनस्पतींपैकी कोणतीही वनस्पती छतावर ठेवल्यास होतात हे नुकसान

Winter Breakfast हिवाळ्यात सकाळी नाश्त्याला कोणते पौष्टिक पदार्थ खावेत?

हिवाळ्यात अंघोळीनंतर त्वचा कोरडी पडते? ट्राय करा हे सोपे आणि प्रभावी घरगुती उपाय!

थंडीच्या दिवसांतही शरीर राहील हायड्रेटेड; हिवाळ्यात नारळ पाणी पिण्याचे ५ मोठे फायदे

सर्व पहा

आंतरराष्ट्रीय पुरुष दिन कधी आणि का साजरा केला जातो? जाणून घ्या या दिवसाचा इतिहास

मुंबईच्या समुद्रात प्लास्टिक कचरा जाण्यापासून रोखण्यासाठी बीएमसीने एका नवीन करारावर स्वाक्षरी केली

महाराष्ट्र सरकारने कोल्हापूरच्या बाहुबली आणि कुंठुगिरी तीर्थक्षेत्रांच्या विकासासाठी १८.२० कोटी रुपयांना मंजुरी दिली

बाळासाहेबांचा फोटो फाडल्याच्या निषेधार्थ ठाकरे गटाने शिंदे आणि शायना एन.सी. यांचे पोस्टर फाडून नदीत विसर्जित केले

वायू प्रदूषण रोखण्यासाठी महाराष्ट्र देशातील पहिली सल्फर डायऑक्साइड व्यापार योजना सुरू करणार- मंत्री पंकजा मुंडे

पुढील लेख
Show comments