जागतिक महासागर दिन: 'प्लॅस्टिकमुक्त समुद्र' काळाची गरज; समुद्रकिनाऱ्यांच्या संरक्षणासाठी महाराष्ट्राचा नवा संकल्प

जागतिक महासागर दिन इतिहास आणि सुरुवात: सर्वप्रथम १९९२ मध्ये 'रिओ दी जानेरो' येथे झालेल्या परिषदेत कॅनडियन शिष्टमंडळाने या दिनाची कल्पना मांडली. त्यानंतर २००८ मध्ये संयुक्त राष्ट्रांनी या दिवसाला अधिकृत मान्यता दिली. तेव्हापासून दरवर्षी ८ जून रोजी हा दिवस जागतिक स्तरावर साजरा केला जातो.

महासागरांचे महत्त्व: पृथ्वीवरील एकूण ऑक्सिजनच्या सुमारे निम्म्याहून अधिक निर्मिती महासागरातील सूक्ष्मजीव करतात. महासागर वातावरणातील कार्बन डायऑक्साईडचा मोठा भाग शोषून घेतात आणि जागतिक तापमान नियंत्रित ठेवतात. जगातील अब्जावधी लोकांसाठी महासागर अन्नाचा मुख्य स्रोत आणि उपजीविकेचे साधन आहेत.

सध्याची आव्हाने:प्लास्टिक कचरा आणि रसायनांमुळे महासागरांचे पाणी मोठ्या प्रमाणावर दूषित होत आहे.जागतिक तापमानवाढीमुळे सागरी जीवसृष्टी आणि प्रवाळांचे अस्तित्व धोक्यात आले आहे.

आपण काय करू शकतो? 

जागतिक महासागर दिनानिमित्त 'प्लॅस्टिकमुक्त समुद्र' काळाची गरज बनली आहे. सागरी परिसंस्थेचे रक्षण करण्यासाठी, महाराष्ट्राने समुद्रकिनाऱ्यांवरील प्लॅस्टिक कचरा रोखण्याचा आणि किनारपट्टी स्वच्छ ठेवण्याचा नवा संकल्प केला आहे. मुंबई आणि इतर किनारपट्टीवरील भागात 'द ओशन क्लीनअप' (The Ocean Cleanup) या जागतिक संस्थेने महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या (MPCB) मदतीने शहराच्या जलमार्गांवर विशेष यंत्रणा बसवण्यास सुरुवात केली आहे, ज्यामुळे लाखो किलो प्लॅस्टिक समुद्रात जाण्याआधीच रोखले जाईल. महासागरांचे संरक्षण करण्यासाठी आणि 'प्लॅस्टिकमुक्त समुद्र' मोहिमेला बळ देण्यासाठी उचलण्यात आलेली प्रमुख पावले पुढीलप्रमाणे आहेत:

जलमार्गांवर तंत्रज्ञानाचा वापर: मुंबईतील मिठी, पोयसर, दहिसर आणि ओशिवरा या नद्यांमधून अरबी समुद्रात जाणाऱ्या ५ दशलक्ष (५० लाख) किलो प्लॅस्टिक कचऱ्याला रोखण्यासाठी The Ocean Cleanup उपक्रम राबवला जात आहे. ट्रॅम्बे आणि मालाड सारख्या खाडी पट्ट्यात विशेष अडथळे आणि ट्रॅकर बसवून कचरा गोळा केला जात आहे.

समुद्रकिनारा स्वच्छता मोहीम: जागतिक महासागर दिन किंवा पर्यावरण दिनाचे औचित्य साधून जुहू, वर्सोवा, गिरगाव चौपाटी आणि मनोरी यांसारख्या प्रसिद्ध समुद्रकिनाऱ्यांवर नागरिक, स्वयंसेवी संस्था आणि NSS च्या माध्यमातून महाकाय स्वच्छता मोहीम राबवल्या जातात.

एकल-वापर प्लॅस्टिकवर बंदी : महाराष्ट्रात प्लॅस्टिकच्या पिशव्या, स्ट्रॉ, कप आणि इतर न विघटनशील वस्तूंवर आधीच बंदी घालण्यात आली आहे. नागरिकांना आता खरेदीसाठी कापडी किंवा जूटच्या पिशव्या वापरण्याचे आवाहन केले जाते.जागरूकता आणि जनभागीदारी: 'माझी वसुंधरा अभियान' आणि 'ईको मित्रम' ॲपच्या माध्यमातून किनारपट्टीवरील लोकांना, खासकरून मच्छिमार बांधवांना, सागरी संवर्धनाचे महत्त्व पटवून दिले जात आहे.