जर तुम्ही तुमच्या घराच्या छतावर सौर पॅनेल बसवण्याचा विचार करत असाल, कदाचित कडाक्याची उष्णता आणि उष्माघाताच्या लाटांमुळे होणाऱ्या त्रासाला कंटाळून, किंवा जर तुम्ही ते आधीच बसवून घेतले असतील, तर तुमच्यासाठी एक अत्यंत महत्त्वाची बातमी आहे. सरकारने हे स्पष्ट केले आहे की, १ जून २०२६ पासून, सौर उद्योगासाठी एक नवीन आणि अधिक कडक नियम लागू केला जाणार आहे. या नियमाला 'ALMM List-II' (एएलएमएम यादी-२) असे संबोधले जाते.
सरकारने हे स्पष्ट केले आहे की, ही अंतिम मुदत पुढे वाढवली जाणार नाही. या नवीन बदलामुळे, येत्या काही दिवसांत सौर पॅनेलच्या किमती वाढण्याची शक्यता आहे; तसेच, अनुदाने (सबसिडी) आणि 'नेट-मीटरिंग'साठी आवश्यक असलेली प्रशासकीय कागदपत्रांची प्रक्रियाही वाढण्याची अपेक्षा आहे. चला, अगदी सोप्या शब्दांत समजून घेऊया की १ जूनपासून कोणते बदल होत आहेत आणि त्याचा सामान्य ग्राहकावर कसा परिणाम होईल.
१ जूनपासून लागू होणारा नवीन नियम काय आहे?
आतापर्यंत, सरकारची मुख्य अट केवळ ही होती की, घरांमध्ये बसवले जाणारे संपूर्ण सौर पॅनेल मॉड्यूल्स हे सरकारच्या मंजूर यादीतून घेतलेले असावेत. मात्र, १ जून २०२६ पासून, हे नियम आणखी कडक होत आहेत. नवीन नियमांनुसार, आता सौर पॅनेलच्या आत वापरले जाणारे 'सौर सेल्स' देखील सरकारच्या मंजूर यादीतून घेतलेले असणे अनिवार्य असेल. या निर्णयामागील सरकारचा मुख्य उद्देश म्हणजे निकृष्ट दर्जाच्या आणि पडताळणी न झालेल्या परदेशी घटकांचा वापर रोखणे, देशांतर्गत उत्पादनाला चालना देणे आणि चीनवरील अवलंबित्व पूर्णपणे संपुष्टात आणणे हा आहे.
याचा तुमच्या खिशावर (आर्थिक स्थितीवर) कसा परिणाम होईल?
तज्ज्ञांच्या मते, देशांतर्गत उत्पादित सौर सेल्सवरील अवलंबित्व आणि अधिक कडक नियमांमुळे, सौर पॅनेलच्या किमतींमध्ये वाढ होणे अपरिहार्य मानले जात आहे. या नवीन नियमांचा परिणाम म्हणून, १ किलोवॅट क्षमतेची सौर यंत्रणा बसवण्यासाठी येणारा अतिरिक्त खर्च साधारणपणे ३,००० रुपयांनी वाढू शकतो.
त्याचप्रमाणे, २ किलोवॅट क्षमतेच्या यंत्रणेसाठी सुमारे ६,००० रुपयांची वाढ अपेक्षित आहे, तर ३ किलोवॅट क्षमतेची यंत्रणा बसवण्यासाठी हा खर्च ९,००० रुपयांपर्यंत वाढू शकतो. शिवाय, जर बाजारात मान्यताप्राप्त सौर पेशींचा पुरवठा कमी पडला, तर त्यांच्या किमती आणखी वाढू शकतात.
सरकारी अनुदाने बंद होणार का?
सोशल मीडियावर अशी जी अफवा पसरली आहे की, १ जूनपासून अनुदाने बंद केली जात आहेत, यात काहीही तथ्य नाही. खरे तर, ही बातमी पूर्णपणे खोटी आहे. 'पीएम सूर्य घर मोफत वीज योजना' अंतर्गत दिले जाणारे सरकारी अनुदान पूर्वीप्रमाणेच सुरू राहील. १ kW प्रणालीसाठी ₹३०,०००, २ kW प्रणालीसाठी ₹६०,००० आणि ३ kW किंवा त्यापेक्षा अधिक क्षमतेच्या प्रणालींसाठी जास्तीत जास्त ₹७८,००० या दराने अनुदाने दिली जात राहतील. याव्यतिरिक्त, अनेक राज्य सरकारे स्वतःची पूरक "टॉप-अप" अनुदाने देखील देत आहेत.
या योजनेतील एकमेव बदल असा आहे की, १ जूनपासून, ज्या विक्रेत्यांना आणि ग्राहकांना अनुदान व 'नेट-मीटरिंग'चे फायदे मिळवायचे आहेत, त्यांना अधिक कडक कार्यपद्धतीचे पालन करणे अनिवार्य असेल; यामध्ये कागदपत्रांच्या अधिक कठोर आवश्यकता आणि काटेकोर तपासण्यांचा समावेश असेल.
ग्राहकांकडे आता दोन पर्याय उपलब्ध आहेत: अनुदानाचा मार्ग की स्वातंत्र्याचा मार्ग?
सौर पॅनेल बसवण्यासाठी बाजारात प्रामुख्याने दोन पर्याय उपलब्ध आहेत; हे पर्याय समजून घेतल्यास तुम्हाला योग्य निर्णय घेण्यास मदत होईल:
सब्सिडी रूट (ऑन-ग्रिड / हायब्रिड): ज्या व्यक्तींना त्यांचे विजेचे बिल पूर्णपणे शून्यावर आणायचे आहे आणि ज्या आवश्यक कागदपत्रांची पूर्तता करण्याच्या प्रक्रियेदरम्यान वाट पाहण्यास तयार आहेत, त्यांच्यासाठी हा पर्याय आदर्श आहे. या मार्गाद्वारे तुम्हाला सरकारी अनुदानाचा लाभ मिळत असला, तरी तुम्ही निवडू शकता अशा विशिष्ट तंत्रज्ञान आणि घटकांच्या निवडीवर काही मर्यादा येतात.
फ्रीडम रूट (अनुदान नाही): जर तुम्हाला सरकारी अनुदानाचा लाभ घ्यायचा नसेल, तर तुम्ही या मार्गाची निवड करू शकता. हा मार्ग तुम्हाला HJT, HDT आणि लिथियम-आयन बॅटरीसारख्या जगातील अद्ययावत तंत्रज्ञानांमधून निवड करण्याचे पूर्ण स्वातंत्र्य देतो. ज्यांना एखाद्या मजबूत 'ऑफ-ग्रिड' प्रणालीची किंवा विजेच्या मोठ्या बॅकअप क्षमतेची आवश्यकता आहे—विशेषतः ज्या भागात वारंवार आणि दीर्घकाळासाठी वीजपुरवठा खंडित होतो अशा ठिकाणी—त्यांच्यासाठी हा मार्ग सर्वात योग्य आहे. जरी या मार्गात सुरुवातीचा खर्च अधिक असला, तरी दीर्घकाळाच्या दृष्टीने याची कामगिरी अत्यंत उत्कृष्ट असते. प्रसंगोपात्त, मध्यपूर्वेतील सध्याचे भू-राजकीय तणाव आणि जागतिक पुरवठा साखळ्यांमधील व्यत्यय लक्षात घेता, सरकारने अशा मोठ्या प्रमाणावरील व्यावसायिक प्रकल्पांना—प्रकरणनिहाय तत्त्वावर—सवलत दिली आहे; ज्यांनी १ जूनपूर्वीच जमीन संपादन किंवा आर्थिक पूर्तता यांसारखे महत्त्वपूर्ण टप्पे पूर्ण केले होते.
