पीएचडी आणि नेट (NET) शिवाय सुद्धा विद्यापीठात प्राध्यापक होऊ शकता, पात्रता जाणून घ्या

Publish: Tue, 24 Mar 2026 (06:30 IST) Updated: Mon, 23 Mar 2026 (15:21 IST)

विद्यापीठ अनुदान आयोगाने (यूजीसी) शिक्षण क्षेत्रात एक क्रांतिकारी बदल घडवून आणला आहे, ज्याअंतर्गत आता उच्च पदवीची अट रद्द करण्यात आली आहे. जर तुम्हाला तुमच्या क्षेत्रात अनेक वर्षांचा अनुभव असेल, तर तुम्ही पीएचडी किंवा नेट परीक्षा उत्तीर्ण न होताही मोठ्या विद्यापीठांमध्ये शिकवू शकता.

या नवीन उपक्रमाला 'प्रोफेसर ऑफ प्रॅक्टिस' असे नाव देण्यात आले आहे, ज्याचा मुख्य उद्देश पुस्तकी ज्ञान आणि व्यावहारिक जग यांमधील दरी कमी करणे हा आहे. नवीन यूजीसी प्राध्यापक भरती नियमांनुसार, आता विशेषज्ञतेला सर्वोच्च पदवी म्हणून मान्यता दिली जात आहे.

प्राध्यापक कोण होऊ शकतो?

'प्रोफेसर ऑफ प्रॅक्टिस' हे अनुभवी व्यावसायिक असतात, ज्यांनी आपापल्या विशिष्ट क्षेत्रात प्रावीण्य मिळवून समाजात एक विशेष स्थान निर्माण केलेले असते. पारंपरिक शैक्षणिक पात्रतेऐवजी, किमान १५ वर्षांचा कामाचा अनुभव असलेल्या व्यक्तींना विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करण्यासाठी पात्र मानले जाते. अनुभवी पत्रकार, कलाकार, उद्योगपती, निवृत्त लष्करी अधिकारी किंवा तांत्रिक तज्ञ या क्षेत्रात सामील होऊन शिक्षण व्यवस्थेला समृद्ध करू शकतात.

योजनेचा मुख्य उद्देश

अनेकदा असे दिसून येते की, विद्यार्थी पदवी मिळवतात, परंतु नोकरीच्या बाजारात प्रवेश करताना त्यांच्याकडे व्यावहारिक ज्ञानाची कमतरता असते. 'प्रोफेसर्स ऑफ प्रॅक्टिस' हे विद्यार्थ्यांना सध्याच्या बाजारपेठेत मागणी असलेली कौशल्ये थेट शिकवून या समस्येवर एक प्रभावी उपाय देतात. यामुळे विद्यार्थ्यांना इंटर्नशिप आणि प्लेसमेंट मिळण्यास मदत तर होतेच, शिवाय कॅम्पसमध्ये नवीन कल्पना आणि स्टार्टअप संस्कृतीलाही चालना मिळते.

नियुक्ती आणि पात्रता

यूजीसीच्या नियमांनुसार, अभियांत्रिकी, विज्ञान, माध्यम, साहित्य आणि कला यांसारख्या विविध क्षेत्रांतील तज्ञ या प्रतिष्ठित पदासाठी अर्ज करण्यास पात्र आहेत. ही नियुक्ती सुरुवातीला साधारणपणे एका वर्षासाठी असते, जी उमेदवाराच्या कामगिरीनुसार वाढवली जाऊ शकते. ही योजना अशा व्यक्तींसाठी खुली आहे, ज्यांनी आपापल्या क्षेत्रात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे आणि आपले कौशल्य पुढील पिढीला हस्तांतरित करण्याची इच्छा आहे.

CCSU चे नवीन उदाहरण

मेरठच्या चौधरी चरण सिंग विद्यापीठाने (सीसीएसयू) नुकतेच प्रसिद्ध लोकगायिका पद्मश्री मालिनी अवस्थी यांची 'प्रोफेसर ऑफ प्रॅक्टिस' म्हणून नियुक्ती करून एक उत्तम उदाहरण घालून दिले आहे. 

शिक्षणातील नवीन बदल

हा उपक्रम भारतीय शिक्षण प्रणालीला जागतिक मानकांशी संरेखित करण्यात आणि विद्यार्थ्यांना भविष्यातील आव्हानांसाठी तयार करण्यात एक मैलाचा दगड ठरेल. उद्योग आणि विद्यापीठांमधील या अनोख्या सहकार्यामध्ये भविष्यात देशातील तरुणांसाठी रोजगाराच्या नवीन संधी निर्माण करण्याची क्षमता आहे. ही सरकारी बृहत्तर योजना, शिक्षणाला केवळ पदवी-आधारित दृष्टिकोनातून खऱ्या अर्थाने कौशल्य-आधारित आणि अनुभव-आधारित दृष्टिकोनात रूपांतरित करण्याचा एक धाडसी प्रयत्न आहे.

अस्वीकरण: वेबदुनियावर औषध, आरोग्य टिप्स, योग, धर्म, ज्योतिष, इतिहास, पौराणिक कथा इत्यादी विषयांवर प्रकाशित/प्रसारित होणारे व्हिडिओ, लेख आणि बातम्या केवळ तुमच्या माहितीसाठी आहेत आणि विविध स्त्रोतांकडून घेतल्या आहेत. वेबदुनिया याच्या सत्यतेची पुष्टी करत नाही. आरोग्य किंवा ज्योतिषाशी संबंधित कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी नेहमीच तज्ञांचा सल्ला घ्या. ही सामग्री सार्वजनिक हितासाठी सादर केली गेली आहे आणि कोणत्याही वैज्ञानिक पुराव्यांद्वारे समर्थित नाही.

Edited By - Priya Dixit