६ मार्च रोजी छत्रपती शिवाजी महाराज जयंती तिथीप्रमाणे २०२६
हिंदू पंचांगानुसार, २०२६ मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराज जयंती (तिथीप्रमाणे) ही शुक्रवार, ६ मार्च २०२६ रोजी साजरी केली जात आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जन्म फाल्गुन वद्य तृतीयेला झाला होता. या तिथीनुसार दरवर्षी शिवजयंती साजरी केली जाते. २०२६ मधील तिथीचा तपशील खालीलप्रमाणे आहे:
शिवजयंती २०२६ (तिथीनुसार) तपशील
६ मार्च २०२६- वार शुक्रवार- मराठी तिथी फाल्गुन वद्य तृतीया (शालिवाहन शक १९४७)
तृतीया तिथी प्रारंभ- ५ मार्च २०२६, सायंकाळी ५:०३ पासून
तृतीया तिथी समाप्ती- ६ मार्च २०२६, सायंकाळी ५:५३ पर्यंत
काही महत्त्वाच्या गोष्टी:
शासकीय शिवजयंती: महाराष्ट्र शासनाने निश्चित केलेली अधिकृत तारीख १९ फेब्रुवारी ही आहे. त्यामुळे १९ फेब्रुवारी २०२६ (गुरुवार) रोजी देखील संपूर्ण महाराष्ट्रात मोठ्या उत्साहात शिवजयंती साजरी केली गेली.
साजरी करण्याची पद्धत: तिथीनुसार शिवजयंतीच्या दिवशी अनेक शिवप्रेमी गडकिल्ल्यांवर जाऊन महाराजांना अभिवादन करतात, पोवाडे गायले जातात आणि मिरवणुका काढल्या जातात.
शिवाजी महाराजांची जयंती का साजरी करतात?
छत्रपती शिवाजी महाराज यांची जयंती साजरी करण्यामागे केवळ परंपरा नाही, तर एक मोठा इतिहास आणि प्रेरणा आहे. ही जयंती साजरी करण्याची मुख्य कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:
१. स्वराज्य आणि न्यायाची आठवण- महाराजांनी शून्यातून 'स्वराज्य' उभे केले. ज्या काळात सामान्य रयतेवर अन्याय होत होता, त्या काळात त्यांनी 'रयतेचे राज्य' निर्माण केले. त्यांनी जात-धर्म बाजूला ठेवून माणसाला माणूस म्हणून न्याय दिला. हीच न्यायाची आणि स्वाभिमानाची भावना पुढच्या पिढीमध्ये टिकवून ठेवण्यासाठी शिवजयंती साजरी केली जाते.
२. महात्मा फुले आणि सार्वजनिक साजरीकरणाची सुरुवात- शिवजयंती सार्वजनिकरित्या साजरी करण्याची सुरुवात महात्मा जोतिराव फुले यांनी १८७० मध्ये पुणे येथे केली. त्यांनी रायगडावर महाराजांची समाधी शोधून काढली आणि पहिला 'शिवजयंती उत्सव' साजरा केला. महाराजांचे विचार जनसामान्यांपर्यंत पोहोचावेत हा त्यामागचा मुख्य उद्देश होता.
३. स्वातंत्र्यलढ्यासाठी प्रेरणा (लोकमान्य टिळक)- पुढे लोकमान्य टिळकांनी १८९५ मध्ये शिवजयंतीला सार्वजनिक उत्सवाचे स्वरूप दिले. ब्रिटीशांविरुद्ध लढण्यासाठी लोकांना एकत्र आणणे आणि त्यांच्यात राष्ट्रप्रेम जागृत करणे हा टिळकांचा हेतू होता. महाराजांच्या शौर्याच्या कथा ऐकून तरुणांमध्ये देशप्रेमाची ठिणगी पडली.
महाराजांचे कार्य जे आपल्याला प्रेरणा देते:
स्त्री सन्मान: शत्रूच्या स्त्रीलाही मातेचा दर्जा देण्याची शिकवण त्यांनी दिली.
गनिमी कावा: कमी सैन्यात मोठ्या शत्रूचा पराभव करण्याचे युद्धकौशल्य.
जलदुर्ग आणि आरमार: भारतीय आरमाराचे जनक म्हणून त्यांनी समुद्रावर पकड निर्माण केली.
कठोर शिस्त: भ्रष्टाचाराला थारा न देता प्रामाणिक प्रशासनाचा पाया रचला.
"निश्चयाचा महामेरू। बहुत जनांसी आधारू। अखंडस्थितीचा निर्धारू। श्रीमंत योगी।।" - समर्थ रामदास
शिवजयंती हा केवळ एक सण नाही, तर तो अन्यायाविरुद्ध लढण्याचा आणि स्वाभिमानाने जगण्याचा विचार आहे.
