युद्ध संपणार का? ४८ तासांत आनंदाची बातमी अपेक्षित

इराण-अमेरिका युद्धविराम: अमेरिकेच्या 'Axios' या संकेतस्थळाच्या एका ताज्या अहवालानुसार, सध्या इराण आणि अमेरिका यांच्यात सुरू असलेला तीव्र तणाव एका निर्णायक वळणावर येऊन पोहोचला आहे. सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, इराण येत्या ४८ तासांत एका महत्त्वपूर्ण युद्धविराम कराराला आपली संमती देऊ शकतो. जर हा युद्धविराम अंमलात आला, तर त्यामुळे संपूर्ण जगाला मोठा दिलासा मिळेल. या घडामोडींची बातमी पसरू लागताच, शेअर बाजारात मोठी उसळी पाहायला मिळाली.

घडामोडींचे हे वळण केवळ पश्चिम आशियासाठीच नव्हे, तर जागतिक अर्थव्यवस्था आणि तेल बाजारासाठीही दिलासा देणारे एक प्रमुख कारण मानले जात आहे. अहवालानुसार, दोन्ही पक्ष एका पानाचा आणि १४ मुद्द्यांचा समावेश असलेल्या 'सामंजस्य करारावर' (MoU) काम करत आहेत. हा करार एकदा अंमलात आला की, इराण आणि इस्रायल-अमेरिका आघाडी यांच्यात सुरू असलेला संघर्ष थांबल्याबाबतची अधिकृत घोषणा केली जाण्याची शक्यता आहे.

इराण अमेरिकेच्या अटी स्वीकारण्याची शक्यता

हा करार एका महिन्याच्या कालावधीसाठी असेल अशी अपेक्षा आहे; या काळात 'हॉर्मुझ सामुद्रधुनी' (Strait of Hormuz) पूर्णपणे पुन्हा खुली करण्याबाबत आणि कायमस्वरूपी शांतता प्रस्थापित करण्याबाबत सविस्तर चर्चा केली जाईल. असे मानले जात आहे की, इराण आपल्या युरेनियम संवर्धन (enrichment) कारवाया तात्पुरत्या थांबवण्यास आणि आपल्याकडील 'अत्यंत संवर्धित युरेनियमचा' साठा देशाबाहेर पाठवण्यास (कदाचित अमेरिकेकडे) सहमती दर्शवू शकतो. अमेरिकेला नेमके हेच अपेक्षित आहे. याच कारणांमुळे, आगामी युद्धविरामाबाबतच्या बातम्यांना सध्या मोठे महत्त्व प्राप्त झाले आहे.

या समेटामध्ये मध्यस्थी कोण करत आहे?

डोनाल्ड ट्रम्प प्रशासनाचे विशेष दूत असलेले स्टीव्ह विटकॉफ आणि जेरेड कुशनेर हे दोघे या कराराची जुळवाजुळव करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावत असल्याचे सांगितले जात आहे. हे दोन्ही अधिकारी इराणी अधिकाऱ्यांच्या संपर्कात असून, त्यांच्याशी थेट तसेच मध्यस्थांमार्फत चर्चा करत आहेत. आगामी तांत्रिक-स्तरीय वाटाघाटींसाठी पाकिस्तान आणि जिनिव्हा ही ठिकाणे संभाव्य स्थळे म्हणून विचारात घेतली जात आहेत.

अमेरिका आणि इराणने ठेवलेल्या अटी

अमेरिकेने आपल्यावर लादलेले कठोर आर्थिक निर्बंध उठवावेत आणि परदेशात गोठवून ठेवलेली आपली अब्जावधी डॉलर्सची मालमत्ता मुक्त करावी, अशी मागणी इराण करत आहे. दुसरीकडे, इराणने किमान १२ ते १५ वर्षांसाठी अणु-संवर्धन थांबवावे आणि हॉर्मुझ सामुद्रधुनीतील जहाजांच्या वाहतुकीत कोणताही अडथळा निर्माण करू नये, अशी अमेरिकेची मागणी आहे.