International Sex Workers Day 2026 २ जूनला आंतरराष्ट्रीय सेक्स वर्कर्स डे का साजरा केला जातो? जाणून घ्या संपूर्ण माहिती
आंतरराष्ट्रीय सेक्स वर्कर्स डे दरवर्षी २ जून रोजी जगभरात साजरा केला जातो. हा दिवस लैंगिक कामगारांच्या हक्कांबद्दल जागरूकता पसरवण्यासाठी, त्यांना सन्मानाची वागणूक मिळण्यासाठी आणि त्यांच्या शोषणाविरुद्ध आवाज उठवण्यासाठी पाळला जातो.
आंतरराष्ट्रीय सेक्स वर्कर्स डे इतिहास
२ जून १९७५ रोजी, फ्रान्समधील ल्योन शहरात सुमारे १०० हून अधिक सेक्स वर्कर्सनी अमानवी कामाची परिस्थिती, पोलिसांचा छळ आणि शोषणाविरुद्ध निषेध नोंदवला होता. या मागण्यांकडे जगाचे लक्ष वेधण्यासाठी त्यांनी स्थानिक सेंट-निझियर चर्चचा ताबा घेतला होता. त्यांची मागणी होती की पोलिसांनी त्यांचा छळ थांबवावा, त्यांना गुन्हेगारांसारखी वागणूक देणे बंद करावे आणि त्यांच्या कामासाठी सुरक्षित वातावरण मिळावे. या आंदोलनाने जगभराचे लक्ष वेधून घेतले. या धाडसी आंदोलनाची आठवण म्हणून 'इंटरनॅशनल कमिटी ऑन द राईट्स ऑफ सेक्स वर्कर्स इन युरोप'ने (ICRSE) २ जून हा दिवस आंतरराष्ट्रीय पातळीवर साजरा करण्यास सुरुवात केली.
आंतरराष्ट्रीय सेक्स वर्कर्स डे उद्देश
मानवी हक्कांचे रक्षण: लैंगिक व्यावसायिकांना देखील इतर नागरिकांप्रमाणेच सन्मानाने जगण्याचा आणि मानवी हक्क मिळण्याचा अधिकार आहे, याची जाणीव करून देणे.
हिंसाचाराविरुद्ध आवाज: या क्षेत्रात काम करणाऱ्या महिला, पुरुष आणि ट्रान्सजेंडर व्यक्तींना मोठ्या प्रमाणावर हिंसाचार, शोषण आणि भेदभावाचा सामना करावा लागतो. या गुन्ह्यांविरुद्ध कायदेशीर संरक्षण मिळवून देणे.
आरोग्य आणि सुरक्षा: त्यांना चांगल्या आरोग्य सुविधा (जसे की HIV/AIDS आणि इतर आजारांपासून संरक्षण) आणि सुरक्षित कामाची जागा उपलब्ध करून देणे.
सामाजिक कलंक पुसणे: समाजात या व्यवसायाकडे अत्यंत हीन दर्जाचे काम म्हणून पाहिले जाते. कायद्याच्या दृष्टीने त्यांना समान संरक्षण आणि मूलभूत मानवाधिकार मिळण्याची वकिली करणे.
भारताच्या संदर्भातील सद्यस्थिती आणि सर्वोच्च न्यायालयाचा निर्णय
भारतात या विषयावर अनेक कायदेशीर आणि सामाजिक वाद आहेत, मात्र मे २०२२ मध्ये भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाने एक ऐतिहासिक निर्णय दिला होता:
सर्वोच्च न्यायालयाचा निर्णय: "लैंगिक व्यवसाय (Sex Work) हा एक 'व्यवसाय' आहे. या देशातील प्रत्येक नागरिकाप्रमाणेच लैंगिक व्यावसायिकांनाही राज्यघटनेच्या कलम २१ नुसार सन्मानाने जगण्याचा अधिकार आहे. पोलीस त्यांना विनाकारण त्रास देऊ शकत नाहीत किंवा त्यांच्यावर गुन्हेगारी कारवाई करू शकत नाहीत."
भारतातील कायदा: भारतात स्वतःच्या इच्छेने लैंगिक व्यवसाय करणे बेकायदेशीर नाही, परंतु 'वेश्यागृह' चालवणे, सार्वजनिक ठिकाणी ग्राहकांना आकर्षित करणे, आणि मानवी तस्करी करणे हा कायद्याने गुन्हा आहे.
'Red Umbrella' (लाल छत्री) - जागतिक प्रतीक
या दिवशी आणि लैंगिक व्यावसायिकांच्या हक्कांच्या आंदोलनात 'लाल छत्री' (Red Umbrella) हे जागतिक प्रतीक म्हणून वापरले जाते. २००१ मध्ये व्हेनिस (इटली) येथे झालेल्या एका आंदोलनादरम्यान हे प्रतीक पहिल्यांदा वापरण्यात आले होते, जे मानवी हक्क आणि संरक्षणाचे प्रतिनिधित्व करते.
हा दिवस कोणत्याही व्यवसायाचे उदात्तीकरण करण्यासाठी नाही, तर त्या व्यवसायात असलेल्या शोषित वर्गाला सुरक्षा, सन्मान आणि त्यांचे मूलभूत हक्क मिळवून देण्यासाठी जगभर पाळला जातो.

