पोटात जंत असतील तर शरीर देतं 'हे' १० संकेत; दुर्लक्ष करू नका, उपचार आणि बचावाचे उपाय
आतड्यांमध्ये होणारे जंतांचे संक्रमण ही एक सामान्य आरोग्य समस्या आहे. विशेषतः दूषित माती, अस्वच्छ पाणी, नीट न धुतलेले अन्न किंवा स्वच्छतेच्या अभावामुळे काही प्रकारचे परजीवी जंत शरीरात प्रवेश करू शकतात. राउंडवर्म, हुकवर्म आणि व्हिपवर्म हे आतड्यांमध्ये आढळणाऱ्या प्रमुख जंतांपैकी आहेत. काही लोकांमध्ये जंतांचे संक्रमण असूनही कोणतीही स्पष्ट लक्षणे दिसत नाहीत. मात्र संक्रमणाचे प्रमाण वाढल्यास पोटाशी संबंधित त्रास, अशक्तपणा, भूक कमी होणे किंवा रक्ताल्पता यांसारख्या समस्या जाणवू शकतात.
आतड्यांमध्ये जंत असल्याची १० संभाव्य लक्षणे
१. वारंवार पोटदुखी
कारण नसताना किंवा वारंवार पोटात दुखणे, कळ येणे किंवा पोटात अस्वस्थता जाणवणे हे संभाव्य लक्षण असू शकते.
२. अतिसार किंवा शौचाच्या पद्धतीत बदल
काही प्रकारच्या जंतांच्या संसर्गामुळे जुलाब, वारंवार शौचास होणे किंवा शौचाच्या सवयींमध्ये बदल होऊ शकतो.
३. भूक कमी होणे
जंतांच्या संसर्गामुळे काही व्यक्तींमध्ये भूक कमी होऊ शकते. त्यामुळे पुरेसे अन्न न घेतल्याने अशक्तपणाही वाढू शकतो.
४. मळमळ किंवा उलट्या
काही रुग्णांना मळमळ, पोटात अस्वस्थता किंवा उलट्या यांसारखी लक्षणे जाणवू शकतात. मात्र ही लक्षणे अनेक इतर आजारांमध्येही दिसू शकतात.
५. सतत थकवा आणि अशक्तपणा
विशेषतः हुकवर्मच्या संसर्गामध्ये आतड्यांमधून दीर्घकाळ रक्तस्राव होऊन रक्ताल्पता होऊ शकते. त्यामुळे थकवा, अशक्तपणा किंवा कार्यक्षमता कमी होण्याची समस्या उद्भवू शकते.
६. वजन कमी होणे किंवा पोषणाची कमतरता
जंतांचा जास्त संसर्ग झाल्यास शरीरातील पोषकद्रव्यांचे शोषण प्रभावित होऊ शकते. विशेषतः मुलांमध्ये वाढ आणि शारीरिक विकासावर परिणाम होऊ शकतो.
७. गुदद्वाराभोवती खाज येणे
विशेषतः रात्री गुदद्वाराभोवती तीव्र खाज येत असेल तर पिनवर्मचा संसर्ग असण्याची शक्यता असू शकते. पिनवर्ममध्ये मादी जंत रात्री गुदद्वाराजवळ अंडी घालतात, त्यामुळे रात्री खाज वाढू शकते.
८. झोप नीट न लागणे किंवा अस्वस्थपणा
गुदद्वाराभोवती होणाऱ्या रात्रीच्या खाजेमुळे झोप वारंवार मोडणे, चिडचिड किंवा अस्वस्थपणा जाणवू शकतो. हे विशेषतः मुलांमध्ये लक्षात येऊ शकते.
९. शौचामध्ये जंत दिसणे
कधी कधी शौचामध्ये जंत किंवा त्यांचे भाग दिसू शकतात. मात्र प्रत्येक वेळी जंत डोळ्यांना दिसतीलच असे नाही. त्यामुळे केवळ जंत दिसत नाहीत म्हणून संसर्ग नाही, असे मानणे योग्य नाही.
१०. मुलांमध्ये वाढ खुंटणे किंवा कमजोरी
दीर्घकाळ किंवा जास्त प्रमाणातील संसर्गामुळे मुलांमध्ये पोषणाची कमतरता, अशक्तपणा आणि वाढीवर परिणाम होऊ शकतो.
जंतांचा संसर्ग नेमका कसा होतो?
जंतांच्या काही प्रजातींची अंडी संक्रमित व्यक्तीच्या मलातून मातीमध्ये पोहोचतात. दूषित मातीच्या संपर्कातून, नीट न धुतलेल्या भाज्या किंवा अन्नातून आणि दूषित पाण्यामुळे ही अंडी शरीरात जाऊ शकतात. हुकवर्मच्या बाबतीत दूषित मातीत अनवाणी चालल्याने त्वचेतून अळ्या शरीरात प्रवेश करू शकतात. म्हणूनच स्वच्छता, सुरक्षित पाणी आणि योग्य अन्न हाताळणी यांना मोठे महत्त्व आहे.
जंतांचा संसर्ग टाळण्यासाठी ८ महत्त्वाच्या खबरदारी
१. जेवणापूर्वी आणि शौचालयाचा वापर केल्यानंतर हात साबणाने स्वच्छ धुवा.
२. फळे आणि भाज्या स्वच्छ पाण्याने नीट धुऊन घ्या.
३. शक्यतो सुरक्षित आणि स्वच्छ पाणीच प्या.
४. अन्न व्यवस्थित शिजवून खा.
५. बाहेरून आल्यानंतर हात-पाय स्वच्छ धुवा.
६. दूषित मातीत अनवाणी चालणे टाळा आणि बाहेर जाताना चप्पल किंवा बूट वापरा.
७. मुलांना हात स्वच्छ धुण्याची सवय लावा आणि मातीमध्ये खेळल्यानंतर हात तोंडात घालू नयेत याची काळजी घ्या.
८. घरातील एखाद्या व्यक्तीला पिनवर्मचा संसर्ग झाल्यास डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार घरातील इतर सदस्यांच्या उपचाराची गरज आहे का, हे तपासा.
डॉक्टरांकडे कधी जावे?
पोटदुखी, सतत जुलाब, वजन कमी होणे, दीर्घकाळ अशक्तपणा, रक्ताल्पतेची लक्षणे किंवा रात्री गुदद्वाराभोवती तीव्र खाज यांसारखी लक्षणे वारंवार होत असतील तर डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
तसेच तीव्र पोटदुखी, सतत उलट्या, पोट फुगणे, शौच बंद होणे किंवा गंभीर अशक्तपणा जाणवत असल्यास वैद्यकीय तपासणी लवकर करून घेणे महत्त्वाचे आहे. अतिजास्त जंतांचा संसर्ग झाल्यास क्वचित आतड्यांमध्ये अडथळा निर्माण होऊ शकतो.
वरीलपैकी एक-दोन लक्षणे दिसली म्हणजे आतड्यांमध्ये जंत आहेत, असे निश्चित होत नाही. ही लक्षणे पोटाचे इतर विकार, संसर्ग किंवा पोषणाशी संबंधित समस्यांमध्येही दिसू शकतात. त्यामुळे स्वतःहून औषध घेण्याऐवजी डॉक्टरांचा सल्ला घेऊन योग्य निदान आणि उपचार करणे अधिक सुरक्षित आहे.
