संबंधित माहिती
- तुम्ही पावसाळ्यात सहलीला जात असाल तर या गोष्टींकडे विशेष लक्ष द्या
- छत्री खरेदी करण्यापूर्वी 'या' ५ गोष्टी नक्की तपासा; नाहीतर पावसात होईल पश्चात्ताप
- तुमच्याही कुंडीला मुंग्या लागल्या असतील, तर हे घरगुती उपाय नक्की करून पहा
- ओठांभोवतीची त्वचा काळी पडतेय? जाणून घ्या कारणे आणि ५ सोपे घरगुती उपाय!
- घरात कायम दुर्गंधी येते? हे सोपे उपाय करून पाहा
Pregnancy Cravings गरोदरपणात डोहळे का लागतात? जाणून घ्या यामागील वैज्ञानिक कारणे !
गरोदरपणात अचानक एखाद्या विशिष्ट पदार्थाची (जसे की लोणचे, चॉकोलेट, आईस्क्रीम किंवा माती/खडू) तीव्र इच्छा होणे, ज्याला आपण 'डोहळे' (Pregnancy Cravings) म्हणतो, हा अतिशय सामान्य प्रकार आहे. यामागे केवळ मानसिक कारण नसून, यामागे ठोस वैज्ञानिक कारणे आहेत. तज्ज्ञांच्या मते, शरीरात होणारे खालील बदल यासाठी कारणीभूत ठरतात:
१. संप्रेरकांमधील प्रचंड बदल (Hormonal Changes)
गरोदरपणाच्या सुरुवातीला शरीरात इस्ट्रोजेन (Estrogen) आणि प्रोजेस्टेरॉन (Progesterone) या संप्रेरकांचे (Hormones) प्रमाण वेगाने वाढते. या बदलाचा थेट परिणाम मेंदूच्या त्या भागावर होतो, जो भूक आणि भावनांवर नियंत्रण ठेवतो. यामुळे अचानक काही पदार्थ खाण्याची तीव्र इच्छा निर्माण होते, तर काही नेहमीच्या आवडीच्या पदार्थांचा वासही नकोसा वाटतो.
२. पोषक तत्वांची कमतरता (Nutritional Deficiencies)
अनेकदा शरीर त्याला हव्या असलेल्या पोषक तत्वांची मागणी 'क्रॅव्हिंग्स'च्या माध्यमातून करते. याला वैज्ञानिक भाषेत पिका (Pica) किंवा शरीराची अंतर्गत गरज म्हटले जाऊ शकते.
गोड खाण्याची इच्छा: शरीरात ऊर्जेची (Glucose) किंवा मॅग्नेशियमची कमतरता असू शकते.
आंबट किंवा खारट खाण्याची इच्छा: शरीरात सोडियम किंवा फॉलिक ॲसिडची गरज वाढल्याचे हे लक्षण असू शकते.
खडू, माती किंवा बर्फ खाण्याची इच्छा: हे शरीरात तीव्र लोह (Iron/Anemia) किंवा कॅल्शियमच्या कमतरतेचे लक्षण मानले जाते.
३. चव आणि वासाच्या संवेदनांमध्ये बदल (Dysgeusia)
गरोदरपणात महिलांची वास घेण्याची आणि चवीची क्षमता (Sensory perception) कमालीची संवेदनशील होते. तोंडाची चव बदलल्यामुळे किंवा सारखे कडू/धातूची (Metallic taste) चव जाणवत असल्यामुळे, ती बदलण्यासाठी महिलांना तीव्र चवीचे पदार्थ (उदा. तिखट, आंबट, लोणचे) खावेसे वाटतात.
४. रक्ताभिसरण आणि ऊर्जेची गरज
गर्भातील बाळाच्या वाढीसाठी शरीराला अतिरिक्त कॅलरीज आणि ऊर्जेची गरज असते. तसेच रक्ताचे प्रमाणही वाढते. त्यामुळे रक्तदाब संतुलित ठेवण्यासाठी किंवा त्वरित ऊर्जा मिळवण्यासाठी शरीर कार्बोहायड्रेट्स (Carbs) आणि मीठ असलेल्या पदार्थांची मागणी करते.
तज्ज्ञांचा सल्ला: काय काळजी घ्यावी?
क्रेव्हिंग्सकडे दुर्लक्ष करू नका, पण अतिरेक टाळा: जर शरीराला गोड हवे असेल, तर चॉकोलेटऐवजी फळे किंवा सुका मेवा खाण्याचा प्रयत्न करा.
आरोग्यदायी पर्याय निवडा: पाकीटबंद किंवा जास्त जंक फूड खाण्याऐवजी घरात बनवलेले चवदार पदार्थ खा.
असामान्य क्रेव्हिंग्स (Non-food items): जर माती, खडू, किंवा राख खाण्याची इच्छा होत असेल, तर त्वरित डॉक्टरांशी संपर्क साधा, कारण हे गंभीर ॲनिमियाचे (रक्तक्षय) लक्षण असू शकते.
गर्भावस्थेतील ही लक्षणे पूर्णपणे नैसर्गिक असून प्रसूतीनंतर ती आपोआप दूर होतात.
