नवर्याला 'अहो' म्हणण्यामागे दडलंय तरी काय? मराठी संस्कृतीतील त्यामागचे खास कारण माहित आहे का!
महाराष्ट्रीयन लोक, विशेषतः पारंपरिक घरांमध्ये, पत्नी आपल्या नवऱ्याला "अहो" अशी हाक मारते. ही एक जुनी आणि खूप रुजलेली परंपरा आहे. यामागे मुख्यतः दोन मोठी कारणे आहेत:
नाव घेण्याची मनाई : अनेक ठिकाणी आजही पत्नीने पतीचे नाव घेऊन हाक मारणे अयोग्य, अपशकुनी किंवा "आयुष्य कमी करणारे" मानले जायचे. भारतीय संस्कृतीत (विशेषतः पितृसत्ताक व्यवस्थेत) पतीला आदराने संबोधण्याची प्रथा होती. कारण पूर्वी पुरुष आणि स्त्रियांच्या वयामध्ये खूप फरक असायचे म्हणून नवर्याला नवा घेऊन संबोधन करण्याची पद्धत नव्हती. चारचौघात नवरा बसलेला असताना थेट नावाऐवजी "अहो" हा शब्द वापरला जाऊ लागला. (उदा. उखाण्यातही नाव सुचवण्यासाठी अप्रत्यक्ष मार्ग शोधला जात असे.)
"अहो" शब्दाचा अर्थ आणि व्याकरण: "अहो" हा शब्द संस्कृतमधील "अहो" या अव्ययावरून आला आहे. संस्कृतमध्ये "अहो" म्हणजे हर्ष, उत्साह, आनंदी भावेतून जात असताना, किंवा "किती छान/मोठे भाग्य!" असा अर्थ (उदा. "अहो भाग्यम्" = किती मोठे भाग्य!).
मराठी व्याकरणात "अहो" हे आदरार्थी अनेकवचन दर्शवते (जसे देवाला/थोर व्यक्तीला "ते" म्हणतो तसे). म्हणजे पतीला मान देऊन, "ऐकताय का?", "कृपया लक्ष द्या" असा सौम्य, प्रेमळ आणि आदरयुक्त अर्थ यातून व्यक्त होतो.
भावनिक जवळीक आणि सभ्यता: अनेकांना वाटते की 'अहो' म्हणण्यामुळे नात्यात अंतर पडते, पण महाराष्ट्रात अनेक स्त्रियांकडे विचारणा केल्यास असे लक्षात येते की, त्यांच्यासाठी हा शब्द 'प्रेम आणि आदर' यांचा सुवर्णमध्य आहे. तो केवळ शब्द नसून नात्यातील एक प्रकारची सभ्यता (Grace) मानली जाते.
बदलती परिस्थिती: शहरांमध्ये अनेक स्त्रिया पतीला नावाने हाक मारतात. काही जोडपी 'अहो' ला जोडून नावे वापरतात. मात्र, आजही ग्रामीण भागात आणि अनेक सुशिक्षित कुटुंबात 'अहो' म्हणण्याची पद्धत ही महाराष्ट्रीयन संस्कृतीची ओळख म्हणून जपली जाते. "अहो... ऐकलंत का?" हे वाक्य अनेक मराठी घरांमध्ये अजूनही प्रेम, आपुलकी आणि संस्काराचे प्रतीक म्हणून ऐकू येते. नवऱ्यालाही हे ऐकायला गोड वाटतं!
थोडक्यात सांगायचे तर, 'अहो' म्हणणे ही केवळ एक सवय नसून ती समोरच्या व्यक्तीबद्दल कृतज्ञता आणि आदर व्यक्त करण्याची एक सांस्कृतिक पद्धत आहे.
