"ती एकटी... ३ तास, ४० पुरुषांकडून ऑफर्स; महिला IPS अधिकाऱ्याचे थरारक 'अंडरकव्हर' ऑपरेशन!
हैदराबादचे रस्ते... रात्रीचे निस्तब्ध शांतता... आणि घड्याळाचे काटे मध्यरात्रीचे १२:३० वाजल्याचे दर्शवत होते. संपूर्ण शहर गाढ झोपेत होते, पण मलकजगिरीच्या पोलीस आयुक्त सुमती यांच्या डोळ्यांत मात्र झोप नव्हती तर केवळ एक प्रकारची अस्वस्थता होती. ही तीच अस्वस्थता होती, जी कर्तव्याची हाक आल्यावर कोणत्याही महिला अधिकाऱ्याला विश्रांती घेण्यापासून रोखते.
त्या रात्री, त्यांनी आपला गणवेश टांगून ठेवला. त्यांनी आपल्या खांद्यांवरील 'स्टार्स' काढून बाजूला ठेवले, साधे-सुधे कपडे परिधान केले आणि त्या शहराच्या रस्त्यांवर उतरल्या. त्यांच्या हातात कोणतेही शस्त्र नव्हते, ना त्यांच्या मागोमाग सुरक्षा रक्षकांचा ताफा होता. त्या 'गुप्त वेषात' बाहेर पडल्या होत्या—पोलीस अधिकारी म्हणून नव्हे, तर एक सामान्य तरुणी म्हणून आणि त्यांना हे शोधून काढायचे होते की: माझे शहर महिलांसाठी खरोखरच सुरक्षित आहे का?
तीन तास आणि ४० 'चेहरे'
मध्यरात्री १२:३० ते पहाटे ३:३० या कालावधीतील अनुभव एखाद्या थरारपटातील दृश्यापेक्षा कमी नव्हता. आयुक्त सुमती रस्त्याच्या कडेला उभ्या होत्या. अचानक अंधारातून काही आकृत्या बाहेर आल्या. काहीजण दारूच्या नशेत झिंगलेले होते, तर काहींचे डोळे गांजाच्या नशेत धुंद झाले होते आणि त्यांच्या जिभेवर उद्धटपणाचे शब्द रेंगाळत होते. एकेक करून, ४० हून अधिक व्यक्तींनी त्यांना थांबवण्याचा आणि त्यांची छेड काढण्याचा प्रयत्न केला. या समूहात केवळ गुन्हेगारी प्रवृत्तीचे लोकच नव्हते, तर सुशिक्षित तरुण आणि विद्यार्थ्यांचाही समावेश होता. ज्या व्यक्तीला ते एक 'एकाकी आणि असहाय्य' तरुणी समजत होते, ती व्यक्ती प्रत्यक्षात तेलंगणा केडरची एक निर्भीड अधिकारी आहे—आणि तीही अशी अधिकारी, जिने अनेक उच्चपदस्थ माओवादी नेत्यांना यशस्वीपणे शरणागती पत्करण्यास भाग पाडले आहे—याची त्यांना पुसटशीही कल्पना नव्हती.
आयुक्त सुमती यांनी हे सर्व प्रसंग अत्यंत संयमाने सहन केले. त्यांच्या नसांमध्ये संतापाची लाट उसळत होती, तरीही त्या कोणाशी लढण्यासाठी बाहेर पडल्या नव्हत्या; तर समाजाचा एक प्रकारे 'एक्स-रे' करण्यासाठी बाहेर पडल्या होत्या. त्यांनी प्रत्येक चेहरा आपल्या स्मरणात कोरून ठेवला आणि प्रत्येक कृतीची नोंद घेतली.
पहाट उजाडली आणि 'मुखवटे' गळून पडले
दुसऱ्या दिवशी सकाळी, त्या ४० व्यक्तींसाठी समोर आलेले वास्तव एखाद्या जबरदस्त धक्क्यापेक्षा कमी नव्हते. जेव्हा त्याला पोलीस ठाण्यात बोलावण्यात आले आणि त्याने आपल्यासमोर त्याच 'महिलेला' जी आता खाकी गणवेशात होती आणि अत्यंत सन्मानाने वावरत होती, बसलेले पाहिले, तेव्हा त्याच्या पायाखालची जमीनच सरकली. या महिला पोलीस अधिकाऱ्याचा मोठेपणा पाहा की त्यांच्याविरुद्ध गुन्हा दाखल करून त्याचे भविष्य उद्ध्वस्त न करण्याचा निर्णय घेतला. त्याऐवजी, आई आणि मोठी बहीण यांसारखी भूमिका घेत, त्यांनी त्यांना कडक शब्दांत ताकीद दिली. हे समजावून सांगितले की, त्याच्याकडून घडलेल्या एका क्षुल्लक कृतीमुळे एखाद्या महिलेच्या मनात आयुष्यभराची भीती निर्माण होऊ शकते.
IPS सुमती यांना इतके विशेष काय बनवते?
हा दृष्टिकोन सुमती यांच्या व्यावसायिक कार्यपद्धतीचा एक अविभाज्य भाग आहे. त्यांचा विश्वास केवळ कागदपत्रांच्या फायलींवर नसून, प्रत्यक्ष 'क्षेत्रीय कामावर' आहे. त्यांची रणनीती अशी आहे: यापूर्वी 'इंटेलिजन्स ब्युरो'च्या प्रमुखपदी काम केल्यामुळे, सुमती यांना हे ठाऊक आहे की, जेव्हा एखादी व्यक्ती स्वतःला पीडितेच्या जागी ठेवून पाहते, तेव्हाच निखळ सत्य समोर येते. रात्रीच्या वेळी—कोणतेही शस्त्र किंवा सुरक्षा रक्षक सोबत नसताना—एकटीने तीन तास घालवणे, हे त्यांच्या पोलादी धैर्याचे एक ज्वलंत उदाहरण आहे. मुळात, त्यांचे उद्दिष्ट केवळ शिक्षा करणे हे नव्हते; तर व्यवस्थेत सुधारणा घडवून आणणे आणि महिलांच्या मनातून भीती पूर्णपणे काढून टाकणे हे होते.
आज हैदराबादमधील महिला सुमती यांच्यावर आपल्या आशीर्वादांचा वर्षाव करत आहेत. त्यांनी हे सिद्ध करून दाखवले आहे की, खाकी गणवेश हा केवळ काठी चालवण्यासाठीच नसतो; तर काही प्रसंगी, समाजाचा मार्ग प्रकाशित करण्यासाठी संघर्षाची झळ स्वतः सोसण्यासाठीही तो असतो. सर्वसामान्य जनतेनेही अशा अधिकाऱ्यांना उघडपणे पाठिंबा देण्यासाठी पुढे आले पाहिजे.
