Analogue Paneer ॲनालॉग पनीर म्हणजे काय? शरीरासाठी किती हानिकारक?

खरे आणि बनावट पनीर ओळखण्याच्या सोप्या पद्धती

१. हृदयाच्या समस्या :  यामध्ये असलेले संतृप्त चरबी आणि ट्रान्स फॅट्स शरीरातील वाईट कोलेस्टेरॉल (LDL) वाढवतात. यामुळे रक्तवाहिन्या ब्लॉक होऊन हार्ट अटॅक आणि हाय बीपीचा धोका वाढतो.

२. पचनसंस्थेचे आजार:  स्टार्च आणि रसायनांमुळे हे पनीर पचायला खूप जड असते. यामुळे पोट फुगणे, ॲसिडिटी, अपचन आणि बद्धकोष्ठतेचा त्रास होतो.

३. वजन आणि लठ्ठपणा: रिफाइंड पाम ऑइल आणि स्टार्चमुळे शरीरात कॅलरीचे प्रमाण अनियंत्रित वाढते, ज्यामुळे वेगाने वजन वाढते.

४. यकृत आणि मूत्राशयावर ताण: यात वापरण्यात येणारी निकृष्ट दर्जाची रसायने शरीराबाहेर टाकताना लिव्हर आणि किडनीवर अतिरिक्त ताण येतो.

५. युरिया/डिटर्जंटची भेसळ असल्यास कर्करोग: काही ठिकाणी ॲनालॉग पनीर जास्त पांढरे आणि घट्ट दिसण्यासाठी युरिया किंवा डिटर्जंटचा वापर केला जातो. असे घातक पनीर दीर्घकाळ खाल्ल्यास कॅन्सर (Cancer) आणि यकृत निकामी होण्याचा मोठा धोका असतो.

कायदेशीर बाजू: अन्न सुरक्षा आणि मानके प्राधिकरणानुसार (FSSAI), जर एखाद्या उत्पादनात वनस्पती तेलाचा वापर केला असेल, तर पॅकवर स्पष्टपणे "Analogue Paneer" किंवा "Non-Dairy Paneer" असा उल्लेख करणे बंधनकारक आहे. परंतु, अनेक हॉटेल, ढाबे आणि स्थानिक विक्रेते ग्राहकांची फसवणूक करून हेच बनावट पनीर 'शुद्ध पनीर' म्हणून विकतात.

ग्राहकांनी खरे-खोटे पनीर कसे ओळखावे?

महाराष्ट्रात अन्न आणि औषध प्रशासनाने (FDA) बनावट आणि ॲनालॉग पनीरच्या साठ्यांवर धडक कारवाया सुरू केल्या आहेत. दुधाऐवजी पाम तेल, स्टार्च, डिटर्जंट किंवा युरियासारख्या घटकांचा वापर करून हे बनावट पनीर तयार केले जाते, जे आरोग्यासाठी अत्यंत घातक आहे. तुम्ही खरेदी केलेले पनीर खरे आहे की बनावट, हे ओळखण्यासाठी घरच्या घरी या सोप्या चाचण्या करू शकता:

खरे आणि बनावट पनीर ओळखण्याच्या सोप्या पद्धती

१. आयोडिन टेस्ट (स्टार्च तपासणी)  

पनीरमध्ये स्टार्च किंवा पीठ मिसळले आहे का हे ओळखण्यासाठी ही सर्वात अचूक चाचणी आहे.

पद्धत: पनीरचा छोटा तुकडा पाण्यात उकळवा आणि थंड झाल्यावर त्यावर आयोडीन टिंचरचे (Iodine Solution) २-३ थेंब टाका.

निकाल: पनीरचा रंग निळा किंवा काळा झाल्यास त्यात बनावट घटक/स्टार्च मिसळले आहे हे स्पष्ट होते. खरे पनीर आपला रंग बदलत नाही.  

२. स्पर्श आणि पोत (Texture Check)

खरे पनीर: मऊ, किंचित दाणेदार आणि हलक्या हाताने दाबल्यावर सहजरीत्या तुटणारे असते.

बनावट पनीर: रबरासारखे कडक, अतिलवचिक किंवा हाताला खूप चिकट लागते. कापताना चाकूला अडथळा निर्माण होतो.  

३. तळहात चाचणी (Palm Rub Test)

पनीरचा लहान तुकडा हातावर ठेवून १५-२० सेकंद मळा किंवा घासा.

खरे पनीर: मऊ होऊन त्याचा गोळा बनेल आणि त्यातील तुपाचा/मक्याचा तेलकट स्पर्श हाताला जाणवेल.

बनावट पनीर: मळताना त्याचा भुगा होईल किंवा रबरासारखे तुकडे वेगळे होतील.  

४. उकळत्या पाण्याची आणि सोयाबीन पावडरची चाचणी

पनीरचा तुकडा पाण्यात टाकून २ मिनिटे उकळा. त्यात १ चमचा सोयाबीन पावडर किंवा मटार पावडर टाका. ५ मिनिटांनी पाण्याचा रंग लाल झाल्यास त्यात डिटर्जंट किंवा रसायनांची भेसळ असल्याचे सिद्ध होते.

५. वास आणि चव (Smell & Taste)

खऱ्या पनीरला दुधासारखा ताजा आणि सौम्य सुगंध येतो. बनावट पनीरला कोणताही वास नसतो किंवा रसायनांचा/शिळ्या तेलाचा दुर्गंध येतो.

टीप: उघडे किंवा अतिशय स्वस्त मिळणारे पनीर खरेदी करणे टाळा. शक्यतो मान्यताप्राप्त आणि FSSAI नोंदणीकृत ब्रँडचेच पॅकबंद पनीर खरेदी करा.