महाराष्ट्रात 'Old Monk'ची विक्री का थांबली? 'Rum' नाव वापरावरून पेच, कंपनीने याचिका घेतली मागे!
महाराष्ट्रात 'Old Monk'ची विक्री का थांबली? 'Rum' नाव वापरावरून पेच, कंपनीने याचिका घेतली मागे!
भारतातील अत्यंत लोकप्रिय मद्य ब्रँड्सपैकी एक असलेल्या 'ओल्ड मॉन्क'ची विक्री महाराष्ट्रात मे-जून महिन्यापासून थांबवण्यात आली आहे. याचे कारण कोणताही सामान्य व्यावसायिक वाद नसून, एक मूलभूत प्रश्न आहे: 'ओल्ड मॉन्क'ला खरोखर 'रम' मानले जाऊ शकते का? भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानके प्राधिकरणाने (FSSAI) याच्या विक्रीवर बंदी घातली आहे. आता या प्रकरणात एक नवीन वळण आले आहे; उत्पादक कंपनीने मुंबई उच्च न्यायालयातून आपली याचिका मागे घेतली असून, नवीन लेबलसह नियामकाकडे जाण्याचा निर्णय घेतला आहे.
महाराष्ट्रात 'ओल्ड मॉन्क'च्या विक्रीवर बंदी का घातली गेली?
'ओल्ड मॉन्क'चे उत्पादन खोपोली येथे केले जाते. रायगड जिल्ह्यातील खोपोली येथे असलेल्या कंपनीच्या प्रकल्पाची FSSAI ने पाहणी केली होती. त्यानंतर, अन्न सुरक्षा नियामकाने या उत्पादनाची विक्री थांबवण्याचे आदेश दिले.
'द इंडियन एक्सप्रेस'च्या वृत्तानुसार, मे-जून महिन्यापासून महाराष्ट्रात 'ओल्ड मॉन्क'च्या विक्रीवर परिणाम झाला आहे. त्यानंतर, उत्पादक कंपनी 'मोहन रॉकी स्प्रिंगवॉटर प्रायव्हेट लिमिटेड'ने (Mohan Rocky Springwater Private Limited) ऑगस्ट महिन्यात FSSAI च्या आदेशाला आव्हान देण्यासाठी मुंबई उच्च न्यायालयात धाव घेतली होती.
'ओल्ड मॉन्क'च्या नावाबाबत आणि लेबलबाबत FSSAI चे आक्षेप काय आहेत?
हा संपूर्ण वाद 'ओल्ड मॉन्क'च्या बाटलीवरील लेबलवरून निर्माण झाला आहे. FSSAI च्या म्हणण्यानुसार, या उत्पादनात 'रम'चा फ्लेवर मिसळलेला आहे, परंतु लेबलवर हे स्पष्ट केलेले नाही की हे 'फ्लेवर्ड लिकर' आहे की 'रम-फ्लेवर्ड स्पिरिट'.
नियामकाच्या मते, अशा प्रकारच्या लेबलिंगमुळे पेयाचे नेमके स्वरूप लपवले जाते आणि ग्राहकांची दिशाभूल होऊ शकते. जेव्हा हे प्रकरण न्यायालयात पोहोचले, तेव्हा FSSAI ने आपली भूमिका अधिक स्पष्ट केली. नियामकाने सांगितले की, हे उत्पादन 'न्यूट्रल स्पिरिट्स' आणि 'रम फ्लेवर' वापरून तयार केले जाते; त्यामुळे, याला अस्सल 'रम' म्हणून विकले जाऊ शकत नाही.
सप्टेंबर महिन्यात, न्यायालयात FSSAI ची बाजू मांडणारे वरिष्ठ वकील राजशेखर गोविलकर यांनी असा युक्तिवाद केला की, एखादे उत्पादन 'रम', 'व्हिस्की' किंवा इतर कोणत्याही श्रेणीत विकले जाण्यासाठी, त्यामध्ये त्या विशिष्ट पेयाशी संबंधित गुणधर्म आणि गुणवत्ता असणे आवश्यक आहे. केवळ 'न्यूट्रल स्पिरिट्स'मध्ये रमचे फ्लेवर मिसळल्याने ते उत्पादन 'रम' बनत नाही.
FSSAI ने 'ओल्ड मॉन्क'च्या लेबलवर असलेल्या "7 इयर्स ओल्ड ब्लेंडेड" या वर्णनावरही प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे. नियामकाच्या मते, ज्या उत्पादनात बाहेरून फ्लेवर्स मिसळले जातात, त्याला विशिष्ट पिंपांमध्ये किंवा लाकडी कोठारांमध्ये दीर्घकाळ परिपक्व केलेले मद्य मानले जाऊ शकत नाही.
FSSAI ने असे सुचवले आहे की, जर या उत्पादनाची विक्री 'रम' म्हणून न करता 'रमसारखे पेय' अशा स्वरूपात केली, तर कदाचित त्याला विक्रीची परवानगी मिळू शकेल.
कंपनीचा युक्तिवाद काय होता?
'ओल्ड मॉन्क'च्या उत्पादकाने FSSAI चे आक्षेप मान्य केले नाहीत. कंपनीच्या वतीने न्यायालयात बाजू मांडणारे ज्येष्ठ वकील नवरोज सीरवाई यांनी असा युक्तिवाद केला की, नियामकांचे आक्षेप कायद्याशी किंवा संबंधित नियमांशी सुसंगत नाहीत.
कंपनीचा असा दावा आहे की, ते नियमावलीत दिलेल्या व्याख्येनुसारच रमचे उत्पादन करतात, ज्यामध्ये कृषी स्रोतांपासून मिळवलेल्या 'न्यूट्रल', 'रेक्टिफाइड' आणि 'डिस्टिल्ड' स्पिरिट्सचा वापर केला जातो.
थोडक्यात सांगायचे तर, कंपनी आणि अन्न नियामक (FSSAI) यांच्यातील मुख्य वाद या मुद्द्यावर आहे की, 'न्यूट्रल स्पिरिट्स'मध्ये रमचे फ्लेवर मिसळून तयार केलेले उत्पादन 'रम' या नावाने विकले जाऊ शकते का?
मुंबई उच्च न्यायालयात आतापर्यंत काय घडले?
या प्रकरणाच्या न्यायालयीन सुनावणीदरम्यान काही महत्त्वाच्या घडामोडी घडल्या आहेत.
ऑगस्टमध्ये याचिका: कंपनीने विक्री थांबवण्याच्या FSSAI च्या आदेशाला आव्हान देत मुंबई उच्च न्यायालयात याचिका दाखल केली. १० ऑगस्ट रोजी न्यायालयाने FSSAI कडून उत्तर मागितले, परंतु कोणताही तात्काळ अंतरिम आदेश दिला नाही.
३१ ऑगस्ट: उच्च न्यायालयाने तात्काळ अंतरिम दिलासा देण्यास नकार दिला. त्यानंतर, कंपनीने आपल्या लेबलमध्ये बदल करण्यास सहमती दर्शवली.
३ सप्टेंबर: कंपनीने सुधारित लेबल्स सादर केली, ज्यामध्ये 'ॲडेड फ्लेवर' (बाह्य फ्लेवर मिसळलेले) हे स्पष्टपणे नमूद केले होते, तर '7 इयर्स ओल्ड ब्लेंडेड' हा उल्लेख काढून टाकण्यात आला होता.
FSSAI चा नवीन आक्षेप: नियामकाने स्पष्ट केले की, केवळ लेबल बदलणे पुरेसे नाही; त्यांचा मुख्य आक्षेप या उत्पादनाला 'रम' म्हणून सादर करण्याबाबत आहे.
५ नोव्हेंबर: कंपनीने मुंबई उच्च न्यायालयातील आपली याचिका मागे घेतली आणि नवीन लेबल्स FSSAI कडे सादर करणार असल्याचे सांगितले. मुख्य न्यायमूर्ती महेश चंद्र त्रिपाठी यांच्या नेतृत्वाखालील खंडपीठाने कंपनीची याचिका 'आग्रहास्तव मागे घेतली' असे मानून निकाली काढली.
आता पुढे काय होईल? महाराष्ट्रात पुन्हा 'ओल्ड मॉन्क' विकली जाईल का?
कंपनीने उच्च न्यायालयाला कळवले की, 'अन्न सुरक्षा आणि मानके कायदा, २००६' अंतर्गत संबंधित वैधानिक प्राधिकरणाकडे आधीच एक अपील प्रलंबित आहे. या आधारावर, त्यांनी उच्च न्यायालयात दाखल केलेली याचिका पुढे न चालवण्याचा निर्णय घेतला.
आता कंपनी सुधारित लेबल्स FSSAI कडे सादर करेल. नियामक संस्था या लेबल्सची तपासणी करेल आणि त्यानंतर पुढील निर्णय घेईल.
त्यामुळे, सध्या तरी महाराष्ट्रात 'ओल्ड मॉन्क'ची विक्री पुन्हा सुरू करण्याबाबत कोणताही अंतिम निर्णय झालेला नाही. त्याची विक्री पुन्हा सुरू होईल की नाही, हे नियामक संस्थेच्या पुढील कृतीवर अवलंबून असेल.
ही कारवाई केवळ 'ओल्ड मॉन्क'पुरतीच मर्यादित आहे का?
नाही. FSSAI ने अशा मद्य उत्पादकांविरुद्धही कारवाई केली आहे, जे सामान्य नावाखाली विकल्या जाणाऱ्या मद्यामध्ये रम किंवा व्हिस्कीचे फ्लेवर मिसळतात, परंतु त्यावर 'फ्लेवर्ड प्रॉडक्ट्स' (सुगंधी/चवयुक्त उत्पादने) असा स्पष्ट उल्लेख करत नाहीत.
'मॅकडॉवेल्स नंबर १' चे उत्पादन करणारी 'युनायटेड स्पिरिट्स लिमिटेड' देखील या नियामक कारवाईच्या कक्षेत आली होती. कंपनीने न्यायालयात धाव घेतली होती, परंतु नंतर आपली याचिका मागे घेतली. या कंपन्यांनी न्यायालयात अशी भीती व्यक्त केली होती की, अशा कारवाईमुळे देशातील स्थानिक मद्य उद्योग पूर्णपणे ठप्प होऊ शकतो. मात्र, 'मॅकडॉवेल्स नंबर १' चे उत्पादन करणाऱ्या कंपनीने आपली याचिका मागे घेत असल्याचे न्यायालयाला कळवले...पुढील कायदेशीर कारवाईबाबत आपली भूमिका स्पष्ट केली नाही.
