1. धर्म
  2. हिंदू
  3. हिंदू धर्माविषयी
  4. 5 things go with soul after death as per garud puran

गरुड पुराण: चितेवर शरीर जळून राख होते, पण 'या' ५ गोष्टी आत्म्यासोबत जातात!

मृत्यू हे या जगातील सर्वात मोठे आणि अटळ सत्य आहे. ज्याने जन्म घेतला आहे, त्याचा मृत्यू निश्चित आहे. हिंदू धर्मातील अठरा महापुराणांपैकी एक असलेल्या ‘गरुड पुराणात’ जीवन, मृत्यू आणि मृत्यूनंतरच्या प्रवासाचे अत्यंत सखोल वर्णन करण्यात आले आहे.
 
आपण आयुष्यभर पैसा, घर, गाडी, मान-सन्मान आणि नातेवाईक जोडण्यात घालवतो. परंतु, जेव्हा प्राण शरीरातून निघून जातात, तेव्हा हे सर्व भौतिक सुख येथेच राहते. स्मशानात चितेवर आपले पंचमहाभूतांनी बनलेले शरीर जळून राख होते. मग मृत्यूनंतर आपल्यासोबत नेमके काय जाते? गरुड पुराणानुसार, शरीर नष्ट झाल्यानंतरही ‘या’ ५ सूक्ष्म गोष्टी आत्म्यासोबत पुढील प्रवासात जातात.
 
१. कर्म (Deeds / Karma)
गरुड पुराणानुसार, व्यक्तीने आपल्या संपूर्ण आयुष्यात केलेली चांगली आणि वाईट कर्मे कधीही नष्ट होत नाहीत. कर्माचा हिशोब हा निसर्गाचा अटळ नियम आहे. मृत्यूनंतर नातेवाईक स्मशानापर्यंत साथ देतात, पण व्यक्तीचे कर्म यमलोकापर्यंत आणि पुढील जन्मापर्यंत आत्म्यासोबत राहते. याच कर्मांच्या आधारे आत्म्याला स्वर्ग, नरक किंवा पुढील योनी (जन्म) प्राप्त होते.
 
२. ज्ञान आणि विद्या (Knowledge & Wisdom)
भौतिक संपत्ती कोणीही चोरू शकते किंवा ती मृत्यूनंतर येथेच राहते, परंतु व्यक्तीने आयुष्यात मिळवलेले खरे ज्ञान, आध्यात्मिक समज आणि विद्या आत्म्यासोबत राहते. हे ज्ञान सूक्ष्म शरीराचा भाग बनते आणि पुढील जन्मातही ते व्यक्तीच्या बुद्धिमत्तेच्या आणि प्रगतीच्या रूपाने सोबत येते.
 
३. वासना आणि अपूर्ण इच्छा (Desires & Attachments)
मृत्यूसमयी व्यक्तीच्या मनात ज्या तीव्र इच्छा, मोह किंवा आसक्ती (वासना) असतात, त्या आत्म्यासोबत जातात. गरुड पुराणात सांगितले आहे की, “अंतकाळी ज्या गोष्टीचा विचार मनात असतो, त्यानुसारच आत्म्याची पुढील गती ठरते.” जर एखाद्याची इच्छा अपूर्ण राहिली असेल, तर ती वासना आत्म्याला पुन्हा पृथ्वीवर जन्म घेण्यास प्रवृत्त करते.
 
४. पाप आणि पुण्य (Sin & Virtue)
आपण आयुष्यात केलेले दानधर्म, गरिबांना केलेली मदत, सत्य बोलणे हे सर्व ‘पुण्य’ स्वरूपात जमा होते; तर इतरांना फसवणे, दुःख देणे किंवा अधर्म करणे हे ‘पाप’ स्वरूपात जमा होते. शरीर राख झाल्यानंतरही हे पाप आणि पुण्याचे संचित आत्म्यासोबत प्रवास करते आणि त्याचे फळ आत्म्याला भोगावेच लागते.
 
५. संस्कार (Impressions / Sanskaras)
माणसाच्या सवयी, विचार करण्याची पद्धत आणि अंतर्मनातील खोलवर रुजलेले संस्कार हे कधीही जळत नाहीत. हे संस्कार आत्म्यावर कोरलेले असतात. त्यामुळेच एकाच घरात जन्मलेल्या दोन मुलांचे स्वभाव वेगवेगळे असतात, कारण प्रत्येक आत्मा आपले मागील जन्माचे संस्कार सोबत घेऊन येतो.
 
यातून आपण काय बोध घ्यावा?
गरुड पुराणातील हे ज्ञान आपल्याला घाबरवण्यासाठी नाही, तर जीवन योग्य मार्गाने जगण्याची दिशा देण्यासाठी आहे. जर आपल्यासोबत फक्त कर्म, ज्ञान, पुण्य आणि संस्कारच येणार असतील, तर आपण केवळ भौतिक गोष्टींच्या मागे न धावता चांगले कर्म, परोपकार आणि आध्यात्मिक उन्नतीवर लक्ष केंद्रित करायला हवे. कारण शेवटी, “कर्मच आपली खरी ओळख आहे आणि तेच आपल्यासोबत येणार आहे.”
पुढील लेख
Vaikuntha Chaturdashi 2026: २३ नोव्हेंबर रोजी वैकुंठ चतुर्दशी; शुभ मुहूर्त आणि विधींची माहिती जाणून घ्या