हट्टी मुलांना सांभाळणे ही पालकांसाठी खरोखरच संयमाची मोठी परीक्षा असते. परंतु, मुलांचा हट्ट ही अनेकदा त्यांची स्वायत्तता (Independence) सिद्ध करण्याची किंवा भावना व्यक्त करण्याची धडपड असते. त्यांना रागावून किंवा मारून शांत करण्यापेक्षा युक्तीने हाताळणे जास्त फायदेशीर ठरते.
खाली काही प्रभावी टिप्स दिल्या आहेत:
1. शांत राहणे ही पहिली पायरी (Stay Calm)
जेव्हा मूल हट्ट करते किंवा रडते, तेव्हा पालक म्हणून आपला तोल जाणे स्वाभाविक आहे. पण जर तुम्ही ओरडलात, तर मूल अधिक जोरात हट्ट करेल.
टीप: दीर्घ श्वास घ्या आणि स्वतःला आठवण करून द्या की, "हे मूल आहे आणि ते शिकत आहे." तुमचा शांत आवाज परिस्थिती नियंत्रणात आणण्यास मदत करतो.
2. वाद न घालता 'पर्याय' द्या (Offer Choices)
हट्टी मुलांना 'ऑर्डर' दिलेली आवडत नाही, त्यांना स्वतःचे निर्णय घ्यायला आवडतात.
कसे बोलावे: "तुला आता झोपायचं आहे का?" असे विचारण्याऐवजी, "तू झोपण्यापूर्वी गोष्ट ऐकणार आहेस की गाणं?" असे विचारा.
फायदा: यामुळे मुलाला वाटते की निर्णय त्याने घेतला आहे, आणि वाद टळतो.
3. त्यांच्या भावना समजून घ्या (Validate Their Feelings)
कधीकधी मुलांना फक्त हेच हवे असते की कोणीतरी त्यांचे म्हणणे ऐकून घ्यावे.
टीप: गुडघ्यावर बसून त्यांच्या डोळ्यात पाहा आणि म्हणा, "मला समजतेय की तुला खेळणे थांबवायचे नाहीये, तुला राग आलाय."
फायदा: जेव्हा मुलांना वाटते की पालकांनी त्यांचे दुःख समजून घेतले आहे, तेव्हा त्यांचा विरोध मावळतो.
4. नियमांबाबत ठाम राहा (Be Consistent)
जर मूल रडल्यावर तुम्ही त्याचे लाड पुरवले, तर त्याला सवय लागेल की "रडल्यावर गोष्ट मिळते."
टीप: काही गोष्टींसाठी 'नाही' म्हणजे 'नाहीच' (उदा. सुरक्षिततेचे नियम किंवा वेळीच झोपणे). तुमचे प्रेमळ पण ठाम वर्तन त्यांना शिस्त लावते.
5. 'लक्ष्मणरेषा' आधीच ठरवा (Set Boundaries Beforehand)
बाहेर गेल्यावर मुले हट्ट करतात कारण त्यांना नियम माहित नसतात.
उदाहरण: दुकानात किंवा मॉलमध्ये जाण्यापूर्वीच सांगा, "आज आपण फक्त भाजी घेण्यासाठी जात आहोत, खेळणी किंवा चॉकलेट घेणार नाही." यामुळे अपेक्षाभंग होत नाही.
6. चांगल्या वागणुकीचे कौतुक करा (Positive Reinforcement)
मूल जेव्हा हट्ट न करता तुमचे ऐकते, तेव्हा त्याचे मनापासून कौतुक करा.
टीप: "अरे व्वा! आज तू टीव्ही बंद करण्यास सांगितल्यावर लगेच ऐकलेस, मला खूप आवडले." यामुळे त्यांना चांगली वागणूक पुन्हा करण्यासाठी प्रोत्साहन मिळते.
7. लक्ष विचलित करा (Distract Them)
लहान मुलांसाठी (1 ते 4 वर्षे) ही पद्धत खूप प्रभावी आहे.
टीप: जर मूल एखाद्या वस्तूसाठी हट्ट करत असेल, तर त्याचे लक्ष दुसऱ्या एखाद्या रंजक गोष्टीकडे किंवा खेळाकडे वळवा.
काय टाळावे? (What to Avoid)
तुलना करणे: "बघ तो मुलगा किती शहाणा आहे," असे म्हणू नका. यामुळे मुलाच्या मनात न्यूनगंड निर्माण होतो.
शारीरिक शिक्षा: मारल्याने मुले अधिक बंडखोर आणि हट्टी होतात.
पब्लिकमध्ये लाजवणे: चारचौघात मुलाला ओरडल्यास त्याचा स्वाभिमान दुखावला जातो आणि ते अधिक आक्रमक होऊ शकते.
सारांश
मुलांचा हट्ट मोडणे म्हणजे त्यांचे मन मोडणे नव्हे, तर त्यांना योग्य दिशा देणे आहे. यासाठी संयम (Patience) आणि सातत्य (Consistency) हे दोन सर्वात मोठे मार्ग आहेत.
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे. या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
