मुलाचा शाळेत छळ होतोय का? ही लक्षणे दिसताच पालकांनी व्हा सावध!
जर तुमचे मूल शाळेत जायला घाबरत असेल, शांत झाले असेल किंवा त्याच्या वागण्यात अचानक बदल झाला असेल, तर ही छळाची चिन्हे असू शकतात. पालक हे कसे ओळखू शकतात आणि आपल्या मुलाला कशी मदत करू शकतात, हे जाणून घ्या.
जेव्हा एखादे मूल शाळेत जाते, तेव्हा त्याला तिथे केवळ पुस्तकी ज्ञानच मिळत नाही, तर नवीन मित्र बनवणे, बोलणे आणि चालणे, सामाजिक वर्तन, समाजात मिसळणे, कठीण परिस्थितींचा सामना करणे आणि जगाला समजून घेणे यासारख्या अनेक गोष्टीही शिकायला मिळतात.
परंतु जर एखाद्या मुलाला सतत थट्टामस्करी, टोमणे, धमक्या किंवा शारीरिक हिंसाचाराला सामोरे जावे लागत असेल, तर शाळेत जाणे हा एक भयावह अनुभव ठरू शकतो, ज्याचे संभाव्य धोकादायक परिणाम होऊ शकतात. अनेकदा, छळवणुकीला बळी पडलेली मुले आपल्या पालकांना काही सांगत नाहीत. त्यांना भीती वाटते की तक्रार केल्याने ते अधिकच अस्वस्थ होतील किंवा त्यांच्या समस्या समजून घेतल्या जाणार नाहीत.
एखादे मूल छळवणुकीचे बळी ठरत असेल तर त्याचे वर्तन कसे ओळखावे आणि अशा परिस्थितीत पालक काय करू शकतात, हे जाणून घेऊया.
शाळा टाळणे किंवा सबबी सांगणे
जर तुमचे मूल पूर्वी आनंदाने शाळेत जात असे, पण आता रोज सकाळी जायला नकार देत असेल, तर या बदलाकडे दुर्लक्ष करू नका. कदाचित त्याला शाळेतील कोणाचीतरी भीती वाटत असेल किंवा तो काही समस्यांना तोंड देत असेल.
अनेक मुले शाळेच्या बसमध्ये चढणे, विशिष्ट वर्गात जाणे किंवा जेवणाच्या सुट्टीत बाहेर जाणे टाळतात. जर अशा तक्रारी वारंवार होत असतील, तर मुलाशी प्रेमाने बोला आणि समस्येचे कारण जाणून घेण्याचा प्रयत्न करा.
शरीरावर जखमा किंवा हरवलेल्या वस्तू
मुलाच्या शरीरावर वारंवार दिसणारे जखमांचे व्रण, ओरखडे किंवा निळे डाग हे देखील छळवणुकीचे लक्षण असू शकते. तसेच, शाळेतून परत आल्यावर त्यांची पुस्तके, पेन्सिल बॉक्स, पाण्याची बाटली, जेवणाचा डबा किंवा कपडे खराब झालेले आढळल्यास, याकडे लक्ष द्या.
अचानक शांतता किंवा वर्तनातील बदल
छळवणुकीचे परिणाम मुलाच्या वागणुकीतही दिसून येतात. जे मूल घरी येऊन शाळेतील गोष्टी सांगायचे, मित्रांसोबत खेळायचे आणि कुटुंबासोबत वेळ घालवायचे, ते अचानक एकाकी पडू शकते.
काही मुलांना क्षुल्लक गोष्टींवरून राग येतो, तर काही खूप शांत आणि उदास होतात. कधीकधी मुलांना आपल्या भावना शब्दांतून व्यक्त करता येत नाहीत, म्हणून त्यांच्या वागणुकीतील बदलांकडे लक्ष द्या.
वाचन आणि शालेय कामगिरीत घट
जर एखाद्या मुलाचे गुण अचानक कमी झाले, तो गृहपाठ पूर्ण करत नसेल किंवा वर्गात लक्ष केंद्रित करू शकत नसेल, तर हे केवळ अभ्यासात रस नसल्याचे लक्षण नाही. दादागिरीमुळे मुलाला शाळेत असुरक्षित वाटते. अभ्यास करण्याऐवजी, त्यांचे लक्ष जेवणाच्या सुट्टीत कोण चिडवेल किंवा वर्गात आपली चेष्टा केली जाईल का, या चिंतेकडे वळते.
झोप आणि खाण्याच्या सवयींमधील बदल
मुलाला रात्री नीट झोप न लागणे, भीतीने वारंवार जाग येणे किंवा वाईट स्वप्ने पडणे ही देखील लक्षणे असू शकतात. काही मुले नेहमीपेक्षा कमी खाऊ शकतात, तर काही मानसिक तणावामुळे जास्त खाऊ शकतात . ही लक्षणे इतर आरोग्य समस्यांमुळे देखील असू शकतात, त्यामुळे गरज भासल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
मित्रांपासून दूर राहणे आणि एकटे राहणे
मुलांचे मित्र हे त्यांच्या सामाजिक आणि भावनिक जगाचा एक महत्त्वाचा भाग असतात. जर ते अचानक मित्रांना भेटणे बंद करत असतील, वाढदिवसाच्या पार्टीला जाण्यास नकार देत असतील किंवा शाळेत इतरांसोबत बसायला घाबरत असतील, तर याकडे लक्ष द्या.
मोबाईलच्या वापरामुळे अस्वस्थ किंवा घाबरलेले दिसणे
आजकाल, दादागिरी केवळ शाळेच्या वर्गापुरती किंवा खेळाच्या मैदानापुरती मर्यादित राहिलेली नाही. मुलांना सोशल मीडियावर, मेसेजिंग ग्रुप्समध्ये आणि ऑनलाइन गेमिंग दरम्यान देखील त्रास दिला जातो. याला सायबरबुलिंग म्हणून ओळखले जाते .
जर तुमचे मूल मोबाईल फोन पाहिल्यानंतर अचानक दुःखी किंवा रागावू लागले, मेसेजेस किंवा नोटिफिकेशन्सची भीती वाटू लागली, किंवा आपला फोन लपवू लागले, तर त्यांच्याशी बोला. त्यांना दोष देण्याऐवजी, त्यांचा विश्वास संपादन करण्याचा प्रयत्न करा. त्रासदायक ऑनलाइन मेसेजेस, स्क्रीनशॉट्स आणि इतर मजकूर पुरावा म्हणून जपून ठेवा.
मुलांना कोणी त्रास देत असेल तर पालकांनी काय करावे?
तुमच्या मुलाचे बोलणे काळजीपूर्वक ऐका. शाळेत त्यांचा दिवस कसा गेला आणि त्यांना कशामुळे वाईट वाटले का, हे जाणून घेण्याचा प्रयत्न करा. मध्येच न थांबवता ऐका.
मुलाला सांगा की जे काही घडले त्यासाठी ते जबाबदार नाहीत आणि तुम्ही त्यांना मदत करण्यासाठी आहात.
वर्गशिक्षक, समुपदेशक किंवा मुख्याध्यापक यांना संपूर्ण परिस्थिती समजावून सांगा. घटना केव्हा व कोठे घडली आणि त्यावेळी कोण उपस्थित होते, याचा तपशील द्या. गरज भासल्यास, लेखी तक्रार दाखल करा.
तुमच्या मुलासोबत अशा घटना वारंवार घडत असल्यास, तारीख, वेळ, जखमांच्या खुणा आणि संबंधित संदेशांची नोंद ठेवा. सायबरबुलिंगच्या बाबतीत, स्क्रीनशॉट आणि लिंक्स जतन करणे देखील उपयुक्त ठरते.
आपल्या मुलांसोबत वेळ घालवा आणि त्यांचा विश्वास व आत्मविश्वास वाढवण्याचा प्रयत्न करा. गरज भासल्यास, बाल मानसशास्त्रज्ञ किंवा समुपदेशकाची मदत घ्या.
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे. या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
