भारतातील 10 जुने Tiger Reserves

बांदीपूर व्याघ्र प्रकल्प, कर्नाटक (1973 मध्ये स्थापना)

कर्नाटकच्या चामराजनगर जिल्ह्यात वसलेले, बांदीपूर हे निलगिरी बायोस्फीअर रिझर्व्हचा एक भाग आहे आणि नागरहोल राष्ट्रीय उद्यान, वायनाड वन्यजीव अभयारण्य आणि मुदुमलाई वन्यजीव अभयारण्य जवळ आहे. वाघ, हत्ती, गौर आणि असंख्य पक्ष्यांच्या प्रजातींची उच्च घनता असलेले हे अभयारण्य वनस्पती आणि प्राण्यांच्या समृद्ध विविधतेसाठी प्रसिद्ध आहे.

कान्हा व्याघ्र प्रकल्प, मध्य प्रदेश (1973 मध्ये स्थापना)

कान्हा त्याच्या चित्तथरारक लँडस्केपसाठी प्रसिद्ध आहे आणि आशियातील सर्वोत्तम राखलेल्या राष्ट्रीय उद्यानांपैकी एक आहे. हे बंगाल वाघ, बिबट्या, बारासिंग आणि भारतीय जंगली कुत्र्यांच्या मोठ्या लोकसंख्येचे घर आहे. उद्यानाच्या संवर्धनात, विशेषत: बारासिंगासाठी मिळालेल्या यशामुळे ते वन्यजीव संरक्षणासाठी एक मॉडेल बनले आहे.

मानस व्याघ्र प्रकल्प, आसाम (1973 मध्ये स्थापना)

युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थळ मानस आसाममधील पूर्व हिमालयाच्या पायथ्याशी आहे. राखीव हे केवळ व्याघ्र अभयारण्यच नाही तर हत्तींचे राखीव आणि जैविक क्षेत्र राखीव आहे, जे त्याचे पर्यावरणीय महत्त्व अधोरेखित करते. वाघांव्यतिरिक्त, मानसमध्ये आसामच्या छतावरील कासव, हिस्पिड हरे, गोल्डन लंगूर आणि पिग्मी हॉग यासारख्या लुप्तप्राय प्रजातींचे निवासस्थान आहे.

मेळघाट व्याघ्र प्रकल्प, महाराष्ट्र (1973 मध्ये स्थापना)

अमरावती जिल्ह्याच्या उत्तरेला सातपुडा रांगेत वसलेला मेळघाट हा खडकाळ प्रदेश, डोंगर, खोल दऱ्या आणि त्यातून वाहणारी ताप्ती नदी यासाठी ओळखला जातो. हे राखीव प्रामुख्याने कोरड्या पानझडी जंगलांनी व्यापलेले आहे, जे वाघ, बिबट्या, आळशी अस्वल आणि हरणांच्या विविध प्रजातींसाठी योग्य निवासस्थान प्रदान करते.

पलामाऊ व्याघ्र प्रकल्प, झारखंड (1973 मध्ये स्थापना)

झारखंडमधील छोटा नागपूर पठाराच्या पश्चिमेकडील भागात वसलेले, पलामाऊ हे त्याच्या नयनरम्य लँडस्केपसाठी ओळखले जाते, ज्यामध्ये रोलिंग टेकड्या, घनदाट जंगले आणि असंख्य नद्या आणि नाले आहेत. प्रोजेक्ट टायगरमध्ये समाविष्ट करण्यात आलेल्या पहिल्या नऊ अभयारण्यांपैकी हा एक होता. राखीव विविध वन्यजीवांना आधार देते, ज्यात वाघ, बिबट्या, हत्ती आणि हरीण आणि काळवीटांच्या अनेक प्रजातींचा समावेश आहे.

रणथंबोर व्याघ्र प्रकल्प, राजस्थान (1973 मध्ये स्थापना)

राजस्थानच्या सवाई माधोपूर जिल्ह्यात स्थित, रणथंबोर हे उत्तर भारतातील सर्वात मोठे आणि प्रसिद्ध राष्ट्रीय उद्यानांपैकी एक आहे. खडकाळ टेकड्या, कोरडी पानझडी जंगले आणि मोकळे गवताळ प्रदेश असलेला खडकाळ भूभाग, वाघांसाठी योग्य निवासस्थान प्रदान करतो. रणथंबोर हे बिबट्या, आळशी अस्वल, हायना आणि विविध पक्ष्यांच्या प्रजातींचे घर आहे.

सिमिलिपाल व्याघ्र प्रकल्प, ओडिशा (1973 मध्ये स्थापना)

ओडिशाच्या मयूरभंज जिल्ह्यात स्थित, सिमिलीपाल हे बायोस्फीअर रिझर्व्हच्या युनेस्कोच्या जागतिक नेटवर्कचा भाग आहे. रिझर्व्हचे नाव लाल रेशीम कापसाच्या झाडांच्या (सेमुल) विपुलतेवरून ठेवण्यात आले आहे जे स्पष्टपणे फुलतात. दाट जंगले, धबधबे आणि समृद्ध जैवविविधता, वाघ, हत्ती, गौर आणि वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अनेक स्थानिक प्रजातींसह त्याचे वैशिष्ट्य आहे.

सुंदरबन व्याघ्र प्रकल्प, पश्चिम बंगाल (1973 मध्ये स्थापना)

जगातील सर्वात मोठ्या खारफुटीच्या जंगलाचा भाग सुंदरबन हे पश्चिम बंगालमधील पद्मा, मेघना आणि ब्रह्मपुत्रा नदीच्या खोऱ्यांच्या डेल्टा प्रदेशात वसलेले आहे. UNESCO जागतिक वारसा स्थळ म्हणून ओळखले गेलेले, हे खारफुटीची जंगले आणि भरती-ओहोटीच्या जलमार्गांद्वारे वैशिष्ट्यीकृत एक अद्वितीय परिसंस्था आहे. हे राखीव प्रख्यात बंगाल वाघाचे घर आहे, ज्याने आव्हानात्मक अधिवासाशी जुळवून घेतले आहे, तसेच इतर वन्यजीव जसे की मुहाने मगरी, भारतीय अजगर आणि असंख्य पक्ष्यांच्या प्रजाती आहेत.

पेरियार व्याघ्र प्रकल्प, केरळ (1978 मध्ये स्थापना)

पेरियार हे केरळमधील पश्चिम घाटात स्थित आहे आणि ते निसर्गरम्य सौंदर्य आणि समृद्ध जैवविविधतेसाठी ओळखले जाते. मुल्लापेरियार धरणाच्या बांधकामामुळे निर्माण झालेल्या पेरियार तलावाभोवती राखीव केंद्र आहे. लँडस्केपमध्ये सदाहरित आणि पानझडी जंगले, गवताळ प्रदेश आणि उंच कुरणांचा समावेश आहे. पेरियार हे वाघ, तसेच हत्ती, गौर आणि सस्तन प्राणी, पक्षी आणि सरपटणाऱ्या प्राण्यांच्या इतर असंख्य प्रजातींचे निवासस्थान आहे.